6. Sınıf Sosyal Bilgiler · Ortak Mirasımız

VII-XIII. Yüzyıllar Arasında İslam Medeniyetinin İnsanlığın Ortak Mirasına Katkıları

İslam medeniyeti
hicret
Dört Halife Dönemi
Emeviler
Abbasiler
Beytülhikme
ortak miras

İslam medeniyeti VII-XIII. yüzyıllarda insanlığa neler kazandırdı?

İslam medeniyeti, VII ile XIII. yüzyıllar arasında bilimde ve kültürde altın çağını yaşamış, eski bilgileri koruyup geliştirerek Avrupa'ya aktaran bir medeniyettir. Hz. Muhammed (sav) eğitime önem vermiş; Suffe'de öğrenciler yetişmiş, Bedir'de esir alınanlar okuma yazma öğretmeleri karşılığında serbest bırakılmıştır. Medine Vesikası farklı toplulukların haklarını düzenlemiş, Veda Hutbesi insanların eşit olduğunu vurgulamıştır. Dört Halife Döneminde Hz. Ömer zamanında beytülmal ve divan teşkilatı kurulmuştur. Emeviler döneminde felsefe, tıp ve astronomi eserleri Arapçaya çevrilmiş, hat ve tezhip gibi kitap sanatları gelişmiştir. Abbasiler başkenti Bağdat'a taşımış ve Beytülhikme gibi ilim merkezleri kurmuştur; İbn-i Sina'nın tıp kitabı Batı'da yüzyıllarca okutulmuştur. Endülüs Emevileri bilim, kâğıt kullanımı ve mimariyi Avrupa'ya taşımıştır. 1258'de Moğolların Bağdat'ı yıkması bu birikime büyük zarar vermiştir.

VII-XIII. Yüzyıllar Arasında İslam Medeniyetinin İnsanlığın Ortak Mirasına Katkıları: konu anlatımı ve özeti

VII ile XIII. yüzyıllar arasında İslam medeniyeti bilimde ve kültürde altın çağını yaşamıştır. Bu konu, bu dönemde İslam medeniyetinin insanlığa kazandırdıklarını anlatır.

Hz. Muhammed (sav) 571'de Mekke'de doğdu ve ilk vahiy 610'da geldi. Müslümanlar 622'de Medine'ye hicret etti; bu tarih Hicri takvimin başlangıcı oldu.
Zaman çizelgesi: 571 Hz. Muhammed'in (sav) doğumu, 610 ilk vahiy, 622 hicret, 1258 Moğolların Bağdat'ı yıkması (622 ile 1258 arası kesik eksenle kısaltılmıştır)
Hz. Muhammed (sav) eğitime önem verdi: Suffe'de öğrenciler yetişti. Bedir'de esir alınanlar okuma yazma öğretmeleri karşılığında serbest bırakıldı. Medine Vesikası farklı toplulukların haklarını düzenledi.
Veda Hutbesi'nde insanların eşit olduğu ve can ile mal güvenliğinin dokunulmaz olduğu vurgulandı.
Dört Halife Döneminde İslam toprakları genişledi; Hz. Ömer zamanında beytülmal ve divan teşkilatı kuruldu.
Emeviler döneminde felsefe, tıp ve astronomi eserleri Arapçaya çevrildi. Hat ve tezhip gibi kitap sanatları gelişti.
Abbasiler başkenti Bağdat'a taşıdı ve Beytülhikme gibi ilim merkezleri kurdu. İbn-i Sina'nın tıp kitabı Batı'da yüzyıllarca okutuldu.
Endülüs Emevileri bilim, kâğıt kullanımı ve mimariyi Avrupa'ya taşıdı. 1258'de Moğolların Bağdat'ı yıkması bu birikime büyük zarar verdi.

Unutma: İslam medeniyeti eski bilgileri yalnızca korumamış, onları geliştirerek Avrupa'ya aktarmış ve ortak bilim mirasına katkı sağlamıştır.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bu konuyu bir bilgi bayrak yarışı gibi düşünebilirsin: Bilgi bir elden ötekine geçerken her koşucu ona bir şey ekler.

