8. Sınıf Fen Bilimleri · Elektrik Yükleri ve Elektrik Enerjisi

Elektrik Yüklü Cisimler

pozitif yüklü cisim
negatif yüklü cisim
nötr cisim
elektroskop
topraklama
paratoner

Elektroskop nedir ve topraklama nasıl olur?

Elektroskop, bir cismin yüklü olup olmadığını ve yükünün cinsini anlamaya yarayan, metal topuz, metal çubuk ve iki ince metal yapraktan oluşan araçtır. Negatif yük miktarı fazla olan cisim negatif, pozitif yük miktarı fazla olan cisim pozitif yüklüdür; iki yük miktarı eşitse cisim nötrdür. Yüklü bir cisim nötr elektroskobun topuzuna dokundurulursa yapraklar aynı cins yükle yüklenir, birbirini iter ve açılır. Yüklü elektroskoba aynı cins yüklü cisim yaklaştırılırsa yapraklar daha çok açılır, zıt cins yüklü cisim yaklaştırılırsa kapanmaya başlar. Topraklama, yüklü bir cismin toprakla temas ederek nötr hâle gelmesidir; negatif yüklü cisimden toprağa, pozitif yüklü cisme ise topraktan negatif yük geçer. Paratonerler ve cihazların topraklı prize takılması elektrik çarpmasını ve yangınları önler. Topraklamada pozitif yükler değil, her zaman negatif yükler hareket eder.

Elektrik Yüklü Cisimler: konu anlatımı ve özeti

Bir cismin yüklü olup olmadığını ve yükünün cinsini, içindeki yük miktarlarını karşılaştırarak anlarız. Bu konu yüklü cisimlerin sınıflandırılmasını, elektroskobu ve topraklamayı anlatır.

Negatif yük miktarı pozitif yük miktarından fazla olan cisim negatif (–) yüklü, pozitif yük miktarı fazla olan cisim pozitif (+) yüklüdür. İki yük miktarı eşitse cisim nötrdür.
Elektroskop, bir cismin yüklü olup olmadığını ve yükünün cinsini anlamaya yarayan araçtır; metal topuz, metal çubuk ve iki ince metal yapraktan oluşur.
Yüklü bir cisim nötr elektroskobun topuzuna dokundurulursa yapraklar aynı cins yükle yüklenir, birbirini iter ve açılır.
Yüklü bir elektroskoba aynı cins yüklü cisim yaklaştırılırsa yapraklar daha çok açılır; zıt cins yüklü cisim yaklaştırılırsa yapraklar kapanmaya başlar.
Topraklama, yüklü bir cismin toprakla temas ederek nötr hâle gelmesidir. Negatif yüklü cisimden toprağa, pozitif yüklü cisme ise topraktan negatif yük geçer.
Paratonerler ve elektrikli cihazların topraklı prize takılması topraklama uygulamalarıdır; elektrik çarpmasını ve yangınları önler.

Unutma: Topraklamada her zaman negatif yükler hareket eder; pozitif yükler yer değiştirmez.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bir cismin yükünü bulmak için yük miktarlarını karşılaştır:

Negatif yük > pozitif yük → cisim negatif (−) yüklü.
Pozitif yük > negatif yük → cisim pozitif (+) yüklü.
İkisi eşit → cisim nötr.

Elektroskobu okumak:

Nötr elektroskobun topuzuna yüklü bir cisim dokundurulursa yapraklar aynı cins yükle yüklenir, birbirini iter ve açılır.
Yüklü elektroskoba aynı cins yüklü cisim yaklaştırılırsa yapraklar daha çok açılır.
Zıt cins yüklü cisim yaklaştırılırsa yapraklar kapanmaya başlar.

Günlük hayattan: Çamaşır makinesi ve buzdolabı gibi cihazların topraklı prize takılması, oluşabilecek fazla yükü toprağa ileterek çarpılmayı önler.

Sık yapılan hata: "Topraklamada pozitif yükler toprağa akar." Doğrusu: Topraklamada her zaman negatif yükler hareket eder; pozitif yüklü cisme topraktan elektron gelir.

