6. Sınıf Fen Bilimleri · Elektriğin İletimi ve Direnç

Elektriksel Direnç ve Bağlı Olduğu Faktörler

elektriksel direnç
ohm
reosta
iletken tel
dik kesit alanı
ampul parlaklığı
elektriğin iletimi

Elektriksel direnç nedir ve nelere bağlıdır?

Elektriksel direnç, maddelerin elektrik akımının geçişine karşı gösterdiği zorluktur; birimi ohm'dur ve Ω sembolüyle gösterilir. Birim adını bilim insanı Georg Simon Ohm'dan alır. Bir iletken telin direnci üç etkene bağlıdır. Tel uzadıkça direnç artar; bu durum uzun yolda trafiğin zorlanmasına benzetilir. Telin kalınlığı yani dik kesit alanı arttıkça direnç azalır; geniş yolda araçlar daha rahat geçer. Telin yapıldığı maddenin cinsi değişirse direnç de değişir; aynı boyuttaki bakır ve nikel tellerin direnci farklıdır. Devredeki direnç arttıkça ampul daha sönük, azaldıkça daha parlak yanar. Direnci isteğe göre ayarlamak için reosta adı verilen ayarlanabilir direnç kullanılır; sürgüsü hareket ettirildikçe ampulün parlaklığı değişir. Bir etkenin direnç üzerindeki etkisi incelenirken diğerleri sabit tutulur; örneğin uzunluk test edilirken tellerin cinsi ve kalınlığı aynı olmalıdır.

Elektriksel Direnç ve Bağlı Olduğu Faktörler: konu anlatımı ve özeti

Aynı pil ve ampulle kurulan iki devrede ampuller farklı parlaklıkta yanabilir. Bu konu, elektriğin geçişine karşı gösterilen zorluğu, yani elektriksel direnci ve neye bağlı olduğunu anlatır.

Maddelerin elektrik akımının geçişine karşı gösterdiği zorluğa elektriksel direnç denir.
Direncin birimi ohm'dur ve Ω sembolüyle gösterilir. Adını bilim insanı Georg Simon Ohm'dan alır.
İletken tel uzadıkça direnç artar; uzun yolda trafiğin zorlanması gibi düşünebilirsin.
Telin kalınlığı (dik kesit alanı) arttıkça direnç azalır; geniş yolda araçların rahat geçmesine benzer.
Telin yapıldığı maddenin cinsi değişirse direnç de değişir. Örneğin aynı boyuttaki bakır ve nikel tellerin direnci farklıdır.
Devredeki direnç arttıkça ampul daha sönük, azaldıkça daha parlak yanar.
Direnci isteğe göre ayarlamak için reosta (ayarlanabilir direnç) kullanılır. Sürgüyü hareket ettirerek ampulün parlaklığını değiştirebilirsin.

Unutma: Bir değişkenin etkisini incelerken diğerlerini sabit tut; örneğin uzunluğu test ederken tellerin cinsi ve kalınlığı aynı olmalı.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Direnci bir bahçe hortumundan suyun akmasına benzetebilirsin: Hortum ne kadar uzun ve inceyse su o kadar zor akar.

Uzunluk: Tel uzadıkça elektrik akımı daha uzun bir yol aşar; direnç artar, ampul sönükleşir.
Kalınlık: Tel kalınlaştıkça akımın geçeceği alan genişler; direnç azalır, ampul parlaklaşır.
Cins: Aynı uzunluk ve kalınlıktaki farklı maddelerden yapılan tellerin direnci farklıdır.

Günlük hayattan: Elektrikli ısıtıcı ve saç kurutma makinelerinin içinde direnci büyük, ince teller vardır. Akım bu tellerden geçerken tel ısınır ve sıcak hava üretilir.

Sık yapılan hata: "Kalın tel daha çok madde içerdiği için akımı daha çok zorlar." Doğrusu: Kalın tel akıma daha geniş bir yol açar, bu yüzden direnci ince telden azdır.

