6. Sınıf Fen Bilimleri · Maddenin Ayırt Edici Özellikleri

Yoğunluk

kütle
hacim
dereceli silindir
eşit kollu terazi
ayırt edici özellik
yüzme ve batma

Yoğunluk nedir ve nasıl hesaplanır?

Yoğunluk, birim hacimdeki madde miktarıdır ve yoğunluk = kütle ÷ hacim formülüyle hesaplanır; birimi g/cm³'tür. Kütle, maddedeki madde miktarıdır ve eşit kollu teraziyle ölçülür. Hacim ise maddenin boşlukta kapladığı yerdir ve dereceli silindirle ölçülür; düzensiz şekilli bir katının hacmi, suya atıldığında yükselen su miktarından bulunur. Örneğin kütlesi 80 g, hacmi 100 cm³ olan etil alkolün yoğunluğu 0,8 g/cm³'tür. Kütle ve hacim tek başına maddeyi tanıtmaz, ama yoğunluk saf maddeler için ayırt edici özelliktir; suyun miktarı artsa da yoğunluğu 1 g/cm³ kalır. Cıvanın yoğunluğu 13,6, demirin ise 7,8 g/cm³'tür. Sıvıdan daha yoğun olan cisim batar, eşit yoğunluktaki askıda kalır, daha az yoğun olan yüzer. Yoğunluk hesaplanırken hacim kütleye değil, kütle hacme bölünür; ters bölme yanlış sonuç verir.

Yoğunluk: konu anlatımı ve özeti

Aynı büyüklükteki bir demir bilye ile bir tahta bilye neden farklı ağırlıktadır? Bu konu, maddeleri ayırt etmeye yarayan yoğunluk kavramını ve nasıl hesaplandığını anlatır.

Kütle, maddedeki madde miktarıdır ve eşit kollu teraziyle ölçülür. Hacim, maddenin boşlukta kapladığı yerdir; dereceli silindirle ölçülür.
Düzensiz şekilli bir katının hacmi, suya atıldığında yükselen su miktarından bulunur: katının hacmi = son hacim - ilk hacim. 1 mL = 1 cm³'tür.
Yoğunluk, birim hacimdeki madde miktarıdır: yoğunluk = kütle ÷ hacim. Birimi g/cm³'tür.
Örnek: Kütlesi 80 g, hacmi 100 cm³ olan etil alkolün yoğunluğu 80 ÷ 100 = 0,8 g/cm³'tür.
Kütle ve hacim tek başına maddeyi tanıtmaz; yoğunluk ise saf maddeler için ayırt edici özelliktir. Suyun miktarı artsa da yoğunluğu 1 g/cm³ kalır.
Bazı yoğunluklar: cıva 13,6, demir 7,8, su 1, etil alkol 0,8 g/cm³.
Sıvıdan daha yoğun cisim batar, eşit yoğunluktaki askıda kalır, daha az yoğun olan yüzer.
Aynı sıvıdaki üç cisim (şematik): sıvıdan daha yoğun olan batar, eşit yoğunluktaki askıda kalır, daha az yoğun olan yüzer.

Unutma: Yoğunluğu hesaplarken kütleyi hacme böl; ters bölersen yanlış sonuç bulursun.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Yoğunluğu "bir kutuya ne kadar madde sıkıştırılmış?" sorusuyla düşünebilirsin.

Düzensiz bir taşın yoğunluğunu adım adım bul:

Taşın kütlesini eşit kollu teraziyle ölç: 54 g.
Dereceli silindire 50 mL su koy, taşı içine bırak; su 70 mL'ye yükselsin.
Taşın hacmi 70 − 50 = 20 mL, yani 20 cm³'tür.
Yoğunluk = 54 ÷ 20 = 2,7 g/cm³. Bu değer alüminyumunkiyle aynıdır.

Günlük hayattan: Büyük bir tahta kütük suda yüzerken küçücük bir demir çivi batar. Kütük daha ağırdır ama tahtanın yoğunluğu sudan küçük, demirinki büyüktür.

