Ay Avcısı Eskimolar

masal
serim düğüm çözüm
bakış açısı
düşünceyi geliştirme yolları
ünsüz benzeşmesi
ünlü türemesi
yapım eki

Ay Avcısı Eskimolar masalında ne anlatılır?

Ay Avcısı Eskimolar, soğuk kuzey topraklarında yaşayan gençlerin ayı yakalamaya çalışmasını anlatan bir halk masalıdır. Masalda iyi kalpli genç bir Eskimo, dolunayı yakalayıp bütün köyü aydınlatmayı hayal eder ve köyün gençlerini peşine takar. Gençler dağlara tırmandıkça ay hep daha yüksekte görünür; ayı ikna etmek için şarkı bile söylerler ama başaramazlar. Masal, iyi niyetli ama gerçekleşmesi imkânsız bir isteğin peşinden koşmayı eğlenceli bir dille anlatır ve ayın herkese ait olduğunu, paylaşmanın güzelliğini sezdirir. Olay örgüsü serim, düğüm ve çözüm bölümlerine ayrılarak incelenir. Ses bilgisinde ünsüz benzeşmesi işlenir: sert ünsüzle biten bir kelimeye c, d, g ile başlayan bir ek gelince ekin ilk sesi sertleşir (kitap-çı, ağaç-tan). Az ve azıcık örneğinde ise küçültme ekiyle ünlü türemesi görülür.

Ay Avcısı Eskimolar: konu anlatımı ve özeti

Ay Avcısı Eskimolar, soğuk kuzey topraklarında yaşayan gençlerin ayı yakalamaya çalışmasını anlatan bir halk masalıdır. Masal, iyi niyetli ama gerçekleşmesi imkânsız bir isteğin peşinden koşmayı eğlenceli bir dille anlatır.

İyi kalpli genç bir Eskimo, dolunayı yakalayıp bütün köyü aydınlatmayı hayal eder ve köyün gençlerini peşine takar.
Gençler dağlara tırmandıkça ay hep daha yüksekte görünür; ayı ikna etmek için şarkı bile söylerler ama başaramazlar.
Masal, ayın herkese ait olduğunu ve paylaşmanın güzelliğini sezdirir.
Serim, düğüm ve çözüm bölümlerini belirleyerek olay örgüsünü incelersin; masalı ayın bakış açısından ya da farklı bir sonla yeniden anlatırsın.
İglo ve piramit içeriklerini karşılaştırarak benzetme, karşılaştırma ve sayısal verilerden yararlanma gibi düşünceyi geliştirme yollarını tekrar edersin.
Ünsüz benzeşmesini (ağaç-tan, kitap-çı) ve küçültme eki alan bazı kelimelerde görülen ünlü türemesini (az, azıcık) öğrenirsin.
-ca, -cı, -cık, -lık yapım eklerinin kelimelere kattığı anlamları incelersin.

Unutma: Sert ünsüzle (f, s, t, k, ç, ş, h, p) biten bir kelimeye c, d, g ile başlayan bir ek gelirse ekin ilk sesi sertleşir: kitap-çı, ağaç-tan.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bu konudaki ses olayı ünsüz benzeşmesidir. Kuralı adım adım uygula:

Kelimenin son sesine bak. Sert ünsüz mü? Sert ünsüzleri "Fıstıkçı Şahap" sözüyle hatırlayabilirsin: f, s, t, k, ç, ş, h, p.
Gelen ek c, d ya da g ile mi başlıyor?
İkisi de evet ise ekin ilk sesi sertleşir: c → ç, d → t, g → k.

kitap + -cı → kitapçı
ağaç + -dan → ağaçtan
sokak + -da → sokakta

Günlük hayattan: "Markete gittim, sütçü amcadan süt aldım" cümlesinde "süt" t ile bittiği için ek "-çü" olur.

Sık yapılan hata: "Kitapdan, sokakda" yazmak. Doğrusu "kitaptan, sokakta"dır; söylerken de zaten sert ses çıkar.

