8. Sınıf Fen Bilimleri · Basınç
Sıvı Basıncını Etkileyen Değişkenler
- sıvı basıncı
- derinlik
- yoğunluk
- basınç
- kap şekli
- baraj
Sıvı basıncı hangi değişkenlere bağlıdır?
Sıvı basıncı, sıvının derinliğine ve yoğunluğuna bağlıdır; derinlik ve yoğunluk arttıkça basınç da artar. Sıvılar bulundukları kabın tabanına ve yan yüzeylerine, yani temas ettikleri her yüzeye basınç uygular. Delikli bir su şişesinde tabana en yakın delikten çıkan su en uzağa fışkırır, çünkü o noktanın derinliği en fazladır. Aynı derinlikte yoğunluğu büyük olan sıvının basıncı daha fazladır. Sıvı basıncı kabın şekline, genişliğine ve sıvının miktarına bağlı değildir: geniş bir kapta 10 cm yükseklikteki 5 L su, dar bir kapta 20 cm yükseklikteki 2 L sudan daha az basınç yapar. Barajların alt kısmının kalın yapılması, dalgıçların derinde özel giysi kullanması ve su depolarının yüksek yerlere kurulması sıvı basıncıyla ilgilidir. Sıvı basıncında belirleyici olan sıvının miktarı değil, noktanın derinliği ve sıvının yoğunluğudur.
Sıvı Basıncını Etkileyen Değişkenler: konu anlatımı ve özeti
Havuzun dibine daldıkça kulaklarında artan baskıyı hissedersin. Bu konu sıvıların bulundukları kaba uyguladığı basıncın hangi değişkenlere bağlı olduğunu anlatır.
- Sıvılar, bulundukları kabın tabanına ve yan yüzeylerine, yani temas ettikleri her yüzeye basınç uygular.
- Sıvı basıncı derinlikle doğru orantılıdır; derine inildikçe basınç artar. Bu yüzden delikli bir su şişesinde en alttaki delikten çıkan su en uzağa fışkırır.
- Sıvı basıncı sıvının yoğunluğuyla doğru orantılıdır. Aynı derinlikte yoğunluğu büyük olan sıvının basıncı daha fazladır.
- Sıvı basıncı kabın şekline, genişliğine ve sıvının miktarına bağlı değildir.
- Örnek: geniş bir kapta 5 L su 10 cm, dar bir kapta 2 L su 20 cm yükseklikteyse tabandaki basınç 2 L suyun bulunduğu kapta daha fazladır.
Su miktarı az olsa da 20 cm derinlikteki dar kabın tabanındaki basınç, 10 cm derinlikteki geniş kabınkinden büyüktür - Barajların alt kısmının daha kalın yapılması, dalgıçların derinde özel giysiler kullanması ve su depolarının yüksek yerlere kurulması sıvı basıncıyla ilgilidir.
Unutma: Sıvı basıncı sorularında sıvının miktarına değil, noktanın sıvı yüzeyinden derinliğine ve sıvının yoğunluğuna bak.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Sıvı basıncını düşünürken kendine yalnızca iki şey sor: Ne kadar derindeyim? Sıvı ne kadar yoğun?
- Derinlik arttıkça basınç artar.
- Aynı derinlikte yoğunluğu büyük olan sıvının basıncı daha fazladır.
- Kabın şekli, genişliği ve sıvının miktarı basıncı değiştirmez.
Deney: Plastik bir şişenin üzerine farklı yüksekliklerde üç delik aç ve şişeyi suyla doldur. En alttaki delikten çıkan su en uzağa fışkırır; çünkü orada derinlik en fazladır.
Günlük hayattan: Havuzun derin tarafına daldığında kulaklarında artan baskı, derinlikle artan su basıncıdır.
Sık yapılan hata: "Çok su olan kabın tabanındaki basınç daha büyüktür." Doğrusu: Geniş bir kapta çok su, dar bir kapta az su olabilir; tabandaki basıncı sıvının miktarı değil, sıvı yüksekliği belirler.
