6. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi · Ahlaki Davranışlar

Merhametli Olmak

merhamet
rahmet
şefkat
vicdan
empati
sevgi
Rahman

Merhametli olmak ne demektir?

Merhamet, bir insanın ya da başka bir canlının yaşadığı sıkıntıya üzülmek ve o sıkıntıyı gidermeye çalışmaktır. Merhametin ortaya çıkmasında vicdan ve şefkat önemlidir: Vicdan iyiyi kötüden ayırt etmeye yardım eden ahlaki duygu, şefkat ise acı çekene sevgiyle yaklaşmaktır. Merhamet sevgiyle mümkündür; insanlara, hayvanlara ve doğaya merhamet etmek onları sevmekle başlar. Merhametli kişi empati kurar, kaba ve kırıcı davranışlardan uzak durur; kin, kibir, kıskançlık ve nefret yerine paylaşma ve dayanışma öne çıkar. Kur'an'da merhamet çoğunlukla "rahmet" kelimesiyle anlatılır; Allah'ın (cc) Rahman ve Rahîm isimleri O'nun merhametini ifade eder, Hz. Muhammed (sav) de âlemlere rahmet olarak gönderilmiştir. Osmanlı'da cami ve çeşme gibi yapılara eklenen kuş evleri ve kuş sebilleri, hayvanlara gösterilen merhametin mimariye yansımasıdır. Merhamet yalnızca acımak değil, sıkıntıyı gidermek için harekete geçmektir.

Merhametli Olmak: konu anlatımı ve özeti

Merhamet, bir insanın ya da canlının yaşadığı sıkıntıya üzülmek ve onu gidermeye çalışmaktır. Bu konu, merhametin anlamını, kaynağını ve günlük hayattaki yansımalarını anlatır.

Merhametin ortaya çıkmasında vicdan ve şefkat önemlidir. Vicdan iyiyi kötüden ayırt etmeye yardım eden ahlaki duygudur; şefkat ise acı çekene sevgiyle yaklaşmaktır.
Merhamet sevgiyle mümkündür; insanlara, hayvanlara ve doğaya merhamet etmek onları sevmekle başlar.
Merhametli kişi empati kurar, kaba ve kırıcı davranışlardan uzak durur; "karıncayı bile incitmez".
Merhamet kin, kibir, kıskançlık ve nefret gibi olumsuz duyguların önüne geçer; paylaşmayı ve dayanışmayı artırır.
Kur'an'da merhamet çoğunlukla "rahmet" kelimesiyle anlatılır. Allah'ın (cc) Rahman ve Rahîm isimleri O'nun merhametini ifade eder.
Hz. Muhammed (sav) âlemlere rahmet olarak gönderilmiştir.
Osmanlı'da kuş evleri ve kuş sebilleri yapılması, hayvanlara gösterilen merhametin mimariye yansımasıdır.

Unutma: Merhamet sadece acımak değildir; sıkıntıyı gidermek için harekete geçmeyi de içerir.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Merhameti iki adımlı bir davranış olarak düşünebilirsin.

Hissetmek: Bir insanın ya da canlının sıkıntısını fark etmek ve buna üzülmek. Burada vicdan ve şefkat devreye girer.
Harekete geçmek: O sıkıntıyı gidermek için bir şey yapmak.

Kur'an'da merhamet çoğunlukla "rahmet" kelimesiyle anlatılır. Enbiya suresi 107. ayette Hz. Muhammed'in (sav) âlemlere rahmet olarak gönderildiği bildirilir.

Günlük hayattan: Kışın sokak hayvanları için bir kaba temiz su koymak ya da düşen bir arkadaşını kaldırıp ona yardım etmek merhametin davranışa dönüşmüş hâlidir.

Sık yapılan hata: "Merhamet sadece acımaktır." Doğrusu: Yalnızca üzülüp hiçbir şey yapmamak merhametin yarısıdır; asıl merhamet sıkıntıyı gidermeye çalışmaktır.

