8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük · Demokratikleşme Çabaları
Türkiye Cumhuriyeti'ne Yönelik Tehditler
- jeopolitik konum
- musul sorunu
- şeyh sait isyanı
- bölücülük
- terör
- 15 temmuz
- millî birlik ve beraberlik
Türkiye Cumhuriyeti'ne yönelik tehditler nelerdir?
Türkiye Cumhuriyeti'ne yönelik tehditler, ülkenin üç kıtanın birleştiği yerde ve Boğazlara sahip jeopolitik konumu nedeniyle karşılaştığı iç ve dış tehlikelerdir. Bu konum, bölgede güçlü bir devlet istemeyen dış güçlerin ilgisini çeker. İlk tehdit Musul sorunudur; İngiltere, Lozan'da çözülemeyen bu petrol zengini bölgeyi bırakmak istemedi. Doğu illerinde 1925'te çıkan Şeyh Sait İsyanı, genç Cumhuriyet'e yönelik ilk büyük iç tehditlerdendir ve Musul meselesini de etkiledi. İtalya'nın Akdeniz'deki saldırgan politikası da bir tehditti; Türkiye bunu barışçı ve iş birliğine dayalı dış politikayla aştı. 1937'ye kadar ülke bütünlüğünü bozmayı amaçlayan pek çok isyan çıktı. Günümüzde PKK terör örgütü bölücü faaliyetleriyle büyük acılara yol açtı. 15 Temmuz 2016'da FETÖ'nün darbe girişimi, halkın ve devlet kurumlarının birlikte karşı koymasıyla başarısız oldu. Bu tehditler karşısında Türkiye'nin en güçlü dayanağı millî birlik ve beraberliktir.
Türkiye Cumhuriyeti'ne Yönelik Tehditler: konu anlatımı ve özeti
Türkiye, üç kıtanın birleştiği yerde ve Boğazlara sahip önemli bir konumdadır; bu durum ülkeyi bazı tehditlerle de karşı karşıya bırakır. Bu konu, Cumhuriyet'in kuruluşundan günümüze yaşanan iç ve dış tehditleri anlatıyor.
- Türkiye'nin jeopolitik konumu, bölgede güçlü bir devlet istemeyen dış güçlerin ilgisini çeker.
- İlk tehdit Musul sorunudur; Lozan'da çözülemeyen bu petrol zengini bölgeyi İngiltere bırakmak istemedi.
- Doğu illerinde çıkan Şeyh Sait İsyanı (1925), genç Cumhuriyet'e yönelik ilk büyük iç tehditlerdendir ve Musul meselesini de etkiledi.
- İtalya'nın Akdeniz'deki saldırgan politikası da bir tehditti; Türkiye bunu barışçı ve iş birliğine dayalı dış politikayla aştı.
- 1920'lerden 1937'ye kadar ülke bütünlüğünü bozmayı amaçlayan pek çok isyan çıktı.
- Günümüzde PKK terör örgütü bölücü faaliyetleriyle büyük acılara yol açtı.
- 15 Temmuz 2016'da FETÖ'nün darbe girişimi, halkın ve devlet kurumlarının birlikte karşı koymasıyla başarısız oldu.
Unutma: Bütün bu tehditler karşısında Türkiye'nin en güçlü dayanağı millî birlik ve beraberliktir.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Tehditleri dış ve iç olarak iki gruba ayır; hepsinin ortak nedeni Türkiye'nin önemli konumudur.
Konum: Türkiye üç kıtanın birleştiği yerde, Boğazlara ve önemli kara ve deniz yollarına sahiptir. Bu konum fırsatlar kadar riskler de getirir.
Dış tehditler:
- Musul sorunu: Lozan'da çözülemeyen petrol zengini bölgeyi İngiltere bırakmak istemedi.
- İtalya'nın Akdeniz'deki saldırgan politikası; Türkiye bunu barışçı ve iş birliğine dayalı dış politikayla karşıladı.
İç tehditler:
- 1925 Şeyh Sait İsyanı ve 1937'ye kadar çıkan diğer isyanlar.
- Günümüzde PKK terör örgütünün bölücü eylemleri ve 15 Temmuz 2016'daki FETÖ darbe girişimi.
Günlük hayattan: Ana cadde üzerindeki bir dükkân çok müşteri çeker, ama güvenliğine de daha çok dikkat etmesi gerekir. Önemli bir konum hem avantaj hem sorumluluktur.