Derinleş

Ay'ı yakalamaya çalışan gençlerin masalını, Ay'ın kendi bakış açısından yeniden yaz. Ay, onların çabası hakkında ne düşünür, onlara ne söylemek ister? Ardından Fen Bilimleri dersindeki bilgilerini kullanarak Ay'ın neden hep "uzaklaşıyormuş" gibi göründüğünü açıklayan kısa bir not ekle. Masal ile bilimsel açıklama aynı olayı nasıl farklı anlatıyor?

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

T.D.6.8Dinlediğinin/izlediğinin derin anlamını belirlemeye yönelik üst düzey çıkarımlar yapabilme
T.O.6.1Okumada materyal seçimini yönetebilme
T.O.6.5Metinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme
T.O.6.6Metnin yüzey anlamını belirleyebilme
T.O.6.14Öyküleyici metinlerdeki hikâye unsurlarını belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
T.O.6.17Metnin bölümlerini belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
T.O.6.19Bilgilendirici metinde düşünceyi geliştirme yollarını belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
T.Y.6.21Yazım kuralları ve noktalama işaretlerini uygulayabilme

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Masalda köyün kışı aylarca süren bir karanlıkla geçer; insanlar balığa çıkarken yollarını bile göremez. Bir gece gökyüzünde kocaman bir dolunay belirince iyi kalpli genç Eskimo'nun aklına bir fikir gelir. Metne göre genç Eskimo'nun ne yapmak istemesi en olasıdır?
- A) Ayın ışığında fok balığı avına çıkmak
- B) Ayı yakalayıp bütün köyü onunla aydınlatmak
- C) Ayı izlemek için yüksek bir kule yapmak
- D) Ayın resmini buzdan bir duvara çizmek
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ayı yakalayıp bütün köyü onunla aydınlatmak
Köyün en büyük derdi karanlıktır ve genç iyi kalplidir; parlak dolunayı görünce onu yakalayıp köyü aydınlatmayı düşünmesi bu ipuçlarıyla uyumludur. Ay ışığında avlanmak da karanlık sorununa bir çözüm gibi görünebilir; ama bu yalnızca o geceyi kurtarır, gencin bütün köy için düşündüğü fikir değildir.
Kolay
2Bir masal şöyle başlıyor: “Evvel zaman içinde, buzdan evlerin yan yana dizildiği bir köyde iyi kalpli bir genç yaşarmış. Köyün kışları uzun, geceleri zifiri karanlıkmış.” Masalın devamında genç, dolunayı yakalamak için yola çıkacaktır. Alıntılanan bu bölüm masalın hangi bölümüdür?
- A) Düğüm
- B) Serim
- C) Çözüm
- D) Özet
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Serim
Kişilerin, yerin ve zamanın tanıtıldığı, olayın henüz başlamadığı ilk bölüm serimdir. Gencin yola çıkacağının söylenmesi düğüm şıkkını çekici kılabilir; ama düğüm, olayların geliştiği ve merakın arttığı bölümdür, alıntıda henüz bir olay yaşanmamıştır.
Kolay
3Kuzeyin buzlu topraklarında yaşayan halkın yaşlıları, uzun kış gecelerinde çocuklara dolunayı yakalamak için dağdan dağa tırmanan gençlerin hikâyesini anlatır. Yazarı bilinmeyen bu hikâye, anlatıla anlatıla bugüne ulaşmıştır ve olağanüstü olaylarla doludur. Bu metin hangi türe örnektir?
- A) Şiir
- B) Gezi yazısı
- C) Biyografi
- D) Masal
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Masal
Yazarı bilinmeyen, ağızdan ağıza aktarılarak bugüne ulaşan ve olağanüstü olaylar içeren anlatı masaldır. Gezi yazısı da uzak bir coğrafyayı anlattığı için çekici görünebilir; ama gezi yazısının bir yazarı vardır ve gerçek gözlemlere dayanır.
