6. Sınıf Fen Bilimleri · Sürdürülebilir Yaşam ve Etkileşim
Biyoçeşitlilik
- tür
- habitat
- ekosistem
- endemik tür
- doğal yaşam
- nesli tükenme
Biyoçeşitlilik nedir ve neden önemlidir?
Biyoçeşitlilik, bir bölgedeki canlı çeşidinin zenginliğidir; iklim, su, ışık ve toprak gibi etkenler bu zenginliği etkiler. Çiftleştiğinde verimli yavru oluşturabilen benzer bireyler topluluğuna tür, bir canlının doğal yaşam alanına habitat denir. Belirli bir alandaki canlı ve cansız varlıkların etkileşim içinde olduğu sistem ise ekosistemdir. Yalnızca belirli bir bölgede yaşayan türlere endemik tür denir; inci kefali ve Kazdağı göknarı Türkiye'ye özgüdür. Biyoçeşitlilik besin, ilaç ve ham madde sağlar; ormanlar havayı temizler, sel ve heyelanı önlemeye yardım eder. Aşırı avlanma, orman yangınları, şehirleşme, çevre kirliliği ve bilinçsiz tarım biyoçeşitliliği tehdit eder. Bazı türlerin nesli tükenmiştir; Akdeniz foku ve deniz kaplumbağaları gibi bazıları ise tehlike altındadır. Bir türün yok olması besin zincirindeki diğer canlıları da etkiler; arıların azalması bile meyve ve sebze verimini düşürebilir.
Biyoçeşitlilik: konu anlatımı ve özeti
Bir ormanda yüzlerce farklı bitki, hayvan ve mantar bir arada yaşar. Bu konu, canlı çeşitliliğinin ne olduğunu, neden önemli olduğunu ve onu neyin tehdit ettiğini anlatır.
- Çiftleştiğinde verimli yavru oluşturabilen benzer bireyler topluluğuna tür denir. Bir canlının doğal yaşam alanına habitat denir.
- Belirli bir alandaki canlı ve cansız varlıkların etkileşim içinde olduğu sisteme ekosistem denir.
- Bir bölgedeki canlı çeşidinin zenginliğine biyoçeşitlilik denir. İklim, su, ışık ve toprak gibi etkenler biyoçeşitliliği etkiler.
- Yalnızca belirli bir bölgede yaşayan türlere endemik tür denir. İnci kefali ve Kazdağı göknarı Türkiye'ye özgüdür.
- Biyoçeşitlilik besin, ilaç ve ham madde sağlar; ormanlar havayı temizler, sel ve heyelanı önlemeye yardım eder.
- Aşırı avlanma, orman yangınları, şehirleşme, çevre kirliliği ve bilinçsiz tarım biyoçeşitliliği tehdit eder.
- Bazı türlerin nesli tükenmiştir; Akdeniz foku ve deniz kaplumbağaları gibi bazıları ise tehlike altındadır.
Unutma: Bir türün yok olması besin zincirindeki diğer canlıları da etkiler; arıların azalması bile meyve ve sebze verimini düşürebilir.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Biyoçeşitliliği anlamak için canlı sayısına değil, canlı çeşidine bakmak gerekir.
- Adım 1: Bir alandaki canlı türlerini listele: kaç farklı bitki, böcek, kuş, mantar var?
- Adım 2: Tür sayısı arttıkça biyoçeşitlilik artar.
- Adım 3: Bu canlıların birbirine nasıl bağlı olduğuna bak: Kim kimi yiyor, kim nerede yaşıyor?
Günlük hayattan: Bin tane aynı tür buğday başağından oluşan bir tarla ile içinde çiçekler, arılar, kelebekler, kuşlar ve solucanlar bulunan bir çayırı karşılaştır. Tarlada çok sayıda bitki vardır ama çayırın biyoçeşitliliği çok daha yüksektir.
Sık yapılan hata: "Bir türün yok olması yalnızca o türü etkiler." Doğrusu: Türler besin ve yaşam alanıyla birbirine bağlıdır. Bir türün yok olması onunla beslenen ya da ona yardım eden başka türleri de zor durumda bırakabilir.