Sık yapılan hata: "Tehditler yalnızca dışarıdan gelir." Doğrusu: İç ve dış tehditler çoğu zaman birbirini besler; Şeyh Sait İsyanı'nın Musul meselesini etkilemesi buna örnektir.
Derinleş
Türkiye'nin jeopolitik konumunu bir harita üzerinde incele: Boğazlar, enerji yolları ve komşu bölgeler. Bu konum hangi fırsatları ve riskleri birlikte getiriyor? Coğrafya bilgini kullanarak bir "fırsat–risk" tablosu hazırla ve millî birliğin bu risklere karşı neden önemli olduğunu tartış.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Şubat 1925'te doğu illerinde çıkan bir ayaklanma kısa sürede birkaç ile yayıldı. Hükûmet olağanüstü önlemler aldı, ayaklanma Nisan ayında bastırıldı ve elebaşları yargılandı. Bu olay, genç Cumhuriyet'e ve yapılan inkılaplara yönelen ilk büyük iç tehditlerden biri sayılır. Bu ayaklanma hangisidir?
- A) Menemen Olayı
- B) Şeyh Sait İsyanı
- C) Çerkez Ethem İsyanı
- D) Ahmet Anzavur İsyanı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Şeyh Sait İsyanı
Şeyh Sait İsyanı 1925'te doğu illerinde çıkmış, Cumhuriyet'i ve inkılapları hedef almıştır. Menemen Olayı da Cumhuriyet'e yönelik bir iç tehdittir, ancak 1930'da Ege'de yaşanmıştır; Çerkez Ethem ve Anzavur isyanları ise Millî Mücadele yıllarındadır.
Kolay
2Lozan'dan sonra Türkiye'nin güney sınırındaki bir bölge için yapılan ikili görüşmeler sonuç vermedi ve konu Milletler Cemiyetine taşındı. Cemiyet, bölgede manda yönetimi kurmuş olan büyük devletin lehine karar verdi; Türkiye de 1926'da imzalanan antlaşmayla bölgeden vazgeçti. Musul sorununda Türkiye'nin karşısındaki devlet hangisidir?
- A) Fransa
- B) İtalya
- C) Yunanistan
- D) İngiltere
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İngiltere
Musul'daki petrol kaynakları nedeniyle İngiltere bölgeyi bırakmak istememiş, sorun Türkiye ile İngiltere arasında yaşanmıştır. Fransa da güneyde manda yönetimi kurmuştu, ancak onun yönetimindeki bölge Suriye'dir; Fransa ile yaşanan sorun Hatay'dır.
Kolay
3Lozan Konferansı'nda birçok konu çözülmüş, ancak bir bölgenin geleceği Türkiye ile İngiltere arasında yapılacak görüşmelere bırakılmıştı. İngiltere, zengin petrol yatakları bulunan bu bölgeyi elinde tutmak istiyor ve Türkiye'nin isteklerine karşı çıkıyordu. Sözü edilen bölge hangisidir?
- A) Musul
- B) Hatay
- C) Batı Trakya
- D) Boğazlar
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Musul
Musul, Lozan'da çözülemeyen ve petrol kaynakları nedeniyle İngiltere'nin bırakmak istemediği bölgedir. Hatay da Lozan'dan sonra çözülen bir sorundur, ancak Hatay'daki sorun İngiltere ile değil Fransa ile yaşanmıştır.
Kolay
41930'larda Akdeniz'de bir devlet, eski Roma İmparatorluğu'nun topraklarını yeniden kurma hayaliyle yayılmacı bir politika izliyordu. Bu devlet On İki Ada'yı elinde tutuyor ve Anadolu kıyılarına çok yakın adalarda askerî üsler kuruyordu. Genç Türkiye için tehdit oluşturan bu devlet hangisidir?
- A) İngiltere
- B) Fransa
- C) İtalya
- D) Rusya
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İtalya
On İki Ada 1912'den beri İtalya'nın elindeydi; birliğini geç tamamlayan İtalya, Mussolini yönetiminde Akdeniz'de yayılmacı bir siyaset izlemiştir. İngiltere de Akdeniz'de güçlü bir devletti, ancak Roma İmparatorluğu'nu yeniden kurma hayali ve On İki Ada İtalya'ya aittir.
Kolay
5Bir ders kitabında şu bilgi yer alıyor: “Cumhuriyetin ilk yıllarında yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti Devleti'ne yönelik ilk tehdit, Lozan'da karara bağlanamayan bir sorun yüzünden iki devlet arasında yaşandı.” Metinde sözü edilen ilk tehdit hangi devletle ve hangi konuda yaşanmıştır?
