6. Sınıf Fen Bilimleri · Işığın Yansıması ve Renkler

Aynalar

düz ayna
çukur ayna
tümsek ayna
küresel ayna
görüntü
ışığın yansıması

Düz, çukur ve tümsek aynalar nasıl görüntü oluşturur?

Aynalar, üzerine düşen ışığın büyük kısmını yansıtarak görüntü oluşturan yüzeylerdir ve düz aynalar ile küresel aynalar olarak ikiye ayrılır. Düz aynada görüntü cisimle aynı boydadır, düzdür ve sağ-sol yer değiştirmiştir; görüntünün aynaya uzaklığı cismin aynaya uzaklığına eşittir. Ambulans yazısının araçlarda ters yazılması, sürücülerin düz dikiz aynasında yazıyı doğru okuması içindir. Küresel aynalardan tümsek ayna kürenin dış yüzeyine benzer, ışığı dağıtarak yansıtır ve her zaman düz, küçük görüntü verir; geniş alan gösterdiği için araç yan aynalarında, viraj aynalarında ve mağaza güvenlik aynalarında kullanılır. Çukur ayna kürenin iç yüzeyine benzer ve ışığı bir noktada toplar; görüntü, cismin uzaklığına göre büyük ve düz ya da ters olabilir. Çukur aynalar makyaj aynası, dişçi aynası, teleskop ve güneş fırınında kullanılır. Kaşığın iç yüzü çukur ayna, dış yüzü tümsek ayna gibi davranır.

Aynalar: konu anlatımı ve özeti

Aynaları her gün kullanırız; ama hepsi aynı görüntüyü oluşturmaz. Bu konu, ayna çeşitlerini, oluşturdukları görüntüleri ve günlük hayattaki kullanımlarını anlatır.

Aynalar, üzerine düşen ışığın büyük kısmını yansıtarak görüntü oluşturur. Düz ve küresel aynalar olarak ikiye ayrılır.
Düz aynada görüntü cisimle aynı boydadır, düzdür ve sağ-sol yer değiştirmiştir. Görüntünün aynaya uzaklığı cismin aynaya uzaklığına eşittir.
Ambulans yazısının araçlarda ters yazılması, sürücülerin düz dikiz aynasında yazıyı doğru okuması içindir.
Tümsek ayna, kürenin dış yüzeyine benzer ve ışığı dağıtarak yansıtır. Görüntü her zaman düz ve küçüktür; geniş alan gösterir.
Tümsek aynalar araç yan aynalarında, viraj aynalarında ve mağaza güvenlik aynalarında kullanılır.
Çukur ayna, kürenin iç yüzeyine benzer ve ışığı bir noktada toplar. Görüntü, cismin aynaya uzaklığına göre büyük ve düz ya da ters olabilir.
Çukur aynalar makyaj aynası, dişçi aynası, teleskop ve güneş fırınında kullanılır.

Unutma: Kaşığın iç yüzü çukur ayna, dış yüzü tümsek ayna gibi davranır; bunu deneyerek kendin görebilirsin.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Ayna çeşitlerini ayırmak için bir kaşık yeter.

Kaşığın içine bak (çukur ayna): Kaşığı yüzüne çok yaklaştırınca yüzün büyük ve düz görünür; uzaklaştırınca görüntün ters döner.
Kaşığın arkasına bak (tümsek ayna): Görüntün her zaman küçük ve düzdür, ama arkandaki odanın büyük bir bölümünü de görürsün.
Banyo aynasına bak (düz ayna): Görüntün seninle aynı boyda ve düzdür. Sağ elini kaldırınca görüntün sol elini kaldırıyor gibi görünür.

Günlük hayattan: Kör virajlara konan yuvarlak aynalar tümsektir. Görüntüyü küçültür ama geniş bir alanı gösterir; böylece sürücü köşeden gelen aracı görebilir.