Kolay
4Masalı kendi cümleleriyle yeniden yazan Ece; “evden”, “kalemde”, “masadan” ve “ağaçtan” kelimelerini kullandı. Öğretmeni, bu kelimelerden birinde ekin ilk ünsüzünün, kelimenin sonundaki sert ünsüzün etkisiyle sertleştiğini söyledi. Ünsüz benzeşmesi hangi kelimede vardır?
- A) ağaçtan
- B) evden
- C) kalemde
- D) masadan
Cevabı göster
Doğru cevap: A) ağaçtan
“Ağaç” kelimesi sert “ç” ile bittiği için “-dan” eki “-tan” olmuştur; bu ünsüz benzeşmesidir. “Masadan” kelimesinde de “-dan” eki vardır, bu yüzden çekicidir; ancak “masa” ünlüyle bittiği için ekin “d” sesi değişmemiştir.
Kolay
5Masal, genç Eskimo'nun bir gece gözünün dağın tepesindeki kocaman, yusyuvarlak aya ilişmesiyle başlar. Bu ipuçlarına göre olaylar ayın hangi evresinde geçmektedir?
- A) Hilal
- B) Dolunay
- C) Yeni ay
- D) İlk dördün
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Dolunay
Ayın kocaman ve yusyuvarlak görünmesi dolunay evresidir; metinde de “Ayın dolunay olduğu bir gece” denir. Hilal ve dördün evrelerinde ay yuvarlak görünmez.
Kolay
6Öğretmen, “süt + -cü” birleşiminde ekin ilk sesinin, kelimenin sonundaki sert ünsüzün etkisiyle sertleştiğini ve “sütçü” kelimesinin oluştuğunu anlattı. Aşağıdaki kelimelerin hangisinde aynı ses olayı görülür?
- A) gözcü
- B) kapıcı
- C) balıkçı
- D) yolcu
Cevabı göster
Doğru cevap: C) balıkçı
“Balık” kelimesi sert “k” ile bittiği için “-cı” eki “-çı” olur: balıkçı. “Kapı, yol, göz” kelimeleri sert ünsüzle bitmediği için ekin ilk sesi değişmemiştir.
Kolay
7Masalın sonunda Eskimoların bugün de nasıl yaşadığı anlatılır. Metne göre Eskimolar kulübelerini neyle aydınlatmaya devam etmektedir?
- A) Elektrikle yanan lambalarla
- B) Kulübenin tepesine astıkları ayla
- C) Odunla yaktıkları büyük ateşlerle
- D) Fok balığı yağıyla yanan kandillerle
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Fok balığı yağıyla yanan kandillerle
Masalın sonunda Eskimoların küçük kulübelerde yaşamaya ve fok balığı yağıyla aydınlatan kandiller kullanmaya devam ettiği söylenir. Ayı kulübenin tepesine asma planı gerçekleşmemiştir.
Kolay
8Piramitleri anlatan bir içerikte şu cümle yer alıyor: “Piramitlerin yapımı onlarca yıl sürmüş ve 170.000 ton ağırlığında taş taşınmış.” Bu cümlede öne çıkan düşünceyi geliştirme yolu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tanık gösterme
- B) Benzetme
- C) Tanımlama
- D) Sayısal verilerden yararlanma
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Sayısal verilerden yararlanma
Cümlede “170.000 ton” gibi sayısal bir veriyle yapının büyüklüğü anlatılmıştır. Cümlede piramidin ne olduğu tanımlanmamış ya da bir şeye benzetilmemiştir.
Kolay
9Can, iglo ve piramit içeriklerinden yararlanarak şu cümleyi yazdı: “İglolar kar ve buz bloklarından yapılırken piramitler büyük taş bloklarla inşa edilmiştir.” Can bu cümlede hangi düşünceyi geliştirme yolunu kullanmıştır?
- A) Karşılaştırma
- B) Benzetme
- C) Sayısal verilerden yararlanma
- D) Tanık gösterme
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Karşılaştırma
Cümlede iki yapının malzemesi arasındaki fark ortaya konmuştur; bu karşılaştırmadır. Bir şey başka bir şeye benzetilmediği için benzetme yoktur.
Kolay
10“Ay Avcısı Eskimolar” masalında gençler, ayı yakalayamayınca onu yanlarına gelmeye ikna etmek ister. Metne göre gençler ayı ikna etmek için ne yapmıştır?
