8. Sınıf Türkçe · Okuma

Türk Dili

anı
anlam ilişkileri
öznel
nesnel
fiilimsi
güvenilir kaynak
kaynakça

Ignácz Kúnos “Türk Dili” yazısında Türkçeyi nasıl anlatır?

“Türk Dili”, Macar Türkolog Ignácz Kúnos’un Türkçeyi nasıl sevip öğrendiğini anlattığı ve Türkçenin güzel, ahenkli, öğrenmeye değer bir dil olduğunu vurgulayan anı niteliğinde bir yazıdır. Yazar on yedi yaşında, Debretsen’de liseyi bitirmek üzereyken makinist amcasından Türkçenin hem söylenişi güzel hem öğrenmesi kolay bir dil olduğunu duyar. Amcası kapı, elma, arpa, tekne, balta gibi Macarcada da bulunan iki yüzden fazla kelime sayınca merakı artar ve amcası ona Latince yerine Türkçe öğrenmesini öğütler. Peşte Üniversitesinde ünlü Türkolog Vambery’nin öğrencisi olur, derslerine üç sene devam ederek Türkçenin yanında Uygurca, Tatarca ve Çağatayca da çalışır. Yazar, Türkçe konuşmaktan aldığı hazzı tatlı lezzetlere benzeterek dile olan sevgisini anlatır. Metinle birlikte koşul, benzetme ve neden-sonuç gibi anlam ilişkileri ile öznel ve nesnel ifadeler çalışılır.

Türk Dili: konu anlatımı ve özeti

Bu metin, Macar Türkolog Ignácz Kúnos'un Türkçeyi nasıl sevip öğrendiğini anlattığı anı niteliğinde bir yazıdır. Ana düşüncesi, Türkçenin güzel, ahenkli ve öğrenmeye değer bir dil olduğu ve Türk-Macar dilleri arasında yakın bir bağ bulunduğudur.

Yazar, gençliğinde gezgin bir akrabasından Türkçenin hem kolay hem güzel bir dil olduğunu duyar.
Macarca ile Türkçede ortak ya da birbirine çok benzeyen pek çok sözcük bulunduğunu öğrenir; bu durum merakını artırır.
Üniversitede ünlü Türkolog Vámbéry'nin öğrencisi olur; Türkçenin yanında başka Türk lehçeleri üzerine de çalışır.
Yazar, Türkçe konuşmaktan aldığı hazzı tatlı lezzetlere benzeterek dile olan sevgisini içtenlikle anlatır.
Cümlede anlam ilişkileri çalışılır: koşul, örneklendirme, duygu, benzetme, neden-sonuç; ayrıca öznel ve nesnel ifadeler ayırt edilir.
Fiilimsiler tekrar edilir; internetteki bilgilerin güvenilirliği karşılaştırılır ve bilimsel bir yazıda kaynakça göstermenin önemi öğrenilir.

Unutma: Bir sözcükteki "-arak, -ince, -ken" gibi ekler genellikle zarf-fiil yapar ve eylemin nasıl ya da ne zaman yapıldığını anlatır.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Dil akrabalığı, iki dilin ortak bir kökten gelmesi ya da uzun süre birbirini etkilemesi sonucu ortak sözcükler ve benzer yapılar taşımasıdır. Akraba dillerde aynı nesne için kullanılan sözcükler birbirine benzer; bu benzerlik dilcilerin ipucudur.

İnternetten bilgi toplarken bir kaynağın güvenilir olup olmadığını dört soruyla sına:

Yazarı ya da kurumu belli mi?
Ne zaman yazılmış, güncel mi?
Bilginin kaynağı gösterilmiş mi?
Aynı bilgi başka güvenilir bir kaynakta da var mı?

Sık yapılan hata: İlk açılan internet sayfasındaki bilgiyi ödeve aynen geçirmek. Doğrusu: Bilgiyi en az iki güvenilir kaynaktan doğrula, kendi cümlelerinle yaz ve kullandığın kaynakları kaynakçada göster.

