8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük · Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası
Türk Dış Politikasının İlkeleri ve Temel Amaçları
- tam bağımsızlık
- gerçekçilik
- akılcılık
- mütekabiliyet
- millî çıkar
- yurtta sulh cihanda sulh
- dış politika
Atatürk dönemi Türk dış politikasının ilkeleri nelerdir?
Atatürk dönemi Türk dış politikasının ilkeleri, dış ilişkileri millî değerlere ve akla dayandıran tam bağımsızlık, gerçekçilik, akılcılık, karşılıklılık, millî çıkar ve barışçılık esaslarıdır. Tam bağımsızlık, devletin iç ve dış işlerinde kimseye bağımlı olmamasıdır; Lozan'da kapitülasyonların ve Düyun-u Umumiye'nin kaldırılması bunun göstergesidir. Gerçekçilik ve akılcılık, hayallere değil gerçeklere ve bilime dayanan bir politika izlemektir; Hatay'ın Türkiye'ye katılması bu yaklaşımın sonucudur. Karşılıklılık (mütekabiliyet), Türkiye'ye dostça davranan ülkelerle dostluk kurmayı, düşmanca davrananlara karşı önlem almayı ifade eder. Millî çıkarları esas almak, her kararda önce ülkenin ve milletin yararını gözetmektir. Türk ve dünya kamuoyunu dikkate almak da önemli bir ilkedir. Atatürk ileri görüşlüydü ve II. Dünya Savaşı'nın çıkacağını önceden sezmişti. "Yurtta sulh, cihanda sulh." sözü dış politikanın temelidir; ancak bu söz teslimiyet değil, gerekirse barışı korumaya hazır olmak anlamına gelir.
Türk Dış Politikasının İlkeleri ve Temel Amaçları: konu anlatımı ve özeti
Atatürk, dış politikayı da millî değerler ve akıl üzerine kurdu. Bu konu, Atatürk dönemi Türk dış politikasının dayandığı ilkeleri ve temel amaçlarını anlatıyor.
- Tam bağımsızlık: Devlet iç ve dış işlerinde kimseye bağımlı olmamalıdır; Lozan'da kapitülasyonların ve Düyun-u Umumiye'nin kaldırılması bunun göstergesidir.
- Gerçekçilik ve akılcılık: Hayallere değil gerçeklere ve bilime dayanan politika izlenir; Hatay'ın katılması bu yaklaşımın sonucudur.
- Karşılıklılık (mütekabiliyet): Türkiye'ye dostça davranan ülkelerle dostluk kurulur, düşmanca davrananlara karşı önlem alınır.
- Millî çıkarları esas almak: Her kararda önce ülkenin ve milletin yararı gözetilir.
- Barışçılık: "Yurtta sulh, cihanda sulh." sözü dış politikanın temelidir; ancak bu, teslimiyet değil, gerekirse barışı korumaya hazır olmaktır.
- Türk ve dünya kamuoyunu dikkate almak da önemli bir ilkedir.
- Atatürk ileri görüşlüydü; II. Dünya Savaşı'nın çıkacağını ve Sovyetler Birliği'nin dağılabileceğini önceden sezmişti.
Unutma: "Yurtta sulh, cihanda sulh." barışı korumayı anlatır ama Türkiye'nin haklarından vazgeçeceği anlamına gelmez.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Her ilkeyi bir örnek olayla eşleştirerek öğren.
- Tam bağımsızlık: Devlet iç ve dış işlerinde kimseye bağımlı değildir. Örnek: Lozan'da kapitülasyonların kaldırılması.
- Gerçekçilik ve akılcılık: Hayallere değil gerçeklere dayanan politika. Örnek: Hatay sorununun diplomasiyle çözülmesi.
- Karşılıklılık: Dostça davranana dostluk, düşmanca davranana karşı önlem.
- Millî çıkar: Her kararda önce ülkenin ve milletin yararı gözetilir.
- Barışçılık: "Yurtta sulh, cihanda sulh." Örnek: Komşularla güvenlik antlaşmaları (Balkan Antantı, Sadabat Paktı).
- Kamuoyunu dikkate almak: Hem Türk hem dünya kamuoyunun desteği önemsenir.