Toplama: Eski Yunan, Hint ve İran'dan gelen felsefe, tıp ve astronomi kitapları Arapçaya çevrildi.
Geliştirme: Bağdat'taki Beytülhikme gibi merkezlerde bilginler bu bilgileri inceleyip yeni buluşlar ekledi. İbn-i Sina'nın tıp kitabı bunun bir örneğidir.
Aktarma: Endülüs üzerinden bu birikim Avrupa'ya ulaştı ve orada da yüzyıllarca okutuldu.

Günlük hayattan: Bugün internette bir ansiklopedi maddesi farklı kişilerin katkısıyla gelişir. Bilim de böyle büyür: Her kuşak öncekinin üzerine ekler.

Sık yapılan hata: "İslam medeniyeti yalnızca eski bilgileri korudu." Doğrusu: Bilgiler korunmakla kalmamış, geliştirilmiş ve yeni alanlar açılmıştır.

Derinleş

Matematik dersinde kullandığın rakamların ve sıfırın Avrupa'ya hangi yollarla ulaştığını araştır. Romen rakamlarıyla (örneğin MCMXXIII) toplama yapmayı dene, sonra aynı işlemi bugünkü rakamlarla yap. İki sistemi kullanım kolaylığı bakımından karşılaştır. Bir bilginin farklı medeniyetler arasında dolaşması insanlığın ortak mirasına nasıl katkı sağlar? Örneklerle tartış.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

