8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük · Millî Uyanış: Bağımsızlık Yolunda Atılan Adımlar
I. Dünya Savaşı'na Neden Olan Gelişmeler
- sanayi inkılabı
- sömürgecilik
- milliyetçilik
- üçlü ittifak
- üçlü itilaf
- panslavizm
- saraybosna suikastı
I. Dünya Savaşı'nın çıkmasına hangi gelişmeler neden oldu?
I. Dünya Savaşı'nın asıl nedenleri, Sanayi İnkılabı'nın doğurduğu ekonomik çıkar çatışmaları ve Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik düşüncesidir. 1914-1918 yılları arasında yaşanan bu savaş, çok sayıda devletin katıldığı ilk büyük dünya savaşıdır. Sanayileşen devletler ham madde ve pazar aradı, sömürge yarışı onları karşı karşıya getirdi. Milliyetçilik ise çok uluslu devletlerdeki azınlıkları ayaklandırdı. Devletler Üçlü İttifak (Almanya, Avusturya-Macaristan, İtalya) ve Üçlü İtilaf (İngiltere, Fransa, Rusya) olarak gruplaştı. İngiltere ekonomik rakibi Almanya'yı durdurmak, Fransa Alsas-Loren'i geri almak, Rusya Panslavizm ile Balkanlarda güç kazanmak istiyordu; siyasi birliğini geç kuran Almanya ve İtalya ise sömürge arıyordu. 1914'te Avusturya-Macaristan veliahdının Saraybosna'da bir Sırp milliyetçisi tarafından öldürülmesi savaşı başlattı. Saraybosna suikasti savaşın asıl nedeni değil, savaşı başlatan kıvılcımdır.
I. Dünya Savaşı'na Neden Olan Gelişmeler: konu anlatımı ve özeti
I. Dünya Savaşı (1914-1918), çok sayıda devletin katıldığı ilk büyük dünya savaşıdır. Bu konu, savaşı hazırlayan ekonomik ve siyasi nedenleri ve devletlerin nasıl gruplaştığını anlatıyor.
- Sanayi İnkılabı ham madde ve pazar ihtiyacını artırdı; sömürge yarışı devletleri karşı karşıya getirdi.
- Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik, çok uluslu devletlerdeki azınlıkları ayaklandırdı.
- Üçlü İttifak: Almanya, Avusturya-Macaristan ve İtalya. Üçlü İtilaf: İngiltere, Fransa ve Rusya.
I. Dünya Savaşı'nda gruplar: Üçlü İttifak ve Üçlü İtilaf; İtalya'nın taraf değiştirmesi, Osmanlı ve Bulgaristan'ın İttifak'a katılması - İngiltere ekonomik rakibi Almanya'yı durdurmak, Fransa Alsas-Loren'i geri almak, Rusya Panslavizm ile Balkanlarda güç kazanmak istiyordu.
- Siyasi birliğini geç kuran Almanya ve İtalya sömürge arıyordu.
- Kıvılcım: 1914'te Avusturya-Macaristan veliahdı Saraybosna'da bir Sırp milliyetçisi tarafından öldürüldü ve savaş başladı.
- İtalya savaş başlayınca İtilaf tarafına geçti; Osmanlı ve Bulgaristan sonradan İttifak grubuna katıldı.
Unutma: Saraybosna suikasti savaşın asıl nedeni değil, başlatan olaydır (kıvılcım); asıl nedenler ekonomik çıkar çatışması ve milliyetçiliktir.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Bir savaşın nedenleri ile onu başlatan olay farklı şeylerdir. Bunu ayırınca konu kolaylaşır.
- Ekonomik neden: Sanayileşen devletler ham madde ve pazar için sömürge yarışına girdi.
- Siyasi neden: Milliyetçilik, çok uluslu devletlerdeki toplulukları ayaklandırdı; devletler birbirine karşı gruplaştı.
- Bloklar: Üçlü İttifak (Almanya, Avusturya-Macaristan, İtalya) ve Üçlü İtilaf (İngiltere, Fransa, Rusya).
- Kıvılcım: 1914'te Avusturya-Macaristan veliahdının Saraybosna'da öldürülmesi.