Sık yapılan hata: "Düz aynada görüntü terstir." Doğrusu: Düz aynada görüntü baş aşağı değildir, düzdür; yalnızca sağ ve sol yer değiştirmiş gibi görünür.

Derinleş

Araçların yan aynalarında sıkça "Aynada görünen cisimler göründüklerinden daha yakındır" uyarısı bulunur. Bu yazının hangi ayna çeşidiyle ilgili olduğunu ve neden gerekli olduğunu araştır. Sürücülerin güvenliği için geniş görüş alanı ile doğru uzaklık algısı arasında nasıl bir denge kurulmuştur? Daha güvenli bir ayna düzeni için kendi önerini çizerek açıkla.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

FB.6.4.1Işığın farklı yüzeylerdeki yansıma olaylarına ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme
- c) Işığın farklı yüzeylerdeki yansımasını düzgün ve dağınık yansıma olarak yorumlar ve değerlendirir.
FB.6.4.3Günlük hayattaki ayna çeşitlerine ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme
- a) Ayna çeşitlerinin niteliklerini deneyerek tanımlar.
- b) Ayna çeşitlerini kullanarak özelliklerine yönelik veri toplar ve kaydeder.
- c) Günlük yaşamdaki aynaları düz, çukur ve tümsek ayna olarak özelliklerine göre yorumlar ve değerlendirir.

Bu konuda neler var?

