7. Sınıf Sosyal Bilgiler · Ortak Mirasımız

Osmanlı Devleti'nin Cihan Devleti Hâline Gelmesini Sağlayan Politikalar

cihan devleti
merkezî otorite
iskân politikası
istimalet politikası
İstanbul'un fethi
fetih

Osmanlı Devleti hangi politikalarla cihan devleti oldu?

Osmanlı Devleti; güçlü merkezî otorite, iskân ve istimalet politikaları ile stratejik fetihler sayesinde Söğüt çevresindeki küçük bir beylikten üç kıtaya yayılan bir cihan devletine dönüştü. Cihan devleti, dünya çapında büyük güce ve etkiye sahip devlettir. Doğu Roma sınırında kurulan Osmanlı Beyliği sınırdaki konumu sayesinde fetihlerle hızla büyüdü. İskân politikasıyla fethedilen yerlere Türk nüfusu yerleştirildi; istimalet politikasıyla yerli halka adaletli ve hoşgörülü davranılarak can, mal ve inanç güvenliği korundu. Bursa, Edirne ve İstanbul sırayla başkent oldu. II. Mehmed 1453'te 53 gün süren kuşatmanın sonunda İstanbul'u fethederek "Fatih" unvanını aldı ve İpek Yolu Osmanlı denetimine geçti. Yavuz Sultan Selim'in Mısır Seferi (1516-1517) ile kutsal topraklar ve ticaret yolları kazanıldı. Osmanlı yalnızca savaşla değil, adalet ve hoşgörüyle de büyüdü.

Osmanlı Devleti'nin Cihan Devleti Hâline Gelmesini Sağlayan Politikalar: konu anlatımı ve özeti

Cihan devleti, dünya çapında büyük güce ve etkiye sahip devlettir. Bu konu, Söğüt ve çevresinde küçük bir beylik olarak kurulan Osmanlı'nın hangi politikalarla üç kıtaya yayılan bir cihan devletine dönüştüğünü anlatır.

1071 Malazgirt Zaferi'nden sonra Anadolu'nun kapıları Türklere açıldı; Türkiye Selçuklu Devleti zayıflayınca XIII. yüzyılda birçok Türk beyliği kuruldu. Doğu Roma sınırında kurulan Osmanlı Beyliği, bu konumu sayesinde fetihlerle hızla büyüdü.
Güçlü merkezî otorite, devletin düzenli yönetilmesini ve uzun süre ayakta kalmasını sağladı.
İskân politikasıyla fethedilen yerlere Türk nüfusu yerleştirildi. İstimalet politikasıyla yerli halka adaletli ve hoşgörülü davranıldı; can, mal ve inanç güvenlikleri korundu. Derviş ve abdallar bu süreçte önemli rol oynadı.
Bursa, Edirne ve İstanbul sırayla başkent oldu.
II. Mehmed, 1453'te 53 gün süren kuşatmanın sonunda İstanbul'u fethederek "Fatih" unvanını aldı. Gemilerin karadan Haliç'e indirilmesi kuşatmanın dönüm noktasıydı. Fetihle Doğu Roma yıkıldı, İpek Yolu Osmanlı denetimine geçti.
Yavuz Sultan Selim'in Mısır Seferi (1516-1517) ile kutsal topraklar ve önemli ticaret yolları Osmanlı'ya geçti; Kanuni Döneminde devlet en güçlü dönemlerinden birini yaşadı.
Zaman çizelgesi: 1071 Malazgirt Zaferi, XIII. yüzyılda Türk beylikleri, 1453 İstanbul’un fethi, 1516-1517 Mısır Seferi

Unutma: Osmanlı yalnızca savaşla değil; adalet, hoşgörü ve iyi yönetimle de büyümüştür.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Osmanlı'nın küçük bir beylikten cihan devletine büyümesini üç soruyla izleyebilirsin.

Nerede kuruldu? Doğu Roma sınırında. Bu konum, fetih yapmayı ve Balkanlara geçmeyi kolaylaştırdı.
Fethedilen yerde ne yaptı? İskân ile Türk nüfusunu yerleştirdi; istimalet ile yerli halkın gönlünü kazandı.
Nasıl yönetti? Güçlü bir merkezî otoriteyle devleti dağılmadan bir arada tuttu.