Günlük hayattan: Bir arkadaşın sana nasıl davranıyorsa sen de ona öyle davranırsın; bu, karşılıklılık ilkesinin günlük hayattaki karşılığıdır.
Sık yapılan hata: "Barışçılık, her koşulda geri adım atmaktır." Doğrusu: Barışçılık teslimiyet değildir; barışı korurken haklarından vazgeçmemek ve gerekirse kendini savunmaya hazır olmaktır.
Derinleş
Güncel bir dış politika haberini seç ve hangi Atatürk dönemi dış politika ilkesiyle ilişkili olduğunu gerekçesiyle açıkla. "Yurtta sulh, cihanda sulh." ilkesi ile bir ülkenin kendini savunma hakkı nasıl birlikte düşünülebilir? İki görüşü de savunan birer paragraf yazıp kendi değerlendirmeni ekle.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Anlatılana göre Atatürk, 1933'te yaptığı bir konuşmada o sırada Türkiye ile dostça ilişkileri olan büyük bir devletin bir gün dağılabileceğini söylemiş; bu devletin içinde yaşayan, dili bir olan soydaşlarımıza sahip çıkmaya hazır olmamız gerektiğini belirtmiştir. Atatürk'ün sözünü ettiği devlet hangisidir?
- A) İngiltere
- B) Fransa
- C) Amerika Birleşik Devletleri
- D) Sovyetler Birliği
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Sovyetler Birliği
Atatürk'ün, içinde pek çok Türk topluluğunun yaşadığı Sovyetler Birliği'nin bir gün dağılabileceğini söylediği aktarılır; SSCB 1991'de dağılmıştır. İngiltere de geniş toprakları olan büyük bir devletti, ancak içinde Türklerin yaşadığı ve 1930'larda Türkiye ile dostça ilişkileri bulunan devlet SSCB'dir.
Kolay
2Osmanlı Devleti döneminde bazı yabancı tüccarlar daha az vergi ödüyor, suç işleyen yabancılar ise kendi konsoloslarınca yargılanabiliyordu. Lozan Barış Antlaşması ile bu ayrıcalıkların tamamı kaldırıldı. Bu gelişme dış politikanın hangi ilkesinin göstergesidir?
- A) Barışçılık
- B) Tam bağımsızlık
- C) Kamuoyunu dikkate alma
- D) Mütekabiliyet
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Tam bağımsızlık
Kapitülasyon denen bu ayrıcalıklar ekonomik ve hukuki bağımsızlığı kısıtlıyordu; kaldırılmaları tam bağımsızlık isteğini gösterir. Lozan bir barış antlaşmasıdır, ancak burada öne çıkan barışın kendisi değil, yabancı ayrıcalıklarının sona ermesidir.
Kolay
3Okul panosunda Atatürk'ün "Yurtta sulh, cihanda sulh." sözü yer alıyor. Panoyu hazırlayan öğrenciler, "sulh" ve "cihan" sözcüklerinin anlamlarını araştırıp sözün altına yazıyor ve bu sözün Türk dış politikasına nasıl yön verdiğini tartışıyor. Bu söz Türk dış politikasının hangi ilkesini ifade eder?
- A) Barışçılık
- B) Tam bağımsızlık
- C) Mütekabiliyet
- D) Gerçekçilik
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Barışçılık
Sulh barış, cihan dünya demektir; söz yurtta ve dünyada barışı esas alan dış politikanın temel yaklaşımını anlatır. Tam bağımsızlık da Atatürk dönemi dış politikasının ilkesidir, ancak bu söz bağımsızlıktan değil barıştan söz eder.
Kolay
4Bir ülke Türk vatandaşlarından vize istemeye başladığında Türkiye de o ülkenin vatandaşlarından vize istemeye başlıyor. Türk vatandaşları için vizeyi kaldıran başka bir ülkeye ise Türkiye de aynı kolaylığı tanıyor. Türkiye'nin bu tutumu dış politikadaki hangi kavramla açıklanır?
- A) Tarafsızlık
- B) Yayılmacılık
- C) Bağlantısızlık
- D) Mütekabiliyet
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Mütekabiliyet
Mütekabiliyet, devletlerin birbirine karşılıklı olarak benzer biçimde davranmasıdır; vize uygulamasında da her iki ülke aynı kuralı uygular. Tarafsızlık bir çatışmada hiçbir tarafı tutmamaktır; burada ise tarafların birbirine nasıl davrandığı söz konusudur.