Günlük hayattan: Kurumuş otlarla dolu bir tarla düşün. Tarlanın tutuşmaya hazır olması asıl nedendir; yere düşen bir kibrit ise yangını başlatan olaydır. Saraybosna suikasti o kibrittir.
Sık yapılan hata: "İtalya savaş boyunca İttifak grubunda kaldı." Doğrusu: İtalya, savaş başladıktan sonra taraf değiştirip İtilaf grubunun yanında savaşa girdi.
Derinleş
Bir "neden-sonuç haritası" çiz: ortaya savaşı, çevresine ekonomik, siyasi ve askerî nedenleri yaz ve aralarındaki bağları oklarla göster. Sonra haberlerden güncel bir uluslararası gerginlik seçip benzer ve farklı yönlerini karşılaştır. İttifak bloklarının barışı mı koruduğu, yoksa küçük bir sorunu büyüttüğü mü konusunda iki tarafın gerekçelerini yaz.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
İTA.8.2.1Birinci Dünya Savaşı’nın nedenlerini tarihsel bağlamına uygun olarak açıklayabilme
- a) Birinci Dünya Savaşı’nın nedenlerini kanıtlara dayalı olarak analiz eder.
- b) Birinci Dünya Savaşı’nın nedenlerini ortaya çıkaran koşulları belirler.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Haziran 1914'te Avusturya-Macaristan veliahdı Franz Ferdinand, eşiyle birlikte Bosna'yı ziyaret ederken bir Sırp milliyetçisinin silahlı saldırısıyla hayatını kaybetti. Bir ay sonra Avusturya-Macaristan Sırbistan'a savaş ilan etti. Bu olay hangi adla bilinir ve hangi savaşın başlangıcı sayılır?
- A) Saraybosna Suikastı – II. Balkan Savaşı
- B) Saraybosna Suikastı – I. Dünya Savaşı
- C) Belgrat Suikastı – I. Dünya Savaşı
- D) Selanik Suikastı – I. Balkan Savaşı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Saraybosna Suikastı – I. Dünya Savaşı
Veliahdın Bosna'nın merkezi Saraybosna'da öldürülmesi, I. Dünya Savaşı'nı başlatan olaydır. Belgrat seçeneği, saldırganın Sırp olması nedeniyle çekici görünür; ancak Belgrat Sırbistan'ın başkentidir, suikast ise Bosna'da gerçekleşmiştir.
Kolay
21871'de Almanya'ya karşı yenilen Fransa, sınırındaki zengin kömür ve demir yataklarına sahip bir bölgeyi Almanya'ya bırakmak zorunda kaldı. Fransa'da bu bölgeyi geri alma isteği, yıllarca Almanya'ya karşı derin bir düşmanlık doğurdu. Sözü edilen bölge hangisidir?
- A) Alsas-Loren
- B) Bosna-Hersek
- C) Trablusgarp
- D) Makedonya
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Alsas-Loren
Fransa'nın 1871'de Almanya'ya kaptırdığı ve kömür ile demir bakımından zengin bölge Alsas-Loren'dir. Bosna-Hersek de savaş öncesinde anlaşmazlık konusu olan bir bölgedir; ancak o, Fransa ile Almanya arasında değil Avusturya-Macaristan ile Sırbistan arasında sorun olmuştur.
Kolay
31882'de Avrupa'da kurulan bir ittifakın öncüsü, siyasi birliğini yeni tamamlamış ve hızla sanayileşen bir devletti. Bu devlet, Fransa'yı yalnız bırakmak için Orta Avrupa'daki büyük bir imparatorlukla ve Akdeniz'de sömürge isteyen bir krallıkla anlaştı. Bu ittifakı oluşturan devletler hangileridir?
- A) Almanya, Avusturya-Macaristan, İtalya
- B) İngiltere, Fransa, Rusya
- C) Almanya, Osmanlı Devleti, Bulgaristan
- D) Almanya, Avusturya-Macaristan, Rusya
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Almanya, Avusturya-Macaristan, İtalya
Almanya öncülüğünde Avusturya-Macaristan ve İtalya ile 1882'de Üçlü İttifak kurulmuştur. İngiltere, Fransa ve Rusya ise karşı blok olan Üçlü İtilaf'ı oluşturmuştur; Rusya'nın bulunduğu seçenek bu yüzden yanlıştır.
