6. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi · Kültürümüzdeki Dinî Motifler

Edebiyatımızda Dinin İzleri

edebiyat
tevhit
münacat
naat
mevlit
Süleyman Çelebi
Yunus Emre

Edebiyatımızda dinin izleri hangi türlerde görülür?

Edebiyatımızda dinin izleri, edebî metinlerde geçen dinî kavramlarda ve din etkisiyle ortaya çıkan tevhit, münacat, naat ve mevlit gibi türlerde görülür. Edebiyat, olay, duygu ve düşüncelerin sözlü ya da yazılı olarak anlatılmasıdır. Edebî metinlerde ve halk deyişlerinde Allah (cc), peygamber, ahiret, cennet, sevap ve günah gibi kavramlar geçer; bu durum Türkçeyi zenginleştirmiştir. Tevhit Allah'ın varlığını ve birliğini, münacat Allah'a duayı anlatan eserlerdir. Naat Hz. Peygamber'i ve güzel özelliklerini öven şiirlerdir; ilk örneklerini Yusuf Has Hacip, Hoca Ahmet Yesevi, Hacı Bektaş Veli ve Yunus Emre vermiştir. Mevlit Hz. Peygamber'in doğumunu ve hayatından kesitleri anlatır; en bilineni Süleyman Çelebi'nin Vesiletü'n-Necat adlı eseridir. Divan-ı Hikmet, Makalat, Yunus Emre Divanı ve Mesnevi önemli kaynaklardandır; Mehmet Akif Ersoy'un İstiklal Marşı'nda da ezan, şehit ve mabet gibi pek çok dinî öge yer alır.

Edebiyatımızda Dinin İzleri: konu anlatımı ve özeti

Edebiyat, olay, duygu ve düşüncelerin sözlü ya da yazılı olarak anlatılmasıdır. Bu konu, dinin edebiyatımıza nasıl yansıdığını ve dinî edebî türleri tanıtır.

Bir toplum kültürünü dili ve edebiyatıyla gelecek nesillere aktarır.
Edebî metinlerde ve deyişlerde Allah (cc), peygamber, ahiret, cennet, sevap ve günah gibi pek çok dinî kavram geçer; bu da Türkçeyi zenginleştirmiştir.
Tevhit: Allah'ın (cc) varlığını ve birliğini anlatan eserlerdir.
Münacat: Allah'a (cc) dua etmek amacıyla yazılan şiirlerdir.
Naat: Hz. Peygamber'i ve güzel özelliklerini öven şiirlerdir; ilk örneklerini Yusuf Has Hacip, Hoca Ahmet Yesevi, Hacı Bektaş Veli ve Yunus Emre vermiştir.
Mevlit: Hz. Peygamber'in doğumunu ve hayatından kesitleri anlatan eserlerdir; en bilineni Süleyman Çelebi'nin Vesiletü'n-Necat adlı eseridir.
Divan-ı Hikmet, Makalat, Yunus Emre Divanı ve Mesnevi edebiyatımızın önemli kaynaklarındandır; İstiklal Marşı'nda da pek çok dinî öge yer alır.

Unutma: Türleri karıştırmamak için şöyle düşün: tevhit Allah'ın birliğini, münacat Allah'a duayı, naat Peygamber'i övmeyi, mevlit Peygamber'in doğumunu anlatır.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Dinî edebî türleri karıştırmamak için her birini kime ya da neye yöneldiğine göre ayır.

Tevhit: Allah'ın (cc) varlığını ve birliğini anlatır.
Münacat: Allah'a (cc) dua eder, O'na yalvarır.
Naat: Hz. Peygamber'i ve güzel özelliklerini över.
Mevlit: Hz. Peygamber'in doğumunu ve hayatından kesitleri anlatır. En bilineni Süleyman Çelebi'nin eseridir.

Günlük hayattan: Bir şiiri okurken "Bu şiir kime sesleniyor, kimi anlatıyor?" diye sorarsan türünü kolayca bulursun.

Sık yapılan hata: Tevhit ile münacatı karıştırmak. Doğrusu: Tevhit Allah'ın birliğini anlatır; münacat ise Allah'a dua eder. Biri anlatım, öbürü yakarıştır.

