8. Sınıf Türkçe · Doğa ve Evren

Türkiye'de Doğal Afetler (Dinleme/İzleme)

not alarak dinleme
doğal afet
deprem
hazırlıklı konuşma
konuşma stratejileri
beden dili
geçiş ve bağlantı ifadeleri

“Türkiye’de Doğal Afetler” videosunda neler anlatılır?

“Türkiye’de Doğal Afetler”, deprem, sel, heyelan ve çığ gibi afetlerin Türkiye’deki önemini ve insan yaşamına etkilerini anlatan, not alarak izlenen bilgilendirici bir videodur. Videoda depremin ülke için en büyük risklerden biri olduğu vurgulanır; Türkiye’nin hangi deprem kuşağında yer aldığı, yaşanmış büyük depremler ve çığ riskinin en çok görüldüğü bölge gibi sorular üzerinde durulur. Not alarak dinlemek, videonun konusunu, ana fikrini ve hazırlanış amacını belirlemeyi kolaylaştırır; not alırken her şey değil, anahtar kelimeler ve önemli bilgiler kaydedilir. Bir medya metnindeki bilgilerin tutarlı ve güvenilir olup olmadığı, birbiriyle çelişen bilgi bulunup bulunmadığı sorgulanır; konuşmacıların jest ve mimikleri de mesajın parçası sayılır. Ardından yaratıcı, ikna edici ya da empati kurma gibi stratejilerden biri seçilerek hazırlıklı bir konuşma yapılır.

Türkiye'de Doğal Afetler (Dinleme/İzleme): konu anlatımı ve özeti

Bu bölüm, Türkiye'de görülen doğal afetleri anlatan bir videonun not alarak izlenmesine ve ardından yapılan konuşma çalışmalarına dayanır. Amaç, bilgilendirici bir medya metnini dikkatle dinleyip anlamak ve düşünceleri sözlü olarak düzenli biçimde aktarmaktır.

Videoda deprem, sel, heyelan ve çığ gibi afetlerin Türkiye'deki önemi ve insan yaşamına etkileri ele alınır; deprem ülkemiz için en büyük risklerden biridir.
Dinlerken not almak; konuyu, ana fikri ve hazırlanış amacını belirlemeyi kolaylaştırır.
Bir medya metnindeki bilgilerin tutarlı ve güvenilir olup olmadığını, birbiriyle çelişen bilgiler bulunup bulunmadığını sorgulamak önemlidir.
Konuşmacıların jest ve mimikleri de mesajın bir parçasıdır.
Konuşma bölümünde hazırlıklı bir konuşma yapılır; yaratıcı, ikna edici, empati kurma gibi konuşma stratejilerinden biri seçilir.
Bir fıkra anlatırken beden dili, vurgu ve tonlama ile uygun geçiş ve bağlantı ifadeleri kullanılır; yerleşmemiş yabancı sözcükler yerine Türkçeleri tercih edilir.

Unutma: Not alırken her şeyi yazmaya çalışma; anahtar kelimeleri ve önemli bilgileri kısaca kaydet.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Dinlerken not almak, her cümleyi yazmak değil, önemli olanı kısaca yakalamaktır.

Sayfayı ikiye böl: solda anahtar kelimeler, sağda kısa açıklamalar.
Uzun cümleyi kısalt: "Türkiye'nin büyük bölümü deprem riski taşıyan bölgelerdedir" yerine "TR → çoğu yer deprem riski" yaz.
Ok (→), artı (+) gibi işaretlerle neden-sonuç ve ekleme ilişkilerini göster.
Video bitince notlarına bakıp konuyu üç cümleyle özetle; eksik yeri hemen tamamla.

Günlük hayattan: Öğretmenin sınav konularını sıralarken her şeyi yazmaya çalışırsan bir maddeyi kaçırırsın; yalnızca konu adlarını yazarsan listenin tamamını yakalarsın.

