6. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi · Kültürümüzdeki Dinî Motifler
Geleneğimizde Dinin İzleri
- örf
- âdet
- gelenek
- vakıf
- vakfiye
- sadaka taşı
- dayanışma
Geleneklerimizde dinin izleri nelerdir?
Geleneğimizde dinin izleri, toplumun uzun zamanda benimsediği yazılı olmayan kurallar olan örf ve âdetlerde yer alan dinî kökenli uygulamalardır. Yeni doğan bebeğin sağ kulağına ezan, sol kulağına kamet okunarak ad verilmesi, askerin tekbir ve duayla uğurlanması, gelinin çeyizine Kur'an-ı Kerim konması bunlara örnektir. Ninnilerde Allah adının anıldığı dinî ifadeler geçer; bebeği görünce "maşallah" demek, okula giden çocuğu "Allah zihin açıklığı versin" diye uğurlamak yaygındır. Ramazan ve Kurban bayramlarında bayramlaşma, akraba ziyaretleri ve kurban etinin paylaşılması dayanışmayı güçlendirir; kandil gecelerinde dua edilir, camilerde mevlit okunur. Vakıf, bir malın Allah (cc) rızası için topluma faydalı olacak şekilde ayrılmasıdır ve şartları vakfiye adlı belgede yazılır. Sadaka taşında veren ile alan birbirini görmez; bu gelenek, yardım ederken ihtiyaç sahibini incitmemenin güzel bir örneğidir.
Geleneğimizde Dinin İzleri: konu anlatımı ve özeti
Örf ve âdetler, toplumun uzun zamanda benimsediği yazılı olmayan kurallardır. Bu konu, gelenek ve göreneklerimizde dinin nasıl yer aldığını örneklerle anlatır.
- Örf, âdet, gelenek ve görenek bir toplumu diğerlerinden ayırır ve sosyal hayatın düzenini sağlar.
- Yeni doğan bebeğin kulağına ezan okunarak ad verilmesi, askerin tekbir ve duayla uğurlanması, çeyize Kur'an-ı Kerim konması dinî kökenli geleneklerdir.
- Ninnilerde dinî ifadeler yer alır; bebeği görünce "maşallah" demek, okula giden çocuğa "Allah zihin açıklığı versin" diye dua etmek yaygındır.
- Ramazan ve Kurban bayramlarında bayramlaşma, komşu ve akraba ziyaretleri, kurban etinin paylaşılması dayanışmayı güçlendirir; kandil gecelerinde dua edilir, camilerde mevlit okunur.
- Sadaka taşı, ihtiyaç sahibinin kimseye görünmeden yardım alabildiği güzel bir gelenektir.
- Vakıf, bir malın Allah (cc) rızası için topluma faydalı olacak şekilde ayrılmasıdır; şartları vakfiye adlı belgede yazılır.
- Kuş evleri gibi yapılar, merhametin geleneğe yansımasıdır.
Unutma: Sadaka taşında veren ve alan birbirini görmez; bu, yardım ederken karşındakini incitmemenin güzel bir örneğidir.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Bir geleneğin dinî kökenini bulmak için ona üç soru sorabilirsin.
- Ne zaman yapılıyor? Doğum, düğün, bayram, asker uğurlama gibi bir hayat anında mı?
- Ne söyleniyor? "Maşallah", "Allah zihin açıklığı versin" gibi dua ve dinî ifadeler var mı?
- Hangi değeri yaşatıyor? Paylaşma, merhamet, yardımlaşma mı?
Örneğin bebeğin kulağına ezan okunarak ad verilmesi, bayramda kurban etinin paylaşılması ve vakıflar dinin geleneğe yansımasıdır.
Günlük hayattan: Bayram sabahı büyüklerin elini öpüp bayramlaşmak, ailedeki bağları güçlendiren bir gelenektir.
Sık yapılan hata: Her geleneğin doğrudan bir dinî emir olduğunu sanmak. Doğrusu: Gelenekler toplumun uzun zamanda benimsediği yazılı olmayan kurallardır; bazıları dinden etkilenmiştir, ama hepsi dinî bir hüküm değildir.
Derinleş
Sadaka taşında yardım eden ile yardım alan birbirini görmez. Bu geleneğin amacını düşün ve bugün aynı amacı taşıyan bir yardım yöntemi tasarla: Yardım alanın onurunu koruyan, kimin verdiğini göstermeyen bir sistem nasıl kurulabilir? Okulun için uygulanabilir bir örnek öner.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
DKAB.6.5.1Geleneğimizde, edebiyatımızda ve musikimizde dinin izlerini özetleyebilme
- a) Geleneğimizde, edebiyatımızda ve musikimizde dinin izleriyle ilgili çözümleme yapar.