Derinleş

Yunus Emre'nin şiirleri yüzyıllardır okunuyor ve bestelenerek söyleniyor. Yunus Emre'nin bir şiirini ya da ilahisini bul; şiirde geçen dinî kavramları ve şiirin anlattığı değerleri listele. Bu şiirin bugün de sevilmesinin sebeplerini düşün ve şiirin ana düşüncesini kendi cümlelerinle yaz.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

DKAB.6.5.1Geleneğimizde, edebiyatımızda ve musikimizde dinin izlerini özetleyebilme
- a) Geleneğimizde, edebiyatımızda ve musikimizde dinin izleriyle ilgili çözümleme yapar.
- b) Din ve kültür ilişkisini gelenek, edebiyat ve musiki örneklerinden hareketle sınıflandırır.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Eski bir şiir kitabının ilk şiirinde, göklerin ve yerin tek yaratıcısının Allah olduğu, O’nun eşi ve benzeri bulunmadığı anlatılıyor. Eski şairlerimiz kitaplarına genellikle böyle bir şiirle başlardı. Bu şiir hangi türe örnektir?
- A) Naat
- B) Münacat
- C) Mevlit
- D) Tevhit
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Tevhit
Allah’ın varlığını ve birliğini anlatan eserlere tevhit denir. Münacat da Allah’a yönelen bir türdür; ancak münacatta Allah’ın birliği anlatılmaz, O’na yalvarılıp dua edilir.
Kolay
2Masal, destan, şiir, hikâye ve atasözleri... Bunların bir kısmı kuşaktan kuşağa dilden dile aktarılmış, bir kısmı kitaplarda yazılı olarak bize ulaşmıştır. Hepsinde insanlar olayları, duygularını ve düşüncelerini dil aracılığıyla anlatır. Bu ürünlerin hepsini kapsayan alan hangisidir?
- A) Edebiyat
- B) Musiki
- C) Mimari
- D) Gelenek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Edebiyat
Olay, duygu ve düşüncelerin sözlü ya da yazılı olarak ifade edilmesine edebiyat denir. Kuşaktan kuşağa aktarıldıkları için gelenek sanılabilir; ama bu ürünlerin ortak yanı dil ile anlatılmalarıdır.
Kolay
3Edebiyat kulübü, Hz. Peygamber’in güzel ahlakını, merhametini ve ona duyulan sevgiyi anlatan şiirlerden bir seçki hazırlıyor. Seçkinin kapağına bu şiirlerin türünün adı yazılacak. Kapağa yazılacak tür adı hangisidir?
- A) Tevhit
- B) Münacat
- C) Naat
- D) Mevlit
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Naat
Hz. Peygamber’i ve onun güzel özelliklerini öven şiirlere naat denir. Mevlit de Hz. Peygamber’le ilgilidir; ancak asıl konusu onun doğumudur.
Kolay
4Kutlu Doğum Haftası programında, camilerde ve evlerde 600 yılı aşkın süredir okunan bir eserden bölümler seslendiriliyor. Eserin asıl adı “Vesiletü’n-Necat”tır ve halk arasında “Mevlit” diye bilinir. Bu eserin yazarı kimdir?
- A) Yunus Emre
- B) Süleyman Çelebi
- C) Hacı Bektaş Veli
- D) Hoca Ahmet Yesevi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Süleyman Çelebi
En bilinen mevlit olan “Vesiletü’n-Necat”, Süleyman Çelebi tarafından yazılmıştır. Yunus Emre de dinî şiirleriyle tanınır ve eserleri bugün de okunur; ancak mevlidin yazarı değildir.
Kolay
5İstiklal Marşı'nda “Hakkıdır Hakk'a tapan milletimin istiklâl.” dizesi yer alır. Bu dizedeki dinî öge aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hakk'a tapan
- B) milletimin
- C) istiklâl
- D) Hakkıdır
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hakk'a tapan
“Hak”, Allah'ın isimlerinden biridir. “Hakk'a tapan” ifadesi Allah'a ibadet eden anlamında dinî bir ögedir.
Kolay
6Ders kitabında Nurullah Genç'in “Yağmur” adlı eseri, Hz. Peygamber'i ve onun özelliklerini öven, yakın dönemde yazılmış şiirler arasında sayılır. Bu eser hangi edebî türe örnektir?
- A) Tevhit
- B) Naat
- C) Münacat
- D) Ağıt
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Naat