İki kavramı ayırmak için örnek: Bir köye Anadolu'dan Türkmen ailelerin getirilip yerleştirilmesi iskândır. Aynı köyde yaşayan yerli halkın kilisesine dokunulmaması ve vergisinin hafifletilmesi ise istimalettir.

Sık yapılan hata: "Osmanlı yalnızca savaşlar kazanarak büyüdü." Doğrusu: Fetihler toprak kazandırdı, ama bu toprakları yüzyıllarca elde tutmayı adaletli yönetim, iskân ve istimalet sağladı.

Derinleş

İstanbul'un fethinde gemilerin karadan Haliç'e indirilmesi bir mühendislik çözümüydü. Bu olayı fen bilimlerindeki kuvvet ve sürtünme bilgisiyle düşün: Ağır bir gemiyi karada yürütmek için neler gerekmiş olabilir? Farklı kaynaklardan araştır ve kaynakların hangi ayrıntılarda birbirinden ayrıldığını not et. Bir tarihî olayı anlatan kaynaklar farklı bilgiler verdiğinde hangisine nasıl güvenmeliyiz?

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

SB.7.3.1Osmanlı Devleti’nin cihan devleti hâline gelmesini sağlayan politikaları sorgulayabilme
- a) Osmanlı Devleti’nin cihan devleti hâline gelmesini sağlayan politikalar hakkında merak ettiği konuyu tanımlar.
- c) Osmanlı Devleti’nin cihan devleti hâline gelmesini sağlayan politikalar hakkında verilen kaynaklardan bilgi toplar.
- d) Edindiği bilgilerden hareketle Osmanlı Devleti’nin cihan devleti hâline gelmesini sağlayan politikalar hakkında çıkarım yapar.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
11453 yılında genç bir Osmanlı padişahı, büyük toplar döktürerek kuşattığı İstanbul'u fethetti. Bu fetihle bin yılı aşkın süre ayakta kalan Doğu Roma İmparatorluğu sona erdi ve padişah "Fatih" unvanıyla anılmaya başlandı. Metinde sözü edilen padişah kimdir?
- A) II. Mehmed
- B) I. Murad
- C) Orhan Bey
- D) Yavuz Sultan Selim
Cevabı göster
Doğru cevap: A) II. Mehmed
İstanbul'u 1453'te fetheden ve "Fatih" unvanını alan padişah II. Mehmed'dir. Yavuz Sultan Selim ise ondan sonraki dönemde yaşamış, Mısır Seferi'yle tanınan bir padişahtır.
Kolay
21538 yılında Yunanistan kıyılarındaki Preveze açıklarında Osmanlı donanması ile Haçlı donanması karşı karşıya geldi. Haçlı donanmasını Andrea Doria yönetiyordu. Osmanlı donanması sayıca az olmasına rağmen savaşı kazandı ve Akdeniz'de üstünlük sağladı. Preveze Deniz Savaşı'nda Osmanlı donanmasının komutanı kimdir?
- A) Sokullu Mehmed Paşa
- B) Kemal Reis
- C) Barbaros Hayreddin Paşa
- D) Oruç Reis
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Barbaros Hayreddin Paşa
Preveze'de Osmanlı donanmasını Barbaros Hayreddin Paşa yönetmiştir. Oruç Reis Barbaros'un ağabeyidir ve Preveze'den yıllar önce hayatını kaybetmiştir; bu nedenle savaşta komutan olamaz.
Kolay
3Osmanlı Devleti, Rumeli'de yeni topraklar fethettikten sonra Anadolu'dan getirdiği Türkmen aileleri bu bölgelerdeki boş ve stratejik yerlere yerleştirdi. Böylece fethedilen yerlerde kalıcı bir Türk-Müslüman nüfus oluşturuldu. Osmanlı Devleti'nin bu uygulamasına ne ad verilir?
- A) İskân politikası
- B) İstimalet politikası
- C) Devşirme sistemi
- D) Ahilik teşkilatı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İskân politikası
Fethedilen yerlere Anadolu'dan Türk-Müslüman nüfus yerleştirilmesine iskân politikası denir. İstimalet ise yerli halkın gönlünü adaletli ve hoşgörülü yönetimle kazanma politikasıdır; nüfus taşımayı içermez.
Kolay
