8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük · Demokratikleşme Çabaları
Mustafa Kemal'e Suikast Girişimi
- suikast girişimi
- izmir suikastı
- istiklal mahkemesi
- ittihatçılar
- terakkiperver cumhuriyet fırkası
- cumhuriyetin korunması
Mustafa Kemal'e İzmir suikast girişimi neden yapıldı?
İzmir suikast girişimi, genç Cumhuriyet'i istemeyen bazı kişilerin Haziran 1926'da İzmir gezisi sırasında Mustafa Kemal'i öldürerek rejimi yıkma planıdır. Mustafa Kemal yeniliği, bağımsızlığı ve millî egemenliği temsil ettiği için hedef alındı. Suikast önce Ankara'da, sonra Bursa'da düşünülmüş, sonunda İzmir'de uygulanmasına karar verilmişti. Gezi programının değişmesi ve plandan haberi olan birinin ihbarı sonucu suikastçılar bomba ve silahlarıyla yakalandı. Olayın arkasında bazı eski İttihatçılar ile Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasından bazı kişilerin olduğu anlaşıldı. İstiklal Mahkemesinde yargılananlardan suçu kanıtlananlar idam edildi. Mustafa Kemal "Benim naçiz vücudum elbet bir gün toprak olacaktır fakat Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır." diyerek güvenini dile getirdi. İzmir suikast girişimi, Cumhuriyet'in bir kişiye değil millete dayandığını ve kurumlarıyla ayakta durduğunu gösteren bir dönüm noktasıdır.
Mustafa Kemal'e Suikast Girişimi: konu anlatımı ve özeti
Genç Cumhuriyet'i istemeyen bazı kişiler, Mustafa Kemal'i ortadan kaldırarak rejimi yıkabileceklerini düşündü. Bu konu, 1926'daki İzmir suikast girişimini ve sonuçlarını anlatıyor.
- Mustafa Kemal yeniliği, bağımsızlığı ve millî egemenliği temsil ediyordu; bu yüzden hedef alındı.
- Suikast, Haziran 1926'da Mustafa Kemal'in İzmir gezisi sırasında yapılacaktı.
- Plan önce Ankara'da, sonra Bursa'da düşünülmüş, sonunda İzmir'de uygulanmaya karar verilmişti.
- Gezi programının değişmesi ve plandan haberi olan birinin ihbarı sonucu suikastçılar silahlarıyla yakalandı.
- Olayın arkasında bazı eski İttihatçılar ile Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasından bazı kişilerin olduğu anlaşıldı.
- İstiklal Mahkemesinde yargılananlardan suçu kanıtlananlar idam edildi.
- Mustafa Kemal halkına "Benim naçiz vücudum elbet bir gün toprak olacaktır fakat Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır." diyerek güvenini dile getirdi.
Unutma: Bu olay, Cumhuriyet'in bir kişiye değil millete dayandığını ve kurumlarıyla ayakta durduğunu vurgulayan bir dönüm noktasıdır.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Bu olayı plan, ortaya çıkış, sonuç olarak üç adımda öğren.
- Plan: Suikastçılar önce Ankara'yı, sonra Bursa'yı düşündü; sonunda Haziran 1926'daki İzmir gezisi sırasında harekete geçmeye karar verdiler.
- Ortaya çıkış: Gezi programı değişti ve plandan haberi olan biri durumu ihbar etti; suikastçılar silahlarıyla yakalandı.
- Sonuç: Olayın arkasında bazı eski İttihatçılar ve Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasından bazı kişiler olduğu anlaşıldı; İstiklal Mahkemesinde suçu kanıtlananlar idam edildi.
Mustafa Kemal bu olaydan sonra "Benim naçiz vücudum elbet bir gün toprak olacaktır fakat Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır." dedi. Bu söz, Cumhuriyet'in bir kişiye değil millete ve kurumlara dayandığını anlatır.
