8. Sınıf Fen Bilimleri · Elektrik Yükleri ve Elektrik Enerjisi

Elektrik Yükleri ve Elektriklenme

elektriklenme
sürtünme ile elektriklenme
dokunma ile elektriklenme
etki ile elektriklenme
elektrik yüklü cisim
şimşek
yıldırım

Elektriklenme nedir ve kaç şekilde olur?

Elektriklenme, cisimlerin yapısındaki pozitif (+) ve negatif (–) yüklerin dengesinin bozulmasıdır ve bu olayda yalnızca negatif yükler yer değiştirir. Sürtünme ile elektriklenmede nötr iki cisim zıt cins yüklerle yüklenir: yün kumaşa sürtülen ebonit çubuk negatif, ipek kumaşa sürtülen cam çubuk pozitif yüklenir. Dokunma ile elektriklenmede yüklü cisme dokunan nötr cisim onunla aynı cins yükle yüklenir. Etki ile elektriklenmede yüklü cisim nötr cisme yaklaştırılınca yükler ayrışır, yakın tarafta zıt yük toplanır ve cisimler birbirini çeker. Aynı cins yükler birbirini iter, zıt cins yükler çeker; yünlü kumaşa sürtülen balonların birbirinden uzaklaşması buna örnektir. Bulutlar arasındaki yük akışına şimşek, bulut ile yeryüzü arasındakine yıldırım denir. Etki ile elektriklenmede nötr cisim yük kazanmaz; yükleri yalnızca yer değiştirir ve toplam yükü sıfır kalır.

Elektrik Yükleri ve Elektriklenme: konu anlatımı ve özeti

Kazağını çıkarırken duyduğun çıtırtılar elektriklenmenin sonucudur. Bu konu elektriklenmenin nasıl gerçekleştiğini, çeşitlerini ve doğa ile teknolojideki örneklerini anlatır.

Cisimlerin yapısında pozitif (+) ve negatif (–) yükler bulunur. Bu yüklerin dengesinin bozulmasına elektriklenme denir. Elektriklenmede yalnızca negatif yükler yer değiştirir.
Sürtünme ile elektriklenme: nötr iki cisim sürtününce zıt cins yüklerle yüklenir. Yün kumaşa sürtülen ebonit çubuk (–), yün kumaş (+); ipek kumaşa sürtülen cam çubuk (+), ipek kumaş (–) yüklenir.
Dokunma ile elektriklenme: yüklü bir cisme dokunan nötr cisim onunla aynı cins yükle yüklenir.
Etki ile elektriklenme: yüklü bir cisim nötr cisme yaklaştırılınca nötr cisimdeki yükler ayrışır; yakın tarafta zıt cins yük toplanır ve cisimler birbirini çeker.
Aynı cins yükler birbirini iter, zıt cins yükler birbirini çeker.
Elektrikle yüklü bulutlar arasındaki yük akışına şimşek, bulut ile yeryüzü arasındaki yük akışına yıldırım denir. Fotokopi makineleri gibi teknolojiler elektriklenmeden yararlanır.

Unutma: Etki ile elektriklenmede nötr cisim yük kazanmaz; yalnızca yükleri yer değiştirir, toplam yükü yine sıfırdır.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Elektriklenmeyi anlamanın anahtarı şudur: Yalnızca elektronlar yer değiştirir.

Her cisimde pozitif ve negatif yükler vardır. Sayıları eşitse cisim nötrdür.
İki cisim sürtününce elektronlar birinden ötekine geçer.
Elektron kaybeden cisim pozitif (+), elektron kazanan cisim negatif (−) yüklenir.
Aynı cins yükler birbirini iter, zıt cins yükler birbirini çeker.

Üç yol:

Sürtünme: İki cisim zıt yüklenir.
Dokunma: Nötr cisim, dokunduğu yüklü cisimle aynı cins yüklenir.
Etki: Nötr cisimdeki yükler ayrışır, toplam yük değişmez.

Günlük hayattan: Kuru havada kazağını çıkarırken duyduğun çıtırtılar ve gördüğün küçük kıvılcımlar elektriklenmeden kaynaklanır.

Sık yapılan hata: "Pozitif yüklenen cisim proton kazanmıştır." Doğrusu: Protonlar yer değiştirmez; pozitif yüklenen cisim elektron kaybetmiştir.

