8. Sınıf Fen Bilimleri · Basınç

Katı Basıncını Etkileyen Değişkenler

basınç
katı basıncı
pascal
yüzey alanı
ağırlık
kuvvet

Katı basıncı hangi değişkenlere bağlıdır?

Katı basıncı, cismin yüzeye dik uyguladığı kuvvete (ağırlığa) ve yüzey alanına bağlıdır; katı basıncı = ağırlık / yüzey alanı formülüyle bulunur. Basınç birimi pascaldır ve 1 Pa = 1 N/m² olarak tanımlanır; karda ayak izinin sırtta ağır çanta varken derinleşmesi de ağırlığın etkisini gösterir. Yüzey alanı sabitken ağırlık arttıkça basınç artar; süngere üst üste konan kâseler süngeri daha çok çökertir. Ağırlık sabitken yüzey alanı küçüldükçe basınç artar; dik konan kitap, yatay konan aynı kitaptan daha fazla basınç yapar. Örneğin 600 N ağırlığındaki bir kutu 2 m² yüzeye 300 Pa, 3 m² yüzeye ise 200 Pa basınç uygular. Bıçak, iğne ve çivi uçları basıncı artırmak için sivri yapılır. Kar ayakkabıları, iş makinelerinin geniş paletleri ve devenin geniş ayak tabanları ise basıncı azaltır. Katı basıncı hesaplanırken cismin hacmi değil, yalnızca yüzeye değen alanı kullanılır.

Katı Basıncını Etkileyen Değişkenler: konu anlatımı ve özeti

Karda yürürken ayakların batar ama kayak takınca batmazsın; bunun nedeni katı basıncıdır. Bu konu katıların yüzeye uyguladığı basıncın nelere bağlı olduğunu anlatır.

Basınç, birim yüzeye dik olarak etki eden kuvvettir. Birimi pascal'dır (Pa); 1 Pa = 1 N/m².
Katı basıncı = yüzeye dik etki eden kuvvet (ağırlık) / yüzey alanı.
Yüzey alanı sabitken ağırlık arttıkça basınç artar. Üst üste konan kitaplar süngeri daha çok çökertir.
Ağırlık sabitken yüzey alanı küçüldükçe basınç artar, büyüdükçe azalır. Dik konan bir kitap, yatay konan aynı kitaptan daha fazla basınç yapar.
Örnek: 600 N ağırlığındaki bir kutu 2 m² yüzeye 600 / 2 = 300 Pa, 3 m² yüzeye ise 600 / 3 = 200 Pa basınç uygular.
600 N’lik kutu 2 m² yüzeye 300 Pa, 3 m² yüzeye 200 Pa basınç uygular; alan büyüdükçe basınç azalır
Basıncı artırmak için yüzey küçültülür: bıçak, iğne ve çivi uçları sivridir. Basıncı azaltmak için yüzey büyütülür: kar ayakkabıları, iş makinelerinin geniş paletleri ve devenin geniş ayak tabanları buna örnektir.

Unutma: Katı basıncını hesaplarken cismin hacmini değil, yalnızca yüzeye değen alanını kullan.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Katı basıncını hesaplarken iki soruya cevap ver: Ne kadar kuvvet? Ne kadar alana?

Kuvveti bul: Katı cisimlerde bu çoğunlukla ağırlıktır (N).
Yere değen alanı bul (m²). Cismin hacmini değil, yalnızca değen yüzeyini kullan.
Böl: Basınç = Kuvvet ÷ Alan.

Hesap örneği: 500 N ağırlığındaki bir kutu 0,5 m²'lik yüzeyiyle konursa 500 ÷ 0,5 = 1000 Pa; 0,25 m²'lik yüzeyiyle konursa 500 ÷ 0,25 = 2000 Pa basınç uygular. Alan yarıya inince basınç iki katına çıkar.

Günlük hayattan: Raptiyenin bir ucu sivri, öbür ucu geniştir. Sivri uç panoya büyük basınç uygular ve kolayca batar; geniş uç ise parmağına küçük basınç uygular ve canını yakmaz.

