6. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi · Ahlaki Davranışlar

Adap ve Nezaket Kurallarına Uymak

adap
edep
nezaket
selamlaşma
iletişim adabı
sofra adabı
saygı

Adap ve nezaket kuralları nelerdir?

Adap ve nezaket kuralları, insanlar arasındaki ilişkileri düzenleyerek toplumsal yaşamı kolaylaştıran güzel davranış kurallarıdır. Adap, edep kelimesinin çoğuludur; edep, bir toplumda örf, âdet ve kural hâlini almış iyi ve güzel davranışlar demektir. Nezaket ise insanlara kibar ve saygılı davranmaktır. Teşekkür etmek, selam vermek, sözü kesmeden dinlemek, gerektiğinde özür dilemek ve toplu taşıma araçlarına binerken sıraya girmek nezaket örnekleridir. Kur'an-ı Kerim, insanların birbiriyle alay etmesini, birbirini aşağılamasını ve kötü lakap takmasını yasaklar. Selamlaşma adabına göre verilen selama daha güzeliyle ya da dengiyle karşılık verilir; küçük büyüğe, yürüyen oturana, sayıca az olan çok olana selam verir. "Selamünaleyküm" Müslümanların ortak selamıdır. İletişim ve konuşma adabının temeli doğru sözlülüktür. Nezaket kurallarına uyan insanların sayısı arttıkça toplumda sevgi, saygı ve huzur artar.

Adap ve Nezaket Kurallarına Uymak: konu anlatımı ve özeti

İnsan toplumsal bir varlıktır ve birlikte huzurla yaşamak için bazı kurallara ihtiyaç duyar. Bu konu, ilişkilerimizi güzelleştiren adap ve nezaket kurallarını anlatır.

Adap, edep kelimesinin çoğuludur; toplumda kural hâline gelmiş güzel davranışlar demektir. Nezaket ise insanlara kibar ve saygılı davranmaktır.
Teşekkür etmek, selam vermek, sözü kesmeden dinlemek, gerektiğinde özür dilemek ve sıraya girmek nezaket örnekleridir.
Kur'an-ı Kerim insanların birbiriyle alay etmesini, aşağılamasını ve kötü lakap takmasını yasaklar.
Selamlaşma adabı: Selam, karşılıklı iyi dilek ve duadır; "Selamünaleyküm" Müslümanların ortak selamıdır. Verilen selama daha güzeliyle ya da dengiyle karşılık verilir.
Küçük büyüğe, yürüyen oturana, sayıca az olan çok olana selam verir. İzin almadan ve selam vermeden başkasının evine girilmez.
İletişim ve konuşma adabının temeli doğru sözlülüktür; emin olunmayan bilgi paylaşılmaz, açık ve anlaşılır konuşulur.
Sofra adabı da bu kuralların bir parçasıdır.

Unutma: Nezaket küçük ayrıntılardadır; güler yüz ve tatlı bir "teşekkür ederim" bile bir ilişkiyi güzelleştirebilir.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Nezaket kurallarını günün farklı anlarına yerleştirerek öğrenebilirsin.

Karşılaşırken: Selam verilir. Küçük büyüğe, yürüyen oturana, sayıca az olan çok olana selam verir. Nisa suresi 86. ayette selama daha güzeliyle ya da aynısıyla karşılık verilmesi istenir.
Konuşurken: Söz kesilmez, açık ve anlaşılır konuşulur, emin olunmayan bilgi paylaşılmaz.
Bir eve girerken: İzin alınır ve selam verilir.
Hata yaptığında: Özür dilenir; yardım alındığında teşekkür edilir.

Günlük hayattan: Otobüste yaşlı birine yer vermek ya da kapıyı arkadan gelen için tutmak küçük ama etkili nezaket davranışlarıdır.

Sık yapılan hata: "Arkadaşıma lakap takmak sadece şakadır." Doğrusu: Hucurat suresi 11. ayette insanların birbiriyle alay etmesi ve kötü lakap takması yasaklanır; şaka, karşındakini incitmeden yapılır.