SB.6.3.2VII-XIII. yüzyıllar arasında İslam medeniyetinin eğitim, bilim, hukuk, kültür, sanat ve mimari alanlarında insanlığın ortak mirasına katkılarına dair akıl yürütebilme
- a) İslam medeniyetinin insanlığın ortak mirasına katkılarını belirler.
- b) İslam medeniyetinin insanlığın ortak mirasına yaptığı katkıları eğitim, bilim, hukuk, kültür, sanat ve mimari alanları ile ilişkilendirir.
- c) İslam medeniyetinin eğitim, bilim, hukuk, kültür, sanat ve mimari alanlarında insanlığın ortak mirasına yaptığı katkılar hakkında çıkarım yapar.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Bir belgeselde Abbasiler döneminde Bağdat'ta kurulan bir kurum anlatılıyor. Burada farklı dinlerden ve ülkelerden bilginler bir araya gelmiş; Yunanca, Farsça ve Hintçe yazılmış tıp, matematik ve felsefe kitaplarını Arapçaya çevirmiş, kütüphane ve gözlem çalışmaları yapmıştır. Belgeselde anlatılan bilim merkezi hangisidir?
- A) Beytülhikme
- B) Küttâb
- C) Suffe
- D) Beytülmal
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Beytülhikme
Bağdat'taki Beytülhikme, farklı coğrafyalardan bilginlerin buluştuğu, çevirilerin ve bilimsel çalışmaların yapıldığı bir merkezdir. Beytülmal ise devletin hazinesidir; bilim ve çeviri çalışmalarıyla ilgisi yoktur.
Kolay
2Hz. Muhammed (sav) Medine'ye geldikten sonra Mescid-i Nebevî'nin bir bölümüne üstü örtülü bir alan yaptırdı. Evi ve ailesi olmayan Müslümanlar burada kalıyor, gün boyu okuma yazma ve dinî bilgiler öğreniyordu. Hem barınma hem de eğitim amacıyla kullanılan bu bölüme ne ad verilir?
- A) Suffe
- B) Rasathane
- C) Divan
- D) Kervansaray
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Suffe
Mescid-i Nebevî'de yapılan ve hem barınma hem eğitim için kullanılan bölüm Suffe'dir; İslam tarihinde ilk eğitim yerlerinden biri sayılır. Kervansaray da konaklama yeridir ancak yolculara ve ticaret kervanlarına hizmet eder, eğitim amacı taşımaz.
Kolay
3Mekke'de baskı gören Müslümanlar, 622 yılında yurtlarını bırakarak Medine'ye göç etti. Medine halkı onları evlerinde ağırladı. Daha sonra Hz. Ömer döneminde bu göçün yaşandığı yıl, Müslümanların kullanacağı takvimin başlangıcı olarak kabul edildi. Müslümanların Mekke'den Medine'ye yaptığı bu göçe ne ad verilir?
- A) Hac
- B) Fetih
- C) Biat
- D) Hicret
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Hicret
622'de Müslümanların Mekke'den Medine'ye göç etmesine hicret denir ve bu yıl Hicri takvimin başlangıcı kabul edilmiştir. Hac ise Mekke'de belirli zamanda yapılan bir ibadettir; göçle ilgisi yoktur.
Kolay
4Bir tarih öğretmeni haritada bir şehri gösteriyor: "Abbasiler devletin merkezini Emevilerin başkenti Şam'dan buraya taşıdılar. Dicle Nehri kıyısında kurulan bu şehir kısa sürede ticaretin ve bilimin merkezi oldu." Öğretmenin gösterdiği Abbasi başkenti hangisidir?
- A) Şam
- B) Kurtuba
- C) Mekke
- D) Bağdat
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bağdat
Abbasiler devletin merkezini Dicle kıyısında kurdukları Bağdat'a taşımıştır. Şam ise Emevilerin başkentidir; öğretmen merkezin Şam'dan taşındığını söylediği için bu şık yanlıştır.
Kolay
5Hz. Muhammed (sav) İslamiyet'ten önce sık sık bir mağaraya gider, burada yalnız kalıp derin düşüncelere dalardı. İlk vahiy de 610 yılında bu mağarada geldi. Sözü edilen mağara aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sevr Mağarası
- B) Uhud Mağarası
- C) Bedir Mağarası
- D) Hira Mağarası
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Hira Mağarası
İlk vahiy 610 yılında Hira Mağarası'nda gelmiştir. Uhud ve Bedir ise savaşların yapıldığı yerlerin adlarıdır.
Kolay
6Müslümanlar, Arapların inanç ve davranışları nedeniyle İslamiyet'ten önceki döneme sonradan bir ad vermiştir. Bu ad aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Cahiliye Devri
- B) Dört Halife Dönemi
- C) Emeviler Dönemi
- D) Hicret Dönemi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Cahiliye Devri