Sık yapılan hata: "Ağır cisim her zaman daha çok basınç yapar." Doğrusu: Basınç ağırlığa ve alana birlikte bağlıdır. Topuklu ayakkabı giyen hafif bir kişi, düz ayakkabılı ağır bir kişiden daha fazla basınç uygulayabilir.

Derinleş

Karda batmadan yürümeye yarayan bir kar ayakkabısı tasarla. Önce kendi ağırlığını hesapla (kütlen × yaklaşık 10 N/kg), sonra normal ayakkabının tabanının alanını kareli kâğıtla ölç. Basıncı normal ayakkabıdakinin dörtte birine indirmek için tabanın ne kadar büyük olması gerektiğini bul ve tasarımının yürümeyi zorlaştıran yönlerini tartış.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Kışın bir dağ evine giden Burcu, depoda bulunan eşyaları inceliyor. Bazı eşyaların yüzeye uyguladığı basıncı artırmak, bazılarınınkini ise azaltmak için tasarlandığını fark ediyor. Burcu'nun gördüğü eşyalardan hangisinde basıncın azaltılması amaçlanmıştır?
- A) Odun kesmek için baltanın ağzının bilenmesi
- B) Buz kıracağının ucunun sivri yapılması
- C) Buzda yürümek için ayakkabıya sivri dişler takılması
- D) Kar ayakkabısının tabanının geniş yapılması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kar ayakkabısının tabanının geniş yapılması
Kar ayakkabısı yere temas eden yüzey alanını büyütür; ağırlık aynı kalırken basınç azalır ve kişi kara daha az batar. Balta, buz kıracağı ve sivri dişler ise temas yüzeyini küçülterek basıncı artırır.
Kolay
2Bir bisiklet pompasının göstergesinde iki ölçek bulunuyor: biri bar, diğeri uluslararası birim sistemindeki (SI) basınç birimi. Emre, bu SI biriminin 1 m² yüzeye dik etki eden 1 N'luk kuvvetin oluşturduğu basınç olarak tanımlandığını okuyor. Göstergedeki SI basınç biriminin adı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Pascal
- B) Newton
- C) Joule
- D) Kilogram
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Pascal
Basıncın SI birimi pascaldır (Pa); 1 Pa = 1 N / 1 m². Newton ise basıncın değil kuvvetin birimidir; tanımda newton geçtiği için bu çeldiriciye yönelmek, kuvvet ile basıncı karıştırmaktır.
Kolay
3Seda aynı halıya önce düz tabanlı terlikle, sonra ince topuklu bir ayakkabıyla basıyor. Topuklu ayakkabının halıda çok daha derin bir iz bıraktığını görüyor; oysa iki durumda da Seda'nın ağırlığı değişmemiştir. Bu farkı açıklayan basınç kavramı aşağıdakilerden hangisiyle tanımlanır?
- A) Birim yüzeye dik etki eden kuvvet
- B) Bir cismin birim hacmindeki kütle
- C) Bir cisme etki eden yer çekimi kuvveti
- D) Bir cismin kapladığı yer miktarı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Birim yüzeye dik etki eden kuvvet
Basınç, birim yüzeye dik etki eden kuvvettir. Seda'nın ağırlığı aynı kaldığı hâlde ince topuklu ayakkabıda bu ağırlık çok küçük bir yüzeye düştüğü için basınç büyür. Yer çekimi kuvveti yani ağırlık iki durumda da aynıdır; bu yüzden farkı tek başına ağırlık açıklayamaz.
Kolay
4Yeni evine taşınan bir aile, 400 N ağırlığındaki buzdolabını laminat parkenin üzerine koymadan önce parkenin dayanıklılığını kontrol ediyor. Buzdolabının tabanı yere toplam 0,25 m²'lik bir yüzeyle temas ediyor. Buzdolabının parkeye uyguladığı basınç kaç Pa'dır?
- A) 100
- B) 400
- C) 800
- D) 1.600
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 1.600