Derinleş

Dijital ortamda da adap kuralları vardır. Sınıf mesajlaşma grubunuz için yedi maddelik bir "dijital nezaket rehberi" hazırla: selamlaşma, mesaj saatleri, fotoğraf paylaşımı, tartışma gibi konuları ele al. Her maddenin gerekçesini yaz ve rehberi arkadaşlarınla tartışarak son hâline getir.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

DKAB.6.3.3Adap ve nezaket kurallarını özetleyebilme
- a) Adap ve nezaket kurallarını çözümler.
- b) Adap ve nezaket kurallarını sınıflandırır.
- c) Adap ve nezaket kurallarını yorumlar.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Sınıf başkanlığı seçiminde adaylar konuşma yapacak. Öğretmen konuşma adabını hatırlatıyor: Söz kesmemek, nazik bir dil kullanmak ve ölçülü konuşmak önemlidir. Ancak öğretmen, bunlardan da önce gelen bir kuralın dinleyenlerin güvenini kazandırdığını söylüyor. Öğretmenin sözünü ettiği bu kural hangisidir?
- A) Konuşmanın çok kısa tutulması
- B) Söylenen her sözün doğru olması
- C) Her zaman yavaş konuşulması
- D) Sesin hiç yükseltilmemesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Söylenen her sözün doğru olması
Konuşma adabının en önemli kuralı doğru sözlü olmaktır; yalan söylemeyen kişiye güvenilir. Sesini yükseltmemek de adaba uygundur; fakat çok nazik konuşan biri yalan söylerse güven kaybolur.
Kolay
2Bayram sabahı camiden çıkan Yusuf, dedesinin arkadaşlarıyla karşılaşıyor. Onlara “Selamünaleyküm.” diyor, onlar da “Aleykümselam.” diye karşılık veriyor. Yusuf eve gelince kardeşine bu selamın anlamını anlatıyor. Yusuf’un kardeşine anlattığı anlam hangisidir?
- A) Selam sizin üzerinize olsun.
- B) Allah size yardım etsin.
- C) Gününüz hayırlı olsun.
- D) Hoş geldiniz, sefa geldiniz.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Selam sizin üzerinize olsun.
“Selamünaleyküm”, “Selam (esenlik) sizin üzerinize olsun.” anlamına gelir ve Müslümanların ortak selamıdır. “Gününüz hayırlı olsun” da iyi bir dilektir; ancak selamın anlamı değil, ayrı bir iyi dilek sözüdür.
Kolay
3Sınıf panosuna “Adap ve Nezaket Köşesi” başlığı yazılıyor. Öğretmen, “adap” kelimesinin tek bir güzel davranışı değil, birçok güzel davranışı birlikte anlattığını söylüyor. Çünkü bu kelime başka bir kelimenin çoğuludur. Adap kelimesi hangi kelimenin çoğuludur?
- A) Nezaket
- B) Nazik
- C) Edep
- D) Ahlak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Edep
Adap, edep kelimesinin çoğuludur; edep, toplumda benimsenmiş iyi ve güzel davranış demektir. Nezaket de güzel davranışla ilgilidir; ancak adap kelimesinin tekili değildir, “nazik” kelimesinden türemiştir.
Kolay
4Kerem otobüste yaşlı bir teyzeye yer veriyor. Teyzeyle konuşurken sesini yükseltmiyor ve “Buyurun, oturun.” diyor. Teyze de onun için “Ne nazik bir çocuk!” diyor. Kerem’in davranışını anlatan “nezaket” kelimesinin anlamı hangisidir?
- A) İnsanlara kibar ve saygılı davranmak
- B) Bir işi zamanında ve eksiksiz yapmak
- C) İhtiyacı olanlara maddi yardım etmek
- D) Verilen sözü her durumda yerine getirmek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İnsanlara kibar ve saygılı davranmak
Nezaket, insanlara kibar ve saygılı davranmaktır; Kerem de yer verirken ve konuşurken bunu göstermiştir. Sözünü tutmak da güzel bir davranıştır; ancak bu, nezaketin değil vefanın ve doğruluğun konusudur.
Kolay
5Öğretmen tahtaya “İslam” ve “selam” kelimelerini alt alta yazıyor. Öğrencilerden bu iki kelime arasındaki ilişkiyi bulmalarını istiyor. Bu iki kelime arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İki kelimenin zıt anlamlı olması