Derinleş

Fotokopi makineleri ve bazı hava filtreleri elektriklenmeden yararlanarak çalışır. Bu araçlardan birinin çalışma ilkesini araştır ve basit bir şemayla anlat. Benzin istasyonlarında ve akaryakıt tankerlerinde elektriklenmeye karşı neden özel önlemler alındığını açıkla. Kuru ve nemli havada elektriklenmenin neden farklı olduğunu bir deneyle sınamak için bir plan yaz.

Bu konuda neler var?

Elektriklenme Nedir?
Elektriklenmenin Doğa Olayları ve Teknolojideki Uygulamaları
Elektriklenme Çeşitleri

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Nisa, iki balonu saçına sürterek aynı biçimde yüklüyor ve balonları iplerinden tutarak yan yana sarkıtıyor. Ardından balonları birbirine yavaşça yaklaştırıyor. Nisa'nın balonları için aşağıdakilerden hangisi gözlenir?
- A) Birbirini çeker.
- B) Birbirini etkilemez.
- C) Birbirini nötr hâle getirir.
- D) Birbirini iter.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Birbirini iter.
Aynı biçimde yüklenen balonlar aynı cins yük taşır; aynı cins yükler birbirini iter. Yüklü cisimlerin her durumda birbirini çektiğini sanan öğrenci "birbirini çeker" seçeneğine yönelir; çekim yalnızca zıt yükler (ya da yüklü ile nötr cisim) arasında olur.
Kolay
2Yaz akşamı balkonda oturan Kerem, uzaktaki iki bulut arasında bir ışık çaktığını görüyor; ışık yere ulaşmıyor. Birkaç saniye sonra da gök gürültüsünü duyuyor. Kerem'in gördüğü, bulutlar arasındaki bu yük akışına ne ad verilir?
- A) Şimşek
- B) Yıldırım
- C) Topraklama
- D) Paratoner
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Şimşek
Yüklü bulutlar arasında gerçekleşen yük akışına şimşek denir. Yıldırım ise yüklü bir bulut ile yer arasında gerçekleşen yük akışıdır; ışığın yere ulaşmaması bu iki olayı ayırt etmeyi sağlar.
Kolay
3Fen deneyinde Burak, nötr bir ebonit çubuğu yün kumaşa birkaç kez sürtüyor. Ardından çubuğu, negatif yüklü olduğu bilinen asılı bir balona yaklaştırınca balonun çubuktan uzaklaştığını görüyor. Buna göre ebonit çubuk hangi yükle yüklenmiştir?
- A) Pozitif (+) yükle
- B) Hiç yüklenmemiştir
- C) Negatif (–) yükle
- D) Önce (+) sonra (–) yükle
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Negatif (–) yükle
Ebonit yün kumaşa sürtüldüğünde kumaştan elektron alır ve negatif yüklenir; negatif balonu itmesi de bunu doğrular, çünkü aynı cins yükler birbirini iter. Pozitif yüklü olsaydı balonu çekerdi; çekme ile itmeyi karıştıran öğrenci bu çeldiriciyi seçer.
Kolay
4Kuru bir kış gününde yün kazağını çıkaran Ece, kazağın saçlarını kendine çektiğini fark ediyor ve hafif çıtırtılar duyuyor. Öğretmeni, bu sırada kazak ile saç arasında atomların yapısındaki bazı taneciklerin yer değiştirdiğini söylüyor. Cisimler bu şekilde elektriklenirken bir cisimden diğerine geçen tanecikler aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Pozitif yükler
- B) Negatif yükler
- C) Nötronlar
- D) Protonlar ve nötronlar
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Negatif yükler
Elektriklenmede yalnızca atomun çekirdeği dışında bulunan negatif yüklü elektronlar bir cisimden diğerine geçer. Pozitif yüklenen cisimde pozitif yük geldiği sanılabilir; oysa o cisim elektron kaybettiği için pozitif yüklü hâle gelir, çekirdekteki protonlar yerinden ayrılmaz.
Kolay
5Fırtınalı bir günde elektrik yüklü bir bulut ile tepedeki tek başına duran bir ağaç arasında elektrik yükü akışı gerçekleşiyor. Bulut ile yeryüzü arasında gerçekleşen bu yük akışına ne ad verilir?
- A) Şimşek
- B) Yıldırım
- C) Gök gürültüsü
- D) Etki ile elektriklenme