Derinleş
Okul bahçende ya da yakınındaki bir parkta 1 m²'lik bir alan belirle ve bir hafta boyunca orada gördüğün farklı canlı türlerini say. Sonucu çim biçilmiş bir alanla karşılaştır. Bu alanın biyoçeşitliliğini artırmak için okul yönetimine sunabileceğin, maliyeti düşük bir öneri hazırla ve önerinin bahçeyi kullanan öğrencileri nasıl etkileyeceğini de değerlendir.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
FB.6.7.1Biyoçeşitliliğin doğal yaşam için önemini sorgulayabilme
- a) Biyoçeşitliliğin doğal yaşam için önemini tanımlar.
- c) Biyoçeşitliliğin doğal yaşam için önemi konusunda bilgi toplar.
FB.6.7.2Biyoçeşitliliği tehdit eden faktörleri araştırma verilerine dayalı tahmin edebilme
- a) Biyoçeşitliliği tehdit eden faktörler konusunda ön bilgilere dayalı önerme oluşturur.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1İki ormanda bir hafta boyunca gözlem yapan öğrenciler gördükleri canlıları türlerine göre sayıyor. Birinci ormanda 12, ikinci ormanda 47 farklı canlı türü kaydediyorlar. İkinci ormanın daha zengin olduğu bu özelliğe ne ad verilir?
- A) Habitat
- B) Besin zinciri
- C) Biyoçeşitlilik
- D) Ekosistem
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Biyoçeşitlilik
Bir bölgedeki canlı çeşidinin zenginliğine biyoçeşitlilik denir; 47 tür bulunan ormanın biyoçeşitliliği daha fazladır. Ekosistem canlılar ile cansız çevrenin oluşturduğu bütündür; iki orman da birer ekosistemdir, farkları tür sayısındadır.
Kolay
2Proje ödevi için ülkemize özgü canlıları araştıran Zeynep bir tablo hazırlıyor. Tabloya yalnızca dünyada doğal olarak sadece Türkiye'de ortaya çıkmış canlıları yazacak. Zeynep tablosuna aşağıdakilerden hangisini yazmalıdır?
- A) Van kedisi
- B) Kutup ayısı
- C) Orangutan
- D) Afrika fili
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Van kedisi
Van kedisi, Van Gölü çevresinde ortaya çıkmış ve Türkiye'ye özgü kabul edilen bir canlıdır. Afrika fili ve orangutan da yalnızca belirli kıtalarda yaşar; ancak onlar Türkiye'ye değil, başka bölgelere özgüdür.
Kolay
3Belgesel izleyen Aras, su samurlarının temiz akan derelerin kıyısında yaşadığını öğreniyor. Su samurları yuvalarını kıyıdaki toprağa kazıyor ve dereden balık avlıyor. Su samurunun doğal olarak yaşadığı bu dere kıyısı onun için neyi ifade eder?
- A) Tür
- B) Biyoçeşitlilik
- C) Besin zinciri
- D) Habitat
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Habitat
Bir canlının doğal olarak yaşadığı, barındığı ve beslendiği alana habitat denir. Besin zinciri, su samurunun balıkla beslenmesi gibi canlılar arasındaki beslenme ilişkisini anlatır; yaşanan yeri değil.
Kolay
4Kaz Dağları'nda yetişen bir göknar türü, dünyada doğal olarak yalnızca bu dağlarda bulunuyor. Yöredeki ormancılar bu ağaçların tohumlarını toplayıp fidanlıkta çoğaltarak türü korumaya çalışıyor. Yalnızca belirli bir bölgede doğal olarak yaşayan bu tür canlılara ne ad verilir?
- A) Nesli tükenmiş tür
- B) Endemik tür
- C) Göçmen tür
- D) Evcil tür
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Endemik tür
Dünyada yalnızca belirli bir bölgede doğal olarak yaşayan türlere endemik tür denir. Korunmaya çalışılması nesli tükenmiş tür seçeneğini akla getirebilir; ama ağaçlar hâlâ yaşadığı için nesilleri tükenmemiştir.