Basınç = ağırlık / yüzey alanı = 400 N / 0,25 m² = 1.600 Pa'dır. 100, ağırlığı yüzey alanıyla çarpan öğrencinin bulacağı sonuçtur; 400 ise ağırlığın kendisidir, basınç ile kuvveti karıştırır.
Kolay
5Aşağıdakilerden hangisi bir basınç birimidir?
- A) Newton (N)
- B) Kilogram (kg)
- C) Pascal (Pa)
- D) Metre (m)
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Pascal (Pa)
Basıncın birimi pascal'dır; 1 Pa = 1 N/m². Newton ise kuvvet birimidir.
Kolay
6Basıncın tanımı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
- A) Bir cismin kapladığı yer miktarı
- B) Birim yüzeye dik olarak etki eden kuvvet
- C) Bir cismin birim hacmindeki madde miktarı
- D) Bir cismin hareket ederken aldığı yol
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Birim yüzeye dik olarak etki eden kuvvet
Basınç, birim yüzeye dik olarak etki eden kuvvettir. Birim hacimdeki madde miktarı ise yoğunluktur.
Kolay
7Ayşe ekmek keserken bıçağın keskin tarafını kullanıyor. Bıçağı ters çevirip kör tarafıyla kesmeye çalıştığında ekmeği kesemiyor. Bunun nedeni hangisidir?
- A) Keskin taraf daha büyük yüzeyle değdiği için daha fazla basınç uygular.
- B) Bıçağın keskin tarafı kör tarafından daha ağırdır.
- C) Keskin taraf daha küçük yüzeyle değdiği için daha fazla basınç uygular.
- D) Kör taraf ekmeğe hiç kuvvet uygulamaz.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Keskin taraf daha küçük yüzeyle değdiği için daha fazla basınç uygular.
Aynı kuvvet keskin tarafın küçük temas alanına etki ettiğinde basınç artar ve ekmek kesilir. Bıçağın ağırlığı hangi tarafla kesildiğine göre değişmez.
Kolay
8Ağırlığı değişmeyen bir cismin yere temas eden yüzey alanı küçültülürse cismin yere uyguladığı basınç nasıl değişir?
- A) Artar
- B) Azalır
- C) Değişmez
- D) Sıfır olur
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Artar
Katı basıncı yüzey alanıyla ters orantılıdır; ağırlık sabitken alan küçülürse basınç artar. Alan büyüseydi basınç azalırdı.
Kolay
9200 N ağırlığındaki bir kutu yere 4 m²'lik yüzeyle temas etmektedir. Kutunun yere uyguladığı basınç kaç pascaldır?
- A) 800
- B) 204
- C) 196
- D) 50
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 50
Basınç = 200 N / 4 m² = 50 Pa'dır. 800, ağırlık ile alanın çarpılmasıyla bulunan yanlış sonuçtur.
Kolay
10Katı cisimlerin yüzeye uyguladığı basınç hangi iki değişkene bağlıdır?
- A) Cismin rengi ve bulunduğu ortamın sıcaklığı
- B) Cismin hacmi ve yapıldığı maddenin rengi
- C) Cismin yerden yüksekliği ve sıcaklığı
- D) Cismin ağırlığı ve yere temas eden yüzey alanı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Cismin ağırlığı ve yere temas eden yüzey alanı
Katı basıncı cismin ağırlığıyla doğru, yere temas eden yüzey alanıyla ters orantılıdır. Hacim ya da renk katı basıncını belirlemez.
Kolay
11Karlı bir yolda önce boş elle, sonra sırtında ağır bir çantayla yürüyen Can, ikinci yürüyüşte ayak izlerinin daha derin olduğunu fark ediyor. Ayak izlerinin derinleşmesinin nedeni hangisidir?
- A) Ayak tabanının yüzey alanının artması
- B) Kara etki eden ağırlığın artması
- C) Karın sıcaklığının artması
- D) Can'ın daha yavaş yürümesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kara etki eden ağırlığın artması