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yıldırım
Elektrik yüklü bulut ile yeryüzü arasındaki yük akışına yıldırım denir. Şimşek ise iki bulut arasında gerçekleşen yük akışıdır.
Kolay
6Selin, ipek kumaşa sürttüğü bir cam çubuğu naylon iple askıya asıyor. Ardından ipek kumaşa sürttüğü ikinci bir cam çubuğu asılı çubuğa yaklaştırıyor. Asılı cam çubuk için aşağıdakilerden hangisi gözlenir?
- A) Çekilerek yaklaşır.
- B) Hiç hareket etmez.
- C) İtilerek uzaklaşır.
- D) Önce çekilir, sonra yapışıp kalır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İtilerek uzaklaşır.
İpek kumaşa sürtülen iki cam çubuk da pozitif yüklenir; aynı cins yükler birbirini iter. Çekilme ancak zıt cins yüklü cisimler arasında gözlenir.
Kolay
7Sena, nötr bir ebonit çubuğu nötr bir yün kumaşa sürtüyor ve çubuğun negatif (–) yükle yüklendiğini öğreniyor. Sürtünmeden sonra yün kumaşın yük durumu ve bunun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Negatif; çünkü kumaş negatif yük kazanmıştır.
- B) Pozitif; çünkü kumaş pozitif yük kazanmıştır.
- C) Nötr; çünkü kumaş yük alışverişi yapmamıştır.
- D) Pozitif; çünkü kumaş negatif yük kaybetmiştir.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Pozitif; çünkü kumaş negatif yük kaybetmiştir.
Sürtünmede yün kumaştan ebonit çubuğa negatif yük geçer; negatif yükü azalan kumaş pozitif yüklü olur. Kumaşın pozitif yük kazandığı düşüncesi yanlıştır, çünkü pozitif yükler yer değiştirmez.
Kolay
8Emniyet görevlileri, bir masanın yüzeyinde gözle görülmeyen parmak izlerini ortaya çıkarmak istiyor. Bunun için metal bir plakaya toz aktarıp plakayı yüzeyde gezdiriyorlar. Bu yöntemde plakaya aktarılan toz aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Koyu renkli ve pozitif yüklü toz
- B) Açık renkli ve nötr toz
- C) Koyu renkli ve nötr toz
- D) Açık renkli ve negatif yüklü toz
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Koyu renkli ve pozitif yüklü toz
Parmak izini görünür kılmak için metal plakaya koyu renkli ve pozitif yüklü toz aktarılır; tozlar izin girinti çıkıntılarına yapışır. Nötr toz elektriksel çekim etkisiyle yapışmaz.
Kolay
9Fırtınalı bir akşam evde olan Mert, yıldırımdan korunmak için bazı davranışlar sıralıyor. Mert'in aşağıdaki davranışlarından hangisi yanlıştır?
- A) Çalışan elektrikli aletlerin fişlerini çekmek
- B) Kapı ve pencerelerden uzak durmak
- C) Fırtına bitene kadar kapalı ortamda kalmak
- D) Mutfaktaki metal su borularına dokunmak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Mutfaktaki metal su borularına dokunmak
Metal borular elektriği iletebildiği için fırtınada bunlara dokunmak tehlikelidir. Fişleri çekmek, kapı ve pencerelerden uzak durmak ve kapalı ortamda kalmak doğru davranışlardır.
Kolay
10Fen öğretmeni tahtaya bir cismin modelini çiziyor. İlk modelde cisimde 6 pozitif (+) ve 6 negatif (–) yük var. Cisim bir kumaşa sürtüldükten sonra çizilen ikinci modelde ise 6 pozitif (+) ve 8 negatif (–) yük bulunuyor. Bu değişiklik aşağıdakilerden hangisini gösterir?
- A) Cisim negatif yükle elektriklenmiştir.
- B) Cisim pozitif yükle elektriklenmiştir.
- C) Cisim nötr kalmıştır.
- D) Cisim kumaştan proton almıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Cisim negatif yükle elektriklenmiştir.
İkinci modelde negatif yük sayısı pozitif yük sayısından fazladır; yük dengesi bozulduğu için cisim negatif yükle elektriklenmiştir. Elektriklenmede protonlar yer değiştirmez, yalnız negatif yükler geçer.
Kolay