Derinleş

Evinde ya da okulunda ışık şiddeti ayarlanabilen bir lamba veya sesi düğmeyle açılıp kısılan bir cihaz bul. Bu düğmelerin içinde ayarlanabilir direncin nasıl kullanıldığını araştır ve basit bir reosta modelini kurşun kalem çizgisiyle nasıl yapabileceğini planla. Elektrik enerjisini tasarruflu kullanmak açısından ışığı kısmanın bir yararı olup olmadığını tartış.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

FB.6.6.2Elektrik devresindeki ampulün parlaklığının bağlı olduğu değişkenleri belirlemeye yönelik deney yapabilme
- a) Elektrik devresindeki ampulün parlaklığının bağlı olduğu değişkenleri belirleyebilecek bir deney tasarlar.
- b) Deney ile ilgili ölçme ve veri analizi yapar.
FB.6.6.3Ayarlanabilir direncin ampulün parlaklığına etkilerine yönelik bilimsel çıkarım yapabilme
- a) Reosta kullanarak elektriksel dirence ait nitelikleri tanımlar.
- c) Ampulün parlaklığı üzerinde elektriksel direncin etkili olduğunu yorumlar ve değerlendirir.

Bu konuda neler var?

Ampul Parlaklığının Bağlı Olduğu Değişkenler
Ayarlanabilir Direncin Ampul Parlaklığına Etkisi

