6. Sınıf Fen Bilimleri · Işığın Yansıması ve Renkler
Işığın Yansıması
- düzgün yansıma
- dağınık yansıma
- gelen ışın
- yansıyan ışın
- yüzey normali
- gelme açısı
- yansıma açısı
Işığın yansıması nedir ve yansıma kanunları nelerdir?
Işığın yansıması, bir yüzeye çarpan ışığın geldiği ortama geri dönmesidir. Ayna ve durgun su gibi düzgün yüzeylerde paralel gelen ışınlar paralel yansır; buna düzgün yansıma denir ve net görüntü oluşur. Buruşuk folyo, halı ve dalgalı su gibi pürüzlü yüzeylerde ışınlar farklı yönlere dağılır; bu dağınık yansımada net görüntü oluşmaz. Yüzeye gelen ışına gelen ışın, geri dönen ışına yansıyan ışın denir; çarpma noktasında yüzeye dik çizilen hayalî çizgi ise yüzey normalidir. Gelen ışın ile normal arasındaki açı gelme açısı, yansıyan ışın ile normal arasındaki açı yansıma açısıdır. Yansıma kanunlarına göre gelme açısı yansıma açısına eşittir ve gelen ışın, yansıyan ışın ile normal aynı düzlemdedir. Örneğin normalle 35° açı yaparak aynaya gelen ışın 35° açıyla yansır. Açılar yüzeyden değil, her zaman yüzey normalinden itibaren ölçülür.
Işığın Yansıması: konu anlatımı ve özeti
Bir aynada kendini görebilmen ışığın yansıması sayesindedir. Bu konu, yansımanın çeşitlerini ve yansıma kanunlarını öğretir.
- Bir yüzeye çarpan ışığın geldiği ortama geri dönmesine yansıma denir.
- Ayna ve durgun su gibi düzgün yüzeylerde paralel gelen ışınlar paralel yansır; buna düzgün yansıma denir ve net görüntü oluşur.
- Buruşuk folyo, halı ve dalgalı su gibi pürüzlü yüzeylerde ışınlar farklı yönlere dağılır; buna dağınık yansıma denir ve net görüntü oluşmaz.
- Yüzeye gelen ışına gelen ışın, geri dönen ışına yansıyan ışın denir. Çarpma noktasında yüzeye dik çizilen hayalî çizgi yüzey normalidir.
- Gelen ışın ile normal arasındaki açı gelme açısı, yansıyan ışın ile normal arasındaki açı yansıma açısıdır.
- Yansıma kanunları: Gelme açısı yansıma açısına eşittir. Gelen ışın, yansıyan ışın ve normal aynı düzlemdedir.
- Örnek: Işın normalle 35° açı yaparak aynaya gelirse 35° açıyla yansır.
Normalle 35° açı yaparak aynaya gelen ışın, normalle 35° açı yaparak yansır; açılar yüzey normalinden ölçülür
Unutma: Açıları ölçerken yüzeyden değil, her zaman yüzey normalinden itibaren ölç.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Yansımayı bir topun duvara çarpıp sekmesine benzetebilirsin: Topu duvara dik atarsan sana geri gelir, eğik atarsan diğer tarafa aynı eğimle seker.
Bir yansıma çizimini adım adım yap:
- Ayna yüzeyini düz bir çizgiyle çiz.
- Işının çarptığı noktadan yüzeye dik kesikli bir çizgi çiz; bu normaldir.
- Gelen ışınla normal arasındaki açıyı ölç.
- Normalin öbür tarafına aynı açıyla yansıyan ışını çiz ve okunu yüzeyden dışarı doğru koy.
Günlük hayattan: Durgun bir gölde ağaçların ters görüntüsü net görülür; rüzgâr çıkıp su dalgalanınca görüntü bozulur. Yüzey pürüzlü hâle gelmiştir.
Sık yapılan hata: "Pürüzlü yüzeyde yansıma kanunu geçerli değildir." Doğrusu: Her ışın yine gelme açısı = yansıma açısı kuralına uyar. Ama yüzeyin her noktasının normali farklı yöne baktığı için ışınlar dağılır.
