6. Sınıf Fen Bilimleri · Kuvvetin Etkisinde Hareket

Bileşke Kuvvet

yön
doğrultu
büyüklük
uygulama noktası
dengelenmiş kuvvet
dengeleyici kuvvet

Bileşke kuvvet nedir ve nasıl bulunur?

Bileşke kuvvet, bir cisme aynı anda etki eden kuvvetlerin toplam etkisini gösteren tek kuvvettir ve net kuvvet olarak da adlandırılır. Her kuvvetin uygulama noktası, yönü, doğrultusu ve büyüklüğü vardır; kuvvet ok ile gösterilir ve birimi N'dur. Aynı yöndeki kuvvetler toplanır: 4 N ile 5 N'un bileşkesi 9 N olur. Zıt yöndeki kuvvetler çıkarılır: 10 N ile 4 N'un bileşkesi 6 N olur ve büyük kuvvetin yönündedir. Bileşke kuvvet sıfırsa kuvvetler dengelenmiştir; duran cisim durmaya, hareketli cisim aynı süratle gitmeye devam eder. Bileşke sıfırdan farklıysa cisim hızlanabilir, yavaşlayabilir, durabilir ya da yön değiştirebilir. Bileşkeyi sıfır yapan kuvvete dengeleyici kuvvet denir; bu kuvvet bileşkeyle aynı büyüklükte ve doğrultuda ama zıt yöndedir. Yön ile doğrultu aynı şey değildir: doğu ve batı farklı yönler olsa da aynı doğrultudadır.

Bileşke Kuvvet: konu anlatımı ve özeti

Bir cisme çoğu zaman birden fazla kuvvet aynı anda etki eder. Bu konu, bu kuvvetlerin toplam etkisini, yani bileşke kuvveti bulmayı ve cismin nasıl hareket edeceğini tahmin etmeyi öğretir.

Kuvvetin dört özelliği vardır: uygulama noktası, yön, doğrultu ve büyüklük. Kuvvet ok ile gösterilir, birimi N'dur.
Doğrultu iki zıt yönü kapsar. Örneğin doğu-batı doğrultusunda doğu ya da batı yönü olabilir.
Bir cisme etki eden kuvvetlerin toplam etkisine bileşke kuvvet (net kuvvet) denir.
Aynı yöndeki kuvvetler toplanır: 4 N + 5 N = 9 N. Zıt yöndeki kuvvetler çıkarılır: 10 N - 4 N = 6 N, bileşke büyük kuvvetin yönündedir.
Aynı yöndeki 4 N ve 5 N'luk kuvvetlerin bileşkesi 9 N; zıt yöndeki 10 N ve 4 N'luk kuvvetlerin bileşkesi büyük kuvvet yönünde 6 N (ok boyları kuvvetle orantılı)
Bileşke kuvvet sıfırsa kuvvetler dengelenmiştir. Duran cisim durmaya, hareketli cisim aynı süratle gitmeye devam eder.
Bileşke sıfırdan farklıysa kuvvetler dengelenmemiştir; cisim hızlanabilir, yavaşlayabilir, durabilir ya da yön değiştirebilir.
Bileşkeyi sıfır yapan kuvvete dengeleyici kuvvet denir. Bileşkeyle aynı büyüklükte ve doğrultuda, ama zıt yöndedir.

Unutma: Yön ile doğrultuyu karıştırma; doğu ve batı farklı yönlerdir ama aynı doğrultudadır.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bileşke kuvveti bulmak için kuvvetleri bir "ip çekme oyunu" gibi düşün.

Adım 1: Kuvvetlerin doğrultusuna bak. Hepsi aynı doğru üzerindeyse (örneğin sağ-sol) işlem yapabilirsin.
Adım 2: Aynı yöne çeken takımın kuvvetlerini topla.
Adım 3: İki takım zıt yöne çekiyorsa büyük toplamdan küçüğü çıkar. Sonuç bileşkenin büyüklüğü, büyük takımın yönü bileşkenin yönüdür.

Günlük hayattan: Sağdaki takım 300 N + 200 N, soldaki takım 250 N + 150 N ile çekiyorsa sağ 500 N, sol 400 N olur. Bileşke 500 − 400 = 100 N ve sağa doğrudur; ip sağa kayar.