Ayna Çeşitleri

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Kahvaltıda parlak bir çorba kaşığına bakan Ela, kaşığın bir yüzünde kendini baş aşağı, öbür yüzünde ise düz ama küçük görüyor. Kaşığın içi oyuk, dışı ise dışa doğru kabarıktır. Ela'nın kendini baş aşağı gördüğü yüz ile düz gördüğü yüz sırasıyla hangi ayna gibi davranır?
- A) Tümsek ayna, çukur ayna
- B) Çukur ayna, tümsek ayna
- C) Düz ayna, çukur ayna
- D) Tümsek ayna, düz ayna
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Çukur ayna, tümsek ayna
Kaşığın oyuk iç yüzü çukur ayna gibi davranır ve uzaktaki cismin ters görüntüsünü verir. Kabarık dış yüzü tümsek ayna gibidir; görüntü her zaman düz ve küçüktür. Kaşığın iç yüzünü tümsek sanmak, ayna adlarını yüzeyin şekliyle eşleştirmemekten kaynaklanır.
Kolay
2Bir köy okulundaki öğrenciler, elektrik kullanmadan su ısıtabilen bir güneş ocağı tasarlıyor. Ocağın parlak yüzeyi, üzerine düşen Güneş ışınlarını tek bir noktada toplayarak oraya konan tencereyi ısıtmalı. Öğrencilerin ocakta kullanması gereken ayna türü hangisidir?
- A) Tümsek ayna
- B) Çukur ayna
- C) Düz ayna
- D) Buruşturulmuş folyo
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Çukur ayna
Çukur ayna, üzerine paralel gelen ışınları bir noktada toplar; güneş ocakları bu özellikten yararlanır. Tümsek ayna ise ışınları dağıtır; bu yüzden ışığı bir noktada toplayamaz ve tencereyi ısıtamaz.
Kolay
3Mağazadaki boy aynasının karşısına geçen Melis, aynaya yaklaşıp uzaklaşırken görüntüsünü dikkatle izliyor. Hangi uzaklıkta durursa dursun görüntüsünün baş aşağı olmadığını ve boyunun değişmediğini görüyor. Düz aynada oluşan görüntü için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Cisimle aynı boyda ve düzdür.
- B) Cisimden büyük ve terstir.
- C) Cisimden küçük ve terstir.
- D) Cisimden küçük ve düzdür.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Cisimle aynı boyda ve düzdür.
Düz aynada görüntü her zaman cisimle aynı boyda ve düzdür; ayrıca cismin aynaya göre simetriğidir. Cisimden küçük ve düz görüntü tümsek aynaya özgüdür; uzaklaşınca görüntü küçülüyormuş gibi görünse de düz aynada görüntünün boyu değişmez.
Kolay
4Babasıyla arabada giden Duru, yan aynada görünen araçların dikiz aynasındakilerden daha küçük göründüğünü fark ediyor. Babası, yan aynanın üzerinde "Nesneler göründüğünden daha yakındır." yazdığını gösteriyor. Arabanın yan aynasının türü ve bu aynanın seçilme nedeni hangisidir?
- A) Tümsek ayna; geniş bir alanı gösterir.
- B) Çukur ayna; görüntüyü büyütür.
- C) Düz ayna; görüntüyü aynı boyda verir.
- D) Çukur ayna; ışığı bir noktada toplar.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Tümsek ayna; geniş bir alanı gösterir.
Yan aynalar tümsek aynadır; cisimleri küçük gösterir ama sürücüye arkadaki geniş bir alanı gösterir. Görüntüler küçük olduğu için araçlar olduğundan uzak sanılır, uyarı yazısı bu yüzden vardır. Çukur ayna yakındaki cisimleri büyütür ve geniş alan göstermez.
Kolay
5Dağ yolundaki keskin bir virajın kenarına, sürücülerin virajın arkasından gelen araçları görebilmesi için geniş alan gösteren bir ayna yerleştiriliyor. Bu ayna hangi ayna çeşididir?
- A) Çukur ayna
- B) Düz ayna
- C) Makyaj aynası
- D) Tümsek ayna
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Tümsek ayna
Tümsek aynalar geniş bir alanı gösterdiği için viraj aynalarında kullanılır. Çukur ayna ise ışığı bir noktada toplar ve makyaj, dişçi aynası gibi yerlerde kullanılır.
Kolay
6Öğretmen bir topu ikiye kesiyor ve iç yüzeyinin parlatılmış hâlinin bir ayna gibi davranacağını söylüyor. Kürenin iç yüzeyine benzeyen bu ayna hangisidir?
- A) Çukur ayna
- B) Tümsek ayna
- C) Düz ayna
- D) Dikiz aynası
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Çukur ayna