Günlük hayattan: Bir okulun müdürü değişse de okul, öğretmenleri, kuralları ve öğrencileriyle yoluna devam eder. Bir devletin kurumları da böyledir.
Sık yapılan hata: "Suikast gerçekleşti ve Mustafa Kemal yaralandı." Doğrusu: Plan uygulanmadan ortaya çıkarıldı.
Derinleş
"Benim naçiz vücudum elbet bir gün toprak olacaktır..." sözünü bugünkü Türkçeyle açıkla. Bir devletin bir kişiye değil kurumlara dayanması ne demektir? Meclis, mahkemeler ve seçimler gibi kurumların bir liderin yokluğunda da devletin sürmesini nasıl sağladığını örneklerle tartış.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Bir öğrenci Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki gelişmeleri sıralıyor: Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası Haziran 1925'te kapatılmış, ertesi yıl Musul sorunu Ankara Antlaşması ile çözülmüştür. İzmir suikast girişimi de bu antlaşmayla aynı yıl, yaz başında ortaya çıkarılmıştır. İzmir suikast girişimi hangi yıl ortaya çıkarılmıştır?
- A) 1923
- B) 1925
- C) 1926
- D) 1930
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 1926
Musul sorununu çözen Ankara Antlaşması 5 Haziran 1926'da imzalanmış, suikast girişimi de aynı ay ortaya çıkarılmıştır. 1925, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasının kapatıldığı yıldır; suikast bundan bir yıl sonradır.
Kolay
2Suikastçılar İzmir'deki saldırıdan sonra deniz yoluyla kaçmayı planlamış ve bunun için bir motor sahibiyle anlaşmışlardı. Ancak Mustafa Kemal'in gezi programı değişince plan aksadı ve suikastçılar, saldırıyı gerçekleştiremeden silahlarıyla birlikte yakalandı. Suikastçıların yakalanmasını sağlayan gelişme hangisidir?
- A) Plandan haberi olan birinin ihbar etmesi
- B) Korumalarla çıkan bir silahlı çatışma
- C) Yabancı bir devletin yaptığı uyarı
- D) Meclis'te açılan bir soruşturma
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Plandan haberi olan birinin ihbar etmesi
Gezi programı değişince plandan haberi olan Giritli Şevki durumu İzmir Valisine bildirmiş, suikastçılar da bu ihbar üzerine yakalanmıştır. Bir çatışma yaşanmamıştır; suikastçılar saldırıdan önce, silahlarıyla birlikte ele geçirilmiştir.
Kolay
3Haziran 1926'da Mustafa Kemal'in bir yurt gezisi sırasında öldürülmesi planlanmıştı. Ancak plan, uygulanmadan önce ortaya çıkarıldı; suikastçılar silahlarıyla birlikte yakalandı ve olay tarihe, planın uygulanacağı şehrin adıyla geçti. Bu suikast girişimi hangi şehirde uygulanmak istenmiştir?
- A) İstanbul
- B) Bursa
- C) Ankara
- D) İzmir
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İzmir
Olay, plan Mustafa Kemal'in İzmir'e gelişi sırasında uygulanacağı için İzmir Suikastı olarak anılır. Soruşturmada planın önce Ankara'da, sonra Bursa'da düşünüldüğü anlaşılmıştır, ancak son olarak uygulanmak istendiği yer İzmir'dir.
Kolay
4İzmir suikast girişiminden sonra yapılan yargılama önce İzmir'de, sonra Ankara'da sürdü. Yargılamayı yapan mahkeme, Millî Mücadele yıllarında Meclis tarafından kurulmuş ve üyeleri milletvekilleri arasından seçilen olağanüstü bir mahkemeydi. Bu mahkeme hangisidir?
- A) Divan-ı Harp
- B) Yüksek Adalet Divanı
- C) İstiklal Mahkemesi
- D) Lahey Adalet Divanı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İstiklal Mahkemesi
Suikastçılar İstiklal Mahkemesinde yargılanmış, suçu sabit görülenler idama mahkûm edilmiştir. Divan-ı Harp askerî bir mahkemedir; üyeleri milletvekillerinden oluşmaz ve Meclis tarafından kurulmamıştır.