Sık yapılan hata: "Bileşke sıfırsa cisim mutlaka duruyordur." Doğrusu: Bileşke sıfırsa cismin hareketi değişmez. Duran cisim durur, sabit süratle giden cisim aynı süratle gitmeye devam eder.

Derinleş

Bir asansör yukarı çıkarken, dururken ve aşağı inerken içindeki yolcuya hangi kuvvetler etki eder? Her durum için kuvvetleri oklarla gösteren bir çizim yap ve hangi anlarda kuvvetlerin dengelendiğini tartış. Asansörün taşıyabileceği en fazla yük neden kabinde yazılıdır? Bu sınırı aşmak isteyen bir grupla karşılaşsan mühendislik bilgisine dayanarak onlara nasıl bir açıklama yapardın?

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

FB.6.2.1Bir cisme etki eden aynı doğrultudaki kuvvetler arasındaki ilişkileri açıklayarak bileşke kuvveti yapılandırabilme
- a) Bir cisme etki eden aynı doğrultudaki kuvvetleri inceleyerek aralarındaki mantıksal ilişkileri ortaya koyar.
- b) Bir cisme etki eden aynı doğrultudaki kuvvetler arasındaki ilişkileri yapılandırarak bileşke kuvveti açıklar.
FB.6.2.2Dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvetlerin etkisi altındaki bir cismin hareketine yönelik deney yapabilme
- a) Dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvetlerin bir cismin hareketine etkisini gösteren deney düzeneği tasarlar.
- b) Deney ile ilgili ölçme ve veri analizi yapar.

Bu konuda neler var?