Derinleş

Bir Türk lehçesi seç (Azerbaycan Türkçesi, Kazak Türkçesi, Özbek Türkçesi gibi). Su, göz, el, ana, yol, gün gibi on temel sözcüğün bu lehçedeki karşılığını güvenilir bir sözlükten bul. Türkiye Türkçesiyle karşılaştıran bir tablo hazırla: Hangi sözcükler neredeyse aynı, hangileri farklı? Bu benzerlikler farklı ülkelerde yaşayan insanların birbirini anlamasını nasıl kolaylaştırabilir? Yorumla.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

T.O.8.4Metinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme
T.O.8.5Metnin yüzey anlamını belirleyebilme
T.O.8.24Okuduğunu değerlendirebilme
T.O.8.25Basılı ve dijital medya metinlerini değerlendirebilme

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Macar Türkolog Ignácz Kúnos, “Türk Dili” adlı yazısında gençliğinde Türkçeyle nasıl tanıştığını, bu dili nasıl sevip öğrendiğini kendi yaşadıklarından yola çıkarak anlatır. Bu yazı en çok hangi türün özelliklerini taşır?
- A) Masal
- B) Anı
- C) Roman
- D) Makale
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Anı
Yazar kendi yaşadıklarını ve tanık olduğu olayları anlatmıştır; bu anı türünün özelliğidir. Makale de bilgi verir ve bir Türkolog tarafından yazılmış olması onu çekici kılar, ama makalede kişisel yaşantı değil bir düşünce ya da bilgi kanıtlarla savunulur.
Kolay
2Kúnos'un Türkçeyi öğrenme serüvenini özetleyen bir öğrencinin metninde şu sözcük grupları geçiyor: “yeni dönen amcası”, “Türkçenin söylenişi”, “dili öğrenmesi”, “şehri gezerek”. Bu gruplarda altı çizilebilecek fiilimsilerden hangisi zarf-fiildir?
- A) dönen
- B) söylenişi
- C) öğrenmesi
- D) gezerek
Cevabı göster
Doğru cevap: D) gezerek
“Gez-” fiiline “-erek” eki gelerek zarf-fiil oluşmuştur; eylemin nasıl yapıldığını bildirir. “Dönen” de bir eyleme bağlı gibi görünür, ama “-en” ekiyle “amcası” ismini nitelediği için sıfat-fiildir; “söylenişi” ve “öğrenmesi” ise isim-fiildir.
Kolay
3Eski bir gezi kitabında şu cümle geçiyor: “Kervanla şehre gelen tacir, getirdiği ipekleri ve baharatları çarşıdaki dükkânlara sattıktan sonra yeniden yola koyuldu.” Bu cümlede geçen “tacir” sözcüğünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tüccar
- B) Öğretmen
- C) Gezgin
- D) Aşçı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Tüccar
“Tacir” alım satım yapan kişi, yani tüccar demektir; cümlede ipek ve baharat satması bunu gösterir. Kişi kervanla gelip yeniden yola koyulduğu için “gezgin” çekici görünür, ama sözcüğün anlamı yolculuk değil ticaretle ilgilidir.
Kolay
4Yabancı dil kursuna yazılmak isteyen Defne'ye ağabeyi şöyle diyor: “Japoncayı öğrenecek olursan hem bu kültürü yakından tanırsın hem de kendi kültürümüzü onlara tanıtırsın.” Ağabeyin cümlesinde aşağıdaki anlam ilişkilerinden hangisi vardır?
- A) Benzetme
- B) Karşılaştırma
- C) Koşul
- D) Amaç-sonuç
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Koşul
Kültürü tanıma ve tanıtma, Japoncayı öğrenme şartına bağlanmıştır; “olursan” sözü koşul anlamı katar. Amaç-sonuç ilişkisi olsaydı bir eylemin bir hedef için yapıldığı (“tanımak için öğren” gibi) söylenirdi.
Kolay
5Metinde yazarın amcasının mesleği ve yaz aylarında yaptığı işler de anlatılır. Bu bilgiler, amcanın neden pek çok yeri gezdiğini açıklar. Metne göre amcanın mesleği nedir?
- A) Tüccarlık
- B) Öğretmenlik
- C) Şekercilik
- D) Makinistlik
