8. Sınıf Türkçe · Doğa ve Evren

Rize'de Sel

haber metni
5N 1K
doğal afet
sel
nesnellik
deyim
atasözü
özdeyiş

“Rize’de Sel” haber yazısında ne anlatılır?

“Rize’de Sel”, Rize’de 2 Ağustos’ta aşırı yağışların yol açtığı sel ve heyelanı anlatan, afetlerin zararını büyütenin insanın doğaya bilinçsiz müdahalesi olduğunu vurgulayan bir haber yazısıdır. Haberde evlerin, iş yerlerinin ve fabrikaların zemin katlarını su bastığı, araçların sele kapıldığı, ulaşım ve enerji hatlarının ve tarım arazilerinin zarar gördüğü anlatılır. Yiğitler köyünden İdris Kabil, dere yataklarına bırakılan kütüklerin ve kapatılan su kanallarının selin büyümesine yol açtığını söyleyerek “Yağmurun bir kabahati yok.” der. Rize Valisi Erdoğan Bektaş da arazinin yüzyıllardır alıştığı düzenin değiştirildiğini belirtir. Haber metni güncel, gerçeğe dayalı ve nesnel bir dille yazılır; ne, nerede, ne zaman, nasıl, niçin ve kim sorularına, yani 5N 1K’ye cevap verir. Ortak mesaj, doğanın düzenine saygı göstermek ve bilene danışmaktır.

Rize'de Sel: konu anlatımı ve özeti

Bu metin, Rize'de yaşanan bir sel ve heyelan felaketini anlatan bir haber yazısıdır. Ana düşüncesi, doğal afetlerin zararını büyüten şeyin çoğu zaman insanın doğaya bilinçsiz müdahalesi olduğudur.

Haberde aşırı yağışların evlere, yollara ve tarlalara verdiği zarar anlatılır; dere yataklarının ve doğal su yollarının kapatılması selin büyümesine yol açar.
Yetkili ve yöre halkının görüşlerine yer verilir; ortak mesaj, doğanın düzenine saygı göstermek ve bilene danışmaktır.
İklim değişikliğinin, sera gazlarının artmasıyla bağlantılı olduğu bilgisi de verilir.
Haber metni güncel, gerçeğe dayalı, nesnel ve açık bir dille yazılır; 5N 1K sorularına (ne, nerede, ne zaman, nasıl, niçin, kim) cevap verir.
Deyim, atasözü ve özdeyiş ayrımı çalışılır: özdeyişin söyleyeni bellidir, atasözü ise halka mal olmuştur.
Metni özetleme, haberin nesnel mi öznel mi olduğunu değerlendirme ve sorun-neden-çözüm tablosu kurma becerileri öne çıkar.

Unutma: Bir haberi değerlendirirken 5N 1K sorularının hepsine metinde cevap olup olmadığını kontrol et.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Haber metni, okura 5N 1K sorularının cevabını açık ve tarafsız bir dille verir. Kendi mahallenden kısa bir haber düşün:

Ne? Okul bahçesine 20 fidan dikildi.
Kim? 8. sınıf öğrencileri ve velileri.
Nerede? Okulun arka bahçesinde.
Ne zaman? Geçen cumartesi sabahı.
Nasıl? Belediyenin verdiği fidanlarla, gruplar hâlinde.
Niçin? Bahçeye gölge ve yeşil alan kazandırmak için.

Günlük hayattan: Bir olayı ailene anlatırken "Nerede oldu? Ne zaman?" diye sorulduğunda, eksik bıraktığın N'yi fark edersin.

Sık yapılan hata: Habere kişisel yorum eklemek: "Herkes çok güzel bir iş yaptı." Doğrusu: Haberde yorum yerine bilgi verilir; görüş aktarılacaksa "Okul müdürü, fidanların bakımını öğrencilerin üstleneceğini söyledi." gibi sahibi belirtilir.