- B) İki kelimenin aynı kökten gelmesi
- C) İki kelimenin farklı dillerden gelmesi
- D) İki kelimenin yalnızca bayramda kullanılması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İki kelimenin aynı kökten gelmesi
İslam ve selam kelimeleri aynı kökten gelir; ikisi de esenlik ve barış anlamıyla ilişkilidir. Bu kelimeler zıt anlamlı değildir.
Kolay
6Can bisikletiyle okula giderken kaldırımda yürüyen sınıf arkadaşı Emre'yi görüyor. İkisi de birbirini fark ediyor. İslam'daki selamlaşma adabına göre bu durumda selamı kimin vermesi uygundur?
- A) Yürüdüğü için Emre'nin
- B) Daha önce gören kimse onun
- C) Yaşça büyük olan kimse onun
- D) Araçta olduğu için Can'ın
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Araçta olduğu için Can'ın
Selamlaşma adabına göre araçta olan yaya olana selam verir. Bisiklet de bir araç olduğu için selamı Can'ın vermesi uygundur.
Kolay
7Elif, ödevi için sözlükte “edep” kelimesinin anlamını arıyor. Bulduğu tanımı defterine yazıyor. Elif'in defterine yazdığı tanım aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Toplumda örf, âdet ve kural hâline gelmiş iyi ve güzel davranışlar
- B) Yalnızca büyüklerin uyması gereken resmî kurallar
- C) Kişinin kendi isteğiyle seçtiği her türlü davranış
- D) Okulda öğretmenlerin koyduğu yazılı yönetmelikler
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Toplumda örf, âdet ve kural hâline gelmiş iyi ve güzel davranışlar
Edep, bir toplumda örf, âdet ve kural hâline gelmiş iyi ve güzel davranışlar demektir. Bu kurallar yalnız büyükler için değil, herkes içindir.
Kolay
8Bir okulda “Nezaket Haftası” düzenleniyor. Hafta boyunca öğrenciler birbirine selam veriyor, teşekkür ediyor ve sırasını bekliyor. Haftanın sonunda öğretmenler okulda daha sakin ve sıcak bir hava oluştuğunu fark ediyor. Bu durum adap ve nezaket kurallarıyla ilgili hangi bilgiyi destekler?
- A) Bu kurallar yalnızca resmî günlerde uygulanmalıdır.
- B) Bu kurallara uyulduğunda sevgi ve saygı artar, huzur oluşur.
- C) Bu kurallar yalnızca öğretmenler için geçerlidir.
- D) Bu kurallara uyulduğunda başarı notları kendiliğinden yükselir.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bu kurallara uyulduğunda sevgi ve saygı artar, huzur oluşur.
Toplumda nezaket kurallarına uyanların sayısı arttıkça sevgi ve saygı artar ve huzur ortamı oluşur. Haftadaki değişim de bunu göstermektedir.
Kolay
9Sınıf toplantısında bir öğrenci konuşurken Mert araya girmeyip sözünün bitmesini bekliyor, sonra kendi fikrini söylüyor. Mert'in bu davranışı aşağıdaki adap başlıklarından hangisine örnektir?
- A) Sofra adabı
- B) Selamlaşma adabı
- C) İletişim ve konuşma adabı
- D) Misafirlik adabı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İletişim ve konuşma adabı
Sözü kesmeden dinlemek, konuşurken uyulan bir kuraldır; bu nedenle iletişim ve konuşma adabına örnektir.
Kolay
10Teneffüste koridorda aceleyle yürüyen Mehmet, yanlışlıkla bir arkadaşına çarpıyor ve arkadaşının elindeki kitaplar yere düşüyor. Mehmet'in bu durumda göstermesi gereken nezaket davranışı hangisidir?
- A) Özür dileyip kitapları toplamasına yardım etmek
- B) Hiçbir şey olmamış gibi yoluna devam etmek
- C) Arkadaşının dikkatsiz yürüdüğünü söylemek
- D) Olanları hemen nöbetçi öğretmene anlatmak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Özür dileyip kitapları toplamasına yardım etmek
Yanlışlıkla da olsa birine zarar verdiğimizde özür dilemek ve yardım etmek nezaket kurallarındandır. Suçu karşı tarafa yüklemek ya da görmezden gelmek ilişkiyi zedeler.