Sık yapılan hata: "Ağır cisimler batar, hafif cisimler yüzer." Doğrusu: Batma ya da yüzme, cismin yoğunluğunun sıvının yoğunluğundan büyük ya da küçük olmasına bağlıdır; kütleye tek başına bakılmaz.

Derinleş

Tonlarca ağırlıktaki çelik gemiler denizde nasıl yüzer? Çeliğin yoğunluğu sudan büyük olduğu hâlde bir geminin batmamasını sağlayan tasarımı araştır. Alüminyum folyodan farklı biçimlerde kayıklar yapıp her birine kaç bozuk para yükleyebildiğini karşılaştıran bir deney tasarla. Gemilere yüklenebilecek yük sınırı neden kesin kurallarla belirlenir?

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

FB.6.5.3Yoğunluğa ilişkin hesaplamalar yaparak bilimsel veriye dayalı tahmin edebilme
- a) Yoğunluğa ilişkin verilere veya ön bilgilerine dayalı önerme oluşturur.
- c) Yoğunluğa ilişkin hesaplama ve tahmin yapar.
FB.6.5.4Deneyler sonucunda çeşitli maddelerin yoğunluklarına ilişkin tümdengelimsel
- a) Çeşitli maddelerin yoğunluklarına ilişkin hipotezler kurarak test eder.
- b) Geçerli hipotezleri yeni durumları açıklamak için kullanır.
FB.6.5.5Suyun katı ve sıvı hâllerine ait yoğunlukları karşılaştırarak bu durumun canlılar
- a) Suyun katı ve sıvı hâlleri ile ilgili nitelikleri tanımlar.
- b) Suyun katı ve sıvı hâllerine ait yoğunlukları ile ilgili veri toplar ve kaydeder.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Ece, mutfak tartısıyla bir tahta küpün kütlesini 48 g, cetvelle yaptığı ölçümlerle de hacmini 80 cm³ buluyor. Öğretmeni, küpün yoğunluğunu bulmak için bu iki değerle tek bir işlem yapması gerektiğini söylüyor. Ece yoğunluğu hangi işlemle hesaplamalıdır?
- A) Kütle ile hacmi çarparak
- B) Hacmi kütleye bölerek
- C) Kütle ile hacmi toplayarak
- D) Kütleyi hacme bölerek
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kütleyi hacme bölerek
Yoğunluk, birim hacimdeki madde miktarıdır ve kütlenin hacme bölünmesiyle bulunur: 48 ÷ 80 = 0,6 g/cm³. Hacmi kütleye bölmek bölmenin yönünü ters çevirir; bu işlem yoğunluğu değil, 1 gramın kapladığı hacmi verir.
Kolay
2Bir öğrenci deney raporuna bir taşın kütlesini gram, hacmini santimetreküp olarak yazıyor. Kütleyi hacme bölerek taşın yoğunluğunu 2,5 buluyor ama sonucun yanına birim yazmayı unutuyor. Bu sonucun yanına yazılması gereken birim hangisidir?
- A) cm³/g
- B) g/cm³
- C) g
- D) g·cm³
Cevabı göster
Doğru cevap: B) g/cm³
Kütle gram, hacim santimetreküp alınıp kütle hacme bölündüğünde birim g/cm³ olur. cm³/g, bölmenin ters yapıldığı durumun birimidir; g ise yalnızca kütlenin birimidir.
Kolay
3Suyun yoğunluğu 1 g/cm³'tür. Kemal, bir kova suya yoğunluklarını bildiği dört cismi tek tek bırakıyor: Cisim | Yoğunluk (g/cm³) Tahta | 0,6 Buz | 0,9 Mantar | 0,2 Demir | 7,8 Bu cisimlerden hangisi kovanın dibine batar?
- A) Tahta
- B) Demir
- C) Buz
- D) Mantar
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Demir
Yoğunluğu suyunkinden büyük olan cisimler suda batar; tablodaki cisimlerden yalnızca demirin yoğunluğu 1 g/cm³'ten büyüktür. Buzun yoğunluğu 1'e çok yakın olsa da ondan küçüktür; bu yüzden buz batmaz, yüzer.
Kolay