Müslümanlar İslamiyet öncesi döneme “Cahiliye Devri” adını vermiştir. Dört Halife ve Emeviler Dönemi İslamiyet'ten sonraki dönemlerdir.
Kolay
7İslam dininin peygamberi Hz. Muhammed (sav) hangi yıl ve hangi şehirde doğmuştur?
- A) 610 – Medine
- B) 571 – Mekke
- C) 622 – Medine
- D) 632 – Mekke
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 571 – Mekke
Hz. Muhammed (sav) 571 yılında Mekke'de doğmuştur. 610 ilk vahyin geldiği, 622 hicretin yapıldığı yıldır.
Kolay
8Hicretten sonra Medine'de yapılan Mescid-i Nebevî'nin inşasında Hz. Muhammed (sav) de dâhil olmak üzere Mekke'den gelen muhacirler ve Medineli ensar birlikte çalışmıştır. Bu birlikte çalışma en çok neye zemin hazırlamıştır?
- A) Müslümanların kaynaşmasına
- B) Mekke'nin fethedilmesine
- C) Hicri takvimin kullanılmasına
- D) Bağdat'ın başkent olmasına
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Müslümanların kaynaşmasına
Muhacir ve ensarın birlikte çalışması Müslümanlar arasında kaynaşmayı sağlamıştır. Mekke'nin fethi ve Bağdat'ın başkent olması başka gelişmelerdir.
Kolay
9628 yılında imzalanan Hudeybiye Antlaşması müşrikler tarafından bozulmuştur. Bunun üzerine 630 yılında gerçekleşen olayla Kâbe putlardan temizlenmiştir. Sözü edilen olay aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Mekke'nin fethi
- B) Hicret
- C) Bedir Savaşı
- D) Veda Hutbesi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Mekke'nin fethi
Hudeybiye Antlaşması'nın bozulmasından sonra 630'da Mekke fethedilmiş ve Kâbe putlardan temizlenmiştir. Bedir Savaşı 624'te yapılmıştır.
Kolay
10İslam'ın eğitime verdiği önemi anlatan şu söz tamamlanacaktır: “İlim talep etmek kadın erkek … farzdır.” Boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
- A) yalnızca yetişkinlere
- B) yalnızca zenginlere
- C) her Müslümana
- D) yalnızca âlimlere
Cevabı göster
Doğru cevap: C) her Müslümana
Söz, bilgi edinmenin kadın erkek her Müslümanın görevi olduğunu anlatır. Bilgiyi yalnız bir kesimle sınırlamak sözün anlamına aykırıdır.
Kolay
11Mekkeli müşriklerin baskıları artınca Müslümanlar 622 yılında Mekke'den Medine'ye göç etmiştir. Bu göçe ne ad verilir?
- A) Fetih
- B) Hudeybiye
- C) Hicret
- D) Veda
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Hicret
Müslümanların 622'de Mekke'den Medine'ye yaptığı göçe hicret denir. Fetih bir yerin savaşla ya da antlaşmayla alınmasıdır.
Kolay
12Dört Halife Dönemi'nden sonra Şam Valisi Muaviye tarafından kurulan Emevi Devleti'nin merkezi hangi şehirdir?
- A) Bağdat
- B) Şam
- C) Mekke
- D) Kurtuba
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Şam
Emevi Devleti'nin merkezi Şam'dır. Bağdat Abbasilerin, Kurtuba ise Endülüs Emevilerinin önemli şehridir.
Kolay
13Hz. Muhammed (sav) Medine'de Müslümanlar ile şehirdeki diğer toplulukların hak ve sorumluluklarını düzenleyen bir belge hazırlatmıştır. Bu belge aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hudeybiye Antlaşması
- B) Medine Vesikası
- C) Orhun Kitabeleri
- D) Kutadgu Bilig
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Medine Vesikası
Farklı toplulukların haklarını düzenleyen belge Medine Vesikası'dır; bu, hukuk alanındaki katkılardandır. Hudeybiye ise müşriklerle yapılan bir antlaşmadır.
Kolay
14Hz. Muhammed'in (sav) vefatından sonra Müslümanların ilk halifesi kim olmuştur?
- A) Hz. Ömer
- B) Hz. Osman
- C) Hz. Ali
- D) Hz. Ebu Bekir
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Hz. Ebu Bekir
Dört Halife Dönemi Hz. Ebu Bekir ile başlamış, Hz. Ömer ve Hz. Osman ile devam etmiş, Hz. Ali'nin vefatıyla sona ermiştir.
Kolay
15İslam medeniyetinin önemli mimari eserlerinden biri olan Kurtuba Ulucamii bugün hangi ülkededir?
- A) Irak
- B) Suriye
- C) Özbekistan
- D) İspanya
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İspanya
Kurtuba (Cordoba) Ulucamii İspanya'dadır ve Endülüs'teki İslam mimarisinin örneğidir. Emeviyye Camii ise Suriye'nin Şam şehrindedir.
Kolay