Kürenin iç yüzeyine benzeyen ayna çukur aynadır. Kürenin dış yüzeyine benzeyen ayna ise tümsek aynadır.
Kolay
7Bir gözlemevindeki teleskobun içinde, uzaktaki gök cisimlerinden gelen ışığı toplayan bir ayna bulunuyor. Teleskopta kullanılan bu ayna hangi çeşittir?
- A) Tümsek ayna
- B) Düz ayna
- C) Dikiz aynası
- D) Çukur ayna
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Çukur ayna
Çukur aynalar ışığı bir noktada topladığı için teleskoplarda kullanılır. Tümsek ayna ışığı dağıtarak yansıtır.
Kolay
8Arabanın içinde, sürücünün arkasındaki aracı görmek için ön camın üstüne yerleştirilmiş dikiz aynası bulunuyor. Bu dikiz aynası hangi ayna çeşididir?
- A) Çukur ayna
- B) Düz ayna
- C) Tümsek ayna
- D) Makyaj aynası
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Düz ayna
Araçların iç dikiz aynası düz aynadır; ambulans yazısının ters yazılması da sürücünün bu düz aynada yazıyı doğru okuması içindir.
Kolay
9Mehmet, evdeki aynaları türlerine göre ayırıyor. Aşağıdakilerden hangisi düz aynaya bir örnektir?
- A) Dağ yolundaki viraj aynası
- B) Makyaj aynasının büyüten yüzü
- C) Banyodaki lavabo aynası
- D) Diş hekiminin ağız aynası
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Banyodaki lavabo aynası
Lavabo aynası yansıtıcı yüzeyi düz olan bir aynadır. Viraj aynası tümsek, makyaj ve dişçi aynası çukur aynadır.
Kolay
10Parlak bir yılbaşı süsü topunun dış yüzeyine bakan Can, kendi görüntüsünü görüyor. Kürenin dış yüzeyine benzeyen bu yüzey hangi ayna gibi davranır?
- A) Çukur ayna
- B) Düz ayna
- C) Tümsek ayna
- D) Makyaj aynası
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Tümsek ayna
Kürenin dış yüzeyine benzeyen yüzeyler tümsek ayna gibi davranır. Çukur ayna kürenin iç yüzeyine benzer.
Kolay
11Elif, parlak bir çaydanlığın dışa doğru kabarık gövdesinde kendi yüzünü olduğundan küçük ve düz görüyor. Çaydanlığın bu yüzeyi hangi ayna gibi davranmaktadır?
- A) Çukur ayna
- B) Düz ayna
- C) Tümsek ayna
- D) Hiçbir ayna gibi davranmaz.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Tümsek ayna
Dışa doğru kabarık parlak yüzeyler tümsek ayna gibi davranır ve görüntüyü düz ve küçük gösterir.
Kolay
12Diş hekimi, hastanın ağzının içini incelerken dişleri büyük gösteren küçük bir ayna kullanıyor. Diş hekiminin kullandığı ayna çeşidi hangisidir?
- A) Tümsek ayna
- B) Çukur ayna
- C) Düz ayna
- D) Viraj aynası
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Çukur ayna
Dişçi aynası çukur aynadır; yakındaki cismi büyük gösterebilir. Tümsek aynada görüntü her zaman küçüktür.
Kolay
13Bir çocuk, “Aynada kendimi nasıl görebiliyorum?” diye soruyor. Aynaların cisimlerin görüntüsünü oluşturmasını sağlayan özelliği hangisidir?
- A) Kendi ışığını üretip cisimleri aydınlatması
- B) Üzerine düşen ışığın büyük kısmını yansıtması
- C) Üzerine düşen ışığın tamamını soğurması
- D) Işığı içinden geçirip arkasına iletmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Üzerine düşen ışığın büyük kısmını yansıtması
Aynalar üzerine düşen ışığın büyük kısmını yansıtarak görüntü oluşturur. Aynalar ışık üretmez.
Kolay
14Zeynep'in makyaj aynasının bir yüzü yüzünü büyük gösteriyor. Annesi bu yüzün kürenin iç yüzeyine benzediğini söylüyor. Makyaj aynasının büyüten yüzü hangi ayna çeşididir?
- A) Tümsek ayna
- B) Düz ayna
- C) Güvenlik aynası
- D) Çukur ayna
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Çukur ayna
Makyaj aynalarının büyüten yüzü çukur aynadır. Tümsek aynalar görüntüyü her zaman küçük gösterir.
Kolay
15Aynalar düz aynalar ve küresel aynalar olmak üzere iki gruba ayrılır. Küresel aynalar grubunda hangi aynalar yer alır?
- A) Çukur ve tümsek ayna
- B) Düz ve çukur ayna
- C) Düz ve tümsek ayna
- D) Yalnızca düz ayna
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Çukur ve tümsek ayna