Derinleş
Barajların duvarlarının neden alttan kalın, üstten ince yapıldığını araştır. Bir karton ya da plastik kapla barajı temsil eden bir model kur ve farklı su yüksekliklerinde duvarın hangi bölgesinin daha çok zorlandığını gözlemle. Bu bilgiyi denizaltı ya da dalgıç giysisi tasarlayan bir mühendisin nasıl kullanacağını açıkla.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Şekildeki su dolu plastik şişenin aynı yan yüzeyinde, farklı yüksekliklerdeki K, L ve M noktalarına eşit büyüklükte delikler açılıyor. Deliklerin açıldığı anda şişedeki su seviyesi şekildeki gibidir. Su ilk anda hangi delikten en uzağa fışkırır?
- A) K deliğinden
- B) L deliğinden
- C) M deliğinden
- D) Üçünden de eşit uzaklığa
Cevabı göster
Doğru cevap: A) K deliğinden
K deliği şişenin tabanına en yakın, yani su yüzeyinden en derindeki noktadadır. Derinlik arttıkça sıvı basıncı arttığından su en uzağa K deliğinden fışkırır. Deliklerin büyüklüğü eşit diye suyun eşit uzaklığa fışkıracağını düşünmek, basıncın derinliğe bağlı olduğunu gözden kaçırmaktır.
Kolay
2Bir baraj gezisinde rehber, baraj duvarının en üst kısmının birkaç metre, tabana yakın kısmının ise onlarca metre kalınlıkta olduğunu söylüyor. Öğrenciler duvarın neden yukarıdan aşağıya doğru kalınlaştığını merak ediyor. Baraj duvarının bu şekilde yapılmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Suyun yüzeye yakın yerlerde daha fazla basınç uygulaması
- B) Baraj gölündeki su miktarının çok fazla olması
- C) Suyun yoğunluğunun derinlikte azalması
- D) Suyun derinlik arttıkça daha fazla basınç uygulaması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Suyun derinlik arttıkça daha fazla basınç uygulaması
Sıvı basıncı derinlikle artar. Barajın tabana yakın kısmına daha büyük basınç etki ettiği için bu kısım daha kalın yapılır. Basıncın gölün su miktarından kaynaklandığını düşünmek yanlıştır; aynı derinlikte küçük bir göl de barajın o noktasına aynı basıncı uygular.
Kolay
3Dalış eğitmeni, öğrencilerine aynı derinlikte deniz suyunun tatlı sudan biraz daha fazla basınç uyguladığını anlatıyor. İki ortamda da derine inildikçe kulaklarda hissedilen basıncın arttığını ekliyor. Eğitmenin anlattıklarına göre sıvı basıncı aşağıdaki değişkenlerden hangi ikisine bağlıdır?
- A) Sıvının derinliği ve yoğunluğu
- B) Kabın şekli ve sıvının miktarı
- C) Kabın genişliği ve sıvının rengi
- D) Sıvının miktarı ve kabın ağırlığı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Sıvının derinliği ve yoğunluğu
Deniz suyunun yoğunluğu tatlı sudan büyük olduğu için aynı derinlikte daha fazla basınç uygular; derinlik arttıkça da basınç artar. Sıvı basıncı derinlik ve yoğunlukla doğru orantılıdır, kabın şekline ya da sıvının miktarına bağlı değildir. Denizde çok su olduğu için basıncın büyük olduğunu düşünmek yanılgıdır.
Kolay
4Zeynep, su dolu bir pet şişenin tabanına ve yan yüzeylerinin farklı yerlerine iğneyle küçük delikler açıyor. Şişeyi lavabonun üzerinde tuttuğunda suyun hem tabandaki deliklerden hem de yanlardaki deliklerden dışarı fışkırdığını görüyor. Bu gözleme göre sıvıların kaba uyguladığı basınçla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Sıvı, temas ettiği tüm yüzeylere basınç uygular.
- B) Sıvı, yalnızca kabın tabanına basınç uygular.
- C) Sıvı, yalnızca kabın yan yüzeylerine basınç uygular.
- D) Sıvı basıncı yalnızca kap delindiğinde oluşur.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Sıvı, temas ettiği tüm yüzeylere basınç uygular.
Suyun hem tabandaki hem yandaki deliklerden fışkırması, sıvının kabın temas ettiği bütün yüzeylerine basınç uyguladığını gösterir. Basınç delik açılınca oluşmaz; delik yalnızca var olan basıncın etkisini görünür kılar. Katılar gibi sıvıların da yalnızca tabana basınç uyguladığını sanmak yaygın bir yanılgıdır.