Ayak tabanının alanı değişmezken çanta ağırlığı artırır; basınç ağırlıkla doğru orantılı olduğu için iz derinleşir. Alan artsaydı basınç azalırdı.
Kolay
12Terzi Yusuf, kumaşı kolayca delebilmek için ucu çok sivri iğneler kullanıyor. İğne uçlarının sivri yapılmasının amacı hangisidir?
- A) Yüzey alanını küçültüp basıncı artırmak
- B) Yüzey alanını büyütüp basıncı artırmak
- C) Yüzey alanını küçültüp basıncı azaltmak
- D) İğnenin ağırlığını artırmak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yüzey alanını küçültüp basıncı artırmak
Sivri uç temas yüzeyini küçültür; aynı kuvvet küçük alana etki ettiği için basınç artar ve kumaş kolay delinir. Yüzey alanının büyümesi basıncı azaltır.
Kolay
13Mehmet özdeş iki kitaptan birini sünger üzerine yatay, diğerini dik olarak koyuyor. Hangi kitabın süngeri daha çok çökertmesi beklenir ve neden?
- A) Yatay konan kitap; ağırlığı daha büyük yüzeye etki eder.
- B) Dik konan kitap; ağırlığı daha fazladır.
- C) İkisi de aynı çökertir; ağırlıkları eşittir.
- D) Dik konan kitap; ağırlığı daha küçük yüzeye etki eder.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Dik konan kitap; ağırlığı daha küçük yüzeye etki eder.
Kitaplar özdeş olduğundan ağırlıkları eşittir; dik konan kitap daha küçük yüzeye değdiği için daha fazla basınç uygular. Ağırlık eşit olsa da alan farklı olduğu için çökme farklıdır.
Kolay
14Çamurlu inşaat alanlarında çalışan iş makinelerinde tekerlek yerine geniş paletler kullanılır. Bunun nedeni hangisidir?
- A) Zemine uygulanan basıncı artırarak hızlanmak
- B) Zemine uygulanan basıncı azaltarak batmayı önlemek
- C) Makinenin ağırlığını azaltmak
- D) Makinenin yakıt tüketimini artırmak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Zemine uygulanan basıncı azaltarak batmayı önlemek
Geniş paletler temas yüzey alanını büyüttüğü için zemine uygulanan basınç azalır ve makine çamura batmaz. Paletler makinenin ağırlığını azaltmaz.
Kolay
15Develerin ayak tabanları geniştir. Bu özellik develerin kumda yürürken batmamasını nasıl sağlar?
- A) Ağırlığı geniş alana dağıtarak kuma uygulanan basıncı azaltır.
- B) Ağırlığı dar alana toplayarak kuma uygulanan basıncı artırır.
- C) Devenin ağırlığını yarıya indirir.
- D) Kumun yüzey alanını küçültür.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Ağırlığı geniş alana dağıtarak kuma uygulanan basıncı azaltır.
Geniş taban ağırlığın etki ettiği alanı büyütür; böylece birim yüzeye düşen kuvvet, yani basınç azalır. Taban genişliği devenin ağırlığını değiştirmez.
Kolay
16Katı basıncını hesaplamak için kullanılan ifade hangisidir?
- A) Basınç = Yüzey alanı / Yüzeye dik etki eden kuvvet
- B) Basınç = Yüzeye dik etki eden kuvvet × Yüzey alanı
- C) Basınç = Yüzeye dik etki eden kuvvet / Yüzey alanı
- D) Basınç = Cismin hacmi / Yüzey alanı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Basınç = Yüzeye dik etki eden kuvvet / Yüzey alanı
Katı basıncı, yüzeye dik etki eden kuvvetin (ağırlığın) yüzey alanına bölünmesiyle bulunur. Kuvvetle alanın çarpılması basıncı vermez.
Kolay
17Bir işçi, kitap dolu bir koliyi aynı yüzeyi üzerine önce beton zemine, sonra kumlu zemine koyuyor. Beton zeminde hiç iz oluşmazken kumlu zeminde belirgin bir iz oluşuyor. Kolinin bu iki zemine uyguladığı basınç için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) İki zeminde de aynıdır; kolinin ağırlığı ve temas alanı değişmemiştir.