Derinleş

Yaşadığın yerde sel, heyelan ya da taşkın riski taşıyan bir alan olup olmadığını araştır: Belediyenin ya da AFAD'ın resmî kaynaklarına, eski haberlere bak. Bir aile dere kenarındaki bir arsaya ev yaptırmayı düşünüyor olsun. Karar vermeden önce kime, hangi soruları sormaları gerektiğini bir liste hâlinde yaz. Bu kararın yalnızca o aileyi değil, komşuları ve doğayı nasıl etkileyebileceğini tartış.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

T.O.8.4Metinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme
T.O.8.5Metnin yüzey anlamını belirleyebilme
T.O.8.14Bilgilendirici metinlerde metin yapılarından hareketle önemli bilgileri belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
T.O.8.15Bilgilendirici metinde anahtar kelimeleri belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
T.O.8.21Metinden hareketle söz varlığını geliştirmeye yönelik çözümleme yapabilme

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Çevre haftası panosuna iki söz asılmış: Birincisi “Damlaya damlaya göl olur.” sözü; altında “Halk arasında söylenir.” yazıyor. İkincisi “Toprağını koruyan, yarınını korur.” sözü; altında ise onu söyleyen yazarın adı ve yaşadığı yıllar yazılı. Panodaki ikinci söz hangi türe girer?
- A) Atasözü
- B) Deyim
- C) Tekerleme
- D) Özdeyiş
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Özdeyiş
Söyleyeni belli olan, bir düşünceyi kısa ve etkili biçimde aktaran sözlere özdeyiş denir; ikinci sözün altında yazarının adı vardır. Atasözü de öğüt veren kısa bir sözdür, ancak atasözlerinin söyleyeni belli değildir; panodaki ilk söz bu türe örnektir.
Kolay
2Muhabir Kaan, bir haberine şu cümleyle başlıyor: “Günlerdir süren yağmurdan sonra yamaçtaki toprak kütlesi yerinden koparak aşağı kaydı; köy yolunun bir bölümü toprak altında kaldı.” Kaan, haberin başlığında bu olayı tek bir sözcükle adlandırmak istiyor. Kaan'ın başlıkta kullanması gereken sözcük hangisidir?
- A) Heyelan
- B) Sel
- C) Çığ
- D) Erozyon
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Heyelan
Yamaçtaki toprak kütlesinin yerinden kopup kayması heyelandır (toprak kayması). Erozyon da toprakla ilgili olduğu için çekicidir; ancak erozyon, toprağın su ve rüzgârla uzun sürede yavaş yavaş aşınıp taşınmasıdır, ani bir kütle kayması değildir.
Kolay
3Okul gazetesinde görev alan Ali, mahallede yaşanan su baskınıyla ilgili bir haber yazacak. Editör öğretmeni, haber metninin özelliklerini hatırlatan bir liste hazırlıyor; ancak listeye yanlışlıkla haber metnine uymayan bir madde girmiş. Listedeki hangi madde haber metnine uymaz?
- A) Güncel ve kamuyu ilgilendiren bir olayı konu alır.
- B) Okuru etkilemek için süslü ve sanatlı bir dil kullanılır.
- C) Gerçeklere ve doğrulanabilir verilere dayanır.
- D) Olay, kişisel yorum katılmadan nesnel biçimde aktarılır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Okuru etkilemek için süslü ve sanatlı bir dil kullanılır.
Haber metninde açık, yalın ve nesnel bir dil kullanılır; süslü ve sanatlı dil şiir ya da öykü gibi edebî metinlerin özelliğidir. Güncellik maddesi sıradan bir bilgi gibi görünse de haberin en temel özelliklerindendir.
Kolay
4Yerel bir gazetede şu haber yer alıyor: “Karadeniz'deki bir ilçede 12 Haziran sabahı şiddetli yağış nedeniyle dere taştı; ekipler dere kenarındaki aileleri güvenli yerlere taşıdı.” Haberdeki “12 Haziran sabahı” ifadesi 5N 1K sorularından hangisine cevap verir?
- A) Nerede?
- B) Ne zaman?
- C) Nasıl?
- D) Niçin?
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ne zaman?
“12 Haziran sabahı” olayın gerçekleştiği zamanı bildirir, bu yüzden “Ne zaman?” sorusunun cevabıdır. “Niçin?” sorusu çekici görünebilir ama onun cevabı haberdeki “şiddetli yağış nedeniyle” ifadesidir.
Kolay