Derinleş

Bir cam kavanoz, alüminyum folyo ve ince bir tel kullanarak basit bir elektroskop yap. Farklı maddelere (plastik cetvel, cam bardak, balon) sürtünerek yüklediğin cisimleri yaklaştırıp yaprakların davranışını bir tabloya kaydet. Sonuçlarına göre hangi cisimlerin aynı cins yükle yüklendiğini nasıl anlayabileceğini açıkla.

Bu konuda neler var?

Elektrik Yüklü Cisimleri Sınıflandıralım
Topraklama Nedir?

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Fen öğretmeni masaya, cam bir kabın içinde metal bir çubuğa bağlı iki ince metal yaprak ve çubuğun üstünde metal bir topuz bulunan bir araç koyuyor. Bazı cisimler topuza dokundurulduğunda yaprakların açıldığını, bazılarında ise hiç hareket etmediğini gösteriyor. Öğretmenin tanıttığı bu araç hangi amaçla kullanılır?
- A) Devreden geçen akımın şiddetini ölçmek
- B) Bir cismin sıcaklığını hassas biçimde ölçmek
- C) Bir cismin yüklü olup olmadığını anlamak
- D) Bir cismin kütlesini hassas biçimde ölçmek
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bir cismin yüklü olup olmadığını anlamak
Tanıtılan araç elektroskoptur; yüklü bir cisim dokundurulunca yapraklar aynı cins yükle yüklenip birbirini iterek açılır, nötr cisimde ise hareket etmez. Bu yüzden cismin yüklü olup olmadığını anlamaya yarar. Akım şiddeti elektroskopla değil ampermetreyle ölçülür.
Kolay
2Akaryakıt istasyonlarında bazı pompaların yanında, yakıt almadan önce dokunulması önerilen metal bir levha bulunur. Bu levha yere gömülü bir kabloya bağlıdır; sürücünün vücudunda biriken yük bu yolla toprağa aktarılır. Yüklü bir cismin bu şekilde toprakla temas ederek nötr hâle gelmesine ne ad verilir?
- A) Topraklama
- B) Etki ile elektriklenme
- C) Sürtünme ile elektriklenme
- D) Yıldırım
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Topraklama
Yüklü bir cismin toprakla temas ederek fazla yükünü toprağa aktarması ve nötr hâle gelmesine topraklama denir. Sürücünün vücudundaki yük sürtünmeyle oluşmuş olabilir; ancak sürtünme ile elektriklenme yükün oluşmasını anlatır, levhaya dokununca gerçekleşen olay ise yükün boşaltılmasıdır.
Kolay
3Bir okul binasının çatısına sivri uçlu metal bir çubuk yerleştiriliyor ve çubuk kalın bir bakır kabloyla toprağa gömülü bir metal levhaya bağlanıyor. Bu düzeneğe paratoner (yıldırımsavar) deniyor. Bu düzeneğin amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Binaya elektrik enerjisi sağlamak
- B) Binadaki ısı kaybını azaltmak
- C) Binaya radyo sinyali iletmek
- D) Binayı yıldırımın zararlarından korumak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Binayı yıldırımın zararlarından korumak
Paratoner, yıldırımın yükünü sivri uçtan alıp kablo aracılığıyla güvenli biçimde toprağa iletir ve binayı yıldırımın zararlarından korur. Çatıdaki metal çubuk anten gibi göründüğü için radyo sinyali ilettiği sanılabilir; ancak paratoner toprağa bağlıdır ve sinyal iletmez.
Kolay
4Fen dersinde kullanılan bir bilgisayar benzetiminde, yün kumaşa sürtülen bir balonun üzerindeki yükler sayılıyor. Benzetim, sürtmeden sonra balonda 120 negatif (–) ve 100 pozitif (+) yük bulunduğunu gösteriyor. Bu balonun yük durumu için aşağıdakilerden hangisi söylenir?
- A) Pozitif yüklüdür.
- B) Negatif yüklüdür.
- C) Nötrdür.
- D) Topraklanmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Negatif yüklüdür.
Bir cismin yük türü, sahip olduğu negatif ve pozitif yük miktarlarının farkıyla belirlenir; balonda negatif yük fazla olduğu için balon negatif yüklüdür. Balonda pozitif yük de bulunduğu için nötr sanılabilir; oysa nötr cisimde iki yük miktarı eşittir.