Kolay
5Atatürk dönemi dış politikasını anlatan bir yazıda “mütekabiliyet” sözcüğü geçiyor. Emre bu sözcüğün anlamını bilmediği için sözlüğe bakıyor. Emre'nin sözlükte bulacağı anlam aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Karşılıklılık
- B) Bağımsızlık
- C) Barışseverlik
- D) Gerçekçilik
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Karşılıklılık
Mütekabiliyet, devletlerin birbirine aynı biçimde davranması yani karşılıklılık demektir. Bağımsızlık ise ayrı bir ilkenin adıdır.
Kolay
6Mustafa Kemal Paşa bir konuşmasında şöyle demiştir: “Ben harpçi olamam. Çünkü harbin acıklı hallerini herkesten iyi bilirim.” Bu söz, Atatürk dönemi dış politikasının hangi ilkesini yansıtır?
- A) Mütekabiliyet
- B) Millî çıkarları esas alma
- C) Barışçılık
- D) Tam bağımsızlık
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Barışçılık
Savaşın acılarını bilen bir asker olarak savaştan yana olmadığını söylemesi barışçılığı yansıtır. Mütekabiliyet ise devletlerin birbirine karşı aynı davranışı göstermesidir.
Kolay
7Mehmet'in defterinde bir dış politika ilkesinin tanımı yazılı: “Bir devletin iç ve dış işlerine başka devletleri karıştırmayacak durumda olmasıdır. Bu durumdaki devletler kendilerini serbestçe yönetir ve diğer devletlerle eşit haklara sahiptir.” Deftere tanımı yazılan ilke aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tam bağımsızlık
- B) Mütekabiliyet
- C) Akılcılık
- D) Kamuoyunu dikkate alma
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Tam bağımsızlık
İç ve dış işlerde başka devletlere söz hakkı tanımamak tam bağımsızlığın tanımıdır. Mütekabiliyet ise devletler arasındaki karşılıklılık ilkesidir.
Kolay
8Ders kitabına göre Atatürk, dış politikada tüm devletlerle iyi ilişkiler kurmaya özen göstermiştir. Bu özen, Millî Mücadele yıllarında bağımsızlığımıza göz dikmiş devletleri de kapsamıştır. Atatürk'ün Cumhuriyet'ten sonra bu devletlere karşı tutumu nasıldır?
- A) Onlarla bütün ilişkileri kesmiştir.
- B) Onlara yeniden savaş açmıştır.
- C) Onlarla da iyi ilişkiler kurmaya çalışmıştır.
- D) Onların yönetimlerini örnek almıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Onlarla da iyi ilişkiler kurmaya çalışmıştır.
Kitaba göre Atatürk, Millî Mücadele'de karşı karşıya gelinen devletlerle bile Cumhuriyet'ten sonra iyi ilişkiler kurmaya özen göstermiştir. İlişkileri kesmek barışçı dış politikayla çelişir.
Kolay
9Ders kitabına göre bazı devletler iç işlerinde egemendir ama dış işlerinde egemen değildir. Bu tür devletlere ne ad verilir?
- A) Yarı bağımsız devlet
- B) Tam bağımsız devlet
- C) Cumhuriyet
- D) Federal devlet
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yarı bağımsız devlet
İç işlerinde egemen olup dış işlerinde egemen olmayan devletler yarı bağımsızdır. Tam bağımsız devlet ise hem iç hem dış işlerinde egemendir.
Kolay
10Atatürk'ün şu sözü ders kitabında yer alıyor: “Biz daima gerçek arayan ve onu buldukça, bulduğumuza inandıkça ifadeye cüret gösteren adamlar olmalıyız!” Bu söz, ders kitabında hangi ilkeyi açıklamak için kullanılmıştır?
- A) Gerçekçilik
- B) Barışçılık
- C) Mütekabiliyet
- D) Kamuoyunu dikkate alma
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Gerçekçilik
Gerçeği aramak ve gerçeği söylemek Atatürk'ün gerçekçilik yöntemini anlatır. Barışçılık ise devletler arası sorunları savaşmadan çözmeyle ilgilidir.
Kolay
11Zeynep, Atatürk'ün ileri görüşlülüğünü anlatan bir pano hazırlıyor. Aşağıdakilerden hangisi bu panoya örnek olarak eklenebilir?