Derinleş
Gece yolda yürürken araç farlarının ışığında parlayan reflektörler (yansıtıcılar) ve güvenlik yelekleri nasıl çalışır? Bir bisiklet reflektörünü ya da reflektör bandını yakından incele, yüzey yapısını çiz ve ışığı neden geldiği yöne geri gönderdiğini açıklayan bir model öner. Okul servisleri ve bisiklet kullanan öğrenciler için gece görünürlüğünü artıracak bir öneri tasarla.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
FB.6.4.1Işığın farklı yüzeylerdeki yansıma olaylarına ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme
- a) Işığın farklı yüzeylerdeki yansıma olaylarının niteliklerini tanımlar.
- c) Işığın farklı yüzeylerdeki yansımasını düzgün ve dağınık yansıma olarak yorumlar ve değerlendirir.
FB.6.4.2Işığın yansımasında gelen ışın, yansıyan ışın ve yüzeyin normali arasındaki ilişki ile ilgili kanıt kullanabilme
- a) Işığın yansımasına ilişkin deneysel verileri kaydeder.
- c) Işığın yansımasına dair topladığı verilere dayalı açıklama yapar.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Mert, ödevinde bir ışının aynaya geldiği açıyı ölçmek istiyor. Öğretmeni, açıyı ölçmeden önce ışının aynaya çarptığı noktadan yüzeyin normalini çizmesi gerektiğini hatırlatıyor. Mert'in çizmesi gereken yüzey normali nasıl bir çizgidir?
- A) Işının çarptığı noktada yüzeye paralel çizilen çizgi
- B) Gelen ışın ile yüzey arasında kalan açıyı gösteren çizgi
- C) Işının çarptığı noktada yüzeye dik çizilen hayalî çizgi
- D) Işık kaynağından yüzeye çizilen en kısa çizgi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Işının çarptığı noktada yüzeye dik çizilen hayalî çizgi
Yüzey normali, ışının yüzeye çarptığı noktada yüzeye dik olarak çizilen hayalî çizgidir; gelme ve yansıma açıları bu çizgiye göre ölçülür. Yüzeye paralel çizgi ise ayna yüzeyinin kendisiyle aynı doğrultudadır, normal değildir.
Kolay
2Fen deneyinde Asel, ışık kutusundan çıkan ince bir ışın demetini düz bir aynaya gönderiyor. Açıölçerle ölçtüğünde gelen ışın ile yüzey normali arasındaki açının 35° olduğunu buluyor ve yansıyan ışını ölçmeye hazırlanıyor. Asel'in ölçeceği yansıma açısı kaç derecedir?
- A) 35°
- B) 55°
- C) 70°
- D) 145°
Cevabı göster
Doğru cevap: A) 35°
Yansıma kanununa göre gelme açısı yansıma açısına eşittir; ikisi de normale göre ölçülür. Bu yüzden yansıma açısı 35°'dir. 55° ise yansıyan ışının ayna yüzeyiyle yaptığı açıdır; açının normalden ölçüldüğünü unutan öğrenci bu seçeneğe yönelir.
Kolay
3Yusuf, karanlık bir odada el fenerinin ışığını duvara asılı aynaya tutuyor. Işığın aynaya çarptıktan sonra karşı duvarda parlak bir benek oluşturduğunu görüyor. Feneri biraz çevirince beneğin de yer değiştirdiğini fark ediyor. Yusuf'un gözlemlediği olay aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Işığın aynadan geçerek diğer ortama girmesi
- B) Yüzeye çarpan ışığın geldiği ortama geri dönmesi
- C) Işığın yüzeyde tamamen tutulup yok olması
- D) Işığın yüzeye çarpınca renk değiştirmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yüzeye çarpan ışığın geldiği ortama geri dönmesi
Işığın bir yüzeye çarpıp geldiği ortama geri dönmesine yansıma denir; duvardaki benek aynadan yansıyan ışıkla oluşur. Işığın yüzeyden geçip diğer ortama girmesi ise yansıma değildir; ayna ışığı geçirmez.