Derinleş

Osmanlı döneminde yapılan kuş evleri, merhametin mimariye yansımasıdır. Okulunda ya da mahallende canlılara (kuşlara, sokak hayvanlarına, bitkilere) yönelik uygulanabilir bir merhamet projesi tasarla. Projenin malzemelerini, sorumlularını ve sürdürülmesi için alınacak önlemleri yaz.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

DKAB.6.3.2Merhametli olmayı yorumlayabilme
- a) Merhametli olmanın bireysel ve toplumsal boyutlarını inceler.
- b) Merhametli olmayı kendi hayatı için anlamlı hâle getirir.
- c) Merhametli olmanın önemini kendi cümleleriyle yeniden ifade eder.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Okul yolunda Defne, kanadı yaralı bir güvercin görüyor. Çok üzülüyor; kuşu bir kutuya koyup en yakın veteriner kliniğine götürüyor. Öğretmeni, Defne'nin davranışının merhamet kavramını çok iyi anlattığını söylüyor. Merhamet kavramının anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bir canlının başarısını kıskanıp onu engellemeye çalışmak
- B) Bir canlının kötü durumuna üzülüp onu gidermeye çalışmak
- C) Başkalarının sıkıntısını görüp hiçbir şey hissetmemek
- D) Yalnızca kendi sıkıntısına üzülüp başkalarını unutmak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bir canlının kötü durumuna üzülüp onu gidermeye çalışmak
Merhamet, bir canlının kötü durumuna üzülmek ve bu durumu gidermek için çaba göstermektir; Defne de hem üzülmüş hem harekete geçmiştir. Yalnızca kendi sıkıntısına üzülmek de bir üzüntüdür; ancak merhamet başkasının sıkıntısına yöneliktir.
Kolay
2Mert, kantinden alışveriş yaparken yanlışlıkla fazla para üstü alıyor. Sınıfa döndüğünde içinde bir rahatsızlık hissediyor; bunun doğru olmadığını düşünüp kantine dönerek parayı geri veriyor. Mert'in iyiyi kötüden ayırt etmesini sağlayan bu iç ses hangi kavramla ifade edilir?
- A) Şefkat
- B) Sabır
- C) Cesaret
- D) Vicdan
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Vicdan
İnsanın iyiyi kötüden ayırt etmesine yardımcı olan ahlaki duyguya vicdan denir; Mert'in içindeki rahatsızlık da vicdanının sesidir. Şefkat de güzel bir duygudur; ancak başkasına karşı yumuşaklık ve sevgi göstermektir, doğruyu yanlıştan ayırmak değildir.
Kolay
3Elif, Kur'an-ı Kerim'de merhamet anlamında en sık kullanılan kelimeyi araştırıyor. Bu kelimenin, Besmele'de geçen iki ilahi isimle aynı kökten geldiğini öğreniyor. Elif'in araştırdığı kelime aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Vicdan
- B) Rahmet
- C) Sabır
- D) Takva
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Rahmet
Kur'an'da merhamet genellikle “rahmet” kelimesiyle ifade edilir; Besmele'deki Rahman ve Rahîm isimleri de aynı köktendir. Vicdan merhametle ilişkili bir duygudur; ancak Kur'an'da merhameti anlatan kelime değildir.
Kolay
4Bir sergide, Hz. Peygamber'in çocuklara, yaşlılara ve hayvanlara gösterdiği şefkati anlatan panolar var. Panoların en üstünde şu ayet yazıyor: “Ve seni ancak âlemlere rahmet olarak gönderdik.” (Enbiyâ suresi, 107. ayet) Panolarda anlatılanlar ve bu ayet birlikte düşünüldüğünde hangi sonuca ulaşılır?
- A) Hz. Muhammed'in merhameti bütün varlıkları kapsar.
- B) Hz. Muhammed yalnızca yakınlarına merhamet göstermiştir.
- C) Merhamet yalnızca insanlara gösterilmesi gereken bir duygudur.
- D) Hayvanlara merhamet göstermek yalnızca peygamberlere özgüdür.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hz. Muhammed'in merhameti bütün varlıkları kapsar.