5Rize Valisi, yağmur sularının biriktiği dereciklerin ana dereye ulaşmasının önüne engeller konduğunu söyler ve bu engelleri sayar: “Bu engel bir bina, yol, köprü, menfez ya da tarla oluyor.” Valinin saydığı engeller arasında aşağıdakilerden hangisi yoktur?
- A) Baraj
- B) Köprü
- C) Menfez
- D) Tarla
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Baraj
Vali bina, yol, köprü, menfez ve tarlayı sayar; barajdan söz etmez. Menfez ve tarla, sayılan engeller arasındadır.
Kolay
6Kitaptaki sözlük çalışmasında bir sözcük şöyle tanımlanır: “Çeşitli doğa olaylarının sebep olduğu yıkım.” Bu tanım aşağıdaki sözcüklerden hangisine aittir?
- A) tabiat
- B) mecra
- C) afet
- D) menfaat
Cevabı göster
Doğru cevap: C) afet
Doğa olaylarının sebep olduğu yıkım “afet”tir; sel, heyelan, deprem birer doğal afettir. “Tabiat” ise insan eliyle değişmemiş doğal çevre anlamındadır.
Kolay
7Haberde Yiğitler köyünde oturan İdris Kabil şöyle konuşur: “Dedelerimizden kalma arazilerde su kanalları vardı. Bu kanalları kendi menfaatimiz için kapattık. Ne yaptık, fasulye, lahana diktik.” İdris Kabil'e göre su kanalları hangi amaçla kapatılmıştır?
- A) Yeni evler yapmak için
- B) Yerlerine ürün ekmek için
- C) Selden korunmak için
- D) Yol açmak için
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yerlerine ürün ekmek için
İdris Kabil, kanalları kapatıp yerlerine fasulye, lahana diktiklerini söyler. Kanalların selden korunmak için kapatıldığı söylenmez; tersine, kapatılmaları sele zemin hazırlamıştır.
Kolay
8Bir çevre haberinde şu cümle yer alıyor: “Dere yatağına yapılan kaçak binalara yıllarca göz yumuldu; sonunda ilk büyük yağmurda bodrum katları su bastı.” Cümledeki “göz yummak” deyiminin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bir şeyi dikkatle incelemek
- B) Birini uzun süre beklemek
- C) Çok yorulup uykuya dalmak
- D) Bir yanlışı görüp ses çıkarmamak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bir yanlışı görüp ses çıkarmamak
“Göz yummak”, bir yanlışı ya da kusuru bildiği hâlde görmezden gelmek anlamındadır; kaçak binalara yıllarca ses çıkarılmamıştır. “Uykuya dalmak” sözcüklerin gerçek anlamına dayanan yanlış bir yorumdur.
Kolay
9Kitaptaki “Ateş Pahası” öyküsünde Kanuni Sultan Süleyman, yağmurda ıslanıp sığındığı kulübede ısınır ve kömürcü ateş için yüz altın ister. Bu deyim, günlük konuşma dilinde de kullanılır. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “ateş pahası” deyimi doğru anlamda kullanılmıştır?
- A) Kışın sobanın yanı ateş pahası kadar sıcaktı.
- B) Kömürcü ateşi ateş pahası bir hızla yaktı.
- C) Turistik bölgedeki bir şişe su ateş pahasıydı.
- D) Kamp ateşinin başında ateş pahası şarkılar söyledik.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Turistik bölgedeki bir şişe su ateş pahasıydı.
“Ateş pahası”, bir şeyin değerinin çok üstünde, çok pahalıya satılması anlamındadır; bir şişe suyun çok pahalı olması bu anlamı karşılar. Diğer cümlelerde deyim, sözcüklerin gerçek anlamı olan ateşle ilişkilendirilerek yanlış kullanılmıştır.
Kolay
10“Rize'de Sel” haberinin girişinde şöyle denir: “İklim değişikliğinin vurduğu Rize'de, 2 Ağustos'ta, aşırı yağışların etkisiyle oluşan sel ve heyelanda ev, işyeri ve fabrikaların zemin ve bodrum katlarını su basmış…” Bu cümle haberle ilgili hangi bilgiyi vermektedir?
- A) Afetin nerede, ne zaman ve neden yaşandığını
- B) Afetten sonra kaç kişinin evini terk ettiğini
- C) Afet bölgesine hangi kurumların ulaştığını
- D) Afetin önümüzdeki yıllarda tekrarlanıp tekrarlanmayacağını
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Afetin nerede, ne zaman ve neden yaşandığını
Cümlede yer (Rize), zaman (2 Ağustos) ve neden (aşırı yağışlar) birlikte verilir. Kaç kişinin evini terk ettiği ya da hangi kurumların geldiği bu cümlede yer almaz.