- b) Din ve kültür ilişkisini gelenek, edebiyat ve musiki örneklerinden hareketle sınıflandırır.
- c) Dinin geleneğimiz, edebiyatımız ve musikimize etkisini yorumlar.
Bu konuda neler var?
- Vakfiye
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Sami’nin ailesi bayram sabahı önce büyüklerin elini öper, sonra komşuları ziyaret eder. Bu davranışlar hiçbir kanunda yazmaz; ama toplumda yüzyıllardır herkesçe benimsenmiş ve yaşatılmıştır. Sami’nin ailesinin uyduğu bu tür kurallara ne ad verilir?
- A) Yasa maddesi
- B) Kişisel alışkanlık
- C) Örf ve âdet
- D) Okul kuralı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Örf ve âdet
Toplumun uzun sürede oluşturup benimsediği, yazılı olmayan kurallara örf ve âdet denir. Her aile bunu kendi evinde yaşadığı için kişisel alışkanlık sanılabilir; ama örf ve âdet bir kişinin değil, bütün toplumun ortak kuralıdır.
Kolay
2Müzeyi gezen Ece, yüzyıllar önce yazılmış bir belgenin önünde duruyor. Belgede bir hayırseverin kurduğu vakfın gelirleri, bu gelirlerin nerelere harcanacağı ve kimlerin görev alacağı tek tek yazılmış. Ece’nin incelediği bu belgeye ne ad verilir?
- A) Zimem defteri
- B) Mahya
- C) Künye
- D) Vakfiye
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Vakfiye
Vakfın işleyişini anlatan, kurucusu tarafından düzenlenen resmî belgeye vakfiye (vakıfname) denir. Zimem defteri de yazılı bir kayıttır; ancak vakfın kurallarını değil, bakkaldaki veresiye borçlarını gösterir.
Kolay
3Kerem, ailesinde bebek doğduğunda, asker uğurlanırken ve gelin evden çıkarken yapılan gelenekleri araştırıyor. Bunlardan yeni doğan bebeğe isim verilirken yapılan, dinî kökenli uygulamayı ayrıca not ediyor. Kerem’in not ettiği uygulama hangisidir?
- A) Eline kına yakılması
- B) Omzuna bayrak asılması
- C) Çeyizine Kur’an konması
- D) Kulağına ezan okunması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kulağına ezan okunması
Yeni doğan bebeğe isim verilirken sağ kulağına ezan, sol kulağına kamet okunur. Çeyize Kur’an konması da dinî bir izdir; ancak bebek doğumunda değil, evlilik hazırlığında görülür.
Kolay
4İstanbul’da eski bir caminin avlusunda, insan boyunda ve üstü çukur bir taş sütun var. Rehber, Osmanlı Dönemi’nde varlıklı kişilerin buraya gizlice para bıraktığını, ihtiyacı olanların da gelip yalnızca ihtiyacı kadarını aldığını anlatıyor. Rehberin anlattığı bu taşa ne ad verilir?
- A) Binek taşı
- B) Mahya
- C) Vakfiye
- D) Sadaka taşı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Sadaka taşı
İhtiyaç sahiplerinin alabilmesi için para bırakılan bu taşlara sadaka taşı denir. Binek taşı da Osmanlı’dan kalan bir taştır; ancak ata binerken basamak olarak kullanılırdı.
Kolay
5Dedesi Ayşe'ye çocukken kandil gecelerinde camilerde mevlit okunduğunu ve heyecanla kandil simidi beklediklerini anlatıyor. Aşağıdakilerden hangisi kandil gecelerinden biridir?
- A) Arife Günü
- B) Ramazan Bayramı
- C) Cuma Günü
- D) Miraç Kandili
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Miraç Kandili
Regaip, Miraç ve Mevlit kandilleri kandil gecelerindendir. Arife, bayram ve cuma ise kandil değildir.
Kolay
6Can, komşusunun evinde düzenlenen mevlit programına katılıyor. Program bitince misafirlere bazı ikramlar dağıtılıyor. Geleneğimize göre mevlidin bitiminde genellikle ne ikram edilir?
- A) Gül suyu, akide şekeri ve lokum
- B) Kurban eti ve pilav
- C) Kandil simidi ve ayran
- D) Hurma ve süt
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Gül suyu, akide şekeri ve lokum
Mevlidin bitiminde gül suyu, akide şekeri, lokum ve küçük hediyeler dağıtılır.
Kolay
7Zeynep'in ablası için kız isteme merasimi yapılıyor. Damadın ailesinden en büyük kişi söze geleneğimize uygun bir ifadeyle başlıyor. Bu kişinin söze başlarken kullandığı ifade aşağıdakilerden hangisidir?