Kolay
5Aynı sıvı içinde derinlik arttıkça sıvı basıncı nasıl değişir?
- A) Artar
- B) Azalır
- C) Değişmez
- D) Önce artar sonra azalır
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Artar
Sıvı basıncı derinlikle doğru orantılıdır; derine inildikçe basınç artar. Derinlik arttıkça basıncın azaldığı düşüncesi yanlıştır.
Kolay
6Sıvı basıncı aşağıdakilerden hangisine bağlı değildir?
- A) Sıvının derinliğine
- B) Sıvının yoğunluğuna
- C) Noktanın sıvı yüzeyine uzaklığına
- D) Kabın şekline
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kabın şekline
Sıvı basıncı derinliğe ve yoğunluğa bağlıdır; kabın şekline, genişliğine ve sıvı miktarına bağlı değildir. Noktanın sıvı yüzeyine uzaklığı derinliğin kendisidir.
Kolay
7Suyla dolu bir bardağa batırılan pipetin üst ucu parmakla kapatılıp pipet bardaktan çıkarıldığında içindeki su dökülmüyor. Suyun dökülmemesinin nedeni hangisidir?
- A) Suyun pipete yapışarak ağırlığını kaybetmesi
- B) Havanın pipetin altındaki suya basınç uygulaması
- C) Pipetin içinde hiç basınç olmaması
- D) Parmağın suyu yukarıdan çekmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Havanın pipetin altındaki suya basınç uygulaması
Alttan suya etki eden hava basıncı, suyun dökülmesini engeller; üst uç kapalı olduğu için yukarıdan gelen hava basıncı bunu dengeleyemez. Su ağırlığını kaybetmez.
Kolay
8Deniz seviyesinden yüksek bir dağın zirvesine doğru çıkıldıkça açık hava basıncı nasıl değişir?
- A) Azalır, çünkü üzerimize etki eden havanın ağırlığı azalır.
- B) Artar, çünkü üzerimize etki eden havanın ağırlığı artar.
- C) Değişmez, çünkü hava her yerde aynıdır.
- D) Artar, çünkü yükseklerde hava daha sıcaktır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Azalır, çünkü üzerimize etki eden havanın ağırlığı azalır.
Yükseğe çıkıldıkça üzerimizdeki hava katmanı incelir ve havanın ağırlığı azaldığı için açık hava basıncı azalır. Bu yüzden deniz kenarındaki basınç dağın zirvesindekinden büyüktür.
Kolay
9Hakan, şişirdiği bir balonu tek kürdan saplanmış bir köpüğe bastırınca balon patlıyor; elli kürdan saplanmış köpüğe aynı kuvvetle bastırınca balon patlamıyor. Balonun ikinci durumda patlamamasının nedeni hangisidir?
- A) Kuvvet daha dar alana toplandığı için basınç artmıştır.
- B) Elli kürdan balonun ağırlığını azaltmıştır.
- C) Balonun içindeki hava miktarı azalmıştır.
- D) Kuvvet daha geniş alana dağıldığı için basınç azalmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kuvvet daha geniş alana dağıldığı için basınç azalmıştır.
Elli kürdanda kuvvet daha geniş bir alana dağılır; her noktaya düşen basınç küçüldüğü için balon patlamaz. Tek kürdanda kuvvet çok küçük alana etki ettiği için basınç büyüktür.
Kolay
10Bir sürahideki su, sürahinin hangi yüzeylerine basınç uygular?
- A) Yalnızca sürahinin tabanına
- B) Yalnızca sürahinin yan yüzeylerine
- C) Temas ettiği taban ve yan yüzeylerin tamamına
- D) Yalnızca sürahinin ağız kısmına
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Temas ettiği taban ve yan yüzeylerin tamamına
Sıvılar bulundukları kabın tabanına ve yan yüzeylerine, yani temas ettikleri her yüzeye basınç uygular. Yalnızca tabana basınç uyguladıklarını düşünmek bir kavram yanılgısıdır.
Kolay
11Havuzun dibine doğru dalan Elif, derine indikçe kulaklarındaki baskının arttığını hissediyor. Elif'in hissettiği bu değişimin nedeni hangisidir?