- A) Selanik'te doğup büyümüş olması
- B) Askerî okullarda başarılı bir öğrenci olması
- C) Yurt gezilerinde halkın sorunlarını dinlemesi
- D) II. Dünya Savaşı'nın çıkacağını önceden tahmin etmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) II. Dünya Savaşı'nın çıkacağını önceden tahmin etmesi
Henüz gerçekleşmemiş bir savaşı önceden tahmin etmek ileri görüşlülüğün örneğidir. Yurt gezilerinde halkı dinlemek ise kamuoyunu dikkate almanın örneğidir.
Kolay
12Ders kitabına göre Atatürk; dünyada kültür, sanat, spor ve teknoloji alanlarında yaşanan gelişmeleri yakından takip ederdi. Bu bilgi, Atatürk'ün hangi özelliğini gösterir?
- A) Yalnız askerî konularla ilgilendiğini
- B) Dünyadaki gelişmeleri dikkate alan bir lider olduğunu
- C) Yurt dışı gezilerini çok sevdiğini
- D) Dış ülkelerle hiç ilişki kurmadığını
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Dünyadaki gelişmeleri dikkate alan bir lider olduğunu
Farklı alanlardaki gelişmeleri izlemesi, dünyada olup biteni dikkate alan bir lider olduğunu gösterir. Bilgi askerî konularla sınırlı olmadığından ikinci seçenek yanlıştır.
Kolay
13Bir öğretmen, Atatürk dönemi Türk dış politikasının ilkelerini tahtaya yazıyor. Aşağıdakilerden hangisi öğretmenin listesinde yer almaz?
- A) Güçlü bir devletin koruması altına girmek
- B) Tam bağımsızlık ve egemenlik
- C) Karşılıklılık (mütekabiliyet)
- D) Barışçılık ve iş birliği
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Güçlü bir devletin koruması altına girmek
Güçlü bir devletin korumasına girmek bağımsızlığı sınırlar ve Atatürk'ün ilkeleriyle çelişir. Tam bağımsızlık, karşılıklılık ve barışçılık ise dış politikanın temel ilkeleridir.
Kolay
14Bir hükûmet, başka bir devletle antlaşma imzalamadan önce bu antlaşmanın kendi ülkesine ve milletine ne kazandıracağını, ne kaybettireceğini ayrıntılı biçimde hesaplıyor. Bu hükûmetin davranışı aşağıdaki dış politika ilkelerinden hangisine uygundur?
- A) Kamuoyunu dikkate alma
- B) Mütekabiliyet
- C) Millî çıkarları esas alma
- D) Barışçılık
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Millî çıkarları esas alma
Her kararda önce ülkenin ve milletin yararını gözetmek millî çıkarları esas alma ilkesidir. Burada karşı devletin davranışına göre karşılık verme söz konusu olmadığı için mütekabiliyet uygun değildir.
Kolay
15Ders kitabında Atatürk'ün dış politikayı akla, bilime ve gerçeklere dayandırdığı anlatılmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi bu anlayışa uygun değildir?
- A) Kararlardan önce olayları bilimsel olarak incelemek
- B) Sorunlara hayallere ve önyargılara göre yaklaşmak
- C) Dünyadaki dengeleri dikkatle değerlendirmek
- D) Gerçekleşebilecek hedefler belirlemek
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sorunlara hayallere ve önyargılara göre yaklaşmak
Kitaba göre hayal gücüyle ve önyargılarla hareket etmek Atatürkçü düşünceyle bağdaşmaz. Diğer seçenekler akılcılık ve gerçekçilikle uyumludur.
Kolay
16Atatürk, hiçbir milletin toprağında Türkiye'nin gözü olmadığını söyler; başkalarının da Türk toprakları üzerinde söz söylemesine izin vermezdi. Bu tutum, Atatürk'ün devletler arası ilişkilerde neye önem verdiğini gösterir?
- A) Yeni topraklar elde ederek büyümeye
- B) Sınırların büyük devletlerce çizilmesine
- C) Devletlerin toprak bütünlüğüne saygı duyulmasına
- D) Komşularla ilişkileri tümüyle kesmeye
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Devletlerin toprak bütünlüğüne saygı duyulmasına
Başkalarının toprağında gözü olmamak ve kendi topraklarına da karışılmasını istememek toprak bütünlüğüne saygıyı gösterir. Yeni topraklar elde etmek bu tutumun tam tersidir.