Kolay
5Masada duran nötr bir cam bardak için sınıfta farklı görüşler ortaya atılıyor. Bu bardak için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Yapısında hiç elektrik yükü bulunmaz.
- B) Yapısında yalnız pozitif yük bulunur.
- C) Negatif yük miktarı pozitif yükten fazladır.
- D) Pozitif ve negatif yük miktarları eşittir.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Pozitif ve negatif yük miktarları eşittir.
Nötr cisimlerde de elektrik yükü vardır; ancak pozitif ve negatif yük miktarları eşittir. Nötr cisimde hiç yük olmadığı düşüncesi yaygın bir yanılgıdır.
Kolay
6Fen deneyinde bir ebonit çubuk yün kumaşa, bir cam çubuk da ipek kumaşa sürtülüyor. Sürtünmeden sonra bu dört cisimden hangi ikisi pozitif (+) yüklü olur?
- A) Ebonit çubuk ve cam çubuk
- B) Yün kumaş ve cam çubuk
- C) İpek kumaş ve yün kumaş
- D) Ebonit çubuk ve ipek kumaş
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yün kumaş ve cam çubuk
Yün kumaşa sürtülen ebonit negatif, yün pozitif; ipek kumaşa sürtülen cam pozitif, ipek negatif yüklenir. Bu yüzden pozitif yüklü olanlar yün kumaş ve cam çubuktur.
Kolay
7Bir cisimde 8 tane fazla negatif (–) yük bulunuyor. Bu cisim iletken bir telle toprağa bağlanıyor ve nötr hâle geliyor. Bu sırada cisimden toprağa kaç negatif yük geçmiştir?
- A) 4
- B) 16
- C) 0
- D) 8
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 8
Negatif yüklü cisim topraklandığında, fazla olan negatif yük kadar negatif yük cisimden toprağa geçer; bu yüzden 8 negatif yük geçer. Geçiş olmasaydı cisim nötr hâle gelemezdi.
Kolay
8Yüklü bir çubuk nötr bir elektroskobun topuzuna dokundurulduğunda elektroskobun iki ince metal yaprağı birbirinden uzaklaşarak açılıyor. Yaprakların açılmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Zıt cins yükle yüklenen yaprakların birbirini çekmesi
- B) Aynı cins yükle yüklenen yaprakların birbirini itmesi
- C) Yaprakların ısınarak genleşmesi
- D) Yaprakların nötr hâle gelmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Aynı cins yükle yüklenen yaprakların birbirini itmesi
Dokunma ile iki yaprak da aynı cins yükle yüklenir ve aynı cins yükler birbirini iter; bu yüzden yapraklar açılır. Zıt yüklü yapraklar birbirini çekeceği için kapanırdı.
Kolay
9Benjamin Franklin, fırtınalı bir havada uçurtma uçurarak bir deney yapmış ve bu deneyden yola çıkarak bir buluş gerçekleştirmiştir. Franklin'in bu deneyle ulaştığı sonuç ve buluşu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Şimşek ve yıldırımda elektrik yüklerinin etkili olduğunu bulmuş, paratoneri icat etmiştir.
- B) Rüzgârın elektrik ürettiğini bulmuş, rüzgâr türbinini icat etmiştir.
- C) Bulutların yüksüz olduğunu bulmuş, elektroskobu icat etmiştir.
- D) Uçurtmaların yükü yalıttığını bulmuş, sigortayı icat etmiştir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Şimşek ve yıldırımda elektrik yüklerinin etkili olduğunu bulmuş, paratoneri icat etmiştir.
Franklin, uçurtma deneyiyle şimşek ve yıldırımın oluşmasında elektrik yüklerinin etkili olduğunu keşfetmiş ve paratoneri icat etmiştir. Bu tehlikeli deney yeterli güvenlik önlemi olmadan yapılmıştı; böyle deneyler kesinlikle denenmemelidir.
Kolay
10Fen öğretmeni üç cismin yük modellerini tahtaya çiziyor: K: 7 pozitif (+), 5 negatif (–) yük L: 6 pozitif (+), 6 negatif (–) yük M: 4 pozitif (+), 8 negatif (–) yük Bu cisimlerden hangileri nötrdür?
- A) Yalnız L
- B) Yalnız K
- C) K ve L
- D) L ve M
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yalnız L
Pozitif ve negatif yük miktarları eşit olan cisim nötrdür; yalnız L'de iki yük miktarı eşittir. K pozitif, M ise negatif yüklüdür.