- A) “Allah'ın emri, peygamberin kavliyle…”
- B) “Hayırlı sabahlar, iyi günler…”
- C) “Bugün hava ne kadar güzel…”
- D) “Yolculuğumuz çok uzun sürdü…”
Cevabı göster
Doğru cevap: A) “Allah'ın emri, peygamberin kavliyle…”
Kız isteme merasiminde büyükler “Allah'ın emri, peygamberin kavliyle.” diyerek söze başlar. Bu, evlilik geleneklerimizde dinin izlerinden biridir.
Kolay
8Bir düğünde aile büyükleri yeni evlenen çifte “Allah sizler için bereket versin, ikinizi hayır içinde bir araya getirsin.” diye dua ediyor. Aile büyükleri bu duayı ederken kimi örnek almaktadır?
- A) Kabile reislerini
- B) Hz. Peygamber'i
- C) Düğündeki misafirleri
- D) Mahalle muhtarını
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Hz. Peygamber'i
Hz. Peygamber'in yeni evlenenlere bu şekilde dua ettiği rivayet edilir. Aile büyükleri de onu örnek alarak evlenenlere dua eder.
Kolay
9Defne'nin ailesi arife günü dedesinin mezarını ziyaret ediyor. Bu ziyaret geleneğimize göre hangi amaçla yapılır?
- A) Mezarlıkta piknik yapmak
- B) Vefat etmiş aile bireyleri için dua etmek
- C) Bayram alışverişine başlamak
- D) Bayram harçlığı toplamak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Vefat etmiş aile bireyleri için dua etmek
Arife veya bayram günlerinde ailece mezarlık ziyaretleri yapılarak vefat etmiş aile bireyleri ve tanıdıklar için dua edilir.
Kolay
10Yusuf'un teyzesinin bebeği doğuyor. Bebeği görmeye gelen akrabalar, kültürümüzde yaygın olan bir sözü söylüyor. Bebeği görünce söylenen bu yaygın söz aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Maşallah
- B) Afiyet olsun
- C) Hayırlı yolculuklar
- D) Kolay gelsin
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Maşallah
Bir bebek görüldüğünde “maşallah” demek kültürümüzdeki yaygın uygulamalardandır.
Kolay
11Elif, sözlükte “taziye” kelimesinin anlamını arıyor. Elif'in bulduğu anlam aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kutlama, tebrik etme
- B) Davet etme, ağırlama
- C) Teselli etme, rahatlatma
- D) Uğurlama, yolcu etme
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Teselli etme, rahatlatma
Taziye; teselli etme, rahatlatma anlamına gelir. Yakını vefat eden birine başsağlığı dilemek ve onu sabra davet etmek demektir.
Kolay
12Mehmet her sabah okula giderken annesi onu kapıda dinî bir ifadeyle uğurluyor. Ders kitabına göre okul çağındaki çocuklar evden çıkarken söylenen bu ifade hangisidir?
- A) “Allah rahmet eylesin.”
- B) “Başınız sağ olsun.”
- C) “Allah zihin açıklığı versin.”
- D) “Allah kavuştursun.”
Cevabı göster
Doğru cevap: C) “Allah zihin açıklığı versin.”
Ders kitabına göre okul çağına gelmiş çocuklar “Allah zihin açıklığı versin.” denerek evden uğurlanır. “Başınız sağ olsun” taziyede söylenir.
Kolay
13Eski bir caminin duvarında küçük bir kuş evi bulunuyor. Rehber, bu yapıların kuşları soğuktan ve yağmurdan korumak için yapıldığını anlatıyor. Bu yapılar geleneğimizde hangi değerin yansımasıdır?
- A) Merhamet
- B) Rekabet
- C) Gösteriş
- D) Tutumluluk
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Merhamet
Kuş evleri gibi yapılar, hayvanlara karşı merhametin geleneğe yansımasıdır.
Kolay
14Önemli gün ve gecelerde misafirlere gül suyu ve lokum ikram edilir. Kültürümüzde gül çiçeği neyi işaret eder?
- A) Bahar mevsiminin gelişini
- B) Ailenin zenginliğini
- C) Hz. Peygamber'i ve ona duyulan sevgiyi
- D) Bayramın son gününü
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Hz. Peygamber'i ve ona duyulan sevgiyi
Ders kitabına göre gül, kültürümüzde Hz. Peygamber'i ve ona duyulan sevgiyi işaret eder.
Kolay
15Bir hayırsever, sahip olduğu bir binayı Allah rızası için ayırıyor ve bu binanın gelirinin yoksul öğrencilerin ihtiyaçlarına harcanmasını istiyor. Bu uygulamaya ne ad verilir?