- A) Fransa ile Hatay konusunda
- B) İngiltere ile Musul konusunda
- C) İtalya ile On İki Ada konusunda
- D) Yunanistan ile mübadele konusunda
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İngiltere ile Musul konusunda
Cumhuriyet'e yönelik ilk tehdit, Lozan'da çözülemeyen Musul konusunda İngiltere ile yaşanmıştır. Hatay sorunu ise 1936'dan sonra Fransa ile gündeme gelmiştir.
Kolay
6Elif'in hazırladığı zaman şeridinde bir kart şöyledir: “1925 – Doğu illerinde çıktı. Genç Cumhuriyet'e yöneltilen ilk büyük iç tehditlerden sayılır. Musul meselesini de etkiledi.” Kartta anlatılan olay aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Menemen Olayı
- B) Çerkez Ethem İsyanı
- C) Bozkır İsyanı
- D) Şeyh Sait İsyanı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Şeyh Sait İsyanı
1925'te doğu illerinde çıkan ve Musul meselesini etkileyen isyan Şeyh Sait İsyanı'dır. Menemen Olayı ise 1930'da İzmir yakınlarında yaşanmıştır.
Kolay
7Can, Cumhuriyet'in ilk yıllarıyla ilgili bir sunum hazırlıyor. Sunumunda Musul bölgesini anlatırken İngiltere'nin bu bölgeden bir türlü vazgeçmek istemediğini belirtiyor. İngiltere'nin Musul'dan vazgeçmek istememesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bölgenin petrol bakımından zengin olması
- B) Bölgenin Boğazlara kıyısının olması
- C) Bölgede hiç yerleşim yeri bulunmaması
- D) Bölgenin Akdeniz'e açılan limanları olması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bölgenin petrol bakımından zengin olması
Musul zengin petrol rezervlerine sahip olduğu için İngiltere bölgeyi bırakmak istememiştir. Boğazlar ise Musul'la değil, İstanbul ve Çanakkale ile ilgilidir.
Kolay
8Ders kitabında şöyle yazıyor: “Yüzyıllardır dünyayı istedikleri gibi yöneten sömürgeci ülkeler, bölgede Türkiye gibi güçlü ve söz sahibi bir ülkenin olmasını istememektedirler.” Metne göre sömürgeci ülkelerin Türkiye'ye karşı tutumunun nedeni nedir?
- A) Türkiye ile ticaret yapamamaları
- B) Bölgede güçlü bir devlet istememeleri
- C) Türkiye'nin nüfusunun az olması
- D) Türkiye'nin denize kıyısının olmaması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bölgede güçlü bir devlet istememeleri
Metin, sömürgeci ülkelerin bölgede güçlü ve söz sahibi bir ülke istemediğini açıkça belirtir. Türkiye'nin denizlere kıyısı vardır; bu seçenek yanlış bir bilgidir.
Kolay
9Atatürk, kurduğu genç Cumhuriyet'i iç ve dış tehditlerden korumak için millî birlik ve beraberliğe büyük önem vermiş, Cumhuriyet'i korumak ve yüceltmek görevini de bir gruba emanet etmiştir. Atatürk'ün Cumhuriyet'i emanet ettiği grup aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yabancı danışmanlar
- B) Milletler Cemiyeti
- C) Gençler
- D) Saray çevresi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Gençler
Atatürk kurduğu devleti gençlere emanet etmiştir. Milletler Cemiyeti ise uluslararası bir kuruluştur, Cumhuriyet'in emanetçisi değildir.
Kolay
10Tarih öğretmeni Ayşe Hanım derste şöyle anlatıyor: “Bugün üzerinde yaşadığımız bu topraklar, Türkler tarafından ilk kez bir Türk devleti döneminde yurt edinildi. Daha sonra aynı topraklarda Osmanlı Devleti ve Türkiye Cumhuriyeti kuruldu.” Öğretmenin sözünü ettiği, Anadolu'yu ilk kez yurt edinen Türk devleti hangisidir?
- A) Selçuklular
- B) Osmanlılar
- C) Göktürkler
- D) Uygurlar
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Selçuklular
Ders kitabına göre Anadolu coğrafyası ilk kez Selçuklularca yurt edinilmiştir. Osmanlı Devleti ise Selçuklulardan sonra bu topraklarda kurulmuştur.