Kolay
4Doğa gezisinde fotoğraf çeken Burcu, bazı yüzeylerde ağaçların net görüntüsünü yakalayabildiğini, bazılarında ise hiçbir görüntü oluşmadığını fark ediyor. Görüntünün oluşabilmesi için ışığın yüzeyden düzgün yansıması gerektiğini biliyor. Burcu'nun ağaçların net görüntüsünü yakalayabileceği yüzey hangisidir?
- A) Yün bir halının yüzeyi
- B) Rüzgârsız bir gölün yüzeyi
- C) Buruşturulmuş bir folyo
- D) Biçilmiş bir çimenlik
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Rüzgârsız bir gölün yüzeyi
Durgun su yüzeyi pürüzsüz olduğu için ışığı düzgün yansıtır ve net görüntü oluşturur. Buruşturulmuş folyo parlak olsa da yüzeyi pürüzlüdür; ışığı dağınık yansıttığı için net görüntü vermez.
Kolay
5Mehmet, ışık kutusundan gönderdiği ışının düz aynaya 25°'lik gelme açısıyla çarptığını ölçüyor. Yansıyan ışının yansıma açısı kaç derecedir?
- A) 50°
- B) 25°
- C) 65°
- D) 155°
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 25°
Yansıma kanununa göre gelme açısı yansıma açısına eşittir; yansıma açısı 25°'dir. 65°, ışın ile ayna yüzeyi arasındaki açıdır.
Kolay
6Ay bir ışık kaynağı değildir; buna rağmen geceleri Ay'ı gökyüzünde parlak olarak görebiliriz. Ay'ı görebilmemizin nedeni hangisidir?
- A) Güneş'ten aldığı ışığı yansıtması
- B) Kendi ışığını üretmesi
- C) Dünya'nın ışığını soğurması
- D) Yıldızlardan daha büyük olması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Güneş'ten aldığı ışığı yansıtması
Ay ışık kaynağı değildir; Güneş'ten aldığı ışığı yansıttığı için görülür. Ay kendi ışığını üretmez.
Kolay
7Emre, el fenerinin ışığını odadaki halıya tutuyor ve halıda kendi görüntüsünü göremiyor. Emre, “Halı ışığı hiç yansıtmıyor.” diyor. Halıya düşen ışık için hangisi doğrudur?
- A) Hiç yansımaz, tamamen kaybolur.
- B) Paralel olarak yansıyıp net görüntü oluşturur.
- C) Halının içinden geçip yere ulaşır.
- D) Yansır ama farklı yönlere dağılır.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yansır ama farklı yönlere dağılır.
Halı pürüzlü bir yüzeydir; ışık yansır ama farklı yönlere dağılır, bu yüzden net görüntü oluşmaz. Yansıma olmasaydı halıyı hiç göremezdik.
Kolay
8Bir deneyde aynadan yansıyan ışının yüzey normaliyle 50°'lik açı yaptığı ölçülüyor. Bu ışının gelme açısı kaç derecedir?
- A) 40°
- B) 100°
- C) 50°
- D) 25°
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 50°
Gelme açısı yansıma açısına eşit olduğu için gelme açısı da 50°'dir. 40°, yansıyan ışın ile ayna yüzeyi arasındaki açıdır.
Kolay
9Güneşli bir günde Ayşe, kol saatinin camına gelen güneş ışığının sınıf duvarında parlak bir alan oluşturduğunu görüyor. Duvardaki parlak alanın oluşmasını sağlayan olay hangisidir?
- A) Işığın soğurulması
- B) Işığın yansıması
- C) Gölge oluşması
- D) Güneş tutulması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Işığın yansıması
Saatin camına çarpan güneş ışığı geldiği ortama geri döner, yani yansır ve duvarda parlak bir alan oluşturur.
Kolay
10Zeynep, deney defterine “gelen ışın ile yüzey normali arasındaki açı” yazıyor ve bu açının adını bulmaya çalışıyor. Bu açının adı nedir?