Kolay
11Negatif (–) yüklü bir elektroskobun yaprakları açıktır. Gül, elektroskobun topuzuna dokundurmadan yün kumaşa sürtülmüş bir ebonit çubuğu yaklaştırıyor. Bu sırada elektroskobun yaprakları için aşağıdakilerden hangisi gözlenir?
- A) Kapanmaya başlar.
- B) Hiç değişmez.
- C) Daha çok açılır.
- D) Tamamen kapanıp nötr olur.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Daha çok açılır.
Yün kumaşa sürtülen ebonit çubuk negatif yüklüdür; yüklü elektroskoba aynı cins yüklü cisim yaklaştırılınca yapraklar daha çok açılır. Kapanma zıt cins yüklü cisim yaklaştırıldığında gözlenir.
Kolay
12Fen laboratuvarında öğrencilere elektroskop tanıtılıyor ve bu araçla yapılabilecek işler listeleniyor. Aşağıdakilerden hangisi elektroskopla yapılabilecek işlerden biri değildir?
- A) Bir cismin elektrikle yüklü olup olmadığını anlamak
- B) Yüklü bir cismin yük türünü belirlemek
- C) Bir cismin kütlesini ölçmek
- D) Cisimle elektroskobun yük miktarlarını karşılaştırmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bir cismin kütlesini ölçmek
Elektroskop elektrik yükleriyle ilgili bilgi edinmek için kullanılır; kütle ölçmek için kullanılmaz. Yüklü olup olmadığını, yük türünü ve yük miktarı ilişkisini belirlemek elektroskobun kullanım amaçlarıdır.
Kolay
13Bir cismin elektriksel yük durumunu belirlemek isteyen Kerem, cismin yapısındaki yük miktarlarını karşılaştırıyor. Kerem'in bu cismi pozitif (+) yüklü olarak sınıflandırabilmesi için aşağıdakilerden hangisi gerekir?
- A) Pozitif yük miktarının negatif yük miktarından fazla olması
- B) Negatif yük miktarının pozitif yük miktarından fazla olması
- C) Pozitif ve negatif yük miktarlarının eşit olması
- D) Yapısında hiç negatif yük bulunmaması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Pozitif yük miktarının negatif yük miktarından fazla olması
Pozitif yük miktarı negatif yük miktarından fazla olan cisim pozitif yüklüdür. Pozitif yüklü bir cisimde negatif yük de bulunur; yalnızca miktarı daha azdır.
Kolay
14Kuru bir günde halıda yürüyen Elif'in vücudunda negatif yük birikiyor. Elif, toprağa bağlı metal bir boruya dokununca hafif bir çarpılma hissediyor ve vücudu nötr hâle geliyor. Yüklü bir cismin toprakla temas ederek nötr hâle gelmesine ne ad verilir?
- A) Etki ile elektriklenme
- B) Sürtünme ile elektriklenme
- C) Şimşek
- D) Topraklama
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Topraklama
Elektrik yüklü bir cismin toprağa temas ederek nötr hâle gelmesine topraklama denir. Sürtünme ile elektriklenmede cisimler nötr hâle gelmez, aksine yüklenir.
Kolay
15Bir apartmanın çatısına paratoner (yıldırımsavar) takılıyor. Usta, paratoneri oluşturan parçaları tek tek kontrol ediyor. Aşağıdakilerden hangisi paratonerin parçalarından biri değildir?
- A) Sivri uçlu metal çubuk
- B) Yalıtkan plastik halat
- C) İletken tel
- D) Toprağa gömülü metal levha
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yalıtkan plastik halat
Paratoner sivri uçlu metal çubuk, iletken tel ve toprağa gömülü metal levhadan oluşur. Yalıtkan bir halat yükleri toprağa iletemeyeceği için paratonerde kullanılmaz.
Kolay
16Pozitif (+) yüklü bir elektroskobun yaprakları açıktır. Okan, elektroskobun topuzuna dokundurmadan negatif (–) yüklü bir çubuk yaklaştırıyor. Bu sırada yapraklar için aşağıdakilerden hangisi gözlenir?
- A) Daha çok açılır.
- B) Hiç değişmez.
- C) Kapanmaya başlar.
- D) Negatif yükle yüklenip açılır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kapanmaya başlar.
