6. Sınıf Fen Bilimleri · Elektriğin İletimi ve Direnç

Elektriğin İletimi

iletken madde
yalıtkan madde
test devresi
elektrik yalıtımı
elektrik güvenliği

İletken ve yalıtkan maddeler arasındaki fark nedir?

Elektriğin iletimi, elektrik enerjisinin bir maddeden geçerek bir noktadan diğerine ulaşmasıdır; bu geçişi sağlayan maddelere iletken, engelleyen maddelere yalıtkan madde denir. Bakır, alüminyum, gümüş ve altın katı iletkenlere; tuzlu su, sirke ve limon suyu sıvı iletkenlere örnektir. Plastik, kauçuk, tahta, mum, yün ve silgi katı yalıtkanlara; şekerli su ve alkollü su yalıtkan sıvılara örnektir. Bir maddenin iletken olup olmadığı test devresiyle anlaşılır: madde test uçlarına değdirildiğinde ampul yanıyorsa madde iletkendir. Kabloların içi metal, dışı plastiktir; priz, anahtar ve kabloların dış kısımları elektrik çarpmasını önlemek için yalıtkanlardan yapılır. Elektrik teknisyenleri yalıtkan eldiven, ayakkabı ve halı kullanarak güvenli çalışır. Yalıtkan maddeler nemli ortamda ya da çok yüksek elektrik altında iletken hâle gelebilir. Islak elle prize ya da fişe dokunulmamalıdır, çünkü su elektriğin vücuda geçmesini kolaylaştırır.

Elektriğin İletimi: konu anlatımı ve özeti

Kabloların içi metal, dışı plastiktir; bunun bir sebebi vardır. Bu konu, maddeleri elektriği iletip iletmemelerine göre ayırmayı öğretir.

Elektrik enerjisinin bir noktadan diğerine geçmesini sağlayan maddelere iletken madde denir.
Bakır, alüminyum, gümüş ve altın katı iletkenlere; tuzlu su, sirke ve limon suyu sıvı iletkenlere örnektir.
Elektriğin geçişini engelleyen maddelere yalıtkan madde denir. Plastik, kauçuk, tahta, mum, yün ve silgi katı yalıtkanlara; şekerli su ve alkollü su yalıtkan sıvılara örnektir.
Bir maddenin iletken olup olmadığı test devresiyle anlaşılır. Madde test uçlarına değdirildiğinde ampul yanıyorsa madde iletkendir.
Basit test devresi şeması: pil, ampul ve iki test ucu; uçlar arasına konan madde iletkense devre tamamlanır ve ampul yanar.
Priz, anahtar ve kabloların dış kısımları elektrik çarpmasını önlemek için plastik gibi yalıtkanlardan yapılır.
Elektrik teknisyenleri yalıtkan eldiven, ayakkabı ve halı kullanarak güvenli çalışır.
Yalıtkan maddeler nemli ortamda ya da çok yüksek elektrik altında iletken hâle gelebilir.

Unutma: Islak elle prize, fişe ya da elektrikli cihaza dokunma; su elektriğin vücuduna geçmesini kolaylaştırır.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bir maddenin elektriği iletip iletmediğini anlamak için kendi test devreni düşün: pil, ampul ve uçları açık bırakılmış iki kablo.

Adım 1: Açık uçları test edeceğin maddeye değdir.
Adım 2: Ampul yanıyorsa elektrik maddenin içinden geçmiştir: madde iletkendir.
Adım 3: Ampul yanmıyorsa elektrik geçememiştir: madde yalıtkandır.

Bu yolla şaşırtıcı sonuçlar bulabilirsin: Kurşun kalemin içindeki grafit metal olmadığı hâlde elektriği iletir.

Günlük hayattan: Elektrik direklerindeki kabloları taşıyan cam ya da porselen parçalar yalıtkandır; elektriğin direğe ve yere geçmesini önler.

Sık yapılan hata: "Bütün sular elektriği iletir, bütün metal olmayanlar yalıtkandır." Doğrusu: Saf su elektriği çok zayıf iletir; içinde tuz gibi maddeler çözündükçe iletkenliği artar. Grafit ise metal olmayan bir iletkendir.

Derinleş

Evindeki bir elektrikli cihazın kablosunu ve fişini (fiş prizden çekiliyken) incele; hangi bölümlerin iletken, hangilerinin yalıtkan maddeden yapıldığını bir tabloya yaz. Her maddenin neden o bölümde kullanıldığını açıkla. Kablosu yıpranmış bir cihazı fark ettiğinde ailene nasıl bir güvenli davranış planı önerirdin? Planını adım adım tasarla.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

FB.6.6.1Maddelerin elektriği iletme durumlarını gösteren deney yapabilme
- a) Maddelerin iletme durumlarını test etmek için elektrik devresi tasarlar.
- b) Deney ile ilgili ölçme ve veri analizi yapar.