Kolay
5Elif'in tekir kedisi ile komşusunun Van kedisi çiftleşiyor ve doğan yavrular büyüyünce kendileri de yavru sahibi oluyor. Bu iki kedi için hangi ifade doğrudur?
- A) Farklı türlere aittir.
- B) Farklı habitatlara ait oldukları için aynı tür olamaz.
- C) Renkleri farklı olduğu için aynı tür olamaz.
- D) Aynı türe aittir.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Aynı türe aittir.
Çiftleştiğinde verimli yavru oluşturabilen benzer bireyler aynı türdendir. Renk ya da yaşanılan yer farkı, bireylerin farklı türlerden olduğunu göstermez.
Kolay
6Bir dağın güneşli yamacında ve sürekli gölgede kalan yamacında farklı bitki türleri yetiştiği gözleniyor. İki yamacın toprağı, iklimi ve suyu benzerdir. Yamaçlardaki bitki çeşitliliğinin farklı olmasına en çok hangi faktör yol açmıştır?
- A) Su
- B) Toprak yapısı
- C) Işık
- D) İklim
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Işık
Soruda iki yamacın toprak, iklim ve su bakımından benzer olduğu, yalnız aldıkları ışığın farklı olduğu belirtilmiştir. Bu yüzden farkı oluşturan faktör ışıktır.
Kolay
7Öğrenciler okul gezisinde bir ormanı inceliyor. Ağaçları, mantarları, kuşları, böcekleri, toprağı, suyu ve güneş ışığını not ediyorlar. Öğretmen, bunların birbirleriyle etkileşim içinde olduğu bu sisteme özel bir ad verildiğini söylüyor. Bu ad hangisidir?
- A) Habitat
- B) Ekosistem
- C) Tür
- D) Endemik tür
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ekosistem
Belirli bir alandaki canlı ve cansız varlıkların etkileşim içinde olduğu sisteme ekosistem denir; orman bir ekosistemdir. Habitat ise tek bir canlının yaşam alanıdır.
Kolay
8Bir köyün yakınındaki ormandan köylüler meyve, kabuklu yemiş, mantar ve bal topluyor. Bu durum biyoçeşitliliğin insanlar için hangi önemini gösterir?
- A) Besin ihtiyacını karşılaması
- B) Sel ve heyelanı önlemesi
- C) Havanın temizlenmesini sağlaması
- D) İlaç yapımına kaynak olması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Besin ihtiyacını karşılaması
Ormandan elde edilen meyve, mantar ve bal gibi gıdalar, biyoçeşitliliğin besin ihtiyacını karşıladığını gösterir. Diğer seçenekler de faydalardır ama bu örnekte anlatılmamıştır.
Kolay
9Bir zamanlar bir bölgede yaşayan bir kuş türünün son bireyi de öldüğünde, bu kuş türünden yeryüzünde hiç birey kalmıyor. Bu durum için hangi ifade kullanılır?
- A) Tür endemik olmuştur.
- B) Türün habitatı genişlemiştir.
- C) Tür tehlike altına girmiştir.
- D) Türün nesli tükenmiştir.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Türün nesli tükenmiştir.
Bir türün tüm bireylerinin yok olması neslinin tükenmesidir. Tehlike altında olmak ise türün henüz yaşadığı ama yok olma riskinin yüksek olduğu durumdur.
Kolay
10Fen kitabında “Hamsinin habitatı Karadeniz'dir.” cümlesi yer alıyor. Bu cümlede kullanılan habitat kavramı neyi ifade eder?
- A) Bir canlının doğal yaşam alanını
- B) Bir bölgedeki canlı çeşidinin zenginliğini
- C) Çiftleşip verimli yavru veren bireyler topluluğunu
- D) Yalnız bir bölgede yaşayan canlıları
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bir canlının doğal yaşam alanını
Habitat bir canlının doğal yaşam alanıdır; hamsi doğal olarak Karadeniz'de yaşar. Canlı çeşidinin zenginliği biyoçeşitlilik, verimli yavru veren topluluk ise türdür.