- A) Derinlik arttıkça suyun uyguladığı basıncın artması
- B) Derinlik arttıkça suyun yoğunluğunun azalması
- C) Havuzdaki su miktarının azalması
- D) Havuz duvarlarının şeklinin değişmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Derinlik arttıkça suyun uyguladığı basıncın artması
Sıvı basıncı derinlikle doğru orantılı olduğundan Elif derine indikçe daha büyük basınçla karşılaşır. Havuzun şekli ya da su miktarı bu değişimi açıklamaz.
Kolay
12Aynı derinlikte, yoğunluğu farklı iki sıvının uyguladığı basınçlar için hangisi doğrudur?
- A) Yoğunluğu küçük olan sıvının basıncı daha fazladır.
- B) Yoğunluğu büyük olan sıvının basıncı daha fazladır.
- C) İki sıvının basıncı her zaman eşittir.
- D) Miktarı fazla olan sıvının basıncı daha fazladır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yoğunluğu büyük olan sıvının basıncı daha fazladır.
Sıvı basıncı yoğunlukla doğru orantılıdır; aynı derinlikte yoğunluğu büyük sıvı daha fazla basınç uygular. Sıvı miktarı basıncı belirlemez.
Kolay
13Aynı derinlikteki su ile etil alkolden hangisinin daha fazla basınç uygulaması beklenir? Suyun yoğunluğu etil alkolünkinden büyüktür.
- A) Etil alkol
- B) İkisi eşit basınç uygular
- C) Miktarı az olan sıvı
- D) Su
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Su
Derinlikler eşitken yoğunluğu büyük olan sıvı daha fazla basınç uygular; bu nedenle su daha fazla basınç uygular. Sıvı miktarı basıncı belirlemez.
Kolay
14Dalgıçlar derin sulara inerken vücutlarını korumak için özel dalış giysileri kullanır. Bu önlemin alınmasının temel nedeni hangisidir?
- A) Derine inildikçe azalan su basıncı
- B) Derine inildikçe artan su basıncı
- C) Derinde suyun yoğunluğunun sıfır olması
- D) Su yüzeyindeki rüzgârın hızı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Derine inildikçe artan su basıncı
Derinlik arttıkça sıvı basıncı artar; dalgıçlar bu yüksek basınçtan korunmak için özel giysiler kullanır. Derine inildikçe basınç azalmaz.
Kolay
15Şehirlerdeki su depoları genellikle yüksek tepelere ya da yüksek kulelere kurulur. Bunun nedeni hangisidir?
- A) Suyun daha çabuk soğumasını sağlamak
- B) Suyun yoğunluğunu azaltmak
- C) Suyun evlere yeterli basınçla ulaşmasını sağlamak
- D) Depodaki su miktarını azaltmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Suyun evlere yeterli basınçla ulaşmasını sağlamak
Depo yüksekte olduğunda evlerdeki musluklarla depodaki su yüzeyi arasındaki derinlik farkı artar ve su yeterli basınçla akar. Deponun yüksekliği suyun yoğunluğunu değiştirmez.
Kolay
16Bir sıvı yağ tenekesine tek delik açıldığında yağ rahat akmıyor; ikinci bir delik açılınca yağ kolayca dökülüyor. İkinci deliğin açılmasının etkisi hangisidir?
- A) Yağın yoğunluğunu azaltarak daha hızlı akmasını sağlar.
- B) Tenekenin içindeki havanın tamamen boşalmasını sağlar.
- C) İçeri giren hava, yağa basınç uygulayarak yağın dışarı itilmesini sağlar.
- D) Yağın sıcaklığını artırarak akmasını kolaylaştırır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İçeri giren hava, yağa basınç uygulayarak yağın dışarı itilmesini sağlar.
İkinci delikten giren hava yağa basınç uygular ve yağ, üzerine etki eden açık hava basıncıyla itilerek dökülür. Delik açmak yağın yoğunluğunu değiştirmez.
