7. Sınıf Sosyal Bilgiler · Teknoloji ve Sosyal Bilimler
Sosyal Bilimlerin Çalışma Alanları
- sosyal bilimler
- tarih
- coğrafya
- arkeoloji
- ekonomi
- hukuk
- sosyoloji
- felsefe
Sosyal bilimlerin çalışma alanları nelerdir?
Sosyal bilimlerin çalışma alanları; tarih, coğrafya, arkeoloji, ekonomi, hukuk, sosyoloji ve felsefe gibi insanın toplum içindeki yaşamını farklı yönlerden inceleyen bilim dallarıdır. Sosyal bilimler, insanların toplum içinde nasıl yaşadığını ve birbirleriyle nasıl ilişki kurduğunu inceler; toplum bilimleri olarak da adlandırılır. Tarih, geçmişteki olayları belgelere dayanarak yer ve zaman bilgisiyle, neden-sonuç ilişkisi içinde inceler. Coğrafya insan ile yeryüzü arasındaki ilişkiyi araştırır; Karadeniz'de dik yamaçlarda teraslama yapılması buna örnektir. Arkeoloji, eski uygarlıklardan kalan kalıntıları kazılarla inceler; Göbeklitepe ve Çatalhöyük önemli kazı alanlarıdır. Ekonomi üretim, dağıtım ve tüketimi; sosyoloji toplumu ve sosyal kurumları inceler. Hukuk, toplumsal ilişkileri düzenleyen yazılı kurallar bütünüdür; felsefe ise "düşünce bilimi" olarak bilinir. Bu dallar birbirinden yararlanır; bir arkeolog kazı sonuçlarını yorumlarken tarih ve coğrafya bilgisine de başvurur.
Sosyal Bilimlerin Çalışma Alanları: konu anlatımı ve özeti
Sosyal bilimler, insanların toplum içinde nasıl yaşadığını, birbirleriyle nasıl ilişki kurduğunu ve bu ilişkilerin sonuçlarını inceleyen bilim alanıdır. Toplum bilimleri olarak da adlandırılır ve yaşadığımız dünyayı daha iyi anlamamıza yardım eder.
- Tarih, geçmişteki olayları belgelere dayanarak yer ve zaman bilgisiyle, neden-sonuç ilişkisi içinde inceler.
- Coğrafya, insan ile yeryüzü arasındaki ilişkiyi inceler. Karadeniz'de dik yamaçlarda teraslama yapılması buna örnektir.
- Arkeoloji, eski uygarlıklardan kalan alet, çanak çömlek ve yapı kalıntılarını kazılarla inceler. Göbeklitepe ve Çatalhöyük önemli kazı alanlarıdır.
- Ekonomi, üretim, dağıtım ve tüketim süreçlerini; ihracat ve ithalatı inceler.
- Hukuk, insanların birbirleriyle, toplumla ve devletle ilişkilerini düzenleyen yazılı kurallar bütünüdür.
- Sosyoloji, toplumu, sosyal kurumları ve insanların toplumsal hayattaki etkileşimlerini inceler.
- Felsefe, insan, hayat ve evren üzerine düşünüp sorgulamaktır; "düşünce bilimi" olarak bilinir.
Unutma: Sosyal bilim dalları birbirinden yararlanır; örneğin bir arkeolog kazı sonuçlarını yorumlarken tarih ve coğrafya bilgisine de başvurur.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Sosyal bilim dallarını birbirinden ayırmanın kolay yolu, aynı yere farklı gözlüklerle bakmaktır. Örneğin bir eski çarşıyı düşün.
- Tarihçi sorar: Bu çarşı ne zaman ve kim tarafından kuruldu?
- Coğrafyacı sorar: Çarşı neden nehrin kıyısına, yolların kesiştiği yere kurulmuş?
- Arkeolog sorar: Toprağın altında eski dükkânlardan hangi kalıntılar var?
- Ekonomist sorar: Burada hangi mallar alınıp satılıyor, fiyatlar nasıl belirleniyor?
- Sosyolog sorar: Esnaf ve müşteriler arasında nasıl ilişkiler var?
Aynı yer, her bilim dalının sorusuyla farklı bir yönünü gösterir.