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Hasan, aynı cins ve aynı kalınlıktaki tellerle iki devre kuruyor. Birinci devrede 20 cm, ikinci devrede 60 cm uzunluğunda tel kullanıyor; iki devredeki pil ve ampuller özdeş. İkinci devredeki telin direnci birincisine göre nasıl olur?
- A) Daha küçüktür
- B) Daha büyüktür
- C) Eşittir
- D) Sıfırdır
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Daha büyüktür
Cins ve kalınlık aynıyken tel uzadıkça direnç artar; 60 cm'lik telin direnci 20 cm'lik telinkinden büyüktür. Cinsleri aynı olduğu için dirençlerin eşit olacağını düşünmek, uzunluğun da direnci etkilediğini gözden kaçırmaktır.
Kolay
2Fen laboratuvarındaki deney setinde, üzerinde sürgü bulunan ve tel sarılı bir devre elemanı var. Ayşegül sürgüyü kaydırdıkça devredeki ampulün parlaklığının arttığını ya da azaldığını görüyor. Devredeki direnci bu şekilde ayarlamaya yarayan eleman hangisidir?
- A) Pil
- B) Anahtar
- C) Reosta
- D) Duy
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Reosta
Reosta, sürgüsü kaydırıldıkça akımın geçtiği telin uzunluğunu değiştirerek direnci ayarlar. Anahtar da devrenin çalışmasını etkiler; ancak yalnızca devreyi açıp kapatır, parlaklığı kademeli olarak ayarlayamaz.
Kolay
3Eda, aynı pil ve ampulle iki devre kuruyor. Birinci devrede kalın ve kısa bir bakır tel, ikinci devrede ince ve uzun bir nikel-krom tel kullanıyor. İkinci devredeki ampulün çok daha sönük yandığını görüyor. Telin akımın geçişini zorlaştırma özelliğine ne ad verilir?
- A) İletkenlik
- B) Yalıtım
- C) Elektriksel direnç
- D) Genleşme
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Elektriksel direnç
Bir maddenin elektrik akımının geçişine karşı gösterdiği zorluğa elektriksel direnç denir; direnci büyük olan telde ampul sönük yanar. İletkenlik akımı kolay geçirme özelliğidir; Eda'nın gözlediği ise geçişin zorlaşmasıdır.
Kolay
4Elektronik malzeme satan bir dükkânda Ozan, küçük devre elemanlarının paketlerinde "100 Ω", "220 Ω" gibi değerler görüyor. Satıcı bu sayıların, elemanların akımın geçişini ne kadar zorlaştırdığını gösterdiğini söylüyor. Paketlerdeki Ω sembolü hangi birimi gösterir?
- A) Volt
- B) Ohm
- C) Gram
- D) Metre
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ohm
Elektriksel direncin birimi ohmdur ve Ω sembolüyle gösterilir. Volt da elektrikle ilgili bir birimdir; ancak direnci değil, pilin gerilimini gösterir.
Kolay
5Elif, iletken bir telin elektriksel direncini hangi özelliklerin etkilediğini listeliyor. Aşağıdakilerden hangisi telin direncini etkileyen özelliklerden biri değildir?
- A) Telin dışındaki plastik kılıfın rengi
- B) Telin uzunluğu
- C) Telin kalınlığı
- D) Telin yapıldığı maddenin cinsi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Telin dışındaki plastik kılıfın rengi
Telin direnci uzunluğuna, kalınlığına (dik kesit alanına) ve yapıldığı maddenin cinsine bağlıdır. Kılıfın rengi elektriğin geçtiği iletkeni değiştirmediği için direnci etkilemez.
Kolay
6Fen kitabında “Telin kalınlığı arttıkça direnç azalır.” cümlesi yer alıyor. Öğretmen, telin kalınlığını ifade eden bilimsel bir terim de olduğunu söylüyor. Bu terim hangisidir?
- A) Reosta
- B) Test ucu
- C) Ohm
- D) Dik kesit alanı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Dik kesit alanı
Telin kalınlığı bilimsel olarak dik kesit alanı ile ifade edilir. Ohm direncin birimi, reosta ise ayarlanabilir dirençtir.
Kolay
7Can'ın devresindeki ampul çok sönük yanıyor. Can, pili ve ampulü değiştirmeden yalnız devredeki teli değiştirerek ampulü daha parlak yakmak istiyor. Bunun için hangi teli kullanmalıdır?
- A) Aynı cins ve kalınlıkta, daha uzun bir tel
- B) Aynı cins ve uzunlukta, daha ince bir tel
- C) Aynı cins ve kalınlıkta, daha kalın kılıflı bir tel
- D) Aynı cins ve uzunlukta, daha kalın bir tel
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Aynı cins ve uzunlukta, daha kalın bir tel
Telin kalınlığı arttıkça direnç azalır ve ampul daha parlak yanar. Telin uzaması ya da incelmesi direnci artırır; kılıf ise elektriğin geçtiği kısım değildir.
Kolay