Dengelenmiş ve Dengelenmemiş Kuvvetler

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Doğu–batı doğrultusundaki düz bir yolda iki bisikletli karşılaşıyor. Elif'in bisikleti doğuya, Kaan'ın bisikleti batıya doğru ilerliyor ve ikisi de yoldan hiç sapmıyor. İki bisikletin hareketi için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Aynı yönde, farklı doğrultuda hareket ederler.
- B) Hem yönleri hem doğrultuları aynıdır.
- C) Aynı doğrultuda, zıt yönlerde hareket ederler.
- D) Hem yönleri hem doğrultuları farklıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Aynı doğrultuda, zıt yönlerde hareket ederler.
Doğu ve batı aynı doğru üzerindedir, yani doğrultuları aynıdır; ancak biri ötekinin tersine bakar, yani yönleri zıttır. Doğrultu ile yön çoğu zaman aynı anlamda kullanıldığı için "doğrultuları farklı" seçeneği çekici görünür ama yanlıştır.
Kolay
2Bir mobilya mağazasında Ayşe ile Can, bir dolabı aynı yönde iterek birlikte kaydırıyor. Ardından mağaza görevlisi dolabı tek başına iterek aynı biçimde hareket ettiriyor. Görevlinin, iki kişinin yaptığı etkiyi tek başına sağlayan kuvvetine ne ad verilir?
- A) Bileşke kuvvet
- B) Dengeleyici kuvvet
- C) Sürtünme kuvveti
- D) Kütle çekim kuvveti
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bileşke kuvvet
Bir cisme etki eden kuvvetlerin toplam etkisini tek başına oluşturan kuvvete bileşke kuvvet denir. Dengeleyici kuvvet ise bileşkeyle aynı büyüklükte ama zıt yönde olup cismi dengeye getiren kuvvettir.
Kolay
3Nil, fen dersinde ucuna bir oyuncak bağladığı dinamometreyi çekerek oyuncağa uyguladığı kuvveti ölçüyor. Dinamometrenin ölçeğinde okuduğu değer 2,5 ve bu sayının yanında kuvvetin birimi yazıyor. Dinamometrede sayının yanında yazan birim hangisidir?
- A) Metre (m)
- B) Newton (N)
- C) Kilogram (kg)
- D) Saniye (s)
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Newton (N)
Dinamometre kuvvet ölçer ve kuvvetin birimi newtondur (N). Kilogram ise kütlenin birimidir; günlük dilde "ağırlık" sözcüğü kilogramla birlikte kullanıldığı için sıkça karıştırılır.
Kolay
4İki kardeş, oyuncak bir arabaya bağladıkları iki ipi aynı yöne doğru çekiyor. İplere taktıkları dinamometreler ablanın 4 N, kardeşinin 3 N büyüklüğünde kuvvet uyguladığını gösteriyor. Oyuncak arabaya etki eden bileşke kuvvetin büyüklüğü kaç N'dur?
- A) 1 N
- B) 12 N
- C) 4 N
- D) 7 N
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 7 N
Aynı doğrultuda ve aynı yöndeki kuvvetlerin bileşkesi büyüklükleri toplanarak bulunur: 4 N + 3 N = 7 N. 1 N sonucu kuvvetleri çıkararak bulunur; bu yalnızca kuvvetler zıt yönlü olduğunda doğrudur.
Kolay
5Öğretmen tahtadaki bir kuvveti şöyle tarif ediyor: “A noktasından uygulanan, 6 N büyüklüğünde, kuzey-güney doğrultusunda ve kuzey yönünde bir kuvvet.” Bu tarifte geçen “6 N” ifadesi kuvvetin hangi özelliğini belirtir?
- A) Büyüklüğünü
- B) Yönünü
- C) Doğrultusunu
- D) Uygulama noktasını
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Büyüklüğünü
“6 N” kuvvetin ne kadar büyük olduğunu, yani büyüklüğünü gösterir. Kuzey ifadesi yönü, kuzey-güney ifadesi doğrultuyu belirtir.
Kolay
6Emre, sınıf kapısını açmak için elini kapı kolunun üzerine koyup itiyor. Emre'nin elini koyduğu yer, uyguladığı kuvvetin hangi özelliğini gösterir?
- A) Büyüklüğünü
- B) Uygulama noktasını
- C) Doğrultusunu
- D) Yönünü
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Uygulama noktasını
Kuvvetin cisme uygulandığı yer, kuvvetin uygulama noktasıdır. Büyüklük kuvvetin ne kadar olduğunu, yön ise hangi tarafa olduğunu gösterir.
Kolay
7Bir inşaatta vinç, yerdeki bir yük kasasını yukarı yönde çekerek kaldırıyor. Vincin uyguladığı kuvvetin doğrultusu hangisidir?
- A) Yalnızca yukarı
- B) Doğu-batı
- C) Aşağı-yukarı
- D) Yalnızca aşağı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Aşağı-yukarı