Hz. Peygamber'i ve özelliklerini öven şiirlere naat denir. “Yağmur”, yakın dönemde yazılan naatlar arasında yer alır.
Kolay
7Zeynep, halk kütüphanesinde dinî konulu kitapları bulmak istiyor. Ders kitabına göre bu kitaplar kütüphanede genellikle hangi bölümde yer alır?
- A) “Çocuk Masalları” bölümünde
- B) “Spor” bölümünde
- C) “Din” ya da “Dinî Kitaplar” bölümünde
- D) “Bilim ve Teknoloji” bölümünde
Cevabı göster
Doğru cevap: C) “Din” ya da “Dinî Kitaplar” bölümünde
Halk kütüphanelerinde din alanına ait kitaplar “Din” ya da “Dinî Kitaplar” bölümünde bulunur.
Kolay
8Can kardeşine şu bilmeceyi soruyor: “Minarede ses, / Ölümsüz nefes, / Haydi, / Namaza herkes.” Bu bilmecenin cevabı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Mevlit
- B) İlahi
- C) Ninni
- D) Ezan
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Ezan
Minareden okunan ve herkesi namaza çağıran ses ezandır. Bilmeceler de dinin izlerini taşıyan sözlü edebiyat ürünlerindendir.
Kolay
9Ders kitabına göre bir toplum, kültür ve değerlerini kendi diliyle ifade eder ve bu birikimi bir sonraki nesle aktarmak ve kalıcı kılmak için bir alandan yararlanır. Bu alan aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Edebiyat
- B) Ticaret
- C) Spor
- D) Mimari
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Edebiyat
Ders kitabına göre toplumlar kültür ve değer birikimini sonraki nesillere aktarmak ve kalıcı kılmak için edebiyattan yararlanır.
Kolay
10İstiklal Marşı'nda “Şüheda fışkıracak, toprağı sıksan, şüheda!” dizesi yer alır. Dizede geçen “şüheda” kelimesi hangi dinî kavramla ilgilidir?
- A) Gazi
- B) Hanif
- C) Hafız
- D) Şehit
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Şehit
“Şüheda”, şehitler anlamına gelir. Şair, vatan toprağının şehitlerle dolu olduğunu anlatır.
Kolay
11Defne, kütüphanede Mevlana Celalettin Rumi'nin edebiyatımızın önemli kaynakları arasında yer alan eserini arıyor. Defne'nin aradığı eser hangisidir?
- A) Makalat
- B) Mesnevi
- C) Divan-ı Hikmet
- D) Vesiletü'n-Necat
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Mesnevi
Mevlana Celalettin Rumi'nin eseri Mesnevi'dir. Makalat Hacı Bektaş Veli'ye, Divan-ı Hikmet Hoca Ahmet Yesevi'ye, Vesiletü'n-Necat Süleyman Çelebi'ye aittir.
Kolay
12Okul kütüphanesinde “Edebiyatımızın Önemli Kaynakları” adlı bir köşe hazırlanıyor. Köşeye konan “Makalat” adlı eserin etiketine yazarın adı da yazılacak. Bu eserin yazarı kimdir?
- A) Hoca Ahmet Yesevi
- B) Yunus Emre
- C) Hacı Bektaş Veli
- D) Süleyman Çelebi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Hacı Bektaş Veli
Makalat, Hacı Bektaş Veli'nin eseridir. Hoca Ahmet Yesevi'nin eseri Divan-ı Hikmet, Süleyman Çelebi'nin eseri ise Vesiletü'n-Necat'tır.
Kolay
13Süleyman Çelebi'nin Vesiletü'n-Necat adlı eserinde “Merhabâ ey rahmeten lil-âlemîn” dizesi yer alır. Bu dize, Hz. Muhammed'in (sav) doğumunu anlatan bu eserde kime hitap etmektedir?
- A) Süleyman Çelebi'nin kendisine
- B) Hz. Peygamber'e
- C) Okuyuculara
- D) Mekke halkına
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Hz. Peygamber'e
Vesiletü'n-Necat, Hz. Peygamber'in doğumunu anlatan bir mevlittir. “Âlemlere rahmet” anlamındaki “rahmeten lil-âlemîn” ifadesiyle Hz. Peygamber'e hitap edilerek dünyaya gelişi selamlanır.
Kolay
14Elif, içinde dinî bir ifade geçen deyimleri araştırıyor. Aşağıdaki deyimlerden hangisi Elif'in aradığı türden bir deyimdir?
- A) Göz atmak
- B) Kulak vermek
- C) Ayağını denk almak
- D) Cennete çevirmek
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Cennete çevirmek
“Cennete çevirmek” deyiminde dinî bir kavram olan “cennet” geçer. Diğer deyimlerde dinî bir ifade yoktur.