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Makinistlik
Amca makinistlik eder; yazın taşrada gezip çiftliklerde harman savurtur ve makinelere bakar. Şekercilik, yazarın Peşte'de tanıştığı Türk tacirin işidir.
Kolay
6Selin, “Türkçenin dünyadaki yeri” konulu ödevi için internette dört kaynak buldu ve bunların adres uzantılarına baktı. Selin'in resmî ya da akademik bir kurumdan alınmış bilgiye ulaşmak için hangi uzantılı adresi seçmesi en uygundur?
- A) Kişisel bir blog sayfası
- B) Bir sosyal medya paylaşımı
- C) Yazarı belirtilmemiş bir forum yazısı
- D) “.edu.tr” uzantılı bir üniversite sayfası
Cevabı göster
Doğru cevap: D) “.edu.tr” uzantılı bir üniversite sayfası
“edu” uzantısı eğitim kurumlarını gösterir; ders kitabı da bilimsel yazıda “edu” ve “gov” uzantılı sitelerden yararlanılmasını önerir. Kişisel bloglar, herkesin yazabildiği ve denetlenmeyen sayfalar olabilir.
Kolay
7Yazar, amcasıyla konuştuğu günü anlatırken o sıradaki yaşını ve nerede okuduğunu da belirtir. Metne göre yazar bu konuşma sırasında hangi durumdadır?
- A) Debretsen'de liseyi bitirmek üzeredir.
- B) Peşte Üniversitesinde üçüncü yılındadır.
- C) Boğdan'da amcasıyla birlikte gezmektedir.
- D) Türkiye'de bir şekerci dükkânında çalışmaktadır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Debretsen'de liseyi bitirmek üzeredir.
Yazar, on yedi yaşında olduğunu ve Debretsen şehrinde liseyi bitirmekte olduğunu söyler. Peşte Üniversitesine ise liseyi bitirdikten sonra gitmiştir.
Kolay
8Kúnos'un yazısı “Bir varmış, bir yokmuş” sözleriyle başlar; yazar, yaşadıklarını “ben” diyerek ve geçmiş zaman kullanarak anlatır. Yazarın metne bu sözlerle başlamasının amacı en çok aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Olayların uydurma olduğunu belirtmek
- B) Anlatıma masal havası katmak
- C) Okura bilimsel bilgi vermek
- D) Metnin bir şiir olduğunu göstermek
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Anlatıma masal havası katmak
Masal tekerlemesiyle başlamak, gerçek anılara sıcak ve masalsı bir hava katar; yazar ileride “Vakitler de masallarınki gibi tez geçer.” diyerek bu havayı sürdürür. Anılar yaşanmış olaylardır, uydurma değildir.
Kolay
9Yazarın Peşte'deki günlerini anlatan cümlede “gezerek, biçerek, içerek” sözcükleri art arda kullanılır. Bu sözcükler, eylemin nasıl yapıldığını anlatır. Bu sözcüklerin ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İsim-fiil eki almış olmaları
- B) Sıfat-fiil eki almış olmaları
- C) Zarf-fiil eki almış olmaları
- D) Kişi eki almış çekimli fiil olmaları
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Zarf-fiil eki almış olmaları
“-arak” eki fiillerden zarf-fiil türetir ve eylemin nasıl yapıldığını anlatır. Sıfat-fiil ekleri ise “-an, -ecek, -miş” gibi eklerdir ve bir ismi niteler.
Kolay
10Kúnos, “Türk Dili” adlı yazısında Türkçeyi ilk kez duyduğu günü anlatır. O gün evlerine gelen amcası, gezdiği memleketlerin âdetlerini ve dillerini birer birer anlatmıştır. Metne göre amca, gezdiği yerlerde en çok hangi dili beğendiğini söylemiştir?
- A) Latinceyi
- B) Rumcayı
- C) Tatarcayı
- D) Türkçeyi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Türkçeyi
Amca, en çok beğendiği ve en kolay öğrendiği dilin Türkçe olduğunu söyler. Latince ve Rumca ise amcanın, yeğenine öğrenmek yerine Türkçeyi seçmesini önerdiği dillerdir.