4Bir öğrenci, Osmanlı Devleti'nin başkentlerini gösteren bir zaman şeridi hazırlıyor. Şeride Orhan Bey'in fethettiği Bursa'yı, I. Murad Döneminde alınan Edirne'yi ve II. Mehmed'in fethettiği İstanbul'u başkent oldukları sıraya göre yerleştirecek. Öğrencinin bu şehirleri doğru sıraladığı seçenek hangisidir?
- A) Edirne – Bursa – İstanbul
- B) Bursa – Edirne – İstanbul
- C) İstanbul – Bursa – Edirne
- D) Bursa – İstanbul – Edirne
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bursa – Edirne – İstanbul
Orhan Bey Döneminde Bursa, I. Murad Döneminde Edirne, II. Mehmed Döneminde ise İstanbul başkent olmuştur; padişahların sırası Orhan Bey, I. Murad, II. Mehmed'dir. Edirne'yi başa koyan sıralama, Bursa'nın Rumeli'deki fetihlerden önce alındığını gözden kaçırır.
Kolay
5Orhan Bey Döneminde Karesioğulları Beyliği'nin Osmanlı Devleti'ne katılmasının önemli sonuçlarından biri aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İstanbul'un başkent yapılması
- B) Mısır'ın Osmanlı yönetimine geçmesi
- C) Osmanlı'da denizcilik faaliyetlerinin başlaması
- D) Kutsal toprakların yönetiminin alınması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Osmanlı'da denizcilik faaliyetlerinin başlaması
Karesioğulları Beyliği'nin katılmasıyla Osmanlı'da denizcilik faaliyetleri başlamış, ardından Rumeli'ye geçilmiştir. İstanbul'un başkent olması ise çok daha sonra, 1453'teki fetihle gerçekleşmiştir.
Kolay
6I. Murad Döneminde Osmanlı Devleti, Anadolu'daki bazı beyliklerden savaş yapmadan da topraklar kazanmıştır. Bu dönemde savaş dışında kullanılan toprak kazanma yolları aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sömürgecilik ve göç
- B) Ara buluculuk ve ticaret
- C) Seçim ve oylama
- D) Çeyiz ve satın alma
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Çeyiz ve satın alma
I. Murad Döneminde Anadolu beyliklerinden çeyiz ve satın alma yoluyla topraklar kazanılarak Anadolu'da siyasi birlik güçlendirilmiştir.
Kolay
7Dünya çapında büyük güce ve etkiye sahip olan devletlere ne ad verilir?
- A) Beylik
- B) Sömürge
- C) Cihan devleti
- D) Şehir devleti
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Cihan devleti
Dünya çapında büyük güce ve etkiye sahip devlete cihan devleti denir. Osmanlı da küçük bir beylik olarak kurulmuş, zamanla üç kıtaya yayılan bir cihan devletine dönüşmüştür.
Kolay
8Orhan Bey Döneminde yapılan teşkilatlanma çalışmalarıyla Osmanlı Devleti hangi alanlarda güçlenmiştir?
- A) Askerî, eğitim ve ekonomik alanlarda
- B) Yalnızca denizcilik alanında
- C) Yalnızca sanat ve edebiyat alanında
- D) Yalnızca tarım alanında
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Askerî, eğitim ve ekonomik alanlarda
Orhan Bey Döneminde yapılan teşkilatlanma çalışmalarıyla Osmanlı Devleti askerî, eğitim ve ekonomik alanlarda güçlenmiştir.
Kolay
9Orhan Bey Döneminde Bursa'nın ardından İznik ve İzmit'in de alınmasıyla Osmanlı toprakları nereye kadar genişlemiştir?
- A) Basra Körfezi'ne
- B) Kızıldeniz'e
- C) Marmara Denizi'ne
- D) Hazar Denizi'ne
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Marmara Denizi'ne
İznik ve İzmit'in alınmasıyla Osmanlı toprakları Marmara Denizi'ne kadar ulaşmıştır.
Kolay
10Rumeli'ye geçilerek Avrupa'daki ilk fetihlerin gerçekleştirildiği dönem aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Osman Bey Dönemi
- B) Yavuz Sultan Selim Dönemi
- C) Kanuni Sultan Süleyman Dönemi
- D) Orhan Bey Dönemi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Orhan Bey Dönemi