Kolay
11Can, sınıfta proje sunumu yaparken çok hızlı ve alçak sesle konuşuyor. Arkadaşları anlattıklarının çoğunu anlayamıyor. Can'ın sunumunda konuşma adabının hangi kuralına dikkat etmediği söylenebilir?
- A) Selam vererek söze başlamak
- B) Konuşmayı kısa tutmak
- C) Açık ve anlaşılır konuşmak
- D) Yalnızca doğru bilgiyi paylaşmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Açık ve anlaşılır konuşmak
Konuşma adabına göre açık ve anlaşılır konuşulmalıdır. Can'ın sözleri hızlı ve alçak sesle söylendiği için anlaşılmamıştır; sorun bilginin doğruluğunda değildir.
Kolay
12Emre ders çalışmak için arkadaşı Yusuf'un evine gidiyor. Kapının aralık olduğunu görüyor. Kur'an-ı Kerim'deki ev ziyaretiyle ilgili ayete göre Emre'nin yapması gereken hangisidir?
- A) Kapı açık olduğu için hemen içeri girmek
- B) Kendini tanıtıp izin istemek ve selam vererek girmek
- C) İçeri girip Yusuf'a odasından seslenmek
- D) Kapıyı kapatıp hiç haber vermeden dönmek
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kendini tanıtıp izin istemek ve selam vererek girmek
Ayette kendini tanıtıp izin almadan ve selam vermeden başkasının evine girilmemesi istenir. Kapının açık olması izin alma gereğini ortadan kaldırmaz.
Kolay
13Elif, teneffüste arkadaşının sırada bıraktığı telefonu alıp ona sormadan mesajlarını okuyor. Elif'in bu davranışı aşağıdaki adap ve nezaket kurallarından hangisine aykırıdır?
- A) Yapılan iyiliğe teşekkür etmek
- B) Toplu yerlerde sıraya girmek
- C) Karşılaşınca selam vermek
- D) Özel hayata saygı duymak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Özel hayata saygı duymak
Başkasının eşyasını izinsiz karıştırmak ve mesajlarını okumak özel hayata saygısızlıktır. Diğer kurallar bu durumla doğrudan ilgili değildir.
Kolay
14Okul gezisinde üç arkadaş, müzenin bahçesinde on kişilik başka bir sınıf grubuyla karşılaşıyor. Selamlaşma adabına göre selamı hangi tarafın vermesi uygundur?
- A) Sayıca çok olduğu için on kişilik grubun
- B) Sayıca az olduğu için üç kişilik grubun
- C) Müzeye önce gelen grubun
- D) Öğretmeni yanında olan grubun
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sayıca az olduğu için üç kişilik grubun
İslam'daki selamlaşma adabına göre sayıca az olan, sayıca çok olana selam verir. Kalabalık grubun selam vermesi beklenmez.
Kolay
15Öğretmen sınıfta adap ve nezaket kurallarını üç başlıkta topluyor: selamlaşma adabı, iletişim ve konuşma adabı, sofra adabı. Ardından “Yemeğe besmeleyle başlamak” davranışını hangi başlığa yazmaları gerektiğini soruyor. Bu davranış hangi başlığa yazılmalıdır?
- A) Selamlaşma adabı
- B) İletişim ve konuşma adabı
- C) Ziyaret ve misafirlik adabı
- D) Sofra adabı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Sofra adabı
Yemeğe besmeleyle başlamak yemek yerken uyulan bir kuraldır; bu yüzden sofra adabına girer. Selamlaşma ya da konuşma ile doğrudan ilgili değildir.
Kolay
16Defne'nin sınıf arkadaşı Zeynep hastalanıyor ve birkaç gün okula gelemiyor. Defne, annesiyle birlikte Zeynep'e “Geçmiş olsun.” demeye evine gidiyor. Defne'nin davranışı, Hz. Muhammed'in (sav) müminin mümin üzerindeki haklarını saydığı sözünde geçen hangi hakla ilgilidir?
- A) Davet ettiğinde davetine gitmek
- B) Karşılaştığında ona selam vermek
- C) Hastalandığında onu ziyaret etmek
- D) Aksırdığında ona hayır duada bulunmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Hastalandığında onu ziyaret etmek