16Bir müzede sergilenen el yazması bir kitabın sayfalarında harfler büyük bir ustalıkla, güzel bir yazıyla yazılmış; sayfa kenarları altın yaldızlı motiflerle süslenmiştir. Bu eserde görülen kitap sanatları aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Çini ve seramik
- B) Heykel ve kabartma
- C) Hat ve tezhip
- D) Halı ve kilim
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Hat ve tezhip
Güzel yazı sanatına hat, kitap süslemesine tezhip denir; bu kitap sanatları Emeviler döneminde gelişmiştir. Çini ve halı kitap sanatı değildir.
Kolay
17Bir tarih sergisinde Hz. Muhammed (sav) dönemindeki eğitim kurumları tanıtılıyor. Panolardan birinde, çocuklara ilk dinî eğitimin verildiği ve Batı dillerinde “Kur'an Okulu” diye anılan kurum anlatılıyor. Bu panoda tanıtılan kurum aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Suffe
- B) Küttâb
- C) Beytülmal
- D) Beytülhikme
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Küttâb
Hz. Muhammed (sav) döneminde çocuklara ilk dinî eğitimin verildiği kurumlara küttâb denir; Batı dillerinde bu kurumlar “Kur'an Okulu” diye anılmıştır. Suffe, Mescid-i Nebevî'nin arkasında kimsesiz Müslümanların barındığı ve ilim öğrendiği bölümdür. Beytülmal devlet hazinesidir. Beytülhikme ise Abbasiler döneminde Bağdat'ta kurulan ilim merkezidir.
Kolay
18Bir öğrenci, İslam medeniyetinin önemli merkezlerini ve bugün bulundukları ülkeleri şöyle listeliyor: - Kurtuba Ulucamii: İspanya - Emeviyye Camii: Suriye - Müstansıriyye Medresesi: Irak - Uluğ Bey Medresesi: Özbekistan Bu liste, İslam medeniyetiyle ilgili aşağıdakilerden hangisini gösterir?
- A) Yalnızca Arap Yarımadası'nda eser bırakıldığını
- B) Eserlerin tümünün aynı dönemde yapıldığını
- C) Geniş bir coğrafyaya yayılıp eserler bırakıldığını
- D) Mimari dışındaki alanlarda eser verilmediğini
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Geniş bir coğrafyaya yayılıp eserler bırakıldığını
Listedeki eserler İspanya'dan Özbekistan'a kadar birbirinden çok uzak ülkelerdedir. Bu, İslam medeniyetinin geniş bir coğrafyaya yayıldığını ve gittiği yerlerde eserler bıraktığını gösterir. İspanya ve Özbekistan gibi ülkeler Arap Yarımadası'ndan çok uzaktadır. Listede yapım tarihleri verilmemiştir; medreseler de mimarinin yanında eğitim alanındaki katkıyı gösterir.
Orta
19Emeviler döneminde Arap olmayan Müslümanlara "mevali" deniyor, bu kişilerden bazı vergiler Müslüman olsalar bile alınmaya devam ediyordu. Bu uygulama İranlılar ve Türkler gibi toplulukların tepkisine yol açtı. Abbasiler ise bu ayrıma son verdi. Emevilerin mevali politikasının İslamiyet'in yayılmasına etkisi hangisidir?
- A) İslamiyet'in yayılmasını hızlandırmıştır.
- B) Başkentin Bağdat'a taşınmasını sağlamıştır.
- C) İslamiyet'in yayılmasını yavaşlatmıştır.
- D) Hicri takvimin kabul edilmesine yol açmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İslamiyet'in yayılmasını yavaşlatmıştır.
Arap olmayan Müslümanların aşağı görülmesi bu toplulukların tepkisini çekmiş ve İslamiyet'in yayılmasını yavaşlatmıştır. Abbasiler bu ayrımı kaldırınca yayılma hızlanmıştır; yani hızlanma Emevilerin değil, Abbasilerin politikasının sonucudur.
Orta
20Bir sınıfta Dört Halife Dönemi'ne ait bir zaman şeridi hazırlanıyor. Hz. Ömer'in bölümüne devlet gelirlerinin toplandığı hazinenin (beytülmal) ve devlet işlerinin kaydedildiği divan teşkilatının kurulduğu yazılmış. Öğrenciler bu bölüme bir uygulama daha eklemek istiyor. Hz. Ömer'in bölümüne aşağıdakilerden hangisi eklenebilir?
- A) Beytülhikme'nin kurulması
- B) Başkentin Şam'a taşınması
- C) Kurtuba Ulu Camii'nin yapılması
- D) Hicri takvimin kabul edilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Hicri takvimin kabul edilmesi
Hz. Ömer döneminde Hicri takvim kabul edilmiş, divan teşkilatı ve beytülmal kurulmuştur. Beytülhikme Abbasiler döneminde Bağdat'ta, Kurtuba Ulu Camii ise Endülüs Emevileri döneminde yapılmıştır; başkentin Şam'a taşınması da Emevilere aittir.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.