- B) Kumlu zeminde daha büyüktür; iz oluşması basıncın arttığını gösterir.
- C) Beton zeminde sıfırdır; üzerinde iz oluşmayan yüzeye basınç uygulanmaz.
- D) Beton zeminde daha büyüktür; sert zemin koliye daha çok karşı koyar.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İki zeminde de aynıdır; kolinin ağırlığı ve temas alanı değişmemiştir.
Basınç, birim yüzeye dik olarak etki eden kuvvettir; kolinin ağırlığına ve yere temas eden yüzey alanına bağlıdır. İkisi de değişmediği için koli iki zemine de aynı basıncı uygular. İzin derinliği zeminin ne kadar yumuşak olduğuna da bağlıdır: aynı basınç kumda iz bırakırken sert betonda bırakmaz.
Kolay
18Bir markette ağırlıkları eşit iki koli yan yana duruyor. Kolilerin yere değen taban alanları da eşit; ancak K kolisi, L kolisinin iki katı yüksekliğinde. Kolilerin yere uyguladığı basınçlar için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) K'nin basıncı daha büyüktür; yüksek olan cisim yere daha çok basınç uygular.
- B) L'nin basıncı daha büyüktür; alçak olan cismin ağırlığı zemine daha yakındır.
- C) K'nin basıncı daha büyüktür; hacmi büyük olan cisim daha çok basınç uygular.
- D) Basınçları eşittir; kolilerin ağırlıkları ve yere değen alanları aynıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Basınçları eşittir; kolilerin ağırlıkları ve yere değen alanları aynıdır.
Katı basıncı, cismin ağırlığının yere temas eden yüzey alanına bölünmesiyle bulunur. İki kolinin ağırlığı da temas alanı da eşit olduğundan yere uyguladıkları basınç eşittir. Cismin yüksekliği ya da hacmi, ağırlık ve temas alanı değişmedikçe katı basıncını etkilemez.
Orta
19Ağırlıkları eşit olan K ve L kardeşlerden K spor ayakkabısıyla, L ise tabanı geniş bir kar ayakkabısıyla derin karda yürüyor. Yürüyüş sonunda karda bıraktıkları izleri karşılaştırıyorlar. Buna göre: I. L'nin kara uyguladığı basınç daha küçüktür. II. K'nin karda bıraktığı izler daha derindir. III. İkisinin kara uyguladığı kuvvet eşittir. yargılarından hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) I ve II
- C) II ve III
- D) I, II ve III
Cevabı göster
Doğru cevap: D) I, II ve III
Ağırlıklar eşit olduğundan kara uygulanan kuvvetler eşittir. L'nin temas yüzeyi büyük olduğu için basıncı küçük, K'nin basıncı büyük olduğu için izleri daha derindir. Daha derin iz bırakan K'nin kara daha büyük kuvvet uyguladığını düşünmek, kuvvet ile basıncı karıştırmaktır.
Orta
20Şekildeki 600 N ağırlığındaki dikdörtgenler prizması biçimli kutu, bir depoda yere farklı yüzeyleri üzerine konabiliyor. Depo görevlisi, zemine zarar vermemek için kutunun zemine en çok basınç uyguladığı durumu bulmak istiyor. Kutunun yere uygulayabileceği en büyük basınç kaç Pa'dır?
- A) 300
- B) 600
- C) 1.200
- D) 2.400
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 1.200
En büyük basınç en küçük yüzey üzerinde oluşur: 1 m × 0,5 m = 0,5 m². Basınç = 600 N / 0,5 m² = 1.200 Pa'dır. 300 Pa, en büyük yüzey olan 2 m × 1 m = 2 m² kullanılarak bulunan en küçük basınçtır; soruyu ters okuyan öğrenci bu sonuca ulaşır.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.