Orhan Bey Döneminde Karesioğulları'nın katılmasıyla başlayan denizcilik faaliyetleri sayesinde Rumeli'ye geçilmiş ve Avrupa'daki ilk fetihler yapılmıştır.
Kolay
11Yavuz Sultan Selim Döneminde Osmanlı Devleti fetihlerini hangi yönlerde sürdürmüştür?
- A) Kuzey ve batı
- B) Yalnızca batı
- C) Yalnızca kuzey
- D) Doğu ve güney
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Doğu ve güney
Yavuz Sultan Selim Döneminde fetihler doğu ve güney yönünde sürdürülmüş, sınırlar Orta Doğu ve Kuzey Afrika'ya doğru genişlemiştir.
Kolay
12Osmanlı Devleti'nde güçlü bir merkezî otoritenin bulunması devlete en çok hangi katkıyı sağlamıştır?
- A) Beyliklerin birbirinden bağımsız hareket etmesini
- B) Devlet gelirlerinin sürekli azalmasını
- C) Devletin düzenli yönetilmesini ve uzun süre ayakta kalmasını
- D) Fethedilen yerlerin kısa sürede kaybedilmesini
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Devletin düzenli yönetilmesini ve uzun süre ayakta kalmasını
Güçlü merkezî otorite, devletin düzenli biçimde yönetilmesini ve uzun süre varlığını sürdürmesini sağlamıştır.
Kolay
13Kanuni Sultan Süleyman Döneminde Osmanlı Devleti hangi kıtalarda geniş bir coğrafyaya hâkim olmuştur?
- A) Asya, Amerika ve Avustralya
- B) Avrupa, Amerika ve Afrika
- C) Yalnızca Asya ve Avrupa
- D) Avrupa, Asya ve Afrika
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Avrupa, Asya ve Afrika
Kanuni Döneminde Osmanlı Devleti Avrupa, Asya ve Afrika olmak üzere üç kıtada geniş topraklara hâkim olmuştur.
Kolay
14XIII. yüzyılda Anadolu'nun farklı bölgelerinde birçok Türk beyliğinin kurulmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Türkiye Selçuklu Devleti'nin zayıflaması
- B) İstanbul'un fethedilmesi
- C) Mısır Seferi'nin yapılması
- D) Osmanlı Devleti'nin üç kıtaya yayılması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Türkiye Selçuklu Devleti'nin zayıflaması
Türkiye Selçuklu Devleti'nin zayıflamasıyla XIII. yüzyılda Anadolu'da birçok Türk beyliği kurulmuştur. İstanbul'un fethi ve Mısır Seferi çok daha sonraki olaylardır.
Kolay
15Osmanlı Devleti'nin siyasi, askerî ve ekonomik bakımdan en güçlü dönemlerinden birini yaşadığı padişah aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Osman Gazi (Osman Bey)
- B) Orhan Bey
- C) Kanuni Sultan Süleyman
- D) Sultan I. Murad
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kanuni Sultan Süleyman
Kanuni Sultan Süleyman Döneminde Osmanlı Devleti Avrupa, Asya ve Afrika'da geniş bir coğrafyaya hâkim olmuş ve en güçlü dönemlerinden birini yaşamıştır.
Kolay
16Fatih Sultan Mehmed Döneminde, İstanbul'un fethinin yanı sıra fetihler hangi bölgelerde sürdürülerek Osmanlı hâkimiyeti güçlendirilmiştir?
- A) Kuzey Afrika ve Orta Doğu
- B) Amerika ve Avustralya
- C) Hindistan ve Çin
- D) Balkanlar ve Anadolu
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Balkanlar ve Anadolu
Fatih Döneminde Balkanlar ve Anadolu'da sürdürülen fetihlerle Osmanlı hâkimiyeti daha da güçlenmiştir. Orta Doğu ve Kuzey Afrika'ya yönelik fetihler ise Yavuz Sultan Selim Döneminde yapılmıştır.
Kolay
17Anlatılan bir olaya göre Kahire'den Şam'a yapılan yürüyüş sırasında Yavuz Sultan Selim (I. Selim), âlim Kemal Paşazâde ile at üzerinde sohbet ederken Kemal Paşazâde'nin atının ayağından sıçrayan çamur padişahın kaftanına bulaşır. Yavuz, bir âlimin atından sıçrayan çamurun kendisine şeref verdiğini söyler ve öldüğünde bu kaftanın sandukasının üzerine konmasını ister. Bu olay Yavuz Sultan Selim'in hangi özelliğini gösterir?