Sık yapılan hata: "Arkeoloji ile tarih aynı şeydir." Doğrusu: Tarih daha çok yazılı belgeleri inceler; arkeoloji ise kazılarla bulunan kalıntılardan bilgi üretir. Yazının olmadığı dönemleri anlamamızı sağlayan en önemli kaynak arkeolojidir.
Derinleş
Yaşadığın mahallenin bir sorununu ya da özelliğini seç (bir parkın kullanımı, mahalle pazarı, eski bir bina gibi). Bu konuyu en az üç sosyal bilim dalının bakış açısıyla incelemek için her dala ait birer araştırma sorusu yaz. Hangi soru için anket, hangisi için gözlem, hangisi için belge incelemesi gerekir? Hangi dalın sorusu sana en ilginç geldi, neden?
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
SB.7.6.2Örnek metinler üzerinden sosyal bilimlerin çalışma alanlarına dair genelleme yapabilme
- a) Örnek metinler üzerinden sosyal bilimlerin çalışma alanlarına dair bilgi toplar.
- c) Örnek metinler üzerinden sosyal bilimlerin çalışma alanlarının farklılıklarını belirler.
Bu konuda neler var?
- Tarih
- Coğrafya
- Arkeoloji
- Felsefe
- Ekonomi
- Hukuk
- Sosyoloji
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Bir öğrenci defterine şu soruları yazıyor: "Mutluluk nedir?", "Doğru bilgiye nasıl ulaşırız?", "İnsan neden vardır?" Bu sorular deneyle ya da kazıyla değil, akıl yürütme ve sorgulamayla cevaplanmaya çalışılır. Öğrencinin sorduğu sorular en çok hangi bilim dalının konusudur?
- A) Coğrafya
- B) Felsefe
- C) Ekonomi
- D) Arkeoloji
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Felsefe
İnsan, bilgi ve varlık üzerine akıl yürütme ve sorgulamayla düşünmek felsefenin konusudur. Arkeoloji de insanı inceler, ancak kazılarla bulunan kalıntılara dayanır; metindeki sorular ise kazıyla cevaplanamaz.
Kolay
2Bir okulda "Sosyal Bilimler Günü" için sınıflara farklı bilim dalları dağıtılıyor. Her sınıf, kendi dalının insanı ve toplumu nasıl incelediğini anlatan bir pano hazırlayacak; ancak listeye yanlışlıkla bu gruba girmeyen bir dal da eklenmiş. Listeye yanlışlıkla eklenen bilim dalı hangisidir?
- A) Sosyoloji
- B) Arkeoloji
- C) Ekonomi
- D) Kimya
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kimya
Kimya maddenin yapısını inceleyen bir fen bilimidir. Arkeoloji kazılarla taş ve toprak kalıntılarıyla uğraştığı için fen bilimi sanılabilir, ancak bu kalıntılar üzerinden geçmişteki insanların hayatını incelediği için sosyal bilimdir.
Kolay
3Bir araştırmacı, 1923'te yapılan Türkiye İktisat Kongresi'ni incelemek için dönemin gazetelerini, kongre tutanaklarını ve katılımcıların anılarını okuyor. Kongrenin hangi koşullarda toplandığını ve alınan kararların sonraki yıllardaki etkilerini ortaya koymaya çalışıyor. Bu araştırmacının çalışması en çok hangi bilim dalının alanına girer?
- A) Sosyoloji
- B) Tarih
- C) Felsefe
- D) Hukuk
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Tarih
Geçmişte yaşanmış bir olayı belgelere dayanarak, yer ve zaman bildirerek neden-sonuç ilişkisi içinde incelemek tarihin konusudur. Sosyoloji de toplumu inceler, ancak günümüz toplumsal ilişkilerine odaklanır; araştırmacı ise geçmişteki bir olayı belgelerle incelemektedir.
Kolay
4Şanlıurfa'daki Göbeklitepe'de dikili taşlar, Konya'daki Çatalhöyük'te ise ev kalıntıları ve çanak çömlek parçaları gün yüzüne çıkarılıyor. Ekipler bu buluntuları fırçalarla temizleyip kayıt altına alıyor ve binlerce yıl önce yaşayan insanların hayatını anlamaya çalışıyor. Bu ekipler öncelikle hangi bilim dalında çalışmaktadır?