Kolay
419. yüzyılda Rusya, Balkanlarda yaşayan Sırp ve Bulgar gibi halkları dil ve soy yakınlığını öne çıkararak kendi çevresinde toplamaya çalıştı. Böylece sıcak denizlere inmeyi ve Balkanlarda söz sahibi olmayı amaçlıyordu. Bu durum Avusturya-Macaristan ile Rusya'yı karşı karşıya getirdi. Rusya'nın izlediği bu politika hangisidir?
- A) Pangermenizm
- B) Panslavizm
- C) Mandacılık
- D) Osmanlıcılık
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Panslavizm
Slav halklarını Rusya önderliğinde birleştirmeyi amaçlayan politika Panslavizmdir. Pangermenizm de benzer bir birleştirme politikasıdır; ancak o, Almanca konuşan toplulukları birleştirmeyi amaçlayan Alman politikasıdır.
Kolay
5Üçlü İttifak'ı kendileri için bir tehlike olarak gören üç devlet, 1907'de karşı bir grup kurdu. Bu grubun adı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Üçlü İttifak
- B) Milletler Cemiyeti
- C) Balkan İttifakı
- D) Üçlü İtilaf
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Üçlü İtilaf
İngiltere, Fransa ve Rusya'nın 1907'de kurduğu grup Üçlü İtilaf'tır (Üçlü Anlaşma). Üçlü İttifak, bu devletlerin karşısındaki Alman öncülüğündeki gruptur.
Kolay
6Haziran 1914'te Avusturya-Macaristan veliahdı ile eşi, Bosna-Hersek'in başkentini ziyaret ederken bir Sırp milliyetçisi tarafından öldürüldü. Bu olayın gerçekleştiği şehir aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Belgrat
- B) Saraybosna
- C) Viyana
- D) Selanik
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Saraybosna
Suikast, Bosna-Hersek'in başkenti Saraybosna'da gerçekleşmiştir. Belgrat Sırbistan'ın, Viyana ise Avusturya-Macaristan'ın başkentidir.
Kolay
7Elif, 1882'de kurulan Üçlü İttifak grubunun üyelerini bir karta yazacak. Elif'in kartında hangi devletler yer almalıdır?
- A) Almanya, Avusturya-Macaristan, İtalya
- B) İngiltere, Fransa, Rusya
- C) Almanya, Fransa, İngiltere
- D) Rusya, İtalya, Avusturya-Macaristan
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Almanya, Avusturya-Macaristan, İtalya
Üçlü İttifak'ı Almanya öncülüğünde Almanya, Avusturya-Macaristan ve İtalya kurmuştur. İngiltere, Fransa ve Rusya ise Üçlü İtilaf grubunu oluşturmuştur.
Kolay
8Bir öğrenci şu notu almıştır: “Bu dönemde İttihat ve Terakki yöneticileri, Osmanlı Devleti'nin bir Avrupa devletiyle ortak politika izlemesi için ısrarla çaba gösteriyordu.” Notta sözü edilen Avrupa devleti aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Almanya
- B) İngiltere
- C) Rusya
- D) Fransa
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Almanya
Rusya, Fransa ve İngiltere'ye güvenmeyen Osmanlı yönetimi, İttihat ve Terakki eliyle Almanya ile yakınlaşmıştır. Rusya ise Osmanlı'nın topraklarında gözü olan bir devletti.
Kolay
9Ders kitabına göre Sanayi İnkılabı ile sanayileşen Avrupa devletleri daha çok kazanmak için büyük koloniler kurdu ve ulaştıkları ülkeleri sömürmeye başladı. Bu bilgiye göre I. Dünya Savaşı'nın nedenlerinden biri aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Devletlerin silahlarını tamamen bırakması
- B) Avrupa'da tarımın yeniden önem kazanması
- C) Ham madde ve pazar için yapılan sömürge yarışı
- D) Avrupa devletlerinin sanayiden vazgeçmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ham madde ve pazar için yapılan sömürge yarışı
Sanayileşen devletlerin ham madde ve pazar arayışı sömürge yarışını doğurmuş, bu da devletleri karşı karşıya getirmiştir. Silahları bırakma ise bu dönemdeki silahlanma yarışıyla çelişir.