- A) Aya bir mektup yazmışlardır.
- B) Şarkı söylemişlerdir.
- C) Büyük bir ateş yakmışlardır.
- D) Köyün yaşlılarından yardım istemişlerdir.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Şarkı söylemişlerdir.
Metinde gençlerin “Güzel ay, canım ay, yanımıza gel…” diye şarkı söylemeye başladığı anlatılır. Ateş yakmak ya da yaşlılardan yardım istemek masalda geçmez.
Kolay
11Masalda genç Eskimo şöyle düşünür: “Gecelerimizi aydınlatan kandilin yağı bitse de fark etmez artık!” Bu cümleden hareketle “kandil” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kızak çeken bir hayvan
- B) Balık tutmak için kullanılan bir ağ
- C) Buzdan yapılan küçük bir kulübe
- D) İçine yağ konularak yakılan bir aydınlatma aracı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İçine yağ konularak yakılan bir aydınlatma aracı
Kandilin geceleri aydınlattığı ve yağının bitebileceği söylendiğine göre kandil, yağla yanan bir aydınlatma aracıdır. Buzdan kulübe metinde ayrıca anlatılan bir yapıdır.
Kolay
12Masalda ayı yakalama fikrini ilk düşünen, köyün gençlerini toplayıp dağa çıkaran kişi anlatılır. Masalın başkahramanı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Köyün en yaşlı balıkçısı
- B) İyi kalpli genç Eskimo
- C) Dağın tepesindeki ay
- D) Masalı derleyen yazar
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İyi kalpli genç Eskimo
Olayları başlatan ve gençleri peşinden sürükleyen iyi kalpli genç Eskimo masalın başkahramanıdır. Ay olayların merkezindedir ama olayları yönlendiren kahraman değildir.
Kolay
13Masalın sonunda gençler köylerine döner ve büyük bir buz kulübe yapma planından vazgeçer. Metne göre gençlerin bu plandan vazgeçmesinin sebebi nedir?
- A) Ayı yakalayamamaları
- B) Kulübe için yeterli buz bulamamaları
- C) Kışın sona ermesi
- D) Köy halkının plana karşı çıkması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Ayı yakalayamamaları
Büyük kulübe, ayı tepesine asmak için yapılacaktı; ay yakalanamayınca kulübeye de gerek kalmamıştır. Buz yetersizliği ya da köy halkının itirazı metinde yoktur.
Kolay
14Masalın son bölümünde şu olaylar anlatılır: Eskimo gençler yorgun ve bitkin köylerine döner; ayı yakalayamadıkları için büyük buz kulübe yapmaktan da vazgeçerler. Bu bölüm, olay örgüsünün hangi bölümüdür?
- A) Giriş
- B) Serim
- C) Düğüm
- D) Çözüm
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Çözüm
Olayların sonuçlandığı ve merakın giderildiği bölüm çözümdür; gençlerin eve dönüp plandan vazgeçmesi masalı sonuca bağlar. Düğüm, gençlerin ayı yakalamaya çalıştıkları bölümdür.
Kolay
15İglolarla ilgili bir içerikte şu cümle geçiyor: “Kalın kar bloklarından yapılan iglo, dondurucu kış gecelerinde insanı sıcak bir yorgan gibi korur.” Bu cümlede hangi düşünceyi geliştirme yoluna başvurulmuştur?
- A) Tanımlama
- B) Sayısal verilerden yararlanma
- C) Benzetme
- D) Tanık gösterme
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Benzetme
İglonun koruyuculuğu “gibi” sözüyle sıcak bir yorgana benzetilmiştir. Cümlede sayı ya da tanınmış birinin sözü yoktur.
Kolay
16Defne, “Ay Avcısı Eskimolar” masalının hikâye unsurlarını bir tabloya yazıyor. “Yer” bölümüne masaldaki olayların geçtiği yeri yazacak. Defne bu bölüme ne yazmalıdır?