8Aynı cins metalden yapılmış dört tel var: Tel | Uzunluk | Kalınlık K | Kısa | Kalın L | Uzun | Kalın M | Kısa | İnce N | Uzun | İnce Bu tellerden hangisinin elektriksel direnci en küçüktür?
- A) L
- B) M
- C) K
- D) N
Cevabı göster
Doğru cevap: C) K
Telin kısalması ve kalınlaşması direnci azaltır; hem kısa hem kalın olan K'nin direnci en küçüktür. N ise hem uzun hem ince olduğu için direnci en büyük teldir.
Kolay
9Yusuf, devresine yeni bir tel taktıktan sonra ampulün eskisinden daha sönük yandığını görüyor. Pil ve ampul değişmediğine göre devrenin direnci için ne söylenebilir?
- A) Direnç artmıştır.
- B) Direnç azalmıştır.
- C) Direnç değişmemiştir.
- D) Direnç sıfır olmuştur.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Direnç artmıştır.
Ampulün daha sönük yanması devredeki direncin arttığını gösterir. Direnç azalsaydı ampul daha parlak yanardı.
Kolay
10Ayşe'nin kurduğu devrede pil ve ampul değiştirilmeden devredeki elektriksel direnç artırılıyor. Ampulün parlaklığı nasıl değişir?
- A) Azalır, ampul daha sönük yanar.
- B) Artar, ampul daha parlak yanar.
- C) Değişmez, ampul aynı parlaklıkta yanar.
- D) Ampul önce söner sonra daha parlak yanar.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Azalır, ampul daha sönük yanar.
Devredeki direnç arttıkça ampul daha sönük yanar. Direncin artması elektriğin geçişini zorlaştırır, parlaklığı artırmaz.
Kolay
11Defne, reostanın sürgüsünü yavaş yavaş kaydırırken ampulün giderek daha parlak yandığını görüyor. Defne'nin bu gözlemine göre sürgü kaydırıldıkça devredeki direnç nasıl değişmiştir?
- A) Artmıştır.
- B) Azalmıştır.
- C) Değişmemiştir.
- D) Önce artmış sonra azalmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Azalmıştır.
Ampulün parlaklığının artması devredeki direncin azaldığını gösterir. Direnç artsaydı ampul giderek sönükleşirdi.
Kolay
12Öğretmen sınıfa şu soruyu yöneltiyor: “Maddelerin elektrik akımının geçişine karşı gösterdiği zorluğa ne ad verilir?” Doğru cevap hangisidir?
- A) Elektriksel direnç
- B) Elektriksel iletkenlik
- C) Elektrik yalıtımı
- D) Ampul parlaklığı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Elektriksel direnç
Maddelerin elektrik akımının geçişine karşı gösterdiği zorluk elektriksel dirençtir. İletkenlik ise elektriğin geçişine izin verme özelliğidir.
Kolay
13Zeynep, telin kalınlığının ampulün parlaklığına etkisini inceleyen bir deney yapacak. Bu deneyde tellerin hangi özellikleri aynı tutulmalıdır?
- A) Yalnız kalınlığı
- B) Uzunluğu ve yapıldığı maddenin cinsi
- C) Kalınlığı ve uzunluğu
- D) Kalınlığı ve yapıldığı maddenin cinsi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Uzunluğu ve yapıldığı maddenin cinsi
Kalınlığın etkisi incelendiği için yalnız kalınlık değişmeli; uzunluk ve cins sabit tutulmalıdır. Kalınlık sabit tutulursa incelenecek değişken kalmaz.
Kolay
14Mehmet iki devre kuruyor. İki devrede de pil, ampul, telin uzunluğu ve kalınlığı aynı; yalnız birinci devrede bakır, ikinci devrede nikel tel kullanıyor. Ampullerin parlaklıkları farklı çıkıyor. Mehmet bu deneyde hangi değişkenin etkisini incelemiştir?
- A) Telin yapıldığı maddenin cinsi
- B) Telin uzunluğu
- C) Telin kalınlığı
- D) Pilin türü
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Telin yapıldığı maddenin cinsi
İki devre arasındaki tek fark telin yapıldığı maddedir; bu yüzden incelenen değişken telin cinsidir. Uzunluk, kalınlık ve pil iki devrede de aynı tutulmuştur.
Kolay
15Fen kitabında elektrik akımı yolda ilerleyen araçlara benzetiliyor. Uzunluğu ve genişliği aynı olan asfalt bir yolda araçlar rahat ilerlerken toprak bir yolda zorlanıyor. Yolların yüzeyindeki bu fark, telin hangi özelliğine benzetilebilir?
- A) Telin uzunluğu
- B) Telin yapıldığı maddenin cinsi
- C) Telin kalınlığı
- D) Telin dışındaki kılıf
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Telin yapıldığı maddenin cinsi
Uzunluk ve genişlik aynıyken yalnız yolun yapıldığı malzeme değişmiştir; bu, telin yapıldığı maddenin cinsine karşılık gelir. Yolun uzunluğu telin uzunluğuna, genişliği ise kalınlığına benzer.
Kolay