11Atmosferde rüzgârın etkisiyle hareket eden iki bulut hem birbirine hem de hava moleküllerine sürtünüyor. Bu sırada bulutlardan biri elektron kazanıyor, diğeri ise elektron kaybediyor. Elektron kazanan bulutun yükü aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Pozitif (+)
- B) Nötr
- C) Negatif (–)
- D) Önce pozitif, sonra nötr
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Negatif (–)
Elektron negatif yüklüdür; elektron kazanan bulutun negatif yük miktarı artar ve bulut negatif yüklenir. Elektron kaybeden bulut ise pozitif yüklenir.
Kolay
12Bir fabrikanın bacasından çıkan gazlardaki tozlar negatif (–) yükle yükleniyor. Bacanın etrafını saran fırçalar bu tozları kendine çekerek tozların havaya karışmasını engelliyor. Buna göre bacadaki fırçaların yükü aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Negatif (–)
- B) Nötr
- C) Pozitif (+)
- D) Tozlarla aynı cins
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Pozitif (+)
Negatif yüklü tozları çekebilmesi için fırçaların zıt cins yükle, yani pozitif yükle yüklü olması gerekir. Fırçalar negatif yüklü olsaydı tozları iterdi.
Kolay
13Fen kulübü, elektriklenmenin teknolojideki uygulamalarını gösteren bir pano hazırlıyor. Aşağıdakilerden hangisi bu panoya örnek olarak eklenmemelidir?
- A) Fotokopi makinesiyle belge çoğaltılması
- B) Elektrikli ısıtıcıyla odanın ısıtılması
- C) Baca filtresinde tozların tutulması
- D) Yüzeylerdeki parmak izlerinin tespit edilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Elektrikli ısıtıcıyla odanın ısıtılması
Elektrikli ısıtıcı, elektrik enerjisinin ısıya dönüşümüyle çalışır; elektriklenmenin bir uygulaması değildir. Fotokopi, baca filtresi ve parmak izi tespiti yüklerin çekme etkisinden yararlanır.
Kolay
14Fotokopi makinesinde metal plakanın, kopyalanacak belgedeki yazılara denk gelen kısımları pozitif (+) yükle yüklenir. Negatif (–) yüklü toner bu kısımlara yapışır ve görüntü kâğıda aktarılır. Tonerin plakanın bu kısımlarına yapışmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Aynı cins yüklerin birbirini itmesi
- B) Tonerin plakaya sürtünerek ısınması
- C) Plakanın tonere pozitif yük vermesi
- D) Zıt cins yüklerin birbirini çekmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Zıt cins yüklerin birbirini çekmesi
Pozitif yüklü plaka bölgeleri negatif yüklü toneri çeker; çünkü zıt cins yükler birbirini çeker. Aynı cins yükler birbirini iter, bu nedenle yapışmayı açıklayamaz.
Kolay
15Kuru bir günde iki farklı maddeden yapılmış, başlangıçta nötr olan iki cisim birbirine sürtülüyor. Sürtünmeden sonra iki cisim de elektrikle yüklenmiş oluyor. Bu iki cisim için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Birbirine aynı cins yüklerle yüklenmişlerdir.
- B) Birbirine zıt cins yüklerle yüklenmişlerdir.
- C) İkisi de pozitif yükle yüklenmiştir.
- D) İkisi de negatif yükle yüklenmiştir.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Birbirine zıt cins yüklerle yüklenmişlerdir.
Sürtünme ile elektriklenmede bir cisimden diğerine negatif yük geçer; biri negatif, diğeri pozitif yüklenir. Bu yüzden iki cisim aynı cins yükle yüklenemez.
Kolay
16Berk, yün kumaşa sürtülerek negatif (–) yükle yüklenmiş bir ebonit çubuğu, iple asılı nötr bir metal küreye dokunduruyor. Dokunmadan sonra metal kürenin yükü ne olur?
- A) Negatif (–) yüklü olur.
- B) Pozitif (+) yüklü olur.
- C) Nötr kalır.
- D) Çubukla zıt cins yükle yüklenir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Negatif (–) yüklü olur.
Dokunma ile elektriklenmede nötr cisim, dokunduğu yüklü cisimle aynı cins yükle yüklenir; bu nedenle küre negatif yüklenir. Zıt cins yükle yüklenme sürtünme ile elektriklenmede görülür.