- A) Yansıma açısı
- B) Dik açı
- C) Yüzey açısı
- D) Gelme açısı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Gelme açısı
Gelen ışın ile normal arasındaki açıya gelme açısı denir. Yansıyan ışın ile normal arasındaki açı ise yansıma açısıdır.
Kolay
11Öğretmen, yansıma kanunlarından birini tahtaya yazmak istiyor. Aşağıdaki ifadelerden hangisi bir yansıma kanunudur?
- A) Yansıma açısı her zaman gelme açısının iki katıdır.
- B) Yansıyan ışın her zaman yüzeye paralel ilerler.
- C) Gelen ışın, yansıyan ışın ve normal aynı düzlemdedir.
- D) Gelme açısı ayna yüzeyinden ölçülür.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Gelen ışın, yansıyan ışın ve normal aynı düzlemdedir.
Gelen ışın, yansıyan ışın ve normalin aynı düzlemde olması bir yansıma kanunudur. Açılar yüzeyden değil normalden ölçülür ve gelme açısı yansıma açısına eşittir.
Kolay
12Işık kutusundan çıkan ince bir ışın, masadaki aynaya doğru ilerliyor ve aynaya çarptıktan sonra geri dönüyor. Aynaya doğru ilerleyen ışına ne ad verilir?
- A) Yansıyan ışın
- B) Yüzey normali
- C) Gelen ışın
- D) Yansıma açısı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Gelen ışın
Yüzeye gelen ışına gelen ışın, yüzeyden geri dönen ışına yansıyan ışın denir. Yüzey normali ise yüzeye dik çizilen hayalî çizgidir.
Kolay
13Aynaya birbirine paralel üç ışın gönderiliyor. Aynanın yüzeyi düzgün olduğuna göre bu ışınlar aynadan nasıl yansır?
- A) Birbirine paralel olarak
- B) Farklı yönlere dağılarak
- C) Hiç yansımadan
- D) Tek bir noktada toplanarak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Birbirine paralel olarak
Düzgün yüzeylerde paralel gelen ışınlar paralel yansır; buna düzgün yansıma denir. Farklı yönlere dağılma pürüzlü yüzeylerde görülür.
Kolay
14Elif, düzgün yansıma örneklerini bir listeye yazmak istiyor. Aşağıdaki yüzeylerden hangisinde düzgün yansıma gerçekleşir?
- A) Halı
- B) Dalgalı deniz
- C) Buruşuk kâğıt
- D) Durgun göl suyu
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Durgun göl suyu
Durgun su gibi düzgün yüzeylerde paralel gelen ışınlar paralel yansır. Halı, dalgalı su ve buruşuk kâğıt pürüzlü yüzeylerdir.
Kolay
15Can, ışığın farklı yönlere dağılarak yansıdığı bir yüzey örneği arıyor. Aşağıdakilerden hangisi dağınık yansımaya örnek olan bir yüzeydir?
- A) Ayna
- B) Halı
- C) Durgun su
- D) Düzgün alüminyum folyo
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Halı
Halı pürüzlü bir yüzeydir; ışınlar farklı yönlere dağılarak yansır. Ayna, durgun su ve düzgün folyo düzgün yansıma yapar.
Kolay
16Aydınlık bir odada masadaki kitabı rahatça görebiliyoruz. Kitap bir ışık kaynağı olmadığına göre onu görebilmemizin nedeni hangisidir?
- A) Kitaptan yansıyan ışığın gözümüze ulaşması
- B) Kitabın kendi ışığını üretmesi
- C) Gözümüzden çıkan ışığın kitabı aydınlatması
- D) Kitabın ışığı tamamen soğurması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kitaptan yansıyan ışığın gözümüze ulaşması
Işık kaynağı olmayan cisimleri, üzerlerine düşen ışığı yansıttıkları için görürüz; yansıyan ışık gözümüze ulaşır. Kitap ışık üretmez.