- A) Hukuk
- B) Ekonomi
- C) Arkeoloji
- D) Sosyoloji
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Arkeoloji
Geçmiş uygarlıklardan kalan yapı ve eşya kalıntılarını kazılarla ortaya çıkarıp inceleyen bilim dalı arkeolojidir. Sosyoloji de insan topluluklarını inceler, ancak kazı yapmaz; günümüz toplumundaki ilişkilere odaklanır.
Kolay
5Bir araştırmacı, Ramazan ayında düzenlenen iftar ve yardımlaşma etkinliklerinde insanların toplumsal dayanışma içinde nasıl etkileşim kurduğunu inceliyor. Bu araştırmacı hangi bilim dalında çalışmaktadır?
- A) Arkeoloji
- B) Hukuk
- C) Ekonomi
- D) Sosyoloji
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Sosyoloji
İnsanların toplumsal hayattaki etkileşimlerini ve dayanışmasını incelemek sosyolojinin konusudur. Arkeoloji ise geçmiş uygarlıkların kalıntılarını kazılarla inceler.
Kolay
6Okullarda yapılan tartışma etkinlikleri, konferanslar, forumlar ve seminerler insanların çeşitli konular üzerinde düşünmesini ve sorgulamasını teşvik eder. Bu etkinlikler en çok hangi bilim dalıyla ilişkilidir?
- A) Ekonomi
- B) Felsefe
- C) Coğrafya
- D) Arkeoloji
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Felsefe
Felsefe düşünme, soru sorma ve sorgulamaya dayanan “düşünce bilimi”dir; tartışma etkinlikleri bu beceriyi geliştirir. Diğer dallar sorgulamadan çok belirli konuları inceler.
Kolay
7Kırmızı ışıkta geçen bir sürücüye trafik cezası yazılıyor. İnsanların güvenliğini ve haklarını koruyan bu uygulama hangi sosyal bilim dalının alanına girer?
- A) Hukuk
- B) Sosyoloji
- C) Coğrafya
- D) Felsefe
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hukuk
Trafik kuralları ve cezaları, insanların birbirleriyle ve devletle ilişkilerini düzenleyen yazılı kurallardır; bu hukukun konusudur. Sosyoloji ise toplumsal etkileşimleri inceler, kural koymaz.
Kolay
8Nüfus müdürlüklerinde kimlik ve evlilik işlemleri yasal düzenlemelere göre yürütülür. Bu örnek hukukun hangi işlevini gösterir?
- A) Toplumsal düzeni sağlama
- B) Yer şekillerini açıklama
- C) Ürünleri tüketiciye ulaştırma
- D) Geçmiş uygarlıkları tanıtma
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Toplumsal düzeni sağlama
Kimlik ve evlilik gibi işlemlerin kurallara göre yapılması, hukuk kurallarının toplumun düzenini sağladığını gösterir. Yer şekillerini açıklamak coğrafyanın konusudur.
Kolay
9Tarih, coğrafya, sosyoloji ve ekonomi gibi bilim dallarını kapsayan sosyal bilimler başka hangi adla da anılır?
- A) Mühendislik bilimleri
- B) Sağlık bilimleri
- C) Toplum bilimleri
- D) Doğa bilimleri
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Toplum bilimleri
Sosyal bilimler, insanı ve toplumu incelediği için toplum bilimleri olarak da adlandırılır. Doğa bilimleri ise fizik, kimya ve biyoloji gibi dalları kapsar.
Kolay
10Göller Bölgesi'nde göllerden tarlalara sulama kanalları açılarak tarım yapılıyor. İnsanın su kaynaklarını değerlendirerek çevresiyle etkileşim kurmasını gösteren bu örnek, en çok hangi bilim dalının inceleme alanına girer?
- A) Coğrafya
- B) Sosyoloji
- C) Felsefe
- D) Hukuk
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Coğrafya
Coğrafya insan ile yeryüzü arasındaki ilişkiyi inceler; su kaynaklarının tarım için kullanılması bu ilişkiye örnektir. Hukuk ise insan ilişkilerini düzenleyen yazılı kurallarla ilgilenir.