- A) Taziye
- B) Mevlit
- C) Vakıf
- D) Kandil
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Vakıf
Bir malın Allah rızası için topluma faydalı olacak şekilde ayrılmasına vakıf denir. Vakfın şartları vakfiye adlı belgede yazılır.
Kolay
16Emre'nin ağabeyi askere gidecek. Uğurlama töreninde ağabeyinin omzuna bayrak asılıyor, eline kına yakılıyor. Emre, bu törende dinin izini taşıyan bir uygulamayı not etmek istiyor. Emre'nin not etmesi gereken uygulama hangisidir?
- A) Uğurlamaya gelenlerin fotoğraf çektirmesi
- B) Yola çıkacak askerler için dua edilmesi
- C) Askerin bavulunun önceden hazırlanması
- D) Uğurlama için araçların süslenmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yola çıkacak askerler için dua edilmesi
Asker uğurlama törenlerinde tekbir getirilir, askerlere dua edilir, şehitler rahmetle anılır. Dua etmek bu törendeki dinî kökenli uygulamadır.
Kolay
17Ramazanın ilk akşamı Burak, babasıyla camiye giderken iki minare arasına asılmış, ışıklarla yazılmış “Hoş geldin ya şehr-i ramazan” yazısını görüyor. Babası bunun ramazana özgü bir gelenek olduğunu söylüyor. İki minare arasına asılan bu ışıklı yazılara ne ad verilir?
- A) Vakfiye
- B) Mahya
- C) Kandil
- D) Zimem
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Mahya
Ders kitabına göre ramazan ayında iki minare arasına asılan ışıklı yazılara mahya denir ve mahyalarda genellikle dinî içerikli yazılar yer alır. Kandil gecelerinde de camiler ışıklandırılır; ama “kandil” bu yazıların adı değildir. Vakfiye bir vakfın işleyişini anlatan belge, zimem ise “borçlar” anlamında bir kelimedir.
Kolay
18Komşuları kapıyı çalıp Elif'lere bir kâse aşure getiriyor. Elif'in kardeşi, muharrem ayının belli bir gününe neden “Aşure Günü” dendiğini merak ediyor. Ders kitabına göre bu adlandırmanın sebebi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Muharremin onuncu günü olması; aşure kelimesi “on” anlamındaki aşereden türemiştir.
- B) Tatlının buğday, nohut ve kuru yemiş gibi pek çok malzemeyle pişirilmesi
- C) Bu tatlının ilk kez Osmanlı sarayında özel bir merasimle pişirilmiş olması
- D) Ramazan ayının son günü olması ve bayramın bu günle başlaması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Muharremin onuncu günü olması; aşure kelimesi “on” anlamındaki aşereden türemiştir.
Ders kitabına göre hicri bir ay olan muharremin onuncu gününe Aşure Günü denir; aşure kelimesi Arapçadaki aşere (on) sayısından türemiştir. Tatlının malzemeleri ve Osmanlı saraylarında merasimle pişirilmesi kitapta anlatılır; ama günün adının sebebi değildir. Aşure Günü ramazanda değil, muharrem ayındadır.
Orta
19Ayşe Hanım’ın komşusu Ahmet Bey’in babası vefat etti. Ayşe Hanım, geleneğimize uygun olarak komşusunu bu zor günde yalnız bırakmamak ve acısını paylaşmak istiyor. Ayşe Hanım’ın taziye geleneğimize uygun davranışı hangisidir?
- A) Cenaze evinde kalabalık bir ziyafet vermek
- B) Komşusuyla görüşmeyi bir süre kesmek
- C) Cenaze evine yemek götürüp başsağlığı dilemek
- D) Aileyi ziyaret etmeden yalnızca mesaj atmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Cenaze evine yemek götürüp başsağlığı dilemek
Taziye geleneğine göre cenaze evinde bir süre yemek pişmez; komşular yemek götürür, aileye başsağlığı ve sabır diler. Ailenin rahatsız edilmemesi için görüşmeyi kesmek düşünülebilir; ama gelenek, acılı aileyi yalnız bırakmamayı öğütler.
Orta
20Hâli vakti yerinde bir hayırsever mahalledeki bakkala uğruyor. Bakkalın veresiye defterinden birkaç sayfanın borcunu ödüyor ve adının kimseye söylenmemesini istiyor. Borcu silinenler, kimin ödediğini hiç öğrenmiyor. Bu davranış hangi geleneğimize örnektir?
- A) Sadaka taşı
- B) Zimem defteri
- C) Tekne orucu
- D) Diş kirası
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Zimem defteri
Zimem “borçlar” demektir; veresiye borçların yazıldığı defterdeki borçları gizlice ödemek zimem defteri geleneğidir. Sadaka taşında da yardım gizlidir; ancak orada borç ödenmez, taşa para bırakılır.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.