Yüklü elektroskoba zıt cins yüklü bir cisim yaklaştırıldığında yapraklar kapanmaya başlar. Daha çok açılma, aynı cins yüklü cisim yaklaştırıldığında gözlenir.
Kolay
17Fen öğretmeni tahtaya bir balon çiziyor ve balonun içine eşit sayıda “+” ve “–” işareti yerleştiriyor. Bir öğrenci, gerçek bir balona büyüteçle bakıldığında bu işaretlerin görülüp görülemeyeceğini soruyor. Öğretmenin çizimiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Çizim bir modeldir; cismin yük durumunun daha kolay kavranması için yapılmıştır.
- B) Çizim gerçek görünümdür; işaretler balonun yüzeyinde büyüteçle seçilebilir.
- C) Çizim bir modeldir; nötr cisimlerde hiç yük bulunmadığını göstermek için yapılmıştır.
- D) Çizim gerçek görünümdür; işaretler yalnız balon yüklendiğinde ortaya çıkar.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Çizim bir modeldir; cismin yük durumunun daha kolay kavranması için yapılmıştır.
Cisimlerin elektriksel yük durumları gerçekte çizimlerdeki gibi görünmez; “+” ve “–” işaretli çizimler konunun daha iyi kavranması için kullanılan modellerdir. Eşit sayıda “+” ve “–” işareti cismin nötr olduğunu gösterir; nötr cisimlerde de yük vardır, yalnız pozitif ve negatif yük miktarları eşittir.
Kolay
18Bir öğrenci topraklamadan yararlanılan durumları araştırıyor ve şu notları alıyor: I. Yakıt doldurulmadan önce uçağın gövdesi bir kabloyla toprağa bağlanır. II. Yüksek binalardaki paratonerin sivri uçlu çubuğu, iletken telle toprağa gömülü metal levhaya bağlanır. III. Fotokopi makinesinde negatif yüklü toner, plakanın pozitif yüklü kısımlarına yapışır. Bu notlardan hangileri topraklamadan yararlanılan durumlara örnektir?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız III
- C) II ve III
- D) I ve II
Cevabı göster
Doğru cevap: D) I ve II
Topraklama, elektrik yüklerinin toprağa aktarılmasıyla yüklü cismin nötr hâle gelmesidir. Uçağın gövdesinde biriken yük kabloyla, yıldırımın yükü ise paratonerin iletken teliyle toprağa aktarılır. Fotokopi makinesinde yükler toprağa aktarılmaz; zıt yüklerin birbirini çekmesinden yararlanılır.
Orta
19Gizem, nötr bir elektroskobun metal topuzuna negatif (–) yüklü bir ebonit çubuğu dokunduruyor ve elektroskobun yapraklarını dikkatle izliyor. Bu sırada elektroskobun yaprakları için aşağıdakilerden hangisi gözlenir?
- A) Negatif yüklenip birbirinden açılır.
- B) Pozitif yüklenip birbirinden açılır.
- C) Nötr kalır ve kapalı durur.
- D) Zıt yüklenip birbirini çeker.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Negatif yüklenip birbirinden açılır.
Dokunma ile elektriklenmede çubuktaki fazla elektronların bir kısmı elektroskoba geçer; elektroskop ve yapraklar çubukla aynı cins, yani negatif yükle yüklenir. Aynı cins yüklü yapraklar birbirini iterek açılır. Dokunmayla zıt yüklenme olduğunu düşünmek, etki ile elektriklenmeyi dokunmayla karıştırmaktır.
Orta
20Laboratuvarda yükü bilinmeyen metal bir küre, iletken bir telle toprağa bağlanıyor. Tele bağlı hassas bir ölçüm aracı, yük geçişinin küreden toprağa doğru olduğunu gösteriyor ve küre kısa sürede nötr hâle geliyor. Buna göre kürenin başlangıçtaki yükü nedir?
- A) Pozitif (+)
- B) Nötr
- C) Negatif (–)
- D) Önce nötr, sonra pozitif
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Negatif (–)
Topraklamada yalnızca elektronlar (negatif yükler) hareket eder. Elektronlar küreden toprağa geçtiğine göre kürede fazla elektron vardır, yani küre başlangıçta negatif yüklüdür. Pozitif yüklü bir küre topraklandığında ise elektron topraktan küreye geçerdi.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.