Kolay
11Öğretmen, “Rize'de Sel” haberinin tema ve konusunu belirgin hâle getiren sözcükleri bulmalarını istiyor. Öğrenciler metinden bazı sözcükleri listeliyor. Aşağıdaki sözcük gruplarından hangisi haberin konusunu en iyi yansıtır?
- A) sel, heyelan, afet, dere
- B) fasulye, lahana, turist, köy
- C) vali, mühendis, kurum, kamu
- D) huzur, mutluluk, coğrafya, turist
Cevabı göster
Doğru cevap: A) sel, heyelan, afet, dere
Haberin konusu Rize'de yaşanan sel ve heyelan felaketidir; “sel, heyelan, afet, dere” sözcükleri bunu doğrudan yansıtır. Diğer gruplar metinde geçen ama konunun yalnız bir ayrıntısına ait sözcüklerdir.
Kolay
12İdris Kabil, haberde “Bu kanalları kendi menfaatimiz için kapattık.” der. Cümledeki “menfaat” sözcüğünün yerine aşağıdakilerden hangisi kullanılabilir?
- A) zarar
- B) çıkar
- C) emek
- D) korku
Cevabı göster
Doğru cevap: B) çıkar
Menfaat, çıkar anlamına gelir; köylüler kanalları kendi çıkarları, yani tarla açmak için kapatmıştır. “Zarar” ise menfaatin karşıt anlamlısıdır.
Kolay
13Rize Valisi konuşmasında vatandaşlara da görev düştüğünü belirtir ve şöyle der: “Tıkalı menfez varsa vatandaş açacak, açamıyorsa ilgili kuruma haber verecek.” Valiye göre vatandaşın doğal su yollarıyla ilgili temel görevi nedir?
- A) Su yollarına müdahale etmeyip suyun eskisi gibi akmasını sağlamak
- B) Dere yataklarını genişletmek için kendi iş makinelerini kullanmak
- C) Dere kenarlarına ağaç kütükleri yığarak set yapmak
- D) Yağmur yağdığında dere kenarındaki tarlalara su vermek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Su yollarına müdahale etmeyip suyun eskisi gibi akmasını sağlamak
Vali, vatandaşa düşenin doğal su yollarına müdahale etmemek, suyun eski aktığı gibi akmasını sağlamak ve önüne engel koymamak olduğunu söyler. Dere kenarına kütük yığmak ise İdris Kabil'in anlattığı gibi derenin önünü tıkayan bir davranıştır.
Kolay
14Haberin sonundaki bilgilendirici paragrafta fosil yakıt kullanımı, ormansızlaştırma gibi insan etkileriyle atmosfere salınan bazı gazların arttığı ve bunun yerkürenin ortalama yüzey sıcaklığını yükselttiği anlatılır. Bu paragrafa göre iklim değişikliğine yol açan temel etken aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Dere yataklarına yapılan binalar
- B) Sera gazı birikimindeki hızlı artış
- C) Yağmur sularının toprağa sızması
- D) Yamaçlarda çağlayanların oluşması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sera gazı birikimindeki hızlı artış
Paragrafta sera gazı birikimindeki hızlı artışın sera etkisini güçlendirdiği ve sıcaklık artışının iklim değişikliğine yol açtığı belirtilir. Dere yataklarına yapılan binalar selin büyümesiyle ilgilidir, iklim değişikliğinin nedeni olarak verilmez.
Kolay
15Haberde Vali şöyle der: “Arkasından su kendi mecrasıyla ana yatağa ulaşamayınca birikiyor ve diğer taraftan patlıyor.” Bu cümlede geçen “mecra” sözcüğünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Suyun biriktiği büyük çukur
- B) Yağmurun yağdığı yüksek yamaç
- C) Suyun içinden aktığı yer, yatak
- D) Suyu taşıyan büyük boru
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Suyun içinden aktığı yer, yatak
Kitaptaki sözlük çalışmasında da verildiği gibi mecra; ırmak, çay, dere gibi akarsuların içinde aktığı yerdir. Menfez gibi yapay su geçitleriyle karıştırılmamalıdır.
Kolay
16Haberin ilk paragrafında selin verdiği zararlar sıralanır: zemin ve bodrum katlarını su basması, iş makinesi ve araçların sele kapılması, ulaşım ve enerji nakil hatlarının hasar görmesi, tarım arazilerinin zarar görmesi. Bu paragrafta sayılan zararlar arasında aşağıdakilerden hangisi yoktur?
- A) Araçların sele kapılması
- B) Enerji hatlarının hasar görmesi
- C) Okulların tatil edilmesi