Kolay
5Kitaba göre Mustafa Kemal, Türk ulusu için bazı değerleri temsil etmektedir. Aşağıdakilerden hangisi bu değerlerden biridir?
- A) Saltanat
- B) Bağımsızlık
- C) Kapitülasyonlar
- D) Kişi egemenliği
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bağımsızlık
Mustafa Kemal, Türk ulusu için yenilik, vatan sevgisi, bağımsızlık ve egemenlik gibi değerleri temsil eder. Saltanat ve kişi egemenliği ise onun kaldırdığı düzene aittir.
Kolay
616 Haziran 1926’da Mustafa Kemal’e yönelik suikast planı ortaya çıkarıldı. Bu suikast girişimi nasıl sonuçlanmıştır?
- A) Suikastçılar planlarını uygulayıp yurt dışına kaçmıştır.
- B) Plan uygulanamadan suikastçılar silahlarıyla birlikte yakalanmıştır.
- C) Mustafa Kemal gezisini yarıda bırakıp yurt dışına gitmiştir.
- D) Suikastçılar hiçbir zaman bulunamamıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Plan uygulanamadan suikastçılar silahlarıyla birlikte yakalanmıştır.
İhbar üzerine suikastı yapmakla görevli olanlar bomba ve silahlarıyla birlikte, plan uygulanamadan yakalanmıştır. Bu nedenle suikastçıların kaçtığı ya da bulunamadığı söylenemez.
Kolay
7Kitapta “Bazı değerler vardır ki sadece kendi başına koskoca bir ulusu veya ülkeyi temsil ederler.” denilmektedir. Aşağıdakilerden hangisi bu değerlere örnektir?
- A) Bir okulun haftalık ders programı
- B) Bir fabrikanın ürün listesi
- C) İstiklal Marşı
- D) Bir derginin kapak tasarımı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İstiklal Marşı
Kitapta ay yıldızlı al bayrak ve İstiklal Marşı, tek başına bütün bir ulusu temsil eden değerler olarak gösterilir. Ders programı ya da ürün listesi bir ulusu temsil etmez.
Kolay
8Defne, tarih dersinde geçen “suikast” sözcüğünün anlamını sözlükten öğrenmek istiyor. Bu sözcüğün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bir ülkenin başka bir ülkeyle yaptığı barış antlaşması
- B) Meclis’te yapılan açık oylama
- C) Halkın katıldığı bir bayram kutlaması
- D) Önemli bir kişiye karşı gizlice planlanan saldırı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Önemli bir kişiye karşı gizlice planlanan saldırı
Suikast, önemli bir kişiye karşı gizlice hazırlanan saldırıdır. Barış antlaşması ve oylama ise siyasi hayatın olağan, açık süreçleridir.
Kolay
9Suikastçılar planlarını Mustafa Kemal’in Haziran 1926’daki bir faaliyeti sırasında uygulamaya karar vermişlerdi. Bu faaliyet aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Meclis’te Nutuk’u okuması
- B) Yurt dışına yaptığı resmî ziyaret
- C) İzmir’e yapacağı yurt gezisi
- D) Onuncu Yıl Nutku’nu okuması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İzmir’e yapacağı yurt gezisi
Suikast planı Mustafa Kemal’in Haziran 1926’da İzmir’e yapacağı gezi sırasında uygulanacaktı. Nutuk 1927’de, Onuncu Yıl Nutku ise 1933’te okunmuştur.
Kolay
10Yusuf, Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki olayları gösteren bir zaman şeridi hazırlıyor. Mustafa Kemal’e yönelik İzmir suikast girişimini hangi yılın altına yazmalıdır?