Kolay
11Öğretmen tahtaya metinden alınmış şu cümleyi yazdı: “Peşte'ye gelişimin birinci haftasında ünlü hocanın talebesi oldum.” Bu cümledeki “gelişimin” sözcüğünde bulunan fiilimsi türü aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sıfat-fiil
- B) İsim-fiil
- C) Zarf-fiil
- D) Çekimli fiil
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İsim-fiil
“Gel-” fiiline “-iş” eki gelerek isim-fiil oluşmuştur; sözcük iyelik ve tamlayan eki alarak isim gibi kullanılmıştır. Sıfat-fiil olsaydı bir ismi nitelemesi gerekirdi.
Kolay
12Amca, Türkçenin neden güzel olduğu sorusuna şöyle cevap verir: “Telaffuzu bizim Macar dili, ahengi bizim dilimizdeki ahenk gibi…” Bu cümlede geçen “telaffuz” sözcüğünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sözcüklerin yazılış kuralları
- B) Bir dilin konuşulduğu bölge
- C) Sözcüklerin söyleniş biçimi
- D) Bir dildeki sözcüklerin sayısı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sözcüklerin söyleniş biçimi
Telaffuz, sözcüklerin söylenişi demektir; amca Türkçenin Macarca gibi söylendiğini anlatır. Yazılış kuralları ise imla ile ilgilidir, telaffuzla değil.
Kolay
13Peşte Üniversitesine giden yazar, burada ünlü bir hocanın öğrencisi olur ve üç yıl boyunca onun derslerine devam eder. Metne göre yazar bu üç yılda Türkçenin yanı sıra hangi dillere de çalışmıştır?
- A) Latince, Rumca ve Tatarca
- B) Macarca, Uygurca ve Latince
- C) Uygurca, Tatarca ve Çağatayca
- D) Çağatayca, Rumca ve Farsça
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Uygurca, Tatarca ve Çağatayca
Yazar, Vámbéry'nin derslerinde Türkçeden başka Uygurca, Tatarca ve Çağataycaya da çalıştığını söyler. Latince ve Rumca, amcanın öğrenmek yerine Türkçeyi önerdiği dillerdir.
Kolay
14Metinde yazar şöyle der: “Bu amcam, yaz aylarında taşralarda gezer, çiftliklerde harman savurtur ve makinelere bakarmış.” Bu cümlede geçen “taşra” sözcüğünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Büyük şehirlerin dışında kalan yerler
- B) Bir ülkenin başkenti ve çevresi
- C) Denize kıyısı olan liman kentleri
- D) Ormanlarla kaplı dağlık bölgeler
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Büyük şehirlerin dışında kalan yerler
Taşra, büyük şehirlerin dışında kalan kasaba ve köyleri anlatır; çiftliklerin bulunması da bunu destekler. Başkent ve çevresi ise taşranın tam karşıtı olan merkezdir.
Kolay
15Yazar, şekerci dükkânındaki tatlılar için şöyle der: “Âdeta şekercinin tatlı mallarının tiryakisi oldum.” Bu cümlede “tiryakisi olmak” sözüyle anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bir şeyin tadını ilk kez merak etmek
- B) Bir şeyi başkalarına tavsiye etmek
- C) Bir şeye çok düşkün olup ondan vazgeçememek
- D) Bir şeyden kısa sürede bıkıp usanmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bir şeye çok düşkün olup ondan vazgeçememek
Tiryaki, bir şeye alışıp ondan vazgeçemeyen kişidir; yazar tatlılara çok düşkün olduğunu anlatır. Bir şeyi ilk kez merak etmek ise tiryakiliğin başlangıcı olabilir ama anlamı karşılamaz.
Kolay
16Yazar, Peşte sokaklarında gezerken Türkiye'den yeni gelmiş bir şekercinin dükkânına uğrar. Dükkânda karşılaştığı kişiyle zar zor Türkçe konuşur. Metne göre yazar bu dükkânda kiminle karşılaşmıştır?
- A) Hocası Vámbéry ile
- B) Fesli bir tacirle
- C) Gezgin amcasıyla
- D) Boğdanlı bir makinistle