Sık yapılan hata: Videodaki her bilgiyi doğru kabul etmek. Doğrusu: Bilginin kimden geldiğine bak; resmî bir kurum ya da uzman mı konuşuyor, rakamların kaynağı verilmiş mi?

Derinleş

Ailenle birlikte bir afet planı hazırla: Evine en yakın toplanma alanı neresi? Deprem çantasına ne konmalı? Aile üyeleri birbirine ulaşamazsa nerede buluşacak? Bilgileri AFAD'ın resmî kaynaklarından kontrol et. Planını sınıfta iki dakikalık hazırlıklı bir konuşmayla sun ve dinleyenleri ikna etmek için hangi konuşma stratejisini seçtiğini açıkla.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

T.D.8.2Dinlemede/izlemede strateji ve yöntem seçimlerini yönetebilme
T.D.8.3Dinleyeceğinin/izleyeceğinin içeriğine yönelik tahminde bulunabilme
T.D.8.4Dinlediğinde/izlediğinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme
T.D.8.5Dinlediğinin/izlediğinin yüzey anlamını belirleyebilme
T.D.8.7Dinlediğinin/izlediğinin derin anlamını belirlemeye yönelik basit çıkarımlar yapabilme
T.D.8.11Dinlediğindeki/izlediğindeki unsurları sınıflandırabilme
T.D.8.12Dinlediğini/izlediğini yorumlayabilme
T.K.8.2Konuşma yöntem ve tekniklerine yönelik seçimlerini yönetebilme
T.K.8.6Konuşmasında çoklu ortam ögeleriyle içerik oluşturabilme
T.K.8.22Konuşmasını zenginleştirecek biçimde söz varlığını kullanabilme
T.K.8.24Uygun geçiş ve bağlantı ifadelerini kullanabilme
T.K.8.26Konuşma sürecine yönelik öz yansıtma yapabilme/kendini uyarlayabilme

Bu konuda neler var?