Kuvvetin yönü yukarıdır ama doğrultusu iki zıt yönü kapsadığı için aşağı-yukarıdır. “Yalnızca yukarı” ifadesi doğrultuyu değil yönü anlatır.
Kolay
8Bir cisme etki eden kuvvetlerin bileşkesini sıfır yapan kuvvete dengeleyici kuvvet denir. Dengeleyici kuvvet, bileşke kuvvetle karşılaştırıldığında hangi özelliği bakımından farklıdır?
- A) Büyüklüğü
- B) Doğrultusu
- C) Yönü
- D) Birimi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yönü
Dengeleyici kuvvet bileşke kuvvetle aynı büyüklükte ve aynı doğrultudadır ama ona zıt yöndedir. Bu yüzden yalnızca yönleri farklıdır.
Kolay
9Bir futbolcu, sahada duran topa doğu-batı doğrultusunda ve doğu yönünde kuvvet uyguluyor. Topa başka bir kuvvet etki etmediğine göre top nasıl hareket eder?
- A) Doğu yönünde harekete geçer.
- B) Batı yönünde harekete geçer.
- C) Durmaya devam eder.
- D) Kuzey yönünde harekete geçer.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Doğu yönünde harekete geçer.
Duran cisme tek kuvvet uygulandığında cisim kuvvetin yönünde harekete geçer. Kuvvet doğu yönünde olduğu için top doğuya gider.
Kolay
10Kaykayla ilerleyen Can, hareket yönünde ayağıyla yeri itiyor ve kaykayın hızlandığını görüyor. Bu sırada kaykaya etki eden kuvvetler için hangisi doğrudur?
- A) Dengelenmemiştir; kaykay hızlanır.
- B) Dengelenmiştir; kaykay hızlanır.
- C) Dengelenmiştir; kaykay durur.
- D) Dengelenmemiştir; kaykay aynı süratle gider.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Dengelenmemiştir; kaykay hızlanır.
Kaykayın sürati değiştiği için ona etki eden kuvvetler dengelenmemiştir. Dengelenmiş kuvvetler etkisindeki hareketli cisim aynı süratle gider, hızlanmaz.
Kolay
11Düz bir yolda sabit süratle ilerleyen bir bisiklete etki eden kuvvetler dengelenmiştir. Bu durum değişmezse bisiklet nasıl hareket eder?
- A) Hemen durur.
- B) Aynı süratle gitmeye devam eder.
- C) Gittikçe hızlanır.
- D) Gittikçe yavaşlar.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Aynı süratle gitmeye devam eder.
Bileşke kuvvet sıfırsa hareketli cisim aynı süratle hareketine devam eder. Hızlanma ya da yavaşlama için kuvvetlerin dengelenmemiş olması gerekir.
Kolay
12Ayşe defterine şunu yazıyor: “Bu cisme etki eden kuvvetlerin toplam etkisi sıfırdır.” Ayşe'nin anlattığı cisme etki eden kuvvetler için ne söylenir?
- A) Dengelenmemiş kuvvetlerdir.
- B) Aynı yönlü kuvvetlerdir.
- C) Büyüklükleri sıfır olan kuvvetlerdir.
- D) Dengelenmiş kuvvetlerdir.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Dengelenmiş kuvvetlerdir.
Bileşke kuvvet sıfır olduğunda kuvvetler dengelenmiştir. Kuvvetlerin her biri sıfır değildir; yalnızca toplam etkileri sıfırdır.
Kolay
13Bir oyuncak arabaya dört farklı kuvvet ayrı ayrı uygulanıyor. Bu kuvvetlerden hangisi doğu-batı doğrultusunda değildir?
- A) Doğu yönünde 3 N
- B) Batı yönünde 5 N
- C) Kuzey yönünde 3 N
- D) Doğu yönünde 7 N
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kuzey yönünde 3 N
Doğu-batı doğrultusu yalnızca doğu ve batı yönlerini kapsar. Kuzey yönündeki kuvvet kuzey-güney doğrultusundadır.
Kolay
14Bahçede iki öğrenci bir el arabasını kuzey yönünde iterek taşıyor. Öğrencilerden biri 15 N, diğeri 10 N büyüklüğünde kuvvet uyguluyor. El arabasına etki eden bileşke kuvvet hangisidir?
- A) Kuzey yönünde 5 N
- B) Kuzey yönünde 25 N
- C) Güney yönünde 25 N
- D) Kuzey yönünde 15 N
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kuzey yönünde 25 N
Aynı yöndeki kuvvetler toplanır: 15 N + 10 N = 25 N ve bileşke yine kuzey yönündedir. 5 N, kuvvetler zıt yönlü olsaydı bulunurdu.
Kolay
15Defne, köpeğinin tasmasını batı yönünde 12 N büyüklüğünde kuvvetle çekiyor. Köpek ise doğu yönünde 9 N büyüklüğünde kuvvetle çekiyor. Tasmaya etki eden bileşke kuvvet hangisidir?
- A) Doğu yönünde 3 N
- B) Batı yönünde 21 N
- C) Doğu yönünde 21 N
- D) Batı yönünde 3 N
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Batı yönünde 3 N