4Can, evdeki sıvı sabunun yoğunluğunu bulmak istiyor. Sabunun kütlesini mutfak tartısıyla ölçtü. Şimdi de sabunun ne kadar yer kapladığını mililitre cinsinden ölçmesi gerekiyor. Can sabunun hacmini ölçmek için hangi aracı kullanmalıdır?
- A) Eşit kollu terazi
- B) Dereceli silindir
- C) Termometre
- D) Cetvel
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Dereceli silindir
Sıvıların hacmi, üzerinde mililitre çizgileri bulunan dereceli silindirle ölçülür. Cetvelle düzgün katıların kenarları ölçülüp hacim hesaplanabilir; ama sıvı kabın şeklini aldığı için cetvelle doğrudan ölçülemez.
Kolay
5Fen dersinde öğretmen, “Bir maddenin 1 cm³'ünde ne kadar madde bulunduğunu gösteren özellik” sorusunu tahtaya yazıyor. Öğretmenin tarif ettiği özellik hangisidir?
- A) Kütle
- B) Hacim
- C) Yoğunluk
- D) Kaynama noktası
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yoğunluk
Birim hacimdeki madde miktarına yoğunluk denir. Kütle maddenin toplam miktarıdır, hacim ise kapladığı yerdir; ikisi tek başına birim hacimdeki miktarı göstermez.
Kolay
6Zeynep taşırma kabını ağzına kadar suyla dolduruyor ve taşma ağzının altına boş bir dereceli silindir koyuyor. Kaba bir anahtarlık bıraktığında dereceli silindirde 25 mL su toplanıyor. Anahtarlığın hacmi kaç cm³'tür?
- A) 50
- B) 25
- C) 12,5
- D) 1
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 25
Taşan suyun hacmi, kaba bırakılan katının hacmine eşittir. 1 mL = 1 cm³ olduğundan anahtarlığın hacmi 25 cm³'tür.
Kolay
7Emre, 1 kg demir ile 1 kg süngeri karşılaştırıyor. İkisinin kütlesi aynı olduğu hâlde biri çok küçük bir yer kaplıyor. Bu karşılaştırmayla ilgili hangi ifade doğrudur?
- A) İkisinin hacmi eşittir.
- B) Süngerin hacmi demirin hacminden daha büyüktür.
- C) Demirin hacmi süngerin hacminden daha büyüktür.
- D) Süngerin yoğunluğu demirin yoğunluğundan büyüktür.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Süngerin hacmi demirin hacminden daha büyüktür.
Demir süngerden çok daha yoğundur; eşit kütleler için daha yoğun olan madde daha az yer kaplar. Bu yüzden süngerin hacmi daha büyüktür.
Kolay
8Can, bir bardak suya buz küpleri atıyor ve buzların suyun üstünde yüzdüğünü görüyor. Buzların suda yüzmesinin nedeni nedir?
- A) Buzun yoğunluğu suyun yoğunluğundan büyüktür.
- B) Buzun yoğunluğu suyun yoğunluğundan küçüktür.
- C) Buzun kütlesi bardaktaki suyun kütlesinden azdır.
- D) Buz ile suyun yoğunlukları birbirine eşittir.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Buzun yoğunluğu suyun yoğunluğundan küçüktür.
Sıvıdan daha az yoğun olan cisim yüzer; buzun yoğunluğu suyunkinden küçüktür. Yüzme, cismin kütlesine değil yoğunluğuna bağlıdır.
Kolay
9Laboratuvarda etiketleri düşmüş, görünüşü aynı iki metal parçası var. Can, parçaların hangi maddeden yapıldığını bulmak istiyor. Can'ın bu parçaları tanımak için hangi özelliği belirlemesi gerekir?
- A) Yoğunluklarını
- B) Yalnız kütlelerini
- C) Yalnız hacimlerini
- D) Sıcaklıklarını
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yoğunluklarını