Konuşma

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Proje sunumundan sonra Can, öğretmenine şu mesajı yazıyor: “Hocam, sunumun sonunda arkadaşlarımdan feedback aldım ve eksiklerimi gördüm.” Öğretmeni, mesajda dilimize yerleşmemiş bir yabancı sözcük kullanıldığını belirtiyor. Can'ın bu sözcük yerine hangisini kullanması uygun olur?
- A) ön bilgi
- B) iş birliği
- C) alkış
- D) geri bildirim
Cevabı göster
Doğru cevap: D) geri bildirim
“Feedback” sözcüğünün Türkçe karşılığı “geri bildirim”dir; Can'ın arkadaşlarından sunumu hakkında görüş aldığı anlatılır. “Alkış” sunum sonunda dinleyicilerden gelen bir tepki olduğu için çekicidir; ancak alkış eksikleri göstermez, geri bildirim ise eksikleri ve güçlü yanları gösterir.
Kolay
2Sunum yapan Ayşe, deprem anında “çök, kapan, tutun” hareketini anlatırken eğilip başını kollarıyla koruyor; yüzündeki ciddi ifade ve dik duruşuyla konunun önemini, sözcük kullanmadan da dinleyicilere hissettiriyor. Ayşe'nin sözsüz olarak ilettiği bu mesajların bütününe ne ad verilir?
- A) Vurgu
- B) Tonlama
- C) Beden dili
- D) Diksiyon
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Beden dili
El, kol hareketleri, yüz ifadesi ve duruşla iletilen sözsüz mesajların bütününe beden dili denir. Tonlama da konuşmaya anlam katar; ancak tonlama sesin yükselip alçalmasıyla ilgilidir, Ayşe ise mesajını sözcük ve ses kullanmadan, hareketlerle iletir.
Kolay
3Afet bilinci konferansına katılan Yusuf'tan öğretmeni, konferanstan sonra bir özet hazırlamasını istiyor. Konuşmacı bir saat boyunca deprem, sel ve heyelanla ilgili pek çok bilgi verecek. Yusuf'un not alarak dinleme yöntemini doğru uygulaması için ne yapması gerekir?
- A) Konuşmacının söylediği her cümleyi aynen yazmalı
- B) Anahtar sözcükleri ve önemli bilgileri kısaca yazmalı
- C) Dinleme bitince yalnızca hatırladıklarını yazmalı
- D) Yalnızca konuşmacının jest ve mimiklerini kaydetmeli
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Anahtar sözcükleri ve önemli bilgileri kısaca yazmalı
Not alarak dinlemede anahtar sözcükler ve önemli bilgiler kısaca yazılır; böylece hem dinleme sürer hem de özet için kaynak oluşur. Her cümleyi aynen yazmak en güvenli yol gibi görünür; ancak bir saatlik konuşmada bu mümkün değildir ve öğrenci yazarken sonraki bilgileri kaçırır.
Kolay
4Coğrafya öğretmeni, dünya deprem kuşaklarını gösteren bir haritayı betimliyor: Birinci kuşak Büyük Okyanus'u çember gibi çevreliyor. İkinci kuşak Güney Avrupa'daki dağlardan başlayıp doğuya doğru Orta Asya'daki yüksek sıradağlara kadar uzanıyor. Üçüncüsü Atlas Okyanusu'nun ortasından bir çizgi gibi geçiyor. Türkiye bu kuşaklardan hangisinin üzerinde yer alır?
- A) Alp-Himalaya deprem kuşağı
- B) Pasifik (Ateş Çemberi) kuşağı
- C) Atlas Okyanusu Ortası Sırtı
- D) Doğu Afrika Yarık Vadisi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Alp-Himalaya deprem kuşağı
Türkiye, Güney Avrupa'daki Alplerden Himalayalar'a uzanan ikinci kuşağın, yani Alp-Himalaya deprem kuşağının üzerindedir. Ateş Çemberi dünyanın en etkin kuşağı olarak bilindiği için çekici görünebilir; ancak bu kuşak Büyük Okyanus'u çevreler ve Türkiye'den geçmez.
Kolay
5Afetlerle ilgili bir videonun sonunda anlatıcı şunları söylüyor: “Doğal afetleri durduramayız ama önceden hazırlıklı olursak zararlarını azaltabiliriz. Şimdi siz de ailenizle bir afet planı yapın.” Bu videonun hazırlanış amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İzleyicileri eğlendirmek için komik olaylar anlatmak