Kolay
10Ders kitabında şu bilgi yer alıyor: “Çok sayıda devletin birbiriyle savaştığı, insanlık tarihinin ilk dünya savaşıdır. Milyonlarca insanın ölümüne yol açmıştır.” Sözü edilen savaşın yapıldığı yıllar aşağıdakilerden hangisidir?
- A) 1914–1918
- B) 1911–1912
- C) 1912–1913
- D) 1919–1922
Cevabı göster
Doğru cevap: A) 1914–1918
I. Dünya Savaşı 1914–1918 yılları arasında yapılmıştır. 1911–1912 Trablusgarp, 1912–1913 ise Balkan Savaşları'nın yıllarıdır.
Kolay
11Ders kitabına göre savaş başladığında Asya'daki bir devlet, Almanya'nın sömürgelerine saldırdı. Bu devlet aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bulgaristan
- B) Japonya
- C) Avusturya-Macaristan
- D) İtalya
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Japonya
Japonya, savaş başladığında Almanya'nın sömürgelerine saldırmıştır. Avusturya-Macaristan ise Almanya'nın müttefikiydi.
Kolay
12Fransa, kömür yatakları bakımından zengin olan ve daha önce Almanya'ya kaptırdığı bir bölgeyi geri almak istiyordu. Fransa'nın geri almak istediği bölge aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Alsas-Loren
- B) Bosna-Hersek
- C) Trablusgarp
- D) Balkanlar
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Alsas-Loren
Fransa, kömür bakımından zengin Alsas-Loren bölgesini Almanya'dan geri almak istiyordu. Bosna-Hersek ise suikastın yaşandığı bölgedir.
Kolay
13Ders kitabına göre Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik fikriyle isyan eden uluslar en yoğun biçimde iki imparatorlukta yaşıyordu. Bu iki imparatorluk aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İngiltere ve Fransa sömürge imparatorlukları
- B) Almanya ve İtalya krallıkları
- C) Japonya ve Rus Çarlığı
- D) Osmanlı Devleti ve Avusturya-Macaristan
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Osmanlı Devleti ve Avusturya-Macaristan
Çok uluslu yapısı nedeniyle milliyetçilikten en çok etkilenenler Osmanlı Devleti ve Avusturya-Macaristan'dır. İngiltere ve Fransa ise sömürge yarışında öne çıkan devletlerdir.
Kolay
14Rusya, Balkanlarda yaşayan halkları kendi çevresinde toplayarak bu bölgeye sahip olmak istiyordu. Rusya'nın Balkanlarda uyguladığı bu politikanın adı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sömürgecilik
- B) Osmanlıcılık
- C) Panslavizm
- D) Mandacılık
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Panslavizm
Rusya'nın Balkanlarda uyguladığı politika Panslavizm'dir. Osmanlıcılık ise Osmanlı aydınlarının devleti kurtarmak için savunduğu bir fikir akımıdır.
Kolay
15Osmanlı Devleti savaş başladıktan sonra iki gruptan birine katıldı. Bulgaristan da aynı grubun yanında savaşa girdi. Osmanlı Devleti ve Bulgaristan'ın katıldığı grup aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İtilaf Devletleri
- B) İttifak Devletleri
- C) Balkan İttifakı
- D) Milletler Cemiyeti
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İttifak Devletleri
Osmanlı Devleti ve Bulgaristan savaş başladıktan sonra İttifak grubuna katılmıştır. İtilaf grubunun başında İngiltere, Fransa ve Rusya vardı.
Kolay
16Ders kitabına göre I. Dünya Savaşı başladıktan sonra İtilaf Devletlerinin vaatlerini daha cazip bulan bir devlet taraf değiştirerek İtilaf grubuna katıldı. Bu devlet aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bulgaristan
- B) İtalya
- C) Avusturya-Macaristan
- D) Osmanlı Devleti
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İtalya
Üçlü İttifak üyesi olan İtalya savaş başladıktan sonra İtilaf grubuna geçmiştir. Bulgaristan ise İttifak grubunun yanında savaşa girmiştir.