- A) Ormanın içindeki bir göl kıyısı
- B) Buzla kaplı soğuk bir köy ve çevresindeki dağlar
- C) Kalabalık bir şehrin meydanı
- D) Sıcak bir çölün ortasındaki vaha
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Buzla kaplı soğuk bir köy ve çevresindeki dağlar
Olaylar buzdan kulübelerin bulunduğu soğuk bir köyde ve gençlerin tırmandığı dağlarda geçer. Çöl, şehir ya da orman masalda anlatılmaz.
Kolay
17“Ay Avcısı Eskimolar” masalında genç Eskimo, ayı köye getirmeyi hayal ederken şöyle düşünür: “Koca ay buzdan yaptığımız kulübenin içinde bizi hep aydınlatır.” Bu sözlerden Eskimoların günlük yaşamıyla ilgili hangi bilgiye ulaşılabilir?
- A) Evlerini buzdan yaptıkları
- B) Evlerini ağaç dallarından yaptıkları
- C) Geceleri hiç ışık kullanmadıkları
- D) Kışın sıcak ülkelere göç ettikleri
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Evlerini buzdan yaptıkları
Genç Eskimo “buzdan yaptığımız kulübe” der; buna göre Eskimolar evlerini buzdan yapar. Evlerin ağaç dallarından yapıldığı ya da göç ettikleri söylenmez; aydınlanma ihtiyacından söz edilmesi ışık kullandıklarını gösterir.
Kolay
18Masalda gençlerin aya ulaşma çabası şöyle anlatılır: “Heyecanla oraya tırmandılar, ama zirveye ulaştıklarında ayın daha yüksekte havada asılı olduğunu gördüler. Zıpladılar, hopladılar, ama nafile! Aya ulaşamıyorlardı.” Bu bölümde geçen “nafile” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hızlıca, aceleyle
- B) Boşuna, sonuçsuz
- C) Sessizce, gizlice
- D) Birlikte, el ele
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Boşuna, sonuçsuz
Gençler zıplayıp hoplasalar da aya ulaşamazlar; “nafile” bu çabanın boşa gittiğini, sonuç vermediğini anlatır. Cümlede hız, sessizlik ya da birliktelik bildiren bir ipucu yoktur; ardından gelen “Aya ulaşamıyorlardı.” cümlesi anlamı açıkça destekler.
Orta
19Masalı Eskimoların dilinden Türkçeye çeviren kişi, kitabın arka kapağına “Bu masal ilk kez Türkçe olarak yayımlanıyor.” diye yazmıştır. “Türk” kelimesine gelen “-çe” eki, kelimeye yeni bir anlam kazandırmıştır. “-çe” ekinin “Türkçe” kelimesine kattığı anlam aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Dil adı yapmıştır.
- B) Meslek adı yapmıştır.
- C) Küçültme anlamı katmıştır.
- D) Alet adı yapmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Dil adı yapmıştır.
“Türk” kelimesine gelen “-çe” eki, Türklerin konuştuğu dilin adını türetmiştir; “İngilizce, Almanca” da böyledir. “-çe” eki “küçükçe, ufakça” gibi kelimelerde küçültme anlamı da kattığı için o şık çekicidir; ama “Türkçe” kelimesinde bir şeyin küçüklüğü anlatılmaz.
Orta
20Masalı küçük kardeşine anlatan Ece, anlatımını sevimli kılmak için küçültme eki almış kelimeler kullandı: “gölcük”, “azıcık”, “kedicik” ve “kitapçık”. Öğretmeni, bu kelimelerden birinde ek gelince araya bir ünlünün girdiğini söyledi. Ünlü türemesi hangi kelimede vardır?
- A) gölcük
- B) kedicik
- C) azıcık
- D) kitapçık
Cevabı göster
Doğru cevap: C) azıcık
“Az” kelimesine “-cık” eki gelirken araya “ı” ünlüsü girer: az-ı-cık; bu ünlü türemesidir. “Kedicik” kelimesinde de “i” sesi bulunduğu için çekicidir; ancak o “i” zaten “kedi” kelimesine aittir, araya yeni bir ünlü girmemiştir.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.