- B) İzleyicileri afetlere karşı bilinçlendirmek ve hazırlığa yöneltmek
- C) Afetlerin hiçbir zaman yaşanmayacağını kanıtlamak
- D) İzleyicilere yeni bir ürünü satın aldırmak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İzleyicileri afetlere karşı bilinçlendirmek ve hazırlığa yöneltmek
Anlatıcı afetlerin zararını azaltmanın hazırlıktan geçtiğini söyler ve izleyicilerden afet planı yapmalarını ister; amaç bilinçlendirmektir. Afetlerin durdurulamayacağını söylediği için hiç yaşanmayacağını kanıtlamaya çalışmaz.
Kolay
6Öğretmen, izleyecekleri videonun yalnızca adını tahtaya yazıyor: “Türkiye'de Doğal Afetler”. Ardından öğrencilerden videoda neler anlatılacağını tahmin etmelerini istiyor. Aşağıdaki tahminlerden hangisi videonun adıyla en uyumludur?
- A) Ülkemizin turistik şehirleri tanıtılacaktır.
- B) Ülkemizde görülen deprem, sel gibi afetler anlatılacaktır.
- C) Türk mutfağının yöresel yemekleri anlatılacaktır.
- D) Dünyadaki ünlü kâşiflerin yolculukları anlatılacaktır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ülkemizde görülen deprem, sel gibi afetler anlatılacaktır.
Videonun adı, ülkemizde yaşanan doğal afetleri anlatacağını düşündürür. Turistik şehirler ya da yemekler bu başlıkla ilgili değildir.
Kolay
7Bir eğitim videosunda anlatıcı şöyle diyor: “Ülkemizde deprem, sel, heyelan ve çığ gibi doğal afetler yaşanır. Bu videoda bu afetlerin nedenlerini ve insan yaşamına etkilerini birlikte öğreneceğiz.” Bu videonun konusu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Türkiye'deki akarsuların uzunlukları
- B) Türkiye'de görülen doğal afetler ve etkileri
- C) Dünyadaki en yüksek dağlar
- D) Kış mevsiminde yapılan sporlar
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Türkiye'de görülen doğal afetler ve etkileri
Anlatıcı, ülkemizde görülen doğal afetleri ve bunların insan yaşamına etkilerini anlatacağını açıkça söyler. Çığ kar ile ilgili olsa da video kış sporlarını değil, afetleri konu alır.
Kolay
8Defne, doğal afetlerle ilgili hazırlıklı konuşmasını bir sunuyla destekleyecek. Kitapta konuşmayı görsel, işitsel vb. destekleyici materyallerle zenginleştirmek önerilir. Aşağıdakilerden hangisi Defne'nin kullanabileceği görsel bir destekleyici materyaldir?
- A) Konuşmanın tamamını ezberlemek
- B) Arkadaşlarıyla sırayla konuşmak
- C) Afet bölgelerini gösteren bir harita
- D) Konuşmayı yavaş bir sesle yapmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Afet bölgelerini gösteren bir harita
Harita, dinleyicilerin konuyu gözle görerek anlamasını sağlayan görsel bir materyaldir. Ezberlemek ya da sesin hızını ayarlamak materyal değil, konuşmacının kendi tercihidir.
Kolay
9Zeynep sınıfta bir fıkra anlattı. Anlatırken gözlerini elindeki kâğıttan hiç ayırmadı; olayı akıcı biçimde, vurgu ve tonlamaya dikkat ederek anlattı. Zeynep, kitaptaki değerlendirme formunun hangi ölçütüne “Hayır” demelidir?
- A) Anlatım sırasında dinleyicilerle göz teması kurdum.
- B) Fıkradaki olayı akıcı ve anlaşılır bir dille anlattım.
- C) Fıkrayı anlatırken vurgu ve tonlamaya dikkat ettim.
- D) Fıkrayı anlatırken anlaşılır bir dil kullandım.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Anlatım sırasında dinleyicilerle göz teması kurdum.
Zeynep gözünü kâğıttan ayırmadığı için dinleyicileriyle göz teması kuramamıştır. Olayı akıcı biçimde, vurgu ve tonlamayla anlattığı için diğer ölçütlere “Evet” diyebilir.
Kolay
10Mehmet, “Türkiye'de Doğal Afetler” videosunu not alarak izleyecek. Öğretmeni ona not almayla ilgili bir öneride bulunuyor. Öğretmenin önerisi aşağıdakilerden hangisi olmalıdır?