Kolay
17Bir öğrenci, derinliğin sıvı basıncına etkisini incelemek için su dolu plastik bir şişenin yan yüzeyine alt, orta ve üst kısımlarda birer delik açacaktır. Öğretmeni, deliklerin eşit büyüklükte olması gerektiğini söylüyor. Deliklerin eşit büyüklükte açılmasının amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Fışkırma mesafelerindeki farkın yalnız derinlikten kaynaklanmasını sağlamak
- B) Suyun üç delikten de birbirine eşit uzaklığa fışkırmasını sağlamak
- C) Şişedeki suyun deliklerden daha uzun sürede boşalmasını sağlamak
- D) Alt delikteki sıvı basıncını üst delikteki sıvı basıncına eşitlemek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Fışkırma mesafelerindeki farkın yalnız derinlikten kaynaklanmasını sağlamak
Deneyde incelenen değişken deliğin derinliğidir. Delikler farklı büyüklükte olsaydı suyun fışkırma mesafesindeki farkın derinlikten mi, delik büyüklüğünden mi kaynaklandığı anlaşılamazdı. Delik büyüklüğü sabit tutulursa fark yalnız derinliğe bağlanabilir. Delikler eşit olsa da su en alttaki delikten en uzağa fışkırır; çünkü sıvı basıncı derinlikle artar.
Kolay
18Bir deney düzeneğinde ağzına balon gerilmiş bir huni, hortumla içinde renkli su bulunan bir U borusuna bağlanıyor. Huni bir sıvıya daldırıldığında balon içeri doğru göçüyor ve U borusunun öteki kolundaki renkli su yükseliyor. Bu düzenekte renkli suyun yükselme miktarı aşağıdakilerden hangisinin göstergesi olarak kullanılır?
- A) Huninin daldırıldığı sıvının sıcaklık değerinin
- B) Balona etki eden sıvı basıncının büyüklüğünün
- C) Kabın içindeki sıvının toplam miktarının
- D) U borusundaki renkli suyun yoğunluğunun
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Balona etki eden sıvı basıncının büyüklüğünün
Sıvı, huninin ağzındaki balona basınç uygular ve balonu içeri doğru iter. Balona etki eden basınç ne kadar büyükse balon o kadar çok göçer ve U borusunun öteki kolundaki renkli su o kadar çok yükselir. Bu nedenle yükselme miktarı, huninin bulunduğu noktadaki sıvı basıncının göstergesidir; sıvının sıcaklığını ya da miktarını göstermez.
Orta
19Bir öğrenci, ağzına gerilmiş balon yerleştirdiği bir huniyi hortumla içinde renkli su bulunan bir U borusuna bağlıyor. Huniyi önce etil alkole, sonra şekerli suya 5 cm derinliğe daldırıyor ve U borusundaki su seviyesinin şekerli suda daha çok yükseldiğini görüyor. Bu deneyle aşağıdaki hipotezlerden hangisi test edilmiştir?
- A) Aynı sıvıda derinlik arttıkça sıvı basıncı artar.
- B) Aynı derinlikte yoğunluğu büyük olan sıvının basıncı daha fazladır.
- C) Sıvı miktarı arttıkça kabın tabanına yapılan basınç artar.
- D) Sıvı basıncı, sıvının bulunduğu kabın şekline bağlıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Aynı derinlikte yoğunluğu büyük olan sıvının basıncı daha fazladır.
Deneyde derinlik (5 cm) sabit tutulmuş, sıvının cinsi yani yoğunluğu değiştirilmiştir. Şekerli suyun yoğunluğu alkolünkinden büyük olduğu için aynı derinlikte daha çok basınç oluşturmuştur. Derinliğin etkisini test etmek için ise aynı sıvıda farklı derinlikler denenmesi gerekirdi.
Orta
20Dalgıç Murat, denizde 5 m derinlikten 20 m derinliğe doğru iniyor. İnerken kulaklarındaki baskıyı dengelemek için burnunu kapatıp hafifçe üflemesi gerektiğini biliyor. Murat inerken vücuduna etki eden su basıncı için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Azalır, çünkü üstteki su miktarı azalır.
- B) Artar, çünkü derinlik artmıştır.
- C) Değişmez, çünkü suyun yoğunluğu aynıdır.
- D) Önce artar, sonra azalır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Artar, çünkü derinlik artmıştır.
Sıvı basıncı derinlikle doğru orantılıdır; dalgıç derine indikçe üzerine etki eden su basıncı artar. Suyun yoğunluğunun aynı kalması basıncı sabit tutmaz; yoğunluk aynıyken derinlik değiştiği için basınç değişir.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.