Ayette Hz. Muhammed'in “âlemlere” rahmet olarak gönderildiği bildirilir; panolar da onun merhametinin insanlardan hayvanlara kadar herkesi kapsadığını gösterir. Merhametin yalnızca insanlara gösterileceğini düşünmek yanlıştır; panolarda hayvanlara gösterilen şefkat de vardır.
Kolay
5Ders kitabında merhametin ortaya çıkmasında önemli bir yeri olan iki kavramdan biri “iyiyi kötüden ayırt etmeye yardımcı olan ahlaki bir duygu” olarak tanımlanıyor. Bu kavram hangisidir?
- A) Kibir
- B) Vicdan
- C) Kin
- D) Haset
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Vicdan
İyiyi kötüden ayırt etmeye yardımcı olan ahlaki duyguya vicdan denir. Kibir, kin ve haset ise merhametin önüne geçtiği olumsuz duygulardır.
Kolay
6Ders kitabında şöyle bir ifade yer alıyor: “Allah'ın tüm yarattıklarına rızık vermesi ve onları koruması O'nun ... hayata yansımalarıdır.” Boşluğa gelmesi gereken ifade hangisidir?
- A) öfkesinin
- B) merhametinin
- C) cezasının
- D) uzaklığının
Cevabı göster
Doğru cevap: B) merhametinin
Allah'ın tüm yarattıklarına rızık vermesi ve onları koruması O'nun merhametinin hayata yansımalarıdır. Rızık vermek ceza ya da öfkeyle ilgili değildir.
Kolay
7Öğretmen tahtaya “merhamet” kelimesini yazıyor ve öğrencilerden ders kitabındaki tanıma en uygun ifadeyi seçmelerini istiyor. Merhametin en doğru tanımı hangisidir?
- A) Bir canlının karşılaştığı kötü durumdan dolayı duyulan üzüntü ve acıma
- B) Başkalarının başarısını çekemeyip üzülme duygusu
- C) Kendini başkalarından üstün görme duygusu
- D) Haksızlığa uğrayınca öfkelenme ve kızma
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bir canlının karşılaştığı kötü durumdan dolayı duyulan üzüntü ve acıma
Merhamet, bir kimsenin ya da başka bir canlının karşılaştığı kötü durumdan dolayı duyulan üzüntü ve acımadır. Başkasının başarısını çekememek ise kıskançlıktır.
Kolay
8Ders kitabında merhametli olmanın Kur'an-ı Kerim'de sıkça ele alındığı belirtiliyor. Ders kitabına göre Kur'an'da merhametli olmak müminler için nasıl değerlendirilir?
- A) Yalnızca peygamberlere özgü bir davranış sayılır.
- B) Gereksiz bir duygu olarak anlatılır.
- C) Kur'an'da hiç söz edilmeyen bir konudur.
- D) Müminlerin başlıca nitelikleri arasında sayılır.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Müminlerin başlıca nitelikleri arasında sayılır.
Ders kitabına göre merhametli olmak Kur'an'da sıkça ele alınır ve müminlerin başlıca nitelikleri arasında sayılır. Merhamet yalnız peygamberlere özgü değildir, bütün müminlerden beklenir.
Kolay
9Bir ayette şöyle buyrulur: “Allah'ın nimetlerini saymaya kalksanız başa çıkamazsınız. Allah gerçekten bağışlayıcıdır, merhametlidir.” Ders kitabına göre Allah'ın sayısız nimet yaratması neyin yansımasıdır?
- A) İnsanların çalışkanlığının
- B) Doğanın tesadüfen işleyişinin
- C) Allah'ın rahmetinin
- D) Peygamberlerin isteklerinin
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Allah'ın rahmetinin
Ders kitabına göre Allah'ın sayısız nimeti yaratması O'nun rahmetinin yansımasıdır. Nimetler tesadüfen ortaya çıkmış değildir.
Kolay
10Ders kitabında “Allah peygamber göndererek insanlara ... göstermiştir.” cümlesi yer alıyor. Boşluğa gelmesi gereken kelime hangisidir?
- A) rahmetini
- B) öfkesini
- C) gücünü
- D) uzaklığını
Cevabı göster
Doğru cevap: A) rahmetini