- A) Anahtar kelimeleri ve önemli bilgileri kısaca yaz.
- B) Konuşmacının söylediği her cümleyi eksiksiz yaz.
- C) Videoyu izlerken hiçbir şey yazma, sonra hatırla.
- D) Yalnızca videonun ilk dakikasındaki bilgileri yaz.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Anahtar kelimeleri ve önemli bilgileri kısaca yaz.
Not alırken her şeyi yazmaya çalışmak dinlemeyi aksatır; anahtar kelimeleri ve önemli bilgileri kısaca kaydetmek yeterlidir. Her cümleyi yazmaya çalışan dinleyici önemli bilgileri kaçırabilir.
Kolay
11Kitaptaki konuşma çalışmasında öğrencilerden konuşma stratejilerinden birini seçmeleri istenir: yaratıcı, güdümlü, empati kurma, tartışma, ikna etme ve eleştirel konuşma. Aşağıdakilerden hangisi bu listede yer alan konuşma stratejilerinden biri değildir?
- A) Empati kurma
- B) Eleştirel konuşma
- C) Yaratıcı konuşma
- D) Ezberden okuma
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Ezberden okuma
Kitaptaki listede yaratıcı, güdümlü, empati kurma, tartışma, ikna etme ve eleştirel konuşma stratejileri sayılır. Ezberden okuma bir konuşma stratejisi olarak verilmez.
Kolay
12Videoda anlatıcı ülkemizde yaşanan afetleri sıralar ve şunu vurgular: “Bu afetler arasında ülkemiz için en büyük riski taşıyan depremdir.” Bu bilgiye göre Türkiye için en büyük riski taşıyan doğal afet aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Çığ
- B) Heyelan
- C) Sel
- D) Deprem
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Deprem
Anlatıcı, ülkemiz için en büyük riski depremin taşıdığını açıkça söyler. Sel ve heyelan da ülkemizde görülen afetlerdir ama en büyük risk olarak gösterilmez.
Kolay
13Öğretmen, video izlendikten sonra tahtaya dört olay yazıyor ve öğrencilerden doğal afet olmayanı bulmalarını istiyor. Aşağıdakilerden hangisi doğal afet değildir?
- A) Deprem
- B) Çığ
- C) Trafik kazası
- D) Heyelan
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Trafik kazası
Deprem, çığ ve heyelan doğa olaylarının yol açtığı yıkımlardır; bu yüzden doğal afettir. Trafik kazası bir doğa olayından değil, insan ve araç kaynaklı bir durumdan doğar.
Kolay
14Videoda anlatıcı şöyle diyor: “Dağlık bölgelerde, dik yamaçlarda biriken büyük kar kütlesi bir anda yerinden kopup büyük bir hızla aşağı kayar.” Anlatıcının tarif ettiği doğal afet aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sel
- B) Deprem
- C) Kuraklık
- D) Çığ
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Çığ
Dik yamaçlarda biriken kar kütlesinin kopup hızla kayması çığdır. Sel ise aşırı yağış ya da eriyen kar sularının taşmasıyla oluşur; kar kütlesinin kayması değildir.
Kolay
15Afetlerle ilgili bir videoda anlatıcı, “Aşırı yağışlardan sonra yamaçtaki toprak yerinden koptu ve yola doğru kaydı.” diyor. Anlatıcının sözünü ettiği olayın adı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Çığ
- B) Taşkın
- C) Heyelan
- D) Fırtına
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Heyelan
Toprağın yerinden kopup kayması heyelandır; heyelan “toprak kayması” anlamına gelir. Çığ, toprağın değil kar kütlesinin kaymasıdır.
Kolay
16Can, izlediği videoya başlık önerecek. Videoda deprem, sel, heyelan ve çığ gibi afetlerin ülkemizdeki önemi ve insan yaşamına etkileri anlatılıyor. Can'ın önereceği en uygun başlık aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Karlı Dağların Güzelliği
- B) Afetlerle Yaşayan Ülkemiz
- C) Bir Deprem Çantasının Hikâyesi
- D) Yağmurlu Bir Pazar Günü
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Afetlerle Yaşayan Ülkemiz