- A) 1923
- B) 1926
- C) 1930
- D) 1938
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 1926
Mustafa Kemal’e yönelik suikast girişimi Haziran 1926’da, İzmir gezisi sırasında ortaya çıkarılmıştır. 1923 Cumhuriyet’in ilan edildiği yıldır.
Kolay
11Soruşturmada suikast şebekesinin aylardan beri özel hazırlıklar yaptığı ortaya çıktı. Bu bilgi suikast girişimiyle ilgili aşağıdakilerden hangisini gösterir?
- A) Planın uzun süredir hazırlanmakta olduğunu
- B) Planın son anda, hiç düşünülmeden yapıldığını
- C) Suikastçıların birbirini hiç tanımadığını
- D) Planın yalnızca bir kişi tarafından hazırlandığını
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Planın uzun süredir hazırlanmakta olduğunu
Aylardır hazırlık yapılması, planın uzun süredir hazırlandığını gösterir. Bu nedenle planın son anda düşünülmeden yapıldığı söylenemez.
Kolay
12Suikast girişimi duyulduktan sonra Mustafa Kemal halkına olan güvenini bir demeçle dile getirdi. Mustafa Kemal bu demeci hangi kuruma vermiştir?
- A) İzmir Valiliğine
- B) Türk Tarih Kurumuna
- C) Ziraat Bankasına
- D) Anadolu Ajansına
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Anadolu Ajansına
Mustafa Kemal, demecini Anadolu Ajansına vermiş ve sonunda halkına olan güvenini dile getirmiştir. İzmir Valiliği ise ihbarın yapıldığı makamdır.
Kolay
13Kitapta Mustafa Kemal için “yıkılan bir devletin küllerinden modern ve güçlü bir devlet kuran güçlü bir lider” ifadesi kullanılıyor. Bu ifadede sözü edilen modern ve güçlü devlet aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Osmanlı Devleti
- B) Türkiye Cumhuriyeti
- C) Selçuklu Devleti
- D) Göktürk Devleti
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Türkiye Cumhuriyeti
Mustafa Kemal, yıkılan Osmanlı Devleti’nin yerine modern ve güçlü Türkiye Cumhuriyeti’ni kurmuştur. Osmanlı Devleti ifadedeki “yıkılan devlet”tir.
Kolay
1416 Haziran 1926’da İzmir’e gelmesi beklenen tren gelmeyince plandan haberi olan Giritli Şevki durumu bir yetkiliye bildirdi. Giritli Şevki suikast planını kime ihbar etmiştir?
- A) İzmir Valisine
- B) Anadolu Ajansına
- C) İstiklal Mahkemesine
- D) Meclis Başkanına
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İzmir Valisine
Giritli Şevki durumu İzmir Valisine ihbar etmiş, bunun üzerine suikastçılar yakalanmıştır. İstiklal Mahkemesi ise yakalananları daha sonra yargılayan mahkemedir.
Kolay
15Mustafa Kemal demecinde “Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır.” demiştir. Bu cümledeki “ilelebet payidar kalmak” ifadesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kısa bir süre sonra ortadan kalkmak
- B) Sonsuza dek ayakta ve var olmak
- C) Başka bir devlete bağlanmak
- D) Yalnızca bir yıl daha sürmek
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sonsuza dek ayakta ve var olmak
“İlelebet” sonsuza dek, “payidar” ayakta duran, kalıcı demektir; ifade Cumhuriyet’in sonsuza dek var olacağını anlatır. Kısa sürede ortadan kalkmak bu anlamın tam tersidir.
Kolay
16Soruşturmada, suikastın önce Ankara’da yapılmasının tasarlandığı ortaya çıktı. Suikastın Ankara’da gerçekleşmemesinin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Mustafa Kemal’in Ankara’da hiç bulunmaması
- B) Suikastçıların Ankara’ya hiç gidememesi
- C) Bazı milletvekillerinin müdahalesiyle önlenmesi
- D) Ankara’da bir isyan çıkması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bazı milletvekillerinin müdahalesiyle önlenmesi
Suikast Ankara’da tasarlanmış, ancak Erzincan Milletvekili Sabit Bey ile Faik Bey’in müdahaleleriyle önlenmiştir. Mustafa Kemal Ankara’da bulunduğu için onun orada olmaması bir neden olamaz.