Kolay
17Fen dersinde yıldırım konusu işlenirken Tolga, “Yıldırımda elektrik yükü her zaman buluttan yeryüzüne doğru akar.” diyor. Öğretmeni bu cümlenin düzeltilmesi gerektiğini söylüyor. Tolga'nın cümlesinin doğru biçimi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yıldırımda elektrik yükü her zaman yeryüzünden buluta doğru akar.
- B) Yıldırımda elektrik yükü bazen buluttan yeryüzüne, bazen yeryüzünden buluta akar.
- C) Yıldırımda elektrik yükü akışı yalnız iki bulut arasında gerçekleşir.
- D) Yıldırımda bulut ile yeryüzü arasında elektrik yükü akışı gerçekleşmez.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yıldırımda elektrik yükü bazen buluttan yeryüzüne, bazen yeryüzünden buluta akar.
Yıldırım, elektrik yüklü bulut ile yeryüzü arasındaki yük akışıdır; bu akış bazen yeryüzünden buluta, bazen de buluttan yeryüzüne doğru olur. Yük akışının yalnız bulutlar arasında gerçekleştiği olay şimşektir; yıldırım değildir.
Kolay
18Şiddetli bir fırtına sırasında evde olan Ilgın, çalışır durumdaki televizyonun ve bilgisayarın fişlerini prizden çekiyor. Gök gürültüsü kesilip fırtına diner dinmez cihazları yeniden çalıştırmak istiyor. Yıldırımdan korunma önerilerine göre Ilgın'ın fırtına dindikten hemen sonra yapması gereken aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Fişleri hemen takıp cihazları çalıştırmak
- B) Cihazları açık bir pencerenin önüne taşımak
- C) Fişleri metal bir borunun yanındaki prize takmak
- D) Cihazlara bir süre daha dokunmadan beklemek
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Cihazlara bir süre daha dokunmadan beklemek
Fırtınada çalışır durumdaki elektrikli aletlerin fişleri çekilmeli, fırtına dindikten sonra da bu aletlere bir süre dokunulmamalıdır. Fırtına diner dinmez cihazları çalıştırmak bu öneriye uymaz; pencereler ve metal borular ise fırtınada uzak durulması gereken yerlerdir.
Orta
19Kuru bir günde saçını plastik bir tarakla tarayan Melike, tarağı başından uzaklaştırırken bazı saç tellerinin tarağın peşinden kalktığını görüyor. Tarama sırasında saçlardan tarağa elektron geçtiğini biliyor. Bu durumla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Tarak (+), saç (–) yüklenir ve birbirini iter.
- B) İkisi de (–) yüklenir ve birbirini iter.
- C) İkisi de nötr kalır ve etkileşmez.
- D) Tarak (–), saç (+) yüklenir ve birbirini çeker.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Tarak (–), saç (+) yüklenir ve birbirini çeker.
Elektron alan tarak negatif, elektron veren saç pozitif yüklenir; zıt yükler birbirini çektiği için saç telleri tarağı izler. Elektron geçişinin yönünü ters düşünen öğrenci tarağın pozitif yüklendiğini sanır.
Orta
20Hande, fen laboratuvarında nötr bir cam çubuğu ipek kumaşa sürtüyor. Ardından çubuğu ve kumaşı, yükü bilinen bir elektroskoba ayrı ayrı yaklaştırarak yük türlerini belirlemeye çalışıyor. Bu olayla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Cam çubuk (+), ipek kumaş (–) yüklenir.
- B) Cam çubuk (–), ipek kumaş (+) yüklenir.
- C) İkisi de pozitif (+) yükle yüklenir.
- D) İkisi de negatif (–) yükle yüklenir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Cam çubuk (+), ipek kumaş (–) yüklenir.
Cam ipeğe sürtüldüğünde elektron kaybeder ve pozitif, elektronları alan ipek ise negatif yüklenir. Sürtünmeyle elektriklenen iki cisim her zaman zıt cins ve eşit miktarda yükle yüklenir; ikisinin aynı yükle yüklendiğini düşünmek bu kuralı gözden kaçırmaktır.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.