Bu konuda neler var?

Maddelerin Elektriği İletme Durumları

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Elif, saç kurutma makinesinin kablosunun bir yerinde plastik kılıfın yıprandığını ve içindeki parlak tellerin göründüğünü fark ediyor. Annesi makineyi hemen prizden çekip tamire götürmeleri gerektiğini söylüyor. Kablonun plastik kılıfının asıl görevi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Elektrik çarpmasını önlemek
- B) Elektriği daha hızlı iletmek
- C) Kablonun daha ağır olmasını sağlamak
- D) Makinenin daha çok ısınmasını sağlamak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Elektrik çarpmasını önlemek
Plastik yalıtkandır; kablodaki iletken telleri sararak elektriğin dokunan kişiye geçmesini önler. Kılıf elektriğin iletilmesine yardım etmez; elektriği ileten içteki metal tellerdir.
Kolay
2Sena, dört bardağa aynı miktarda saf su koyup her birine farklı bir madde karıştırıyor. Sonra test devresinin iki ucunu sırayla her bardağa daldırıp ampulü gözlüyor. Ampul yalnızca bir bardakta yanıyor. Ampulün yandığı bardakta hangi karışım vardır?
- A) Şekerli su
- B) Alkollü su
- C) Tuzlu su
- D) Yağlı su
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Tuzlu su
Tuz suda çözündüğünde su elektriği iletir hâle gelir; bu yüzden ampul tuzlu suda yanar. Şeker de suda çözünür ama şekerli su elektriği iletmez; bir maddenin suda çözünmesi suyu iletken yapmaya yetmez.
Kolay
3Hakan Bey, evdeki bir prizin vidalarını sökmeden önce sigortayı kapatıyor. Yine de güvenlik için tornavida seçerken dikkatli davranıyor. Tornavidanın ucu metal; elinin değdiği sap kısmının ise elektriği geçirmeyen katı bir maddeden olması gerekiyor. Tornavidanın sapı için hangi madde en uygundur?
- A) Bakır
- B) Alüminyum
- C) Gümüş
- D) Plastik
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Plastik
Plastik, elektriği iletmeyen katı bir yalıtkandır; sapın plastik olması akımın ele geçmesini önler. Bakır, alüminyum ve gümüş metal oldukları için elektriği iyi iletir; sapta kullanılırsa elektrik çarpma tehlikesi doğar.
Kolay
4Fen dersinde Efe; pil, ampul ve kablolardan oluşan bir devre kuruyor. Kabloların açık uçları arasına bir bakır tel koyduğunda ampul yanıyor. Bakır telin yerine bir lastik parçası koyduğunda ampul yanmıyor. Bakır tel gibi elektriği üzerinden geçiren maddelere ne ad verilir?
- A) Yalıtkan madde
- B) İletken madde
- C) Saf madde
- D) Esnek madde
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İletken madde
Elektrik akımının üzerinden geçmesine izin veren maddelere iletken madde denir; bakır tel bu yüzden ampulü yakar. Yalıtkan madde lastik gibi akımı geçirmeyen maddedir; lastikle ampulün yanmaması bunu gösterir.
Kolay
5Mert, test devresinin iki ucunu bir parça alüminyum folyoya değdiriyor ve ampulün ışık verdiğini görüyor. Alüminyum folyo için hangi ifade doğrudur?
- A) Elektriği iletmez, yalıtkan bir maddedir.
- B) Yalnız ıslakken elektriği iletir.
- C) Ampulün ışığını yansıtarak yakar.
- D) Elektriği iletir, iletken bir maddedir.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Elektriği iletir, iletken bir maddedir.
Test uçları arasına konan madde ampulü yakıyorsa elektriği iletir, yani iletkendir. Alüminyum kuru hâlde de iletkendir; ampulün yanması yansımayla ilgili değildir.
Kolay
6Fen dersinde kurulan devrede kabloların iki ucu açık bırakılıyor. İletkenliği merak edilen maddeler bu iki uca değdiriliyor ve ampule bakılıyor. Devrenin bu açık uçlarına ne ad verilir?
- A) Test uçları
- B) Pil yatağı
- C) Duy
- D) Anahtar
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Test uçları
İletkenlik testinin yapıldığı devrenin açık kısımlarındaki iki uca test ucu denir. Duy ampulün takıldığı, pil yatağı ise pilin yerleştirildiği parçadır.
Kolay
7Mehmet, karton kutudan bir el feneri yapıyor. Pilin ucu ile ampul arasında elektriği taşıyacak bir şerit kullanması gerekiyor. Mehmet bu şeridi hangi maddeden seçmelidir?
- A) Plastik
- B) Alüminyum
- C) Tahta
- D) Yün