- A) Giyimine ve süsüne çok önem vermesi
- B) Sefer sırasında ordusuyla ilgilenmemesi
- C) Danışmanlarının görüşlerini önemsememesi
- D) İlim adamlarına büyük saygı göstermesi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İlim adamlarına büyük saygı göstermesi
Yavuz Sultan Selim (I. Selim), bir âlimin atından sıçrayan çamuru kendisi için şeref saymış ve çamurlu kaftanın sandukasının üzerine konmasını istemiştir; bu, onun ilim adamlarına büyük saygı gösterdiğini ortaya koyar. Çamurlu kaftanı temizletmek yerine şeref sayması, olayın giyimle değil âlime saygıyla ilgili olduğunu gösterir; olayda ordusuyla ilgilenmediğine ya da danışmanlarını önemsemediğine dair bir bilgi yoktur.
Kolay
18II. Mehmed'in İstanbul'un fethini gerekli görmesinin nedenleri arasında siyasi, ekonomik ve dinî nedenler bulunuyordu. Aşağıdakilerden hangisi bu nedenlerden dinî olanıdır?
- A) İstanbul'un İpek Yolu gibi önemli ticaret yolları üzerinde bulunması
- B) Hz. Muhammed'in (sav) İstanbul'un fethedileceğini müjdelemiş olması
- C) Doğu Roma'nın Anadolu'daki Türk beyliklerini Osmanlıya karşı kışkırtması
- D) Şehrin Anadolu ile Balkanlar arasındaki toprak bütünlüğüne engel olması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Hz. Muhammed'in (sav) İstanbul'un fethedileceğini müjdelemiş olması
Ders kitabında Hz. Muhammed'in (sav) İstanbul'un fethedileceğini müjdeleyen hadisinin fetih için güçlü bir dinî neden olduğu belirtilir. İstanbul'un ticaret yolları üzerinde bulunması ekonomik bir nedendir; Doğu Roma'nın beylikleri kışkırtması ve şehrin Osmanlı toprak bütünlüğüne engel olması ise siyasi nedenlerdir.
Orta
19Bir tarih dergisi "Bir şehrin fethi bir çağı kapattı" başlıklı yazısında 1453 yılını anlatıyor. Yazıda bu olayın yalnızca Osmanlı tarihini değil, Avrupa'nın ve dünyanın tarihini de derinden etkilediği vurgulanıyor. Aşağıdakilerden hangisi bu fethin dünya tarihi açısından sonuçlarından biridir?
- A) Bin yılı aşkın Doğu Roma'nın yıkılması
- B) Baharat Yolu'nun Osmanlı denetimine geçmesi
- C) Halifeliğin Osmanlı padişahlarına geçmesi
- D) Akdeniz'in bir Türk gölüne dönüşmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bin yılı aşkın Doğu Roma'nın yıkılması
İstanbul'un Fethi ile bin yılı aşkın süre ayakta kalan Doğu Roma İmparatorluğu yıkılmış, bu olay Orta Çağ'ın sonu kabul edilmiştir. Halifeliğin Osmanlı'ya geçmesi Mısır Seferi'nin, Akdeniz'deki üstünlük ise Preveze'nin sonucudur.
Orta
201453'teki İstanbul kuşatmasında Osmanlı donanması Haliç'e denizden girmeye çalıştı ancak başarılı olamadı. Bunun üzerine Fatih Sultan Mehmed, gemilerin bir kısmını yağlanmış kızaklar üzerinde karadan yürüterek Haliç'e indirtti. Osmanlı donanmasının Haliç'e denizden girememesinin nedeni hangisidir?
- A) Avrupa'dan çok sayıda Haçlı gemisinin gelmesi
- B) Osmanlı ordusunun kuşatmada top kullanmaması
- C) Haliç girişine gerilen zincirin geçişi engellemesi
- D) Doğu Roma'nın şehri hemen teslim etmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Haliç girişine gerilen zincirin geçişi engellemesi
Doğu Roma, Osmanlı donanmasının Haliç'e girmesini önlemek için Haliç girişine büyük bir zincir germişti; gemilerin karadan yürütülmesi bu engeli aşmak içindi. Osmanlı ordusu kuşatmada büyük toplar kullanmıştır, bu yüzden top kullanılmaması bir neden olamaz.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.