Kolay
15Ders kitabına göre din, edebiyatta yeni türlerin ortaya çıkmasını sağlamıştır. Aşağıdakilerden hangisi bu türlerden biri değildir?
- A) Tevhit
- B) Münacat
- C) Roman
- D) Naat
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Roman
Tevhit, münacat, naat ve mevlit dinin etkisiyle ortaya çıkan edebî türlerdendir. Roman ise bu türler arasında sayılmaz.
Kolay
16Edebiyatımızın önemli kaynaklarından biri olan “Divan-ı Hikmet” hangi şahsiyete aittir?
- A) Hoca Ahmet Yesevi
- B) Hacı Bektaş Veli
- C) Mevlana Celalettin Rumi
- D) Süleyman Çelebi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hoca Ahmet Yesevi
Divan-ı Hikmet, Hoca Ahmet Yesevi'nin eseridir. Mevlana'nın eseri ise Mesnevi'dir.
Kolay
17Edebiyat kulübü, Hz. Peygamber'i öven şiirlerden bir dosya hazırlıyor. Dosyanın “Yakın Dönemde Yazılan Naatlar” bölümüne ders kitabında adı geçen bir eser konacak. Bu bölüme konması gereken eser aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Süleyman Çelebi'nin Vesiletü'n-Necat'ı
- B) Cahit Zarifoğlu'nun Kayıt adlı eseri
- C) Hoca Ahmet Yesevi'nin Divan-ı Hikmet'i
- D) Hacı Bektaş Veli'nin Makalat'ı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Cahit Zarifoğlu'nun Kayıt adlı eseri
Ders kitabı Arif Nihat Asya'nın “Naat”, Nurullah Genç'in “Yağmur”, Cahit Zarifoğlu'nun “Kayıt” ve İsmet Özel'in “Naat” adlı eserlerini yakın dönemde yazılan naatlar arasında sayar. Vesiletü'n-Necat Hz. Peygamber'in doğumunu anlatan bir mevlittir. Hoca Ahmet Yesevi ve Hacı Bektaş Veli naatın ilk örneklerini veren şahsiyetlerdendir; ama Divan-ı Hikmet ve Makalat yakın dönemde yazılmış eserler değildir.
Kolay
18Ders kitabındaki Yunus Emre şiirinde şu dizeler yer alır: “Ali ile Hasan, Hüseyin anda Sevdası gönüllerde muhabbet canda” Dizelerde adı geçen Ali, Hasan ve Hüseyin, ders kitabına göre hangi kavramla birlikte anılan isimlerdendir?
- A) Hanif
- B) Hilfülfudul
- C) Ehlibeyt
- D) Kabile reisi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ehlibeyt
Ders kitabına göre Ehlibeyt “ev halkı” demektir ve Hz. Muhammed'in (sav) aile fertleri için kullanılır; Ali, Hasan ve Hüseyin de toplumumuzda yaygın olan, Hz. Peygamber'in ve ailesinin isimleri arasında sayılır. Hanif, İslam'dan önce Allah'ın birliğine inananlara; Hilfülfudul, haksızlığa karşı kurulan topluluğa verilen addır. Kabile reisi ise Cahiliye Dönemi'nde kabileyi yöneten kişidir.
Orta
19Defne, babaannesiyle sohbet ederken duyduğu atasözlerini bir deftere yazıyor. Sonra bunları “içinde dinî bir kavram geçenler” ve “geçmeyenler” diye iki gruba ayırıyor. Aşağıdaki atasözlerinden hangisi Defne’nin ilk grubuna girer?
- A) Allah dağına göre kar verir.
- B) Damlaya damlaya göl olur.
- C) Ağaç yaşken eğilir.
- D) Bugünün işini yarına bırakma.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Allah dağına göre kar verir.
“Allah dağına göre kar verir.” atasözünde Allah lafzı geçer; bu, dinin atasözlerimize yansımasına örnektir. “Ağaç yaşken eğilir” de eğitimle ilgili güzel bir öğüttür; ancak içinde dinî bir kavram yoktur.
Orta
20Mahalledeki camide düzenlenen bir programda, Hz. Peygamber’in dünyaya gelişini, o gece yaşananları ve hayatından bazı kesitleri anlatan manzum bir eser güzel bir sesle okunuyor. Okunan eser hangi türdedir?
- A) Naat
- B) Tevhit
- C) Mevlit
- D) Münacat
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Mevlit
Hz. Muhammed’in (sav) doğumunu ve hayatından bazı kesitleri anlatan eserlere mevlit denir. Naat da Hz. Peygamber’i anlatır; ancak naatta doğumu değil, onun güzel özellikleri övülür.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.