Yoğunluk saf maddeler için ayırt edici özelliktir. Kütle ve hacim tek başına maddeyi tanıtmaz; farklı maddelerden aynı kütlede ya da hacimde parçalar olabilir.
Kolay
10Defne, bir bilyenin içerdiği madde miktarını yani kütlesini laboratuvarda ölçmek istiyor. Masada dereceli silindir, termometre, cetvel ve eşit kollu terazi bulunuyor. Defne bu ölçüm için hangi aracı kullanmalıdır?
- A) Dereceli silindir
- B) Termometre
- C) Cetvel
- D) Eşit kollu terazi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Eşit kollu terazi
Kütle eşit kollu teraziyle ölçülür. Dereceli silindir hacim ölçmek için kullanılır; kütle hakkında bilgi vermez.
Kolay
11Bir sınıf oyununda doğru-yanlış kutularında şu ifadeler yazıyor. Bu ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Havanın kütlesi yoktur.
- B) Santimetreküp bir kütle birimidir.
- C) Maddenin boşlukta kapladığı yere hacim denir.
- D) Hacim eşit kollu terazi ile ölçülür.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Maddenin boşlukta kapladığı yere hacim denir.
Hacim maddenin boşlukta kapladığı yerdir. Hava da bir madde olduğu için kütlesi vardır; santimetreküp hacim birimidir ve eşit kollu terazi kütle ölçer.
Kolay
12Yusuf, okul bahçesinde bulduğu bir taşın kütlesini 120 g, hacmini 40 cm³ olarak ölçüyor. Taşın yoğunluğu kaç g/cm³'tür?
- A) 80
- B) 3
- C) 160
- D) 4800
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 3
Yoğunluk kütlenin hacme bölünmesiyle bulunur: 120 ÷ 40 = 3 g/cm³. 80 ve 160 çıkarma ve toplama, 4800 ise çarpma işleminin sonucudur.
Kolay
13Elif boş bir beherglası tartıyor ve kütlesini 60 g buluyor. Beherglasa ayran koyup yeniden tarttığında 180 g ölçüyor. Beherglastaki ayranın kütlesi kaç gramdır?
- A) 120
- B) 180
- C) 240
- D) 3
Cevabı göster
Doğru cevap: A) 120
Sıvının kütlesi, dolu beherglasın kütlesinden boş beherglasın kütlesi çıkarılarak bulunur: 180 - 60 = 120 g. 180 g ayran ile kabın toplam kütlesidir.
Kolay
14Mehmet bir şişenin üzerinde “250 mL” yazdığını görüyor. Öğretmeni hacim birimleri arasında 1 mL = 1 cm³ olduğunu hatırlatıyor. Şişedeki sıvının hacmi kaç cm³'tür?
- A) 25
- B) 2500
- C) 0,25
- D) 250
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 250
1 mL, 1 cm³'e eşit olduğu için 250 mL sıvının hacmi 250 cm³'tür. Diğer seçenekler birimler arasında 10, 100 ya da 1000 katsayısı varmış gibi yapılan hatalı dönüşümlerdir.
Kolay
15Yoğunluğu 1,5 g/cm³ olan bir sıvının bulunduğu kaba dört cisim tek tek bırakılıyor: Cisim | Yoğunluk (g/cm³) K | 0,7 L | 1,5 M | 2,7 N | 1,1 Bu cisimlerden hangisi sıvının içinde askıda kalır?
- A) L
- B) K
- C) M
- D) N
Cevabı göster
Doğru cevap: A) L
Yoğunluğu sıvının yoğunluğuna eşit olan cisim askıda kalır; L'nin yoğunluğu sıvınınkiyle aynıdır. M sıvıdan daha yoğun olduğu için batar, K ve N ise yüzer.
Kolay
16Suyun yoğunluğu 1 g/cm³, etil alkolün yoğunluğu 0,8 g/cm³'tür. Ayşe iki özdeş bardağa eşit hacimde su ve etil alkol koyuyor. Bardaklardaki sıvılarla ilgili hangi ifade doğrudur?
- A) Etil alkoldeki madde miktarı daha fazladır.
- B) İki sıvının madde miktarı eşittir.
- C) Etil alkolün yoğunluğu sudan büyüktür.