Kolay
17Karanlık sınıfta yapılan deneyde Selin, ışık kutusundan çıkan ince ışının masadaki düz aynaya geldiğini ve aynadan geri döndüğünü görüyor. Açıları ölçmek için yüzey normalini arıyor; ancak masada gelen ışın ile yansıyan ışından başka bir ışık izi göremiyor. Selin'in yüzey normalini görememesinin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Normal yalnızca pürüzlü yüzeylerde oluşur.
- B) Normal, yüzeye dik çizilen hayalî bir çizgidir.
- C) Normal, yansıyan ışınla üst üste gelir.
- D) Normal yalnızca aydınlık ortamda görülebilir.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Normal, yüzeye dik çizilen hayalî bir çizgidir.
Yüzey normali bir ışın değildir; ışının yüzeye çarptığı noktada yüzeye dik olarak çizilen hayalî bir çizgidir. Deneyde gözle görülmez; gelme ve yansıma açılarını ölçebilmek için kâğıda çizilir. Normal, düzgün yüzeylerde de pürüzlü yüzeylerde de çizilebilir. Yansıyan ışınla normal ancak ışın yüzeye dik geldiğinde üst üste gelir.
Kolay
18Okulun konferans salonunda film gösterilecek. Görevli, perde olarak ayna gibi parlak bir yüzey yerine mat, beyaz bir bez kullanıyor. Böylece salonun hangi köşesinde oturursa otursun herkes görüntüyü görebiliyor. Mat bezin bu amaca uygun olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Mat bez ışığı soğurarak görüntüyü daha parlak yapar.
- B) Mat bez ışığı yalnızca tek bir yöne düzgün yansıtır.
- C) Mat bez ışığı dağınık yansıtarak her yöne gönderir.
- D) Mat bez ışığı yansıtmadan arkasına geçirir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Mat bez ışığı dağınık yansıtarak her yöne gönderir.
Mat bez pürüzlü bir yüzeydir; üzerine gelen ışığı dağınık yansıtır, yani farklı yönlere gönderir. Böylece salonun her yerindeki izleyicinin gözüne ışık ulaşır. Ayna gibi düzgün bir yüzey ışığı tek yöne yansıtırdı; görüntü yalnız belirli yerlerden görülür, öbür yerlerden perde karanlık görünürdü. Işığı soğuran perde koyu görünür; perde ışığı arkasına geçirmez, yansıtır.
Orta
19Ada, karanlık bir odada el fenerinin ince ışık demetini duvardaki düz aynaya tam dik olacak şekilde gönderiyor. Yansıyan ışığın nereye düştüğünü görmek için fenerin çevresine beyaz bir karton tutuyor. Bu ışın aynadan nasıl yansır?
- A) Ayna yüzeyine paralel yansır.
- B) Ayna yüzeyinde kaybolur.
- C) Geldiği yoldan geri yansır.
- D) Normalle 90° açı yapar.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Geldiği yoldan geri yansır.
Aynaya dik gelen ışın normalin üzerindedir, yani gelme açısı 0°'dir; yansıma açısı da 0° olacağından ışın geldiği yoldan geri döner. Normalle 90° açı yapan bir ışın ayna yüzeyine paralel olur; dik gelen ışın için bu yanlıştır.
Orta
20Sinema salonundaki perdenin yüzeyi pürüzlü ve mattır. Salonun hangi koltuğunda oturulursa oturulsun filmdeki görüntüler rahatça görülebiliyor, ama perdede izleyicilerin yansıması hiç oluşmuyor. Perdede gerçekleşen yansımayla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Gelme açısı her zaman yansıma açısından büyüktür.
- B) Yansıyan ışınlar birbirine paralel olarak ilerler.
- C) Perdede izleyicinin net görüntüsü oluşur.
- D) Her ışının gelme açısı yansıma açısına eşittir.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Her ışının gelme açısı yansıma açısına eşittir.
Pürüzlü yüzeyde dağınık yansıma olur ama yansıma kanunu bozulmaz: her ışın için gelme açısı yansıma açısına eşittir. Yalnızca yüzeyin her noktasında normal farklı olduğu için ışınlar farklı doğrultulara dağılır; ışınların paralel yansıması düzgün yansımaya özgüdür.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.