Küresel aynalar çukur ve tümsek aynalardır. Düz ayna ayrı bir gruptur.
Kolay
16Can, defterine büyük harflerle “FEN” yazıp düz bir aynaya tutuyor. Aynada yazının görüntüsü nasıl görünür?
- A) Harfler sağ-sol yer değiştirmiş görünür.
- B) Harfler baş aşağı dönmüş görünür.
- C) Yazı olduğundan çok daha büyük görünür.
- D) Yazı olduğundan çok daha küçük görünür.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Harfler sağ-sol yer değiştirmiş görünür.
Düz aynada görüntü cisimle aynı boyda ve düzdür ama sağ-sol yer değiştirmiştir. Bu yüzden harfler ters dönmüş gibi görünür.
Kolay
17Zeynep'in kedisi, duvara dayalı düz boy aynasının karşısında oturuyor ve aynadaki görüntüsüne bakıyor. Bir süre sonra kedi aynaya doğru 20 cm yaklaşıyor. Bu sırada kedinin aynadaki görüntüsü için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Aynaya 40 cm yaklaşır.
- B) Aynaya 20 cm yaklaşır.
- C) Aynadan 20 cm uzaklaşır.
- D) Bulunduğu yerde kalır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Aynaya 20 cm yaklaşır.
Düz aynada görüntünün aynaya uzaklığı, cismin aynaya uzaklığına her zaman eşittir. Kedi aynaya 20 cm yaklaşınca aynaya uzaklığı 20 cm azalır; görüntünün aynaya uzaklığı da buna eşit kalacağı için 20 cm azalır, yani görüntü de aynaya 20 cm yaklaşır. 40 cm, kedi ile görüntüsü arasındaki uzaklığın azalma miktarıdır (20 + 20); görüntünün aynaya yaklaşma miktarı değildir.
Kolay
18Duş aldıktan sonra banyo aynasının buğulandığını gören Emir, aynada kendi görüntüsünü seçemiyor. Aynanın bir bölümünü havluyla silince o bölümde görüntüsünü yeniden net görüyor. Aynanın buğulu bölümünde görüntü oluşmamasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Buğu, aynanın düz yüzeyini çukur aynaya çevirir.
- B) Buğulu bölüm ışığı tümüyle soğurur, hiç yansıtmaz.
- C) Buğulu bölümde ışık yansımadan aynanın arkasına geçer.
- D) Buğulu bölüm ışığı yansıtır ama farklı yönlere dağıtır.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Buğulu bölüm ışığı yansıtır ama farklı yönlere dağıtır.
Ayna düzgün ve parlak yüzeyi sayesinde ışığı düzgün yansıtır ve görüntü oluşturur. Buğu, aynanın üzerinde çok sayıda küçük su damlacığı oluşturur ve yüzey pürüzlü hâle gelir. Işık yine yansır ama farklı yönlere dağılır; dağınık yansımada net görüntü oluşmaz. Buğulu bölüm ışığı tümüyle soğursaydı kararmış görünürdü, oysa parlak ve beyazımsı görünür. Buğu aynayı çukur aynaya çevirmez; ışık da aynanın arkasına geçmez.
Orta
19Mağazadaki düz boy aynasının tam 2 metre önünde duran Tuna, aynadaki görüntüsüne el sallıyor. Kardeşi, Tuna ile görüntüsü arasındaki uzaklığın ne kadar olduğunu merak ediyor. Tuna ile aynadaki görüntüsü arasındaki uzaklık kaç metredir?
- A) 2 m
- B) 1 m
- C) 4 m
- D) 8 m
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 4 m
Düz aynada görüntü, aynanın arkasında cisimle aynı uzaklıkta oluşur; görüntü de aynanın 2 m arkasındadır. Bu yüzden Tuna ile görüntüsü arasındaki uzaklık 2 m + 2 m = 4 m'dir. 2 m cevabı, yalnızca Tuna ile ayna arasındaki uzaklıktır.
Orta
20Gül, makyaj aynasının büyüten yüzünün bir çukur ayna olduğunu öğreniyor. Aynayı yüzünden farklı uzaklıklarda tutarak ve odadaki eşyalara doğru çevirerek oluşan görüntüleri defterine not ediyor. Aşağıdaki görüntülerden hangisi bu aynada oluşamaz?
- A) Cisimden büyük ve düz
- B) Cisimden küçük ve düz
- C) Cisimden küçük ve ters
- D) Cisimle aynı boyda ve ters
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Cisimden küçük ve düz
Çukur aynada cisim aynaya çok yakınken görüntü düz ve büyüktür; cisim uzaklaştıkça görüntü ters olur ve büyük, aynı boyda ya da küçük olabilir. Düz ve küçük görüntü yalnızca tümsek aynada oluşur. Çukur aynanın yalnızca büyüten ayna olduğunu sanan öğrenci küçük ve ters görüntüyü yanlışlıkla işaretler.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.