Kolay
17Haziran 1926'da İzmir'de ortaya çıkarılan suikast planının hedefi Mustafa Kemal'di. Mustafa Kemal o tarihte aşağıdaki görevlerden hangisini yürütüyordu?
- A) Cumhurbaşkanlığı
- B) Başbakanlık
- C) Meclis Başkanlığı
- D) Genelkurmay Başkanlığı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Cumhurbaşkanlığı
Mustafa Kemal, 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet'in ilanıyla cumhurbaşkanı seçilmişti; 1926'da da bu görevi yürütüyordu. Suikastı planlayanlar, cumhurbaşkanını ortadan kaldırarak hükûmeti devirmeyi amaçlıyordu. Cumhuriyet'in ilanından önce yürüttüğü Meclis başkanlığı görevi o tarihte sona ermişti.
Kolay
18Mustafa Kemal'in İzmir'e gelmesi beklenen tren gelmeyince plandan haberi olan biri durumu İzmir Valisine bildirdi. Bunun üzerine suikastı yapmakla görevli kişiler, bomba ve silahlarıyla birlikte yakalandı. Bu bilgilere göre suikastçılar yakalandığı sırada Mustafa Kemal ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) İzmir'de halka sesleniyordu.
- B) İzmir'den yeni ayrılmıştı.
- C) İzmir'e henüz ulaşmamıştı.
- D) İzmir gezisinden vazgeçmişti.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İzmir'e henüz ulaşmamıştı.
İhbar, beklenen trenin gelmemesi üzerine yapılmış ve suikastçılar bunun ardından yakalanmıştır; demek ki o sırada Mustafa Kemal İzmir'e henüz ulaşmamıştı. Tren gelmediğine göre İzmir'de konuşma yapıyor ya da şehirden ayrılmış olamaz. Gezinin iptal edildiğine ilişkin bir bilgi de yoktur; tren yalnızca beklenen zamanda gelmemiştir.
Orta
19Soruşturmada, suikastın önce Ankara'da, ardından Bursa'da yapılmasının düşünüldüğü, uygun fırsat bulunamayınca İzmir'de uygulanmasına karar verildiği ortaya çıktı. Bu bilgi aşağıdakilerden hangisini gösterir?
- A) Suikastın bir anda kararlaştırıldığını
- B) Suikastçıların yalnızca İzmirli olduğunu
- C) Planın yabancı bir ordu tarafından yapıldığını
- D) Planın uzun süredir hazırlandığını
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Planın uzun süredir hazırlandığını
Planın farklı şehirlerde düşünülüp vazgeçilmesi, suikastçıların uzun süredir hazırlık yaptığını gösterir. Suikastın bir anda kararlaştırıldığı yorumu yanlıştır; birden fazla şehrin denenmesi plana uzun zaman ayrıldığını ortaya koyar.
Orta
20Mustafa Kemal, yeni kurulan Cumhuriyet'in ve yapılan inkılapların öncüsüydü. Suikastı planlayanlar, onu ortadan kaldırarak kendi amaçlarına kolayca ulaşabileceklerini düşünüyordu. Buna göre suikastçıların asıl amacı hangisidir?
- A) Musul'u İngiltere'ye bırakmak
- B) Yeni bir anayasa hazırlamak
- C) Milletler Cemiyetine girmek
- D) Cumhuriyet yönetimini yıkmak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Cumhuriyet yönetimini yıkmak
Suikastçılar, Cumhuriyet'in ve inkılapların öncüsünü öldürerek yeni kurulan yönetimi yıkmayı amaçlamıştır. Musul sorunu aynı yıllarda yaşanmış bir dış sorundur; suikastçıların amacıyla doğrudan ilgili değildir.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.