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Fesli bir tacirle
Yazar, şekerci dükkânında “fesli bir tacire” rastladığını söyler. Vámbéry, yazarın üniversitedeki hocasıdır; dükkânla ilgisi yoktur.
Kolay
17Bir anı yazısında şu cümle geçiyor: “Yıllar sonra çarşıda karşılaşan iki eski komşu, kısa bir hoşbeşten sonra birbirine iyi günler dileyip yoluna devam etti.” Bu cümlede geçen “hoşbeş” sözcüğünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Uzun bir aradan sonra yapılan vedalaşma
- B) Hâl hatır sorarak yapılan ayaküstü sohbet
- C) Bir konuda varılan karşılıklı anlaşma
- D) Geçmişteki bir kırgınlık için dilenen özür
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Hâl hatır sorarak yapılan ayaküstü sohbet
“Hoşbeş”, karşılaşan kişilerin birbirinin hatırını sorması, ayaküstü söyleşmesi demektir. Cümlede komşular karşılaşınca kısaca konuşup yollarına devam eder; vedalaşma hoşbeşten sonra gelir, anlaşma ya da özür dilemeye ilişkin bir ipucu ise cümlede yoktur.
Kolay
18Yabancılara Türkçe öğreten bir kursun tanıtım yazısında şu cümle yer alıyor: “Macarca ile Türkçede ortak pek çok sözcük bulunduğundan Macar öğrenciler Türkçe sözcükleri çabuk öğreniyor.” Bu cümlede aşağıdaki anlam ilişkilerinden hangisi vardır?
- A) Amaç-sonuç
- B) Koşul-sonuç
- C) Neden-sonuç
- D) Örneklendirme
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Neden-sonuç
Cümlede öğrencilerin sözcükleri çabuk öğrenmesi (sonuç), iki dilde benzer sözcüklerin bulunmasına (neden) bağlanmıştır; “bulunduğundan” sözü gerçekleşmiş bir nedeni bildirir. Amaç-sonuçta henüz ulaşılmamış bir hedef, koşulda “-se/-sa” anlamı bulunur; cümlede ortak sözcüklerden hiçbiri örnek olarak sayılmadığı için örneklendirme de yoktur.
Orta
19Türkçeyle Macarca arasında benzer sözcükler olup olmadığını soran yeğenine amca şöyle cevap verir: “Elbette! Onların elmasına bizde de elma, arpasına da arpa denir; daha nice benzer sözcük sayabilirim.” Amca, düşüncesini desteklemek için hangi yola başvurmuştur?
- A) Tanık gösterme
- B) Örneklendirme
- C) Benzetme
- D) Sayısal verilerden yararlanma
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Örneklendirme
İki dil arasında benzer sözcükler olduğu düşüncesi “elma, arpa” örnekleriyle somutlaştırılmıştır; bu örneklendirmedir. İki dilin sözcükleri arasında benzerlikten söz edildiği için benzetme çekici görünür, ama “gibi” ile bir şeyi başka bir şeye benzetme yapılmamıştır.
Orta
20Türkçenin tarihi üzerine bir araştırma ödevi hazırlayan Nisa, internette aynı konuda dört kaynak buluyor. Öğretmeni, yazarı ve dayanağı belli olan kaynakları seçmesini öneriyor. Nisa'nın ödevi için en güvenilir kaynak aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kimin yazdığı belli olmayan bir blog sayfası
- B) Bir sosyal medya hesabındaki kısa bir paylaşım
- C) Bir forumda kullanıcıların yaptığı yorumlar
- D) Bir üniversitenin sitesinde yayımlanan makale
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bir üniversitenin sitesinde yayımlanan makale
Üniversite sitelerinde yayımlanan bilimsel makalelerin yazarı ve dayandığı kaynaklar bellidir; bu yüzden daha güvenilirdir. Forum yorumları birçok kişinin görüşünü içerdiği için çekici görünebilir, ama yorum yapanların uzmanlığı ve dayanağı bilinmez.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.