Ders kitabına göre Allah, peygamber göndererek insanlara rahmetini göstermiştir. Peygamberler insanları doğru yola yönlendirmek için gönderilmiştir.
Kolay
11Bir ayette şöyle buyrulur: “Kim bir kötülük yapar yahut kendine zulmeder, sonra da Allah'tan bağışlama dilerse Allah'ı çok bağışlayıcı ve çok merhamet edici bulur.” Bu ayette Allah'ın hangi özelliği vurgulanmaktadır?
- A) Bağışlayıcı ve merhametli olması
- B) Yalnızca cezalandırıcı olması
- C) İnsanlarla hiç ilgilenmemesi
- D) Kötülüğü hiç affetmemesi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bağışlayıcı ve merhametli olması
Ayette bağışlama dileyenlerin Allah'ı çok bağışlayıcı ve çok merhamet edici bulacağı bildirilir. Allah'ın kötülüğü hiç affetmediğini söylemek ayetle çelişir.
Kolay
12Hz. Peygamber bir hadisinde, birbirlerini sevmede ve birbirlerine merhamet göstermede müminleri bir şeye benzetmiştir: Bir organı rahatsızlandığında diğer organları da bu acıyı paylaşır. Hadiste müminler neye benzetilmiştir?
- A) Bir ağaca
- B) Bir binaya
- C) Bir nehre
- D) Bir bedene
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bir bedene
Hadiste müminler, bir organı rahatsızlandığında diğer organlarının da acıyı paylaştığı bir bedene benzetilmiştir. Bina benzetmesi bu hadiste geçmez.
Kolay
13Ders kitabında “bir canlının acısını görüp ona sevgi ve anlayışla yaklaşmak” şeklinde tanımlanan kavram soruluyor. Bu tanım hangi kavrama aittir?
- A) Öfke
- B) Nefret
- C) Şefkat
- D) İsraf
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Şefkat
Bir canlının acısını görüp ona sevgi ve anlayışla yaklaşmaya şefkat denir. Öfke ve nefret ise merhametle bağdaşmayan duygulardır.
Kolay
14Ders kitabında merhamet için şöyle bir ifade geçiyor: “İnsanı insan yapan ... değerlerden biri olan merhamet...” Boşluğa gelmesi gereken kelime hangisidir?
- A) gereksiz
- B) önemsiz
- C) geçici
- D) temel
Cevabı göster
Doğru cevap: D) temel
Ders kitabına göre merhamet, insanı insan yapan temel değerlerden biridir. Merhameti önemsiz ya da geçici bir değer saymak bu ifadeyle çelişir.
Kolay
15Kur'an okumaya başlarken okunan besmelede Allah'ın merhametini ifade eden iki ismine vurgu yapılır. Besmelede geçen bu iki isim hangileridir?
- A) Rahman ve Kahhar
- B) Rahman ve Rahîm
- C) Rahîm ve Celil
- D) Hâlik ve Rezzak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Rahman ve Rahîm
Besmelede Allah'ın merhametini ifade eden Rahman ve Rahîm isimlerine vurgu yapılır. Diğer seçeneklerde besmelede geçmeyen isimler vardır.
Kolay
16Ders kitabına göre merhametli kişi karşısındaki varlığa belli bir tutumla yaklaşır. Bu tutum aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Onu yalnızca işine yaradığı sürece önemser.
- B) Ondan güçlü olduğunu ona göstermeye çalışır.
- C) Onu bir can olarak kabul eder, ona saygı duyar ve onu anlamaya çalışır.
- D) Onun sorunlarını görmezden gelip yoluna devam eder.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Onu bir can olarak kabul eder, ona saygı duyar ve onu anlamaya çalışır.
Merhametli kişi karşısındakini bir can olarak kabul eder, ona saygı duyar ve onu anlamaya çalışır. Sorunları görmezden gelmek merhametle bağdaşmaz.
Kolay
17Bir etkinlikte öğrencilerden, şu hadiste merhametle birlikte anılan kavramları bulmaları isteniyor: “Müminler, birbirlerini sevmede, birbirlerine merhamet ve şefkat göstermede, tıpkı bir organı rahatsızlandığında diğer organları da uykusuzluk ve yüksek ateşle bu acıyı paylaşan bir bedene benzer.” (Müslim) Hadiste merhametle birlikte anılan kavramlar hangileridir?