16Laboratuvardaki deney setinde, üzerinde kaydırılabilen bir sürgü bulunan ayarlanabilir bir direnç (reosta) var. Bu devre elemanı devrede hangi amaçla kullanılır?
- A) Maddelerin iletken olup olmadığını test etmek
- B) Direnci değiştirerek ampulün parlaklığını ayarlamak
- C) Devredeki pilin enerjisini artırmak
- D) Devreyi yalnızca açıp kapatmak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Direnci değiştirerek ampulün parlaklığını ayarlamak
Reosta, sürgüsü kaydırılarak direnci isteğe göre değiştirilen bir devre elemanıdır; böylece ampulün parlaklığı ayarlanır. Devreyi açıp kapatma işi anahtarın görevidir.
Kolay
17Fen dersinde öğretmen, uzunluğu ve kalınlığı aynı olan tellerden gümüş telin direncinin bakır telinkinden daha az olduğunu söylüyor. Bunu duyan İrem, evlerdeki elektrik kablolarının içinde neden gümüş yerine bakır tel bulunduğunu merak ediyor. Kablolarda genellikle bakır kullanılmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bakır, elektriği gümüşten daha iyi iletir.
- B) Gümüş, bakıra göre daha pahalı bir metaldir.
- C) Gümüş, elektriği iletmeyen yalıtkan bir maddedir.
- D) Bakırın direnci demirin direncinden daha fazladır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Gümüş, bakıra göre daha pahalı bir metaldir.
Gümüşün elektriksel direnci bakırınkinden azdır; yani gümüş elektriği bakırdan daha iyi iletir. Ancak gümüş bakıra göre daha pahalı olduğundan elektrik devrelerinde ve kablolarda iletken olarak genellikle bakır kullanılır. Gümüş yalıtkan değil, iyi bir iletkendir. Aynı uzunluk ve kalınlıktaki bakır telin direnci demir telinkinden fazla değil, azdır.
Kolay
18Dedesinin eski radyosunu inceleyen Elif, ses düğmesini çevirdikçe sesin azar azar kısıldığını ya da açıldığını fark ediyor. Öğretmeni bu düğmenin, fen dersinde kullandıkları sürgülü devre elemanıyla aynı ilkeye göre çalıştığını söylüyor. Radyonun ses düğmesi çevrildiğinde devrede değişen nicelik aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Devredeki direncin büyüklüğü
- B) Devredeki pillerin sayısı
- C) Bağlantı kablolarının cinsi
- D) Devredeki anahtarın konumu
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Devredeki direncin büyüklüğü
Eski radyolarda ses seviyesi; ütü, elektrikli fırın ve saç kurutma makinesi gibi aletlerde ise sıcaklık, değişken dirençle (reosta) ayarlanır. Düğme çevrildiğinde reostanın devreye kattığı direncin büyüklüğü değişir; ses de buna bağlı olarak azar azar kısılır ya da açılır. Düğmeyi çevirmek pil sayısını ya da kabloların cinsini değiştirmez. Anahtar devreyi yalnız açar ya da kapatır; sesi azar azar ayarlayamaz.
Orta
19Uygar, aynı uzunluk ve kalınlıkta bir bakır tel ile bir demir teli, özdeş pil ve ampullerle kurduğu iki ayrı devreye bağlıyor. Kitabından demir telin direncinin aynı boydaki bakır telinkinden büyük olduğunu öğrenmiş. Hangi devredeki ampul daha parlak yanar?
- A) Bakır telin bağlı olduğu devredeki
- B) Demir telin bağlı olduğu devredeki
- C) İki devredeki ampuller eşit yanar
- D) İki devredeki ampuller de yanmaz
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bakır telin bağlı olduğu devredeki
Direnci küçük olan bakır telden daha çok akım geçer; bu yüzden bakır telli devredeki ampul daha parlak yanar. Teller aynı boyda ve kalınlıkta olsa da cinsleri farklı olduğu için dirençleri ve parlaklıklar farklıdır.
Orta
20Ela, aynı uzunlukta ve aynı cins bakırdan yapılmış ince ve kalın iki teli ayrı ayrı özdeş devrelere bağlıyor. Kalın telin bağlı olduğu devredeki ampulün daha parlak yandığını görüyor. Bu gözleme göre hangisi söylenebilir?
- A) İnce telin direnci daha azdır, çünkü kesit alanı küçüktür
- B) Kalın telin direnci daha azdır, çünkü kesit alanı büyüktür
- C) Kalın telin direnci daha fazladır, çünkü daha ağırdır
- D) İki telin direnci eşittir, çünkü cinsleri aynıdır
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kalın telin direnci daha azdır, çünkü kesit alanı büyüktür
Kalın telin kesit alanı büyük olduğu için akım daha kolay geçer; direnç azalır ve ampul daha parlak yanar. İnce telin daha az madde içerdiği için akımı daha kolay geçireceğini düşünmek yaygın bir yanılgıdır.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.