Kolay
11İstanbul Boğazı üzerine köprüler yapılması, insanların ulaşım ihtiyaçlarını coğrafi koşullara uygun biçimde çözme çabasını gösterir. Bu örnek coğrafyanın hangi temel konusuyla ilgilidir?
- A) İnsanların haklarının korunması
- B) İnsan ile yeryüzü arasındaki ilişki
- C) Geçmiş olayların neden ve sonuçları
- D) Toplumsal kurumların yapısı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İnsan ile yeryüzü arasındaki ilişki
Köprüler, insanın boğaz gibi bir yeryüzü özelliğine uyum sağlayarak ihtiyacını karşılamasını gösterir; bu insan ile yeryüzü ilişkisidir. Geçmiş olayların nedenleri tarihin konusudur.
Kolay
12Efes Antik Kenti'nde ortaya çıkarılan kalıntılar, o dönemdeki ticaret, şehir planlaması ve sosyal yaşam hakkında önemli ipuçları vermektedir. Bu kalıntılardan bilgi elde eden bilim dalının temel çalışma yöntemi hangisidir?
- A) Kazı yaparak geçmişe ait kalıntıları incelemek
- B) Hayatın anlamı üzerine sorular sormak
- C) Kanun maddelerini yorumlayıp uygulamak
- D) Toplu taşımadaki insan davranışlarını gözlemlemek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kazı yaparak geçmişe ait kalıntıları incelemek
Antik kentlerdeki kalıntıları inceleyen bilim dalı arkeolojidir ve “kazı bilimi” olarak bilinir. Toplu taşımadaki davranışları gözlemlemek sosyolojinin yöntemidir.
Kolay
13Hukuk sisteminin sağlıklı işlemesinde hangileri belirleyici bir role sahiptir?
- A) Pazarlar, fabrikalar ve tüketiciler
- B) Konferanslar, forumlar ve seminerler
- C) Müzeler, kazı alanları ve arkeologlar
- D) Yasalar, mahkemeler ve hâkimler
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yasalar, mahkemeler ve hâkimler
Hukuk sisteminin işlemesinde yasalar, mahkemeler ve hâkimler belirleyicidir; böylece adalet duygusu güçlenir. Müzeler ve kazı alanları arkeoloji ile ilgilidir.
Kolay
14Bir araştırmacı İstanbul'daki büyük pazarlarda ve süpermarket zincirlerinde ürünlerin halka nasıl ulaştırıldığını ve nasıl satıldığını inceliyor. Bu araştırma hangi bilim dalının konusudur?
- A) Arkeoloji
- B) Felsefe
- C) Ekonomi
- D) Hukuk
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ekonomi
Ürünlerin dağıtımı ve tüketimi ekonominin inceleme konusudur. Hukuk ise bu süreçteki kurallarla ilgilenir, satış ve dağıtımın kendisini incelemez.
Kolay
15Sosyal bilimler insanı en çok hangi yönüyle inceler?
- A) Hücrelerinin çalışma biçimiyle
- B) Toplumla kurduğu ilişkiler ve bunların sonuçlarıyla
- C) Kullandığı maddelerin kimyasal yapısıyla
- D) Vücudunun fiziksel yapısı ve organlarıyla
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Toplumla kurduğu ilişkiler ve bunların sonuçlarıyla
Sosyal bilimler insanın fiziksel özelliklerinden çok toplumla kurduğu ilişkiler ve bu ilişkilerin sonuçları üzerinde durur. Vücut yapısı ve hücreler biyoloji ya da tıbbın konusudur.
Kolay
16İlk kez 2003 yılında İstanbul'da açılan ve edebiyat ile sosyal bilimler alanlarında öğrencilerin bilim insanı olarak yetişmesine kaynaklık etmeyi amaçlayan okullar hangileridir?
- A) Fen liseleri
- B) Sosyal bilimler liseleri
- C) Güzel sanatlar liseleri
- D) Spor liseleri
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sosyal bilimler liseleri
Edebiyat ve sosyal bilimler alanında bilim insanı yetiştirmeyi amaçlayan okullar sosyal bilimler liseleridir. Fen liseleri ise fen ve matematik alanlarına yöneliktir.