Kolay
17Ders kitabında bağımsız devletler; toprak bütünlüğüne sahip, kendi kendini serbestçe yöneten ve başka devletler karşısında eşit hakları bulunan devletler olarak tanıtılır. Kitap, bağımsızlık hâlinin bir devlet için başka bir kavramla eş değerli anlam taşıdığını da belirtir. Bu kavram aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tarafsızlık
- B) Egemenlik
- C) Karşılıklılık
- D) Barışçılık
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Egemenlik
Kitaba göre tam bir bağımsızlık için devletin iç ve dış işlerinde tam egemen olması gerekir; bu bakımdan bağımsızlık hâli, bir devlet için egemenlik kavramıyla eş değerli bir anlam taşır. Karşılıklılık (mütekabiliyet) ve barışçılık dış politikanın öteki esaslarıdır; tarafsızlık ise bir savaşta taraf tutmamaktır.
Kolay
18Atatürk dönemi dış politikasının esaslarından biri “Türk ve dünya kamuoyunu dikkate alma”dır. Ders kitabında bu esasla ilgili olarak Atatürk'ün çeşitli çalışmaları anlatılır. Aşağıdaki çalışmalardan hangisi, Türkiye'nin görüşlerini doğrudan dünya kamuoyuna duyurmaya yöneliktir?
- A) Yurt gezilerinde halkın sorunlarını dinlemesi
- B) Yaptığı inkılapları halka kendisinin anlatması
- C) Dünyadaki teknoloji gelişmelerini yakından izlemesi
- D) Haklı davayı dünyaya anlatmak için gazete kurması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Haklı davayı dünyaya anlatmak için gazete kurması
Kitaba göre Atatürk, Millî Mücadele yıllarında haklı davayı dünyaya doğru anlatabilmek için gazete kurmuştur; bu çalışma dünya kamuoyuna yöneliktir. Halkı dinlemek ve inkılapları anlatmak Türk kamuoyuyla ilgilidir. Dünyadaki gelişmeleri izlemek ise dünyaya bilgi vermek değil, dünyadan bilgi edinmektir.
Orta
19Atatürk döneminde Türkiye, kendisine dostça yaklaşan devletlerle ticaret ve dostluk antlaşmaları imzaladı. Türkiye'nin haklarını hiçe sayan ya da ona düşmanca davranan devletlere karşı ise aynı ölçüde kararlı bir tutum sergiledi ve gerekli önlemleri aldı. Bu uygulama hangi dış politika ilkesine örnektir?
- A) Tam bağımsızlık
- B) Gerçekçilik
- C) Mütekabiliyet
- D) Akılcılık
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Mütekabiliyet
Dostça davranana dostça, düşmanca davranana önlemle karşılık vermek karşılıklılık, yani mütekabiliyet ilkesidir. Gerçekçilik ülkenin gücüne uygun hedefler belirlemektir; metinde ise öne çıkan, karşı tarafın davranışına göre aynı biçimde karşılık verilmesidir.
Orta
20Atatürk, savaşın acılarını cephelerde yakından gördüğü için savaştan yana olmadığını sık sık dile getirmiştir. Bununla birlikte Türkiye, Atatürk döneminde ordusunu güçlü tuttu ve haklarına yönelik bir saldırı olursa karşılık vermeye hazır olduğunu açıkça gösterdi. Bu bilgilerden hangi sonuca ulaşılır?
- A) Barışçılık, teslimiyet anlamına gelmez.
- B) Türkiye hiçbir koşulda ordu bulundurmamalıdır.
- C) Barış için Türkiye haklarından vazgeçmelidir.
- D) Barışı yalnızca büyük devletler koruyabilir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Barışçılık, teslimiyet anlamına gelmez.
Atatürk barışı esas almıştır; ancak bu barışçılık pasif ve teslimiyetçi değildir, gerektiğinde hakları korumaya hazır olmayı da içerir. Barış için haklardan vazgeçilmesi gerektiği yorumu yanlıştır; metinde Türkiye'nin haklarını korumaya hazır olduğu vurgulanmaktadır.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.