Zıt yönlü kuvvetlerde büyük kuvvetten küçük kuvvet çıkarılır: 12 N - 9 N = 3 N. Bileşke büyük kuvvetin yönünde, yani batı yönündedir.
Kolay
16Üç arkadaş, yerdeki bir halıyı aynı yönde çekerek taşıyor. Arkadaşların uyguladığı kuvvetler 2 N, 3 N ve 5 N'dur. Halıya etki eden bileşke kuvvetin büyüklüğü kaç N'dur?
- A) 5 N
- B) 8 N
- C) 0 N
- D) 10 N
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 10 N
Aynı yöndeki kuvvetler toplanır: 2 N + 3 N + 5 N = 10 N. Kuvvetler aynı yönde olduğu için birbirini azaltmaz.
Kolay
17Salonun tavanına iple asılı bir avize hareketsiz duruyor. Yer çekimi avizeyi aşağı yönde 30 N büyüklüğünde bir kuvvetle çekiyor. Avizeye, ipin uyguladığı kuvvetten ve bu çekim kuvvetinden başka bir kuvvet etki etmiyor. Avize hareketsiz kaldığına göre ipin avizeye uyguladığı kuvvet aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Aşağı yönde 30 N
- B) Aşağı yönde 60 N
- C) Yukarı yönde 60 N
- D) Yukarı yönde 30 N
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yukarı yönde 30 N
Duran bir cisim durmaya devam ediyorsa ona etki eden kuvvetler dengelenmiştir, yani bileşke kuvvet sıfırdır. Aşağı yöndeki 30 N'lık kuvvetin etkisini sıfırlamak için ipin aynı doğrultuda, zıt yönde ve eşit büyüklükte, yani yukarı yönde 30 N kuvvet uygulaması gerekir: 30 N − 30 N = 0. İp yukarı yönde 60 N uygulasaydı bileşke yukarı yönde 60 N − 30 N = 30 N olur, avize yukarı doğru harekete geçerdi.
Kolay
18İki kardeş, salondaki sehpanın yerini değiştiriyor. Ali sehpanın doğu ucunda durup sehpayı batıya doğru itiyor. Elif ise sehpanın batı ucunda durup sehpayı kendine, yani batıya doğru çekiyor. Kardeşlerin sehpaya uyguladığı iki kuvvet için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Aynı yönlüdür; bileşke bulunurken büyüklükleri toplanır.
- B) Zıt yönlüdür; bileşke bulunurken büyüklükleri çıkarılır.
- C) Aynı yönlüdür; ancak biri itme olduğu için birbirini dengeler.
- D) Zıt yönlüdür; çünkü sehpanın farklı uçlarından uygulanır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Aynı yönlüdür; bileşke bulunurken büyüklükleri toplanır.
Kuvvetin yönünü, kuvvetin cismin neresinden uygulandığı ya da itme mi çekme mi olduğu değil, cismi hangi yöne doğru zorladığı belirler. Ali'nin itmesi de Elif'in çekmesi de sehpayı batıya doğru zorlar; iki kuvvet aynı yönlüdür ve bileşke kuvvet bu kuvvetlerin toplamı kadardır. Uygulama noktalarının farklı olması kuvvetleri zıt yönlü yapmaz.
Orta
19Hasan ile Melek, masada duran bir kalem kutusunu iki yanından dinamometrelerle çekiyor. Hasan doğuya, Melek batıya doğru çekiyor ve iki dinamometre de 5 N gösteriyor. Kalem kutusu için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Bileşke 10 N'dur, kutu doğuya gider.
- B) Bileşke 5 N'dur, kutu batıya gider.
- C) Bileşke 10 N'dur, kutu batıya gider.
- D) Bileşke sıfırdır, kutu durmaya devam eder.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bileşke sıfırdır, kutu durmaya devam eder.
Eşit büyüklükte ve zıt yönlü iki kuvvetin bileşkesi 5 N − 5 N = 0'dır; kuvvetler dengelenmiştir ve duran kutu durmaya devam eder. 10 N seçenekleri, zıt yönlü kuvvetlerin toplanması gerektiğini düşünen öğrencinin hatasıdır.
Orta
20Okul şenliğindeki halat çekme yarışında kırmızı takım halatı doğu yönünde 300 N, mavi takım ise batı yönünde 250 N kuvvetle çekiyor. Hakem halatın ortasındaki kurdeleyi dikkatle izliyor. Halata etki eden bileşke kuvvet hangisidir?
- A) Batı yönünde 50 N
- B) Doğu yönünde 550 N
- C) Sıfır; halat hareket etmez.
- D) Doğu yönünde 50 N
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Doğu yönünde 50 N
Zıt yönlü kuvvetlerin bileşkesi 300 N − 250 N = 50 N'dur ve büyük kuvvetin yönünde, yani doğuya doğrudur. Batı yönünde 50 N seçeneği farkı doğru bulup yönü yanlış belirleyen öğrencinin hatasıdır.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.