Kolay
17I. Dünya Savaşı sonunda Avusturya-Macaristan gibi çok uluslu imparatorluklar yıkılmış, bu imparatorlukların yerine yeni devletler kurulmuştur. Bu sonuç, savaşın aşağıdaki nedenlerinden hangisinin etkisini sürdürdüğünü gösterir?
- A) Sanayi İnkılabı'nın hız kazanması
- B) Ham madde ihtiyacının artması
- C) Silahlanma yarışının başlaması
- D) Milliyetçilik düşüncesinin yayılması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Milliyetçilik düşüncesinin yayılması
Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik düşüncesi, çok uluslu devletlerde yaşayan milletlerde kendi bağımsız devletini kurma isteği uyandırmıştır. Savaş sonunda çok uluslu imparatorlukların yıkılıp yerlerine yeni devletlerin kurulması bu düşüncenin sonucudur. Sanayi İnkılabı, ham madde ihtiyacı ve silahlanma yarışı savaşın ekonomik ve askerî nedenleridir; yeni devletlerin kurulmasını açıklamaz.
Kolay
18I. Dünya Savaşı başladığında Japonya, Almanya'nın sömürgelerine saldırdı. Bu gelişme, savaşla ilgili aşağıdakilerden hangisini gösterir?
- A) Japonya'nın Üçlü İttifak grubunun kurucuları arasında yer aldığını
- B) Sömürge rekabetinin savaş sırasında Avrupa dışında da sürdüğünü
- C) Almanya'nın sömürgecilik yarışının dışında kalmayı seçtiğini
- D) Savaşın yalnız Balkanlardaki sorunlardan kaynaklandığını
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sömürge rekabetinin savaş sırasında Avrupa dışında da sürdüğünü
Avrupa dışındaki bir devlet olan Japonya'nın Almanya'nın sömürgelerine saldırması, sömürgeler üzerindeki rekabetin savaş sırasında Avrupa dışında da sürdüğünü gösterir. Üçlü İttifak'ı Almanya, Avusturya-Macaristan ve İtalya kurmuştur; Almanya sömürgecilik yarışına geç de olsa katılmıştır; savaşın nedenleri arasında Balkanlardaki sorunların yanında sömürge ve pazar rekabeti de vardır.
Orta
19Üçlü İttifak üyesi olan İtalya, savaş başladığında tarafsız kaldı. 1915'te İtilaf Devletleri ona Avusturya'nın bazı toprakları ile Anadolu'nun güneybatısından pay vermeyi vaat etti; İtalya da bunun üzerine İtilaf tarafında savaşa girdi. Bu durum aşağıdakilerden hangisini gösterir?
- A) Kurulan ittifakların hiç bozulmadığını
- B) İtalya'nın savaşa hiç katılmadığını
- C) Devletlerin çıkarlarına göre taraf değiştirebildiğini
- D) Osmanlı'nın İtilaf grubunda yer aldığını
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Devletlerin çıkarlarına göre taraf değiştirebildiğini
İtalya'nın kendisine daha çok toprak vaat eden tarafa geçmesi, devletlerin ittifak kararlarında çıkarlarını esas aldığını gösterir. İtalya'nın savaşa hiç katılmadığı yargısı yanlıştır; metne göre tarafsızlığını 1915'te bırakıp savaşa girmiştir.
Orta
201900'lerin başında Alman tersanelerinde yeni savaş gemileri hızla yapılıyor, Alman malları dünya pazarlarına yayılıyordu. Hindistan'dan Mısır'a uzanan geniş sömürgeleri olan bir devlet, hem denizlerdeki üstünlüğünün hem de ticaretinin tehlikeye girdiğini düşünüyordu. Sözü edilen devlet hangisidir?
- A) Fransa
- B) Rusya
- C) İngiltere
- D) İtalya
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İngiltere
Hindistan ve Mısır'ı denetiminde tutan, güçlü donanmasıyla denizlere hâkim olan devlet İngiltere'dir; Almanya'yı ekonomik rakibi olarak görüyordu. Fransa'nın da geniş sömürgeleri vardı; ancak Hindistan ve Mısır onun değil İngiltere'nin denetimindeydi.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.