Hadiste sayılan haklardan biri, hastalanan kişiyi ziyaret etmektir. Defne de hasta arkadaşını ziyaret ederek bu hakkı gözetmiştir.
Kolay
17Ahmet çok acıktığı için yemeğe hemen başlıyor. Birkaç lokma yedikten sonra besmele çekmeyi unuttuğunu fark ediyor ve üzülüyor. Babası ona, Hz. Muhammed'in (sav) böyle bir durum için öğrettiği şeyi hatırlatıyor. Hz. Peygamber'in öğüdüne göre Ahmet'in yapması gereken aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yemeği bırakıp ellerini yıkadıktan sonra yeniden başlamak
- B) Yemeği bitirince yalnızca şükür duası okumakla yetinmek
- C) “Başında da sonunda da Allah'ın adıyla” demek
- D) Unuttuğu için o öğünde yemeğe devam etmemek
Cevabı göster
Doğru cevap: C) “Başında da sonunda da Allah'ın adıyla” demek
Hz. Peygamber, yemeğin başında besmele çekmeyi unutan kişinin “Bismillâhi fî evvelihî ve âhirihî” (Başında da sonunda da Allah'ın adıyla) demesini öğütlemiştir. Yemekten önce el yıkamak da sofra adabındandır; ama besmeleyi unutan kişiye öğütlenen şey yemeğe yeniden başlamak değil, bu sözü söylemektir. Yemeği bırakmak ise israfa yol açar.
Kolay
18Kaan, sınıfının mesaj grubuna “slm, yrn ödv var mı, bn unutmşm” gibi kısaltmalarla ve harfleri eksik yazılmış mesajlar gönderiyor. Öğretmeni, sosyal medyayı kullanırken uyulması gereken adap ve nezaket kurallarından birini ona hatırlatıyor. Öğretmenin hatırlattığı kural aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Türkçeyi doğru kullanmaya özen göstermek
- B) Paylaşılan bilginin doğruluğunu kontrol etmek
- C) İletişim bilgilerini herkese açık paylaşmamak
- D) Kaba ve kırıcı sözlerden uzak durmak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Türkçeyi doğru kullanmaya özen göstermek
Kaan'ın mesajlarında bir bilgi yanlışı ya da kırıcı söz yoktur; sorun, kelimelerin kısaltılıp eksik yazılmasıdır. Bu nedenle hatırlatılan kural, sosyal medyada Türkçeyi doğru kullanmaya özen göstermektir. Bilginin doğruluğunu kontrol etmek de bir sosyal medya kuralıdır; ancak Kaan'ın sorduğu soru bir bilgi paylaşımı değildir.
Orta
19Okula yürüyerek giden Ece, apartmanın önündeki bankta oturan komşusu Nermin Teyze’yi görüyor. İkisi de birbirini fark ediyor ve selamlaşmak istiyor. Selamlaşma adabına göre bu durumda selamı kimin vermesi uygundur?
- A) Nermin Teyze vermeli; çünkü büyük olan küçüğe selam verir.
- B) Nermin Teyze vermeli; çünkü oturan kişi yürüyene selam verir.
- C) Ece vermeli; çünkü yürüyen kişi oturana selam verir.
- D) Ece vermeli; çünkü selamı her zaman evden çıkan verir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ece vermeli; çünkü yürüyen kişi oturana selam verir.
Selamlaşma adabına göre yürüyen oturana, küçük de büyüğe selam verir; iki kural da Ece’yi gösterir. “Büyük küçüğe selam verir” düşüncesi yaygın bir yanılgıdır; adapta küçük olan büyüğe selam verir.
Orta
20Hz. Peygamber’in yanında büyüyen Ömer bin Ebu Seleme, çocukken yemek yerken elini tabağın her yanında dolaştırıyordu. Peygamberimiz ona “Besmele çek, sağ elinle ye, önünden ye!” dedi (Buhârî, Müslim). Bu uyarıda aşağıdaki sofra kurallarından hangisi yer alır?
- A) Yemeği yere oturarak yemek
- B) Yemeği kendi önünden almak
- C) Yemeği yapana teşekkür etmek
- D) Yemekten sonra elleri yıkamak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yemeği kendi önünden almak
Hz. Peygamber besmele çekmeyi, sağ elle yemeyi ve kişinin kendi önünden yemesini öğütlemiştir. Yemekten sonra elleri yıkamak da güzel bir sofra adabıdır; ancak bu uyarıda geçmez.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.