Kolay
11Bir şehirde kuşların ve kurbağaların yaşadığı küçük bir sulak alan kurutuluyor ve üzerine yeni konutlar yapılıyor. Biyoçeşitliliği tehdit eden bu faktör hangisidir?
- A) Aşırı avlanma
- B) Orman yangını
- C) Bilinçsiz tarım
- D) Şehirleşme
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Şehirleşme
Doğal alanların konut yapımı için yok edilmesi şehirleşmedir ve canlıların habitatını ortadan kaldırır. Bu örnekte avlanma, yangın ya da tarım faaliyeti yoktur.
Kolay
12Bir kıyı kasabasında bazı balıkçılar, av yasağı olan üreme döneminde de ağ atıyor ve küçük balıkları da yakalıyor. Birkaç yıl sonra bölgedeki balık sayısı ve çeşidi azalıyor. Biyoçeşitliliği tehdit eden bu faktör hangisidir?
- A) Aşırı avlanma
- B) Orman yangını
- C) Şehirleşme
- D) Bilinçsiz tarım
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Aşırı avlanma
Balıkların üreme döneminde ve küçükken avlanması aşırı avlanmadır; türlerin çoğalmasını engeller. Metinde yangın, yapılaşma ya da tarım ilacından söz edilmemektedir.
Kolay
13Kazdağı göknarı, Ankara çiğdemi ve sevgi çiçeği ülkemizde yetişen bitkilerdir. Bu bitkilerin ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Dünyanın her yerinde yetişmeleri
- B) Nesillerinin tamamen tükenmiş olması
- C) Türkiye'ye özgü endemik bitkiler olmaları
- D) Yalnızca şehir parklarında yetişmeleri
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Türkiye'ye özgü endemik bitkiler olmaları
Bu bitkiler yalnızca belirli bir bölgede yetişen, Türkiye'ye özgü endemik türlerdir. Nesilleri tükenmiş değildir; endemik olmaları dünyanın her yerinde yetişmedikleri anlamına gelir.
Kolay
14Bilim insanları, bir ormanda yetişen bitkiden hastalıkların tedavisinde kullanılacak bir ilaç geliştiriyor. Bu durum biyoçeşitliliğin insanlar için hangi önemine örnektir?
- A) Havayı temizlemesi
- B) İlaç yapımı için kaynak sağlaması
- C) Sel ve heyelanı önlemesi
- D) Mobilya yapımına ağaç sağlaması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İlaç yapımı için kaynak sağlaması
Bitkiden ilaç elde edilmesi, biyoçeşitliliğin ilaç yapımına kaynak sağladığını gösterir. Havayı temizleme ve seli önleme de ormanların faydalarıdır ama bu örnekle ilgili değildir.
Kolay
15Şehrin kenarındaki ormanlık alanın yanında yaşayan Can, şehrin merkezine göre burada havanın daha temiz olduğunu fark ediyor. Ormanların bu durumdaki rolü hangisidir?
- A) Toprağın kirlenmesine yol açmak
- B) Havanın temizlenmesine katkı sağlamak
- C) Bölgedeki canlı çeşidini azaltmak
- D) Havadaki dumanı artırmak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Havanın temizlenmesine katkı sağlamak
Orman ekosistemleri havanın temizlenmesinde önemli rol oynar. Ormanlar canlı çeşidini azaltmaz, aksine birçok canlıya yaşam alanı sağlar.
Kolay
16Çevre kulübü, ülkemiz kıyılarında yaşayan Akdeniz foku ve deniz kaplumbağaları hakkında bir pano hazırlıyor. Panoya bu canlılarla ilgili hangi bilgiyi yazmalıdır?
- A) Nesilleri tehlike altındadır.
- B) Nesilleri tamamen tükenmiştir.
- C) Yalnızca karada yaşarlar.
- D) Sayıları her yıl artmaktadır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Nesilleri tehlike altındadır.
Akdeniz foku ve deniz kaplumbağaları nesli tehlike altında olan canlılardır; nesilleri henüz tükenmemiştir. Korunmazlarsa sayıları azalmaya devam edebilir.