Kolay
17Bir araştırmacı, son yirmi yılda akıllı telefonların yaygınlaşmasıyla aile bireylerinin birbiriyle iletişim kurma biçiminin nasıl değiştiğini ailelerle görüşmeler yaparak inceliyor. Bu araştırma en çok hangi sosyal bilim dalının çalışma alanına girer?
- A) Coğrafya
- B) Arkeoloji
- C) Hukuk
- D) Sosyoloji
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Sosyoloji
Sosyoloji, aile gibi sosyal kurumları ve insanların toplumsal hayattaki etkileşimlerini inceler; toplumların zaman içinde geçirdiği değişimleri de araştırır. Aile bireylerinin iletişim biçimindeki değişim bu kapsamdadır. Coğrafya insan ile yeryüzü ilişkisini, arkeoloji kazılarla geçmiş uygarlıkların kalıntılarını, hukuk ise ilişkileri düzenleyen yazılı kuralları inceler.
Kolay
18Öğretmen, "Geçmişten beslenen tarih, geleceğe yön vermek için de büyük önem taşır." diyor. Aşağıdakilerden hangisi bu söze uygun bir örnektir?
- A) Geçmiş salgınlarda alınan önlemlerden yararlanılarak yeni salgınlara hazırlanılması
- B) Bir coğrafyacının bir dağın yükseltisini ölçerek haritaya işlemesi
- C) Bir ekonomistin bu haftaki market fiyatlarını kaydedip karşılaştırması
- D) Bir hukukçunun yeni çıkan bir kanunun maddelerini televizyonda vatandaşlara anlatması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Geçmiş salgınlarda alınan önlemlerden yararlanılarak yeni salgınlara hazırlanılması
Geçmişte yaşanan salgınlarda neyin işe yaradığını öğrenip gelecekteki salgınlara buna göre hazırlanmak, geçmişin bilgisiyle geleceğe yön vermektir. Dağın yükseltisini ölçmek coğrafyanın, bugünkü fiyatları kaydetmek ekonominin, yeni kanunu anlatmak hukukun çalışmasıdır; bunlarda geçmişten geleceğe uzanan bir ders çıkarma yoktur.
Orta
19Selin'in annesi internetten aldığı çamaşır makinesinin birkaç gün sonra bozulduğunu görüyor. Satıcı makineyi değiştirmeyi kabul etmeyince Tüketici Hakem Heyetine başvuruyor ve kanunlardaki tüketici haklarına dayanarak makinenin yenisiyle değiştirilmesini sağlıyor. Bu süreçte hakların belirlenmesi ve korunması en çok hangi bilim dalının konusudur?
- A) Arkeoloji
- B) Hukuk
- C) Sosyoloji
- D) Felsefe
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Hukuk
Hukuk, insanların haklarını ve bu hakların hangi kurallarla korunacağını inceler; tüketici haklarına dayanarak başvuru yapmak bir hukuk uygulamasıdır. Sosyoloji insanların toplum içindeki etkileşimlerini inceler, hakların kanunlarla güvenceye alınması ise onun değil hukukun alanıdır.
Orta
20Dağlık ve dik yamaçlı bir bölgede yaşayan çiftçiler, yağmur sularının toprağı sürükleyip götürmesini önlemek için yamaçları basamaklar (teraslar) hâlinde düzenleyip tarım yapıyor. Böylece eğimli arazide ekim yapılabilecek alanı da genişletiyorlar. Bu örnek en çok hangi bilim dalının inceleme konusudur?
- A) Coğrafya
- B) Hukuk
- C) Felsefe
- D) Tarih
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Coğrafya
Coğrafya insan ile yeryüzü arasındaki karşılıklı ilişkiyi inceler; insanların eğimli araziye uygun tarım yöntemi geliştirmesi buna örnektir. Tarih de insan faaliyetlerini inceler, ancak geçmişteki olaylara odaklanır; örnekte ise insan ile doğal çevre arasındaki ilişki anlatılmaktadır.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.