- A) Sabır ve şükür
- B) Sevgi ve şefkat
- C) Doğruluk ve emanet
- D) Adalet ve cesaret
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sevgi ve şefkat
Hadiste müminlerin “birbirlerini sevmede” ve “birbirlerine merhamet ve şefkat göstermede” bir bedene benzediği söylenir; merhametle birlikte sevgi ve şefkat anılır. Sabır, şükür, doğruluk, emanet, adalet ve cesaret de güzel değerlerdir; ancak bu hadiste geçmez.
Kolay
18Öğretmen, Hz. Peygamber'den söz eden şu ayeti okuyor: “Andolsun, size kendi içinizden öyle bir peygamber gelmiştir ki sizin sıkıntıya düşmeniz ona çok ağır gelir. O size çok düşkün, müminlere karşı da çok şefkatli ve merhametlidir.” Bu ayette Hz. Peygamber'in hangi özelliği vurgulanmaktadır?
- A) İnsanların sıkıntısını dert edinen şefkat ve merhameti
- B) Ticarette gösterdiği dürüstlük ve güvenilirliği
- C) Kur'an'ı ezberleyip başkalarına okutması
- D) Düşmanlarına karşı savaşta gösterdiği cesareti
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İnsanların sıkıntısını dert edinen şefkat ve merhameti
Ayette insanların sıkıntıya düşmesinin Hz. Peygamber'e çok ağır geldiği, onun insanlara çok düşkün, müminlere karşı çok şefkatli ve merhametli olduğu bildirilir. Ders kitabı da onun ümmetinin derdiyle dertlendiğini anlatır. Dürüstlüğü ve güvenilirliği de bilinen özellikleridir; ancak bu ayette vurgulanan değildir.
Orta
19Sınıftan Zehra'nın evi yangında zarar görünce bütün sınıf harekete geçiyor; kimi defter ve kalem topluyor, kimi Zehra'yı ziyarete gidiyor. Öğretmen bu durumu Hz. Peygamber'in, müminleri bir organı rahatsızlanınca bütün organları acıyı paylaşan bir bedene benzettiği hadisle ilişkilendiriyor. Bu hadiste vurgulanan değer aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Birbirinin acısını paylaşma ve dayanışma
- B) Herkesin yalnızca kendi derdiyle ilgilenmesi
- C) Sağlıklı beslenmenin insan için önemi
- D) Hastalıktan korunmak için tedbir alma
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Birbirinin acısını paylaşma ve dayanışma
Hadiste müminler, bir organı acıyınca bütün organları etkilenen bir bedene benzetilir; bu da birbirinin acısını paylaşmayı ve dayanışmayı anlatır. Hadiste beden ve hastalık örneği geçtiği için sağlık konulu şıklar çekici gelebilir; ancak benzetmenin amacı sağlık değil, kardeşliktir.
Orta
20Bir gezi sırasında öğrenciler, yüzyıllık bir caminin duvarında küçük saray biçiminde taş yuvalar görüyor. Rehber, bunların Osmanlı döneminde kuşların barınması için yapılmış kuş evleri olduğunu söylüyor. Benzer yuvaların han, çeşme ve medrese duvarlarında da bulunduğunu ekliyor. Bu yapılar Osmanlı toplumuyla ilgili neyi gösterir?
- A) Yapıların yalnızca süslenmek istendiğini
- B) Hayvanlara gösterilen merhametin mimariye yansıdığını
- C) Kuşların yapılara zarar vermesinin önlendiğini
- D) Mimarların yalnızca taş işçiliğini denediğini
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Hayvanlara gösterilen merhametin mimariye yansıdığını
Kuş evleri, kuşların sığınabileceği yerler yapılarak hayvanlara gösterilen merhametin mimariye yansımasıdır. Saray biçiminde süslü yapıldıkları için yalnızca süs amaçlı sanılabilir; ancak asıl amaç kuşlara barınak sağlamaktır.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.