9. Sınıf Demokrasi ve İnsan Hakları · İnsan Haklarının Korunması ve Gerçekleştirilmesi
Uluslararası Koruma Mekanizmaları ve İşlevleri
- Birleşmiş Milletler
- BM sözleşmeleri
- Avrupa Konseyi
- Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi
- AİHM
- AGİT
- CEDAW
İnsan haklarını koruyan uluslararası kuruluşlar hangileridir?
Uluslararası koruma mekanizmaları, insan haklarını evrensel düzeyde Birleşmiş Milletler, bölgesel düzeyde Avrupa Konseyi, AGİT ve Avrupa Birliği eliyle koruyan kurum ve sözleşmelerdir. 24 Ekim 1945'te kurulan Birleşmiş Milletler, 1948'de Evrensel Bildirge'yi kabul etmiş, 1966'da Medeni ve Siyasi Haklar ile Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar sözleşmelerini hazırlamıştır; Türkiye kurucu üyedir. Kadınlara Karşı Ayrımcılık (CEDAW), İşkenceye Karşı ve Çocuk Hakları gibi komiteler devletlerin raporlarını ve şikâyetleri inceler. Avrupa Konseyi 1949'da kurulmuş, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 1950'de imzalanmış ve Türkiye sözleşmeyi 1954'te onaylamıştır. Hakkı çiğnenen kişi iç hukuk yollarını tükettikten sonra Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) başvurabilir; kararların uygulanmasını Bakanlar Komitesi izler. AGİT 1975 Helsinki Nihai Senedi'ne dayanır ve seçimleri gözlemler. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nde yaşama hakkı, işkence yasağı ve kölelik yasağı savaşta bile askıya alınamaz.
Uluslararası Koruma Mekanizmaları ve İşlevleri: konu anlatımı ve özeti
Bu konu insan haklarını evrensel düzeyde BM'nin, bölgesel düzeyde Avrupa Konseyi, AGİT ve Avrupa Birliği'nin nasıl koruduğunu anlatıyor.
- Birleşmiş Milletler: 24 Ekim 1945'te kuruldu; Türkiye kurucu üyedir. 1948'de Evrensel Bildirge'yi kabul etti. 1966'da Medeni ve Siyasi Haklar ile Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar sözleşmelerini hazırladı.
- BM komiteleri: Irk Ayrımcılığı, Kadınlara Karşı Ayrımcılık (CEDAW), İşkenceye Karşı, Çocuk Hakları gibi komiteler devletlerin raporlarını ve şikâyetleri inceler. Türkiye CEDAW'ı 1985'te, Çocuk Hakları Sözleşmesi'ni 1994'te onayladı.
- Güncel durum: Kitap 1995 verilerini kullanır. Türkiye ırk ayrımcılığı sözleşmesini 2002'de, iki 1966 sözleşmesini 2003'te onayladı. BM İnsan Hakları Komisyonu'nun yerini 2006'da İnsan Hakları Konseyi aldı.
- Avrupa Konseyi: 1949'da kuruldu; Türkiye aynı yıl katıldı. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 1950'de imzalandı, Türkiye 1954'te onayladı.
- AİHM: Hakkı çiğnenen kişi iç hukuk yollarını tükettikten sonra başvurabilir. Başvuru süresi 2022'den beri kesin karardan itibaren 4 aydır (kitapta 6 ay yazar). Kararların uygulanmasını Bakanlar Komitesi izler.
- AGİT ve AB: AGİT 1975 Helsinki Nihai Senedi'ne dayanır, 1995'te bugünkü adını aldı; seçimleri gözlemler. AB'nin temeli 1951'de atıldı.
Unutma: Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nde yaşama hakkı, işkence yasağı ve kölelik yasağı savaşta bile askıya alınamaz.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Kitapta düzeltme
Ders kitabının bu konusundaki bazı bilgiler hatalı, güncel değil ya da çelişkili. Kitaptaki ifadeyi ve doğrusunu aşağıda görebilirsin.
- Güncel değil
Kitapta (s. 75):
Sözleşme bilgileri “31 Aralık 1995 itibariyle” veriliyor: Türkiye’nin Irk Ayrımcılığı Sözleşmesi’ni, Kişisel ve Siyasal Haklar Sözleşmesi’ni ve Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Sözleşmesi’ni onaylamadığı söyleniyor.Doğrusu: Türkiye Irk Ayrımcılığının Önlenmesi Sözleşmesi’ni 2002’de, Kişisel ve Siyasal Haklar ile Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar sözleşmelerini 2003’te onaylamıştır.
- Hata
Kitapta (s. 75):
Ekonomik Sosyal ve Kültürel Haklar Komitesi’nin “1995’te yürürlüğe giren” sözleşmeye dayanarak kurulduğu söyleniyor.Doğrusu: Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Uluslararası Sözleşmesi 1966’da kabul edilmiş, 3 Ocak 1976’da yürürlüğe girmiştir. Komite 1985’te BM Ekonomik ve Sosyal Konseyi kararıyla kurulmuştur.
- Güncel değil
Kitapta (s. 77):
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne başvuruda “iç hukuk yollarının tüketilmesinden sonra 6 aylık sürenin geçmemesi” şartı aranıyor.Doğrusu: 15 No’lu Protokol’le başvuru süresi 4 aya indirildi; 1 Şubat 2022’den sonra kesinleşen iç hukuk kararları için süre 4 aydır.
Önce temeli pekiştir
- Koruma organlarını ikiye ayır: evrensel (BM) ve bölgesel (Avrupa Konseyi, AGİT, AB).
- Avrupa Konseyi'nin üç organını yaz: Bakanlar Komitesi, Parlamenter Meclis, Genel Sekreterlik; yanına AİHM'yi ekle.
- AİHM'ye başvuru şartlarını sırala: önce iç hukuk yolları tükenir, sonra kesin karardan itibaren 4 ay içinde başvurulur.
Günlük hayattan: Türkiye'de yargılanan bir kişi, yüksek mahkemelerden ve Anayasa Mahkemesinden sonuç alamazsa AİHM'ye başvurabilir; mahkeme ihlal bulursa devlet tazminat öder.
Sık yapılan hata: Kitaptaki "Türkiye bu sözleşmeyi onaylamamıştır" ifadeleri 1995 yılına aittir. Bugün Türkiye bu temel sözleşmelerin hepsine taraftır. AİHM başvuru süresini de 6 ay değil 4 ay olarak bil.
İpucu: Tarihleri çiftler halinde tut: 1945 BM, 1948 Bildirge, 1949 Avrupa Konseyi, 1950 Sözleşme.
Derinleş
Kitaptaki BM komiteleri listesinden birini seç (ör. Çocuk Hakları Komitesi). Bu komitenin koruduğu sözleşmenin hangi hakları güvenceye aldığını ve Türkiye'nin ne zaman taraf olduğunu yaz. Düşün: Bir devlet uluslararası bir mahkemenin kararına uymazsa, ona uyması için hangi baskı yolları vardır?
Bu konuda neler var?
- Başlıca Uluslararası Koruma Organları
- Koruma Mekanizmalarının İşlevleri ve Katkıları
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.