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Alüminyum
Pil ile ampul arasındaki bağlantı elektriği iletmelidir; alüminyum iletken bir maddedir. Plastik, tahta ve yün yalıtkan oldukları için el feneri yanmaz.
Kolay
8Defne, test devresinin uçlarını sırayla dört maddeye değdiriyor: sirke, mum, silgi ve şekerli su. Ampul bu maddelerden hangisinde ışık verir?
- A) Mum
- B) Silgi
- C) Şekerli su
- D) Sirke
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Sirke
Sirke iletken bir sıvıdır, bu yüzden ampul yanar. Mum ve silgi yalıtkan katılar, şekerli su ise yalıtkan bir sıvıdır.
Kolay
9Yusuf, test devresinin uçlarını bir maddeye değdiriyor ama ampul ışık vermiyor. Devrenin düzgün çalıştığından emin olduğuna göre Yusuf bu madde için hangi sonuca ulaşır?
- A) Madde yalıtkandır.
- B) Madde iletkendir.
- C) Madde sıvıdır.
- D) Madde metaldir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Madde yalıtkandır.
Çalışan bir test devresinde ampul yanmıyorsa madde elektriğin geçişini engelliyor, yani yalıtkandır. Ampulün yanmaması maddenin hâli hakkında bilgi vermez.
Kolay
10Öğretmen tahtaya şu tanımı yazıyor: “Elektrik enerjisinin bir noktadan diğerine geçmesini sağlayan maddeler.” Bu tanım hangi kavrama aittir?
- A) Yalıtkan madde
- B) Test devresi
- C) İletken madde
- D) Elektrik yalıtımı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İletken madde
Elektriğin geçişini sağlayan maddelere iletken madde denir. Yalıtkan madde ise elektriğin geçişini engelleyen maddedir.
Kolay
11Ayşe, elektrik teknisyenlerinin kullandığı koruyucu malzemelerin hangi maddelerden yapıldığını araştırıyor. Bu malzemeler elektriğin geçişini engellemelidir. Aşağıdaki gruplardan hangisi yalnız yalıtkan maddelerden oluşur?
- A) Plastik, bakır, tahta
- B) Kauçuk, gümüş, yün
- C) Plastik, kauçuk, tahta
- D) Alüminyum, tahta, mum
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Plastik, kauçuk, tahta
Plastik, kauçuk ve tahta elektriğin geçişini engelleyen yalıtkan maddelerdir. Bakır, gümüş ve alüminyum ise iletken oldukları için koruyucu malzemede kullanılmaz.
Kolay
12Zeynep, mutfakta bulduğu sıvıları test devresiyle deniyor. Aşağıdaki sıvılardan hangisinde ampulün ışık vermesi beklenmez?
- A) Tuzlu su
- B) Sirke
- C) Alkollü su
- D) Limon suyu
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Alkollü su
Alkollü su elektriği iletmeyen yalıtkan bir sıvıdır, bu yüzden ampul yanmaz. Tuzlu su, sirke ve limon suyu ise iletken sıvılardır.
Kolay
13Emre, maddelerin elektriği iletip iletmediğini anlamak için bir test devresi kuracak. Aşağıdaki malzemelerden hangisine bu devrede ihtiyaç yoktur?
- A) Pil
- B) Ampul
- C) Termometre
- D) Bağlantı kablosu
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Termometre
Test devresinde pil enerji kaynağı, ampul gözlem aracı, kablolar ise bağlantı için gereklidir. Termometre sıcaklık ölçer; iletkenlik testinde kullanılmaz.
Kolay
14Can, doğum günü pastasından kalan bir mumu test devresinin iki ucu arasına yerleştiriyor. Can'ın gözleyeceği sonuç hangisidir?
- A) Ampul ışık vermez çünkü mum yalıtkandır.
- B) Ampul ışık verir çünkü mum iletkendir.
- C) Ampul ışık verir çünkü mum yanabilen bir maddedir.
- D) Ampul önce yanar, mum ısınınca söner.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Ampul ışık vermez çünkü mum yalıtkandır.
Mum elektriğin geçişini engelleyen yalıtkan bir maddedir; devre tamamlanmadığı için ampul yanmaz. Mumun ateşle yanabilmesi onun elektriği ileteceği anlamına gelmez.
Kolay
15Elif, katı maddelerden yalnız elektriği iletenleri bir kutuya toplamak istiyor. Aşağıdaki gruplardan hangisinin tamamı bu kutuya konabilir?
- A) Bakır, plastik, gümüş
- B) Bakır, alüminyum, altın
- C) Tahta, alüminyum, yün
- D) Kauçuk, altın, silgi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bakır, alüminyum, altın
Bakır, alüminyum ve altın katı iletkenlerdir. Plastik, tahta, yün, kauçuk ve silgi ise yalıtkan oldukları için kutuya konamaz.
Kolay