Kolay
11Bir gazete yazısında şu bilgiler veriliyor: “Bu örgüt, dış güçlerden destek alarak özellikle doğu ve güneydoğu illerimizde bölücü faaliyetler yürüttü. Yıllarca süren terör yüzünden pek çok vatandaşımız şehit oldu.” Yazıda sözü edilen terör örgütü hangisidir?
- A) FETÖ
- B) Kuva-yı Seyyare
- C) PKK
- D) Cemiyet-i Akvam
Cevabı göster
Doğru cevap: C) PKK
Doğu ve güneydoğu illerinde bölücü faaliyetler yürüten terör örgütü PKK'dir. FETÖ ise ordu içinde örgütlenip 15 Temmuz darbe girişimini yapmıştır.
Kolay
12Ders kitabında 1920'lerden 1937'ye kadar Anadolu'da küçüklü büyüklü pek çok isyan çıktığı anlatılıyor. Kitaba göre bu isyanların esas amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Osmanlı borçlarının ödenmesini hızlandırmak
- B) Ülkenin bütünlüğünü ve milletin bölünmezliğini bozmak
- C) Yabancı okulların denetlenmesini sağlamak
- D) Boğazların Türk egemenliğine geçmesini sağlamak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ülkenin bütünlüğünü ve milletin bölünmezliğini bozmak
Kitap, bu isyanlarda ülkenin bütünlüğünü ve milletin bölünmezliğini bozmanın esas amaç olduğunu belirtir. Diğer seçenekler isyanlarla değil, dış politika gelişmeleriyle ilgilidir.
Kolay
13Ders kitabına göre İngiltere, Musul'u Türkiye'den tamamen ayırabilmek için Türkiye'yi iç ve dış platformlarda zor duruma düşürmeye çalışmıştır. İngiltere'nin bu amaçla başvurduğu yol aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Türkiye'ye hemen savaş ilan etmesi
- B) Boğazları gemilere kapatması
- C) Musul'u Fransa'ya devretmesi
- D) Ülke içindeki bazı hainlerle iş birliği yapması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Ülke içindeki bazı hainlerle iş birliği yapması
Kitaba göre İngiltere, Musul'u Türkiye'den ayırmak için ülke içindeki hainlerle iş birliği yapmıştır. İngiltere Türkiye'ye savaş ilan etmemiştir.
Kolay
14Bir tarih dergisinde şu cümle geçiyor: “Birliğini Avrupa'daki pek çok devletten geç tamamlayan bu devlet, Cumhuriyet'in ilk yıllarında Akdeniz ve Orta Doğu'da saldırgan bir siyaset izleyerek genç Türkiye için tehdit oluşturdu.” Dergide sözü edilen devlet hangisidir?
- A) İngiltere
- B) İtalya
- C) Fransa
- D) Yunanistan
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İtalya
Birliğini geç tamamlayan ve Akdeniz'de saldırgan politika izleyen devlet İtalya'dır. İngiltere ise Türkiye ile Musul konusunda sorun yaşamıştır.
Kolay
15Ders kitabında Millî Mücadele yılları incelendiğinde, işgalci güçler karşısında ulusumuzun elinde bulunan en güçlü varlığın ne olduğu vurgulanır. Kitaba göre bu varlık aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Güçlü bir donanma
- B) Zengin bir devlet hazinesi
- C) Büyük devletlerin desteği
- D) Millî birlik ve beraberlik
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Millî birlik ve beraberlik
Millî Mücadele'de Türk milletinin en güçlü varlığı millî birlik ve beraberliktir. O dönemde güçlü bir donanma ya da zengin bir hazine yoktu.
Kolay
16Okulda düzenlenen anma programında, ordu içinde örgütlenmiş FETÖ mensuplarının giriştiği darbe girişimine karşı halkın ve devlet kurumlarının birlikte direndiği gece anlatılıyor. Bu darbe girişimi hangi tarihte yaşanmıştır?
- A) 27 Mayıs 1960
- B) 21 Temmuz 1946
- C) 15 Temmuz 2016
- D) 10 Kasım 1938
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 15 Temmuz 2016
FETÖ'nün darbe girişimi 15 Temmuz 2016'da yaşanmış ve halkın direnişiyle başarısız olmuştur. 27 Mayıs 1960 ise Demokrat Parti iktidarını sona erdiren askerî darbenin tarihidir.