Kolay
17Bir doğa dergisinde şu bilgiler yer alıyor: Çitalar geçmişte ülkemizde de yaşıyordu. Bugün ülkemizde doğal olarak yaşayan çita kalmadı; ancak Afrika'da çitalar yaşamayı sürdürüyor. Dodo kuşundan ise dünyanın hiçbir yerinde tek bir birey bile kalmadı. Bu bilgilere göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Bir türün nesli bir ülkede tükenince dünyada da tükenmiş sayılır.
- B) Nesli dünyada tükenen bir tür, uygun ortamda yeniden ortaya çıkabilir.
- C) Yalnız kuş türlerinin nesli dünya genelinde tükenmektedir.
- D) Bir türün nesli bir ülkede tükendiği hâlde başka bölgelerde sürebilir.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bir türün nesli bir ülkede tükendiği hâlde başka bölgelerde sürebilir.
Çita örneği, bir türün bir ülkede tamamen yok olduğu hâlde dünyanın başka bölgelerinde yaşamayı sürdürebildiğini gösterir; çita, nesli ülkemizde tükenen hayvanlardandır. Dodo kuşu ise dünyada nesli tükenen canlılardandır; hiçbir yerde bireyi kalmamıştır. Hiç bireyi kalmayan bir tür yeniden ortaya çıkamaz. Nesli tükenme yalnız kuşlara özgü de değildir; mamut ve dinozor da dünyada nesli tükenen canlılardandır. (Çitaların Afrika'da yaşadığı bilgisi 2026 yılı içindir.)
Kolay
18Bir köyün merasında otlayan hayvan sayısı birkaç yıl içinde çok artıyor. Hayvanlar otları, yeniden büyümelerine fırsat kalmadan yiyor. Eskiden merada görülen çiçekli ot türlerinin çoğu ve bu çiçeklere gelen kelebekler artık görülmüyor. Meradaki biyoçeşitliliği azaltan bu durum aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Aşırı avlanma
- B) Aşırı otlatma
- C) Anız yakılması
- D) Şehirleşme
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Aşırı otlatma
Bir merada, bitki örtüsünün kendini yenileyebileceğinden fazla hayvan otlatılmasına aşırı otlatma denir. Aşırı otlatma bitki türlerini, dolayısıyla bu bitkilerden yararlanan canlıları azaltır; biyoçeşitliliği tehdit eden faktörlerden biridir. Aşırı avlanma, hayvanların çok sayıda avlanmasıdır. Anız yakılması, hasattan sonra tarlada kalan sapların yakılmasıdır. Şehirleşme ise doğal alanların yerleşime açılmasıdır.
Orta
19Okul gezisinde bir göle giden öğrenciler gölde balıkları, su bitkilerini, kıyıdaki kurbağaları ve böcekleri gözlüyor. Rehber, bu canlıların su, ışık, toprak ve hava ile sürekli etkileşim içinde olduğunu anlatıyor. Göldeki canlıların cansız çevreleriyle birlikte oluşturduğu bu bütüne ne ad verilir?
- A) Ekosistem
- B) Habitat
- C) Tür
- D) Endemik bölge
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Ekosistem
Canlılar ile su, ışık, toprak gibi cansız etmenlerin birbirini etkileyerek oluşturduğu bütüne ekosistem denir. Habitat yalnızca bir canlının yaşadığı yerdir; canlılarla cansız çevre arasındaki ilişkilerin tamamını anlatmaz.
Orta
20Bir mahallenin sakinleri, kentin yanındaki ormanlık alanla ilgili dört farklı öneriyi tartışıyor. Önerilerden biri, orada yaşayan canlıların sayısını ve çeşidini azaltma riski taşıyor. Biyoçeşitliliği tehdit eden öneri aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ormanlık alana fidan dikilmesi
- B) Alanın millî park ilan edilmesi
- C) Ormanlık alana konut yapılması
- D) Alanda avlanmanın yasaklanması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ormanlık alana konut yapılması
Ormanlık alana konut yapmak canlıların yaşam alanlarını yok eder; yaşam alanı kaybı biyoçeşitliliği tehdit eden en önemli etmenlerdendir. Millî park ilan etmek ise alanı korumaya alır ve biyoçeşitliliği destekler.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.