16Zeynep, test devresinin uçlarına önce bir altın yüzüğü, sonra kauçuk bir bilekliği değdiriyor. Zeynep'in gözlemleri hangi seçenekte doğru verilmiştir?
- A) Bileklikte ampul yanar, yüzükte yanmaz.
- B) İki maddede de ampul yanar.
- C) İki maddede de ampul yanmaz.
- D) Yüzükte ampul yanar, bileklikte yanmaz.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yüzükte ampul yanar, bileklikte yanmaz.
Altın iletken olduğu için yüzükte ampul yanar. Kauçuk yalıtkan olduğu için bileklik devreyi tamamlamaz ve ampul yanmaz.
Kolay
17Emre pil, ampul ve kablolarla bir test devresi kuruyor. Test uçlarını birbirine değdirdiğinde ampul yanıyor. Uçları birbirinden ayırıp aralarına hiçbir cisim koymadan havada tuttuğunda ise ampul sönüyor. Uçlar havadayken ampulün yanmamasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Uçlar arasındaki hava normal koşullarda yalıtkandır.
- B) Pilin enerjisi uçlar ayrıldığı anda tükenmiştir.
- C) Ampul yalnız katı maddeler test edilirken yanar.
- D) Uçlar ayrılınca kabloların kendisi yalıtkan olur.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Uçlar arasındaki hava normal koşullarda yalıtkandır.
Test uçları ayrıldığında aralarında hava kalır. Hava normal koşullarda yalıtkandır; elektriğin bir uçtan diğerine geçmesine izin vermez, devre tamamlanmaz ve ampul yanmaz. Uçlar yeniden değdirildiğinde ampul yandığına göre pil tükenmemiş, kablolar da iletkenliğini yitirmemiştir. Ampul iletken sıvılar test edilirken de yanar. Hava ancak şimşek ve yıldırım olaylarında, nemin ve yüksek elektrik enerjisinin etkisiyle iletken hâle gelebilir.
Kolay
18Kerem, test devresindeki ampulü çıkarıp yerine küçük bir elektrikli zil bağlıyor. Test uçlarını demir çiviye değdirdiğinde zil çalıyor, silgiye değdirdiğinde ise zil çalmıyor. Bu devrede zil, ampulün hangi görevini üstlenmiştir?
- A) Devreye gereken elektrik enerjisini sağlamak
- B) Test edilen maddeyi iletken hâle getirmek
- C) Elektriğin maddeden geçip geçmediğini göstermek
- D) Test uçlarını birleştirerek devreyi tamamlamak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Elektriğin maddeden geçip geçmediğini göstermek
Test devresinde ampul bir göstergedir: test uçlarına değdirilen madde elektriği iletiyorsa devre tamamlanır ve ampul ışık verir. Kerem'in devresinde bu işi zil yapar; demir çivi iletken olduğu için zil çalar, silgi yalıtkan olduğu için çalmaz. Devreye enerjiyi pil sağlar. Zil ya da ampul maddenin iletkenliğini değiştirmez; devreyi tamamlayan da test uçlarının arasına konan iletken maddedir.
Orta
19Banyodan yeni çıkan Kerem, elleri ıslakken saç kurutma makinesinin fişini prize takmak istiyor. Ablası onu durdurup önce ellerini iyice kurulamasını söylüyor. Ablanın uyarısının bilimsel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Su, elektriğin vücuda geçişini kolaylaştırır
- B) Su, prizdeki elektriği tamamen söndürür
- C) Su, fişin prize yapışmasına neden olur
- D) Su, prizi hemen paslandırıp kırar
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Su, elektriğin vücuda geçişini kolaylaştırır
Musluk suyu ve ter, içindeki çözünmüş maddeler nedeniyle elektriği iletir; ıslak el elektriğin vücuda geçmesini kolaylaştırır. Su elektriği söndürmez; tam tersine akımın geçebileceği bir yol oluşturur.
Orta
20Elektrik arızası için gelen teknisyen, panoyu açmadan önce kalın lastik eldivenlerini ve lastik tabanlı ayakkabılarını giyiyor. Kullandığı pense ve tornavidaların sapları da plastikle kaplı. Teknisyenin bu önlemleri almasının nedeni nedir?
- A) Elektriğin vücuduna geçmesini önlemek
- B) Elektriği aletlere daha iyi iletmek
- C) Isının aletlere geçmesini sağlamak
- D) Ellerinin kirlenmesini önlemek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Elektriğin vücuduna geçmesini önlemek
Lastik ve plastik yalıtkandır; eldiven, ayakkabı ve kaplı saplar elektriğin teknisyenin vücuduna geçmesini engeller. Bu malzemeler elektriği iletmediği için aletlere daha iyi iletmek gibi bir görevleri olamaz.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.