- D) Tarım arazilerinin zarar görmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Okulların tatil edilmesi
Paragrafta konutlar, araçlar, ulaşım ve enerji hatları ile tarım arazilerindeki zararlar sayılır; okulların tatil edildiğinden söz edilmez. Enerji nakil hatlarında hasar oluştuğu açıkça belirtilir.
Kolay
17Ders kitabındaki bilgi kutusuna göre haberler, bireyleri yerel, ulusal ve uluslararası düzeydeki gelişmelerden haberdar eder. Bir okul gazetesinin haber toplantısında dört haber başlığı öneriliyor. Aşağıdaki haber başlıklarından hangisi uluslararası düzeyde bir gelişmeyi duyurmaktadır?
- A) Mahalledeki dere yatağı gönüllülerce temizlendi
- B) Okulumuzun bahçesine bu hafta yüz fidan dikildi
- C) Yirmi ülkenin temsilcileri iklim için toplandı
- D) İlçemizde sağanak yağış şehir içi ulaşımı aksattı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yirmi ülkenin temsilcileri iklim için toplandı
Birden çok ülkeyi ilgilendiren gelişmeler uluslararası düzeydedir; yirmi ülkenin temsilcilerinin toplanması böyle bir gelişmedir. Mahalledeki dere, okul bahçesi ve ilçedeki yağışla ilgili başlıklar ise yalnızca o çevrede yaşayanları ilgilendiren yerel haberlerdir.
Kolay
18Bir belediyenin duyurusunda şu cümle yer alıyor: “Her yağmurda taşan derenin yatağı genişletilecek, kıyıları taş duvarla güçlendirilecek; böylece dere ıslah edilmiş olacak.” “Rize'de Sel” haberinde de Vali, kamunun dere ıslah çalışmalarını yapmak zorunda olduğunu söyler. Duyurudaki cümleye göre “ıslah etmek” sözü hangi anlamda kullanılmıştır?
- A) Yerini değiştirmek
- B) Üstünü kapatmak
- C) Kullanıma kapatmak
- D) Düzeltip iyileştirmek
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Düzeltip iyileştirmek
Duyuruda derenin yatağının genişletileceği ve kıyılarının güçlendirileceği söylenir; bunlar dereyi daha iyi, taşmayacak duruma getirme işleridir. “Islah etmek” düzeltmek, iyileştirmek demektir. Cümlede derenin yerinin değiştirileceği, üstünün kapatılacağı ya da kullanıma kapatılacağı söylenmez.
Orta
19Selden sonra konuşan yaşlı bir çiftçi şunları söylüyor: “Dere yatağına ev yaptık, ağaçları kesip yamacı çıplak bıraktık, atalarımızın açtığı su yollarını doldurduk. Şimdi suya kızıyoruz; oysa su yalnızca eski yolunu aradı.” Çiftçinin bu sözlerle anlatmak istediği hangisidir?
- A) Selin asıl nedeni insanların doğaya yaptığı yanlış müdahalelerdir.
- B) Bu yıl yağan yağmur, alışılmışın çok üstünde olmuştur.
- C) Su yollarının doldurulması köyde tarımı kolaylaştırmıştır.
- D) Sel felaketinden yalnızca yetkililer sorumlu tutulmalıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Selin asıl nedeni insanların doğaya yaptığı yanlış müdahalelerdir.
Çiftçi, dere yatağına yapılan evleri, kesilen ağaçları ve doldurulan su yollarını sayarak selin asıl nedeninin insanların yanlış müdahaleleri olduğunu anlatır. Yağmurun çokluğu sel haberlerinde sık geçtiği için çekicidir; ancak çiftçi suyu suçlamaz, “su yalnızca eski yolunu aradı” der.
Orta
20Çevre haftası panosu için Nehir üç söz seçiyor: I. Ateş pahası II. “Toprağını koruyan, yarınını korur.” (Sözün altında söyleyen yazarın adı yazılı.) III. Ağaç yaş iken eğilir. Nehir'in seçtiği söz ve ifadelerin türleri hangi seçenekte doğru verilmiştir?
- A) I. atasözü, II. deyim, III. özdeyiş
- B) I. özdeyiş, II. atasözü, III. deyim
- C) I. deyim, II. özdeyiş, III. atasözü
- D) I. deyim, II. atasözü, III. özdeyiş
Cevabı göster
Doğru cevap: C) I. deyim, II. özdeyiş, III. atasözü
“Ateş pahası” yargı bildirmeyen, kalıplaşmış bir deyimdir; II. sözün söyleyeni belli olduğu için özdeyiştir; “Ağaç yaş iken eğilir.” ise söyleyeni bilinmeyen, öğüt veren bir atasözüdür. Son seçenek I'i doğru bildiği için çekicidir ama söyleyeni belli olan II. sözü atasözü sayar.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.