- D) Sudaki madde miktarı daha fazladır.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Sudaki madde miktarı daha fazladır.
Eşit hacimlerde daha yoğun olan sıvının kütlesi, yani madde miktarı daha fazladır; su daha yoğundur. Hacimlerin eşit olması kütlelerin de eşit olduğu anlamına gelmez.
Kolay
17Deniz, iki özdeş kaba 160'ar gram su ve etil alkol koyuyor. Suyun yoğunluğu 1 g/cm³, etil alkolün yoğunluğu 0,8 g/cm³'tür. Kaptaki etil alkolün hacmi, kaptaki suyun hacminden kaç cm³ fazladır?
- A) 0 cm³
- B) 32 cm³
- C) 40 cm³
- D) 200 cm³
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 40 cm³
Hacim, kütlenin yoğunluğa bölünmesiyle bulunur. Suyun hacmi 160 ÷ 1 = 160 cm³, etil alkolün hacmi 160 ÷ 0,8 = 200 cm³'tür. Fark 200 − 160 = 40 cm³'tür; kütleleri eşit olan iki maddeden yoğunluğu küçük olan daha çok yer kaplar. 0 cevabı kütleleri eşit maddelerin hacimlerini de eşit sanmaktan, 32 cevabı alkolün hacmi yerine 160 × 0,8 = 128 bulup 160'tan çıkarmaktan kaynaklanır. 200 cm³ farkı değil, alkolün hacmini gösterir.
Kolay
18Kerem, plastik bir dereceli silindire su koyup su seviyesini kalemle işaretliyor ve silindiri derin dondurucuya yerleştiriyor. Su tamamen donduğunda buzun üst yüzeyinin işaretin üstüne çıktığını görüyor. Silindiri yeniden tarttığında kütlenin değişmediğini belirliyor. Kerem'in gözlemlerine göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Buzun hacmi suyunkinden küçük, yoğunluğu ise büyüktür.
- B) Buzun hacmi suyunkinden büyük, yoğunluğu ise küçüktür.
- C) Buzun hacmi de yoğunluğu da suyunkinden büyüktür.
- D) Buzun hacmi ve yoğunluğu suyunkiyle aynıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Buzun hacmi suyunkinden büyük, yoğunluğu ise küçüktür.
Buzun üst yüzeyi işaretin üstüne çıktığına göre su donarken hacmi artmıştır. Kütle değişmediği hâlde hacim büyüdüğünden kütle ÷ hacim değeri, yani yoğunluk küçülür. Bu nedenle buzun yoğunluğu sıvı suyun yoğunluğundan küçüktür; buz bu yüzden suda yüzer. Kütle sabitken hacim arttığına göre yoğunluk aynı kalamaz, artamaz.
Orta
19Mert, okulun atölyesinde bulduğu gümüş renkli bir metal parçasını tartıyor ve kütlesini 54 g buluyor. Parçayı suya batırarak hacmini 20 cm³ olarak ölçüyor. Metal parçanın yoğunluğu kaç g/cm³'tür?
- A) 0,37
- B) 34
- C) 1080
- D) 2,7
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 2,7
Yoğunluk = kütle ÷ hacim = 54 ÷ 20 = 2,7 g/cm³ bulunur. 0,37 sonucu hacmin kütleye bölünmesiyle, 1080 ise kütle ile hacmin çarpılmasıyla elde edilir; ikisi de yanlış işlemdir.
Orta
20Laboratuvarda Aslı, yoğunluğu 0,8 g/cm³ olan etil alkolden dereceli silindirle 50 cm³ ölçüyor ve boş bir kaba boşaltıyor. Kabı tartmadan önce alkolün kütlesini hesaplamak istiyor. Aslı'nın hesaplayacağı kütle kaç gramdır?
- A) 40
- B) 62,5
- C) 50
- D) 0,016
Cevabı göster
Doğru cevap: A) 40
Kütle = yoğunluk × hacim = 0,8 × 50 = 40 g olur. 62,5 sonucu hacmin yoğunluğa bölünmesiyle bulunur; yoğunluğu 1'den küçük bir sıvının kütlesi hacminin sayısal değerinden küçük olmalıdır.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.