“Afetlerle Yaşayan Ülkemiz” başlığı, ülkemizde görülen farklı afetleri ve etkilerini kapsar. “Bir Deprem Çantasının Hikâyesi” ise yalnız bir ayrıntıyı karşılar.
Kolay
17Selin, arkadaşlarına şu fıkrayı anlatıyor: “Nasreddin Hoca bir gün göle maya çalıyormuş. Bunu görenler, ‘Hocam, göl maya tutar mı?’ diye gülmüşler. Bunun üzerine Hoca, ‘Ya tutarsa!’ demiş.” Selin'in anlatımında bir olaydan sonrakine geçişi sağlayan geçiş ve bağlantı ifadesi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ya tutarsa
- B) göle maya
- C) Bunun üzerine
- D) maya tutar mı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bunun üzerine
“Bunun üzerine” ifadesi, insanların gülmesinden Hoca'nın cevabına geçişi sağlar; iki olayı birbirine bağlar. “Ya tutarsa” ve “maya tutar mı” fıkradaki kişilerin sözleridir, “göle maya” ise Hoca'nın yaptığı işi anlatan sözcüklerdir; bunlar olaylar arasında geçiş kurmaz.
Kolay
18Hazırlıklı konuşmasını değerlendiren dört öğrenci, konuşmalarından birer cümle seçiyor. Değerlendirme formunda “Yabancı dillerden alınmış, dilimize henüz yerleşmemiş sözcüklerin Türkçelerini kullandım.” ölçütü yer alıyor. Aşağıdaki cümlelerden hangisi bu ölçüte uygundur?
- A) Sunumun linkini sınıf grubuna gönderdim.
- B) Afet planımızı çevrim içi toplantıda konuştuk.
- C) Deprem çantasındaki malzemeleri check ettim.
- D) Afet videosunun önce kısa trailer'ını izledik.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Afet planımızı çevrim içi toplantıda konuştuk.
“Çevrim içi” sözü, dilimize yerleşmemiş “online” sözcüğünün Türkçe karşılığıdır; bu cümle ölçüte uygundur. Öteki cümlelerde Türkçe karşılığı bulunan yabancı sözcükler kullanılmıştır: “link” yerine “bağlantı”, “check etmek” yerine “denetlemek, gözden geçirmek”, “trailer” yerine “tanıtım filmi” denmelidir.
Orta
19Sel konusunda ödev hazırlayan Ela, internette dört video buluyor ve her birinin açıklamasında yazan bilgiyi not ediyor. Ödevinde yalnızca bilgilerin güvenilir olduğundan emin olduğu videoyu kullanacak. Ela'nın notlarından hangisi, videodaki bilginin güvenilir olduğunu en iyi gösterir?
- A) Video bir hafta içinde milyonlarca kez izlenmiş.
- B) Görüntüler etkileyici bir müzikle birlikte sunulmuş.
- C) Bilgiler resmî kurum verilerine dayanıyor, kaynaklar belirtilmiş.
- D) Anlatıcı hızlı ve heyecanlı bir ses tonuyla konuşuyor.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bilgiler resmî kurum verilerine dayanıyor, kaynaklar belirtilmiş.
Bilginin güvenilirliği kaynağına bağlıdır; resmî kurum verilerine dayanan ve kaynağını belirten video doğrulanabilir bilgi sunar. Çok izlenmek güvenilirlik gibi görünebilir; ancak bir videonun yaygın olması içindeki bilginin doğru olduğunu göstermez.
Orta
20Bir öğrencinin afet sunumunda şu metin yer alıyor: (I) Ülkemizin kuzeyindeki dik yamaçlı vadilere kısa sürede çok yağış düşebilir. (II) Bu nedenle bu bölgelerde ani seller sık görülür. (III) Sel, bu vadilerde yaşayanlar için pek önemsenmeyecek, nadir bir tehlikedir. (IV) Bu yüzden dere yataklarına yapı yapılmaması büyük önem taşır. Bu metinde numaralanmış cümlelerden hangisi diğerleriyle çelişmektedir?
- A) I
- B) II
- C) III
- D) IV
Cevabı göster
Doğru cevap: C) III
II. cümlede selin bu bölgelerde sık görüldüğü, IV. cümlede önlemin büyük önem taşıdığı söylenirken III. cümle seli “nadir ve önemsiz” sayar; bu yüzden çelişir. IV. cümle sunumun sonuç cümlesi olduğu için farklı görünebilir ama I ve II. cümlelerin doğal sonucudur.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.