Kolay
17Ders kitabında Musul'la ilgili şu bilgiler yer alır: Musul, Lozan Barış Antlaşması ile bir karara bağlanamamıştır. İngiltere, petrol bakımından zengin olan bu bölgeyi bırakmak istememiştir. Türkiye de Musul'dan vazgeçmiş değildir. Bu bilgilere göre Musul konusunun Lozan'da karara bağlanamamasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İki devletin de bölge üzerindeki isteğinden vazgeçmemesi
- B) Türkiye'nin Lozan'da bu konuyu gündeme getirmemesi
- C) İngiltere'nin bölgeyi Türkiye'ye bırakmaya razı olması
- D) Bölgenin iki devlet için de önem taşımadığının görülmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İki devletin de bölge üzerindeki isteğinden vazgeçmemesi
İngiltere bölgeyi bırakmak istememiş, Türkiye de Musul'dan vazgeçmemiştir; iki taraf da isteğinde direndiği için konu Lozan'da karara bağlanamamıştır. Bölge petrol bakımından zengin olduğundan önemsiz sayıldığı söylenemez; İngiltere'nin bölgeyi bırakmaya razı olduğu yargısı da verilen bilgiyle çelişir.
Kolay
18Ders kitabında 15 Temmuz 2016 darbe girişimi anlatılırken şu cümleye yer verilir: “Gelinen noktada kanlı darbe girişimi bastırılmış, devlet kurumları olağan işleyişine dönmüştür.” Bu cümleden aşağıdaki sonuçlardan hangisine ulaşılır?
- A) Girişimden sonra devlet kurumları yeni baştan kurulmuştur.
- B) Girişim, devlet kurumlarının çalışmasını hiç etkilememiştir.
- C) Girişim, devletin düzenini kalıcı olarak değiştirememiştir.
- D) Girişim sırasında devlet kurumları hedef alınmamıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Girişim, devletin düzenini kalıcı olarak değiştirememiştir.
Girişimin bastırılması ve kurumların olağan işleyişine dönmesi, darbe girişiminin devlet düzeninde kalıcı bir değişiklik yapamadığını gösterir. “Dönmüştür” sözü, kurumların işleyişinin bir süre etkilendiğini anlatır; bu yüzden hiç etkilenmediği söylenemez. Kurumların yeniden kurulduğuna dair bir bilgi de yoktur.
Orta
19Musul sorunu Milletler Cemiyetinde görüşülürken, 1925'te doğu illerinde Şeyh Sait İsyanı çıktı. Türkiye, ordusunun önemli bir bölümünü isyanı bastırmak için bölgeye göndermek zorunda kaldı. Bu durumun Musul sorununa etkisi hangisidir?
- A) Musul'un Türkiye'ye bırakılmasını sağlamıştır.
- B) Musul sorununun Lozan'da çözülmesini sağlamıştır.
- C) Türkiye'nin Musul konusundaki elini zayıflatmıştır.
- D) İngiltere'nin bölgeden çekilmesine yol açmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Türkiye'nin Musul konusundaki elini zayıflatmıştır.
İsyan Türkiye'yi içeride uğraştırmış, bu da Musul konusunda Türkiye'nin İngiltere karşısındaki durumunu zayıflatmıştır. Sorunun Lozan'da çözüldüğü yorumu yanlıştır; Lozan 1923'te imzalanmıştı ve Musul orada çözülemediği için Milletler Cemiyetine taşınmıştı.
Orta
201930'ların başında İtalya'nın Akdeniz'deki yayılmacı politikası Türkiye'yi kaygılandırıyordu. Türkiye bu dönemde bir yandan savunmasını güçlendirdi, bir yandan da bölgedeki devletlerle güvenlik anlaşmaları imzalamaya yöneldi. Türkiye'nin bu tutumu hangi dış politika anlayışını yansıtır?
- A) İtalya'ya savaş açarak sorunu çözme politikası
- B) Milletler Cemiyetinden çekilip yalnız kalma politikası
- C) Boğazları bütün gemilere kapatma politikası
- D) Barışı koruyan ve iş birliğine dayalı politika
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Barışı koruyan ve iş birliğine dayalı politika
Türkiye, tehdit karşısında savaşa başvurmadan komşularıyla güvenlik anlaşmaları yapmış; barışçı ve iş birliğine dayalı bir dış politika izlemiştir. Savunmayı güçlendirmek savaş açmak anlamına gelmez; Türkiye İtalya ile savaşa girmemiştir.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.