9. Sınıf Fizik · Fizik Bilimi ve Kariyer Keşfi
Fizik Bilimine Yön Verenler
- bilim insanı
- İbnülheysem
- Hazini
- Isaac Newton
- Albert Einstein
- Marie Curie
- eleştirel düşünme
Fizik bilimine yön veren bilim insanları kimlerdir?
Fizik bilimine yön verenler, çalışmalarıyla bilimsel bilginin birikerek gelişmesini sağlayan İbnülheysem, Hazini, Isaac Newton, Albert Einstein ve Marie Curie gibi bilim insanlarıdır. İbnülheysem optik çalışmalarıyla tanınır ve Batlamyus'un astronomi görüşlerini eleştirirken şüphenin ve eleştirel düşüncenin önemini vurgulamıştır. Hazini XII. yüzyılda maddelerin yoğunluklarını ölçmüş, geliştirdiği hassas teraziler bugünkü laboratuvar terazilerinin öncüsü olmuştur ve bulduğu değerler günümüz ölçümlerine çok yakındır. Isaac Newton, Galileo ve Kepler'in çalışmalarından yararlanarak hareket yasalarını ve evrensel kütle çekim yasasını ortaya koymuştur. Albert Einstein özel görelilik teorisi ve E = m · c² bağıntısıyla tanınır ve başarısını yetenekten çok derin merakına bağlamıştır. Marie Curie radyum ve polonyumu keşfetmiş, hem fizik hem kimya alanında Nobel ödülü almıştır. Bu bilim insanlarının ortak özellikleri merak, sabır, şüphecilik, açık fikirlilik ve kanıta dayanmadır.
Fizik Bilimine Yön Verenler: konu anlatımı ve özeti
Bilimsel bilgi, farklı dönemlerde yaşamış bilim insanlarının birikimiyle gelişir. Bu konu bilim insanlarının çalışmalarını, yaşadıkları dönemi ve onları başarıya taşıyan kişisel özellikleri tanımanı amaçlar.
- İbnülheysem: Optik çalışmalarıyla tanınır; Batlamyus'un astronomi görüşlerini eleştirdiği eserinde gerçek bilgiye ulaşmak için şüphenin ve eleştirel düşüncenin önemini vurgulamıştır.
- Hazini: XII. yüzyılda maddelerin yoğunluklarını ölçmüş; geliştirdiği hassas teraziler bugünkü laboratuvar terazilerinin öncüsü olmuştur. Bulduğu değerler günümüz ölçümlerine çok yakındır.
- Isaac Newton: Galileo ve Kepler'in çalışmalarından yararlanarak hareket yasalarını ve evrensel kütle çekim yasasını ortaya koymuştur; bu, bilimin birikerek ilerlediğini gösterir.
- Albert Einstein: Özel görelilik teorisi ve E = m · c² bağıntısıyla tanınır; başarısını yetenekten çok derin merakına bağlamıştır.
- Marie Curie: Radyoaktivite üzerine çalışmış, radyum ve polonyum elementlerini keşfetmiş; hem fizik hem kimya alanında Nobel ödülü almıştır.
- Bilim insanlarının ortak özellikleri: merak, sabır, şüphecilik, açık fikirlilik, kanıta ve deneye dayanma, iş birliği.
Unutma: Bir bilim insanını değerlendirirken yalnızca buluşuna değil, yaşadığı dönemin koşullarına ve çalışma yöntemine de bakmalısın.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Bilim insanlarını incelerken her biri için üç soru sorabilirsin.
- Ne buldu? (Örnek: Hazini, maddelerin yoğunluğunu ölçen hassas teraziler geliştirdi.)
- Hangi birikimden yararlandı? (Örnek: Newton, Galileo ve Kepler'in çalışmalarının üzerine kurdu.)
- Hangi özelliği ona yardım etti? (Örnek: İbnülheysem'in eleştirel düşüncesi ve şüpheciliği.)
Bu sorular, bilimin tek bir dâhinin ani buluşu değil, nesiller boyu süren bir birikim olduğunu gösterir.
Günlük hayattan: Bir okul projesinde bir arkadaşın fikri bulur, öteki ölçer, bir başkası sunar. Bilim insanlarının çalışması da böyle bir iş birliğidir; yalnızca yüzyıllara yayılmıştır.
Sık yapılan hata: "Bilim insanları hiç yanılmaz." Doğrusu: Yanılmak bilimin parçasıdır. İbnülheysem'in Batlamyus'u eleştirmesi gibi, yeni kanıtlar eski görüşleri düzeltir.
Derinleş
Fizik tarihinden, buluşu ilk başta kabul görmeyen ya da başka biriyle aynı anda yapılmış bir buluşu araştır. Bu durumda bilim çevreleri doğruya nasıl karar verdi: deney mi, tartışma mı, zaman mı? Tarih dersindeki bilgilerinle, o dönemin koşullarının buluşun kabulünü nasıl etkilediğini kısa bir yazıda değerlendir.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
FİZ.9.1.3Fizik bilimine katkıda bulunmuş bilim insanlarının deneyimlerini yansıtabilme
- a) Fizik bilimine katkıda bulunmuş bilim insanlarının bilime bakış açılarını, çalışma biçimlerini ve çalışmalarının bilime etkilerini inceler.
- b) Fizik bilimine katkıda bulunmuş bilim insanlarının bilime bakış açıları, çalışma biçimleri ve çalışmalarının bilime etkileri hakkında deneyimlerine dayalı çıkarım yapar.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Bir bilim söyleşisinde konuşmacı, bir araştırmacının çalışma biçimini anlatıyor: Araştırmacı deneyini defalarca tekrarlıyor, beklenmeyen sonuçları da not ediyor, başka ekiplerin itirazlarını dinliyor ve sonucunu yayımlamadan önce verilerini meslektaşlarına kontrol ettiriyor. Aşağıdakilerden hangisi bu araştırmacının çalışma biçimiyle bağdaşan bir özellik değildir?
- A) Merak ve sabırla çalışmak
- B) Farklı görüşlere açık olmak
- C) Deneye ve kanıta dayanmak
- D) Kanıt aramadan kesin yargıya varmak
- E) Sonuçlarını sorgulamaya açmak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kanıt aramadan kesin yargıya varmak
Deneyi tekrarlamak, itirazları dinlemek ve verileri kontrol ettirmek kanıta dayanan, açık fikirli ve sabırlı bir çalışmayı gösterir; kanıt aramadan kesin yargıya varmak bunlara aykırıdır. Sonucunu meslektaşlarına kontrol ettirmek güvensizlik gibi görülebilir, oysa bu sonuçları sorgulamaya açmaktır ve bilimin bir gereğidir.
Kolay
2Bir öğrenci proje ödevinde bir bilim insanını anlatıyor: Bu bilim insanı Galileo ve Kepler'in çalışmalarından yararlandı; elmanın yere düşmesini ve Ay'ın Dünya çevresinde dolanmasını aynı çekim kuvvetiyle açıkladı ve cisimlerin hareketini üç yasada topladı. Öğrencinin anlattığı bilim insanı kimdir?
- A) Albert Einstein
- B) Ali Kuşçu
- C) Isaac Newton
- D) Hazini
- E) Marie Curie
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Isaac Newton
Hareket yasalarını ve evrensel kütle çekim yasasını ortaya koyan, bunu yaparken Galileo ve Kepler'in birikiminden yararlanan bilim insanı Isaac Newton'dır. Einstein da kütle çekimi üzerine çalışmıştır; ancak onun kuramı Newton'dan iki yüzyıldan uzun bir süre sonra ortaya çıkmıştır ve üç hareket yasası ona ait değildir.
Kolay
3Bir bilim tarihi sergisinde şu tanıtım yazısı yer alıyor: "X. ve XI. yüzyıllarda yaşadı. Karanlık bir odaya küçük bir delikten giren ışıkla deneyler yaptı, görmenin gözden çıkan ışınlarla değil cisimlerden göze gelen ışıkla gerçekleştiğini savundu ve Batlamyus'un görüşlerini eleştiren bir eser yazdı." Tanıtım yazısında sözü edilen bilim insanı kimdir?
- A) Hazini
- B) Galileo Galilei
- C) Isaac Newton
- D) İbnülheysem
- E) Albert Einstein
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İbnülheysem
Işıkla deneyler yapan, görmenin cisimlerden göze gelen ışıkla olduğunu savunan ve Batlamyus'u eleştiren bilim insanı İbnülheysem'dir. Hazini de aynı bilim geleneğinden önemli bir isimdir; ancak XII. yüzyılda yaşamış ve yoğunluk ölçümleriyle tanınmıştır.
Kolay
4Fizik öğretmeni, nükleer santrallerde çekirdek tepkimelerinde ortaya çıkan çok küçük bir kütle kaybının çok büyük miktarda enerjiye dönüştüğünü anlatırken tahtaya E = m · c² bağıntısını yazıyor ve bu bağıntının özel görelilik teorisinden çıktığını belirtiyor. Bu bağıntıyı ortaya koyan bilim insanı kimdir?
- A) Albert Einstein
- B) Isaac Newton
- C) Marie Curie
- D) Galileo Galilei
- E) İbnülheysem
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Albert Einstein
Özel görelilik teorisi ve kütle ile enerjinin eşdeğerliğini gösteren E = m · c² bağıntısı Albert Einstein'a aittir. Marie Curie de radyoaktiflik ve çekirdekle ilgili çalışmalarıyla tanındığı için çekici bir çeldiricidir, ancak bu bağıntı onun değildir.
Kolay
5Bir müzede, XII. yüzyılda yaşamış Hazini'nin tasarladığı hassas terazinin bir modeli sergileniyor. Hazini bu terazilerle maddelerin hangi özelliğini belirlemek için çalışmıştır?
- A) Erime sıcaklığını
- B) Elektrik iletkenliğini
- C) Rengini
- D) Radyoaktifliğini
- E) Yoğunluğunu
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Yoğunluğunu
Hazini maddelerin yoğunluklarını ölçmüş, bunun için hassas teraziler geliştirmiştir. Terazi kütle ölçtüğü için yoğunluk dışındaki özellikler bu çalışmayla ilgili değildir.
Kolay
6Bir bilim tarihi kitabında İbnülheysem'in ışığın yansıması ve kırılması üzerine yaptığı çalışmalardan söz ediliyor. İbnülheysem'in çalışmaları en çok fiziğin hangi alanıyla ilgilidir?
- A) Termodinamik
- B) Optik
- C) Nükleer fizik
- D) Elektromanyetizma
- E) Mekanik
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Optik
İbnülheysem optik çalışmalarıyla tanınır; ışığın yansıması ve kırılması optiğin konusudur. Mekanik kuvvet ve hareketi inceler, ışık olaylarını değil.
Kolay
7Okulun bilim köşesinde Marie Curie'yi tanıtan bir pano hazırlanıyor. Panoda Curie'nin radyoaktivite üzerine çalışırken keşfettiği iki elementin adı yazılacaktır. Bu elementler aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?
- A) Radyum ve polonyum
- B) Uranyum ve karbon
- C) Helyum ve hidrojen
- D) Demir ve bakır
- E) Altın ve gümüş
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Radyum ve polonyum
Marie Curie radyoaktivite çalışmaları sırasında radyum ve polonyum elementlerini keşfetmiştir. Uranyum radyoaktif bir elementtir ama Curie'nin keşfettiği elementlerden biri değildir.
Kolay
8Hazini, “Terazinin doğruluğu, fizik gözlemlerine ve ispatlara dayanır.” demiştir. Bu söz bilim insanlarının hangi özelliğini vurgular?
- A) Hayal gücüne güvenme
- B) Otoriteye bağlılık
- C) Sezgiyle karar verme
- D) Çoğunluğa uyma
- E) Kanıta ve gözleme dayanma
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Kanıta ve gözleme dayanma
Doğruluğun gözlem ve ispata dayandığını söylemek, bilimin kanıta dayanmasını vurgular. Sezgi araştırmaya başlatabilir ama Hazini'ye göre doğruluğun ölçütü değildir.
Kolay
9Atom fiziği konusunda teorik çalışmalar yapan ve yayımladığı araştırmalarla dünya çapında tanınarak pek çok genç araştırmacıya ilham olan Türk bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hazini
- B) Isaac Newton
- C) Feza Gürsey
- D) Marie Curie
- E) Johannes Kepler
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Feza Gürsey
Feza Gürsey, Asım Orhan Barut ve Behram Kurşunoğlu atom fiziğindeki teorik çalışmalarıyla tanınan Türk bilim insanlarıdır. Hazini de Türk-İslam bilim tarihindendir ama XII. yüzyılda yoğunluk ölçümleriyle tanınır.
Kolay
10Bir bilim dergisinin kapağında bir bilim insanının fotoğrafının yanında E = m · c² bağıntısı yazıyor. Bu bilim insanı en çok hangi teorisiyle tanınır?
- A) Evrensel kütle çekim yasası
- B) Radyoaktivite kuramı
- C) Özel görelilik teorisi
- D) Yoğunluk ölçme yöntemi
- E) Işığın kırılma yasası
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Özel görelilik teorisi
E = m · c² bağıntısı Albert Einstein'a aittir ve Einstein özel görelilik teorisiyle tanınır. Evrensel kütle çekim yasası Newton'ın çalışmasıdır.
Kolay
11Bir bilim insanı, yıllardır savunduğu bir görüşle çelişen yeni ve güvenilir deney sonuçlarını görünce görüşünü yeniden gözden geçiriyor. Bu davranış bilim insanlarının hangi özelliğine örnektir?
- A) İnatçılık
- B) Ön yargı
- C) Sabırsızlık
- D) Bağımlılık
- E) Açık fikirlilik
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Açık fikirlilik
Yeni kanıtlar karşısında görüşünü değiştirmeye hazır olmak açık fikirliliktir. İnatçılık bunun tersidir; kanıt ne olursa olsun görüşü korumaktır.
Kolay
12Emre, internette “Ay'ın yalnızca dolunayda Dünya'ya yaklaştığı” iddiasını okuyor. Bu bilgiyi hemen kabul etmeyip kanıtını araştırmaya karar veriyor. Emre'nin bu davranışı bilim insanlarının hangi ortak özelliğine örnektir?
- A) Sabırsızlık
- B) Şüphecilik
- C) Ön yargı
- D) Taklitçilik
- E) Aceleci olmak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Şüphecilik
Bir iddiayı kanıtını görmeden kabul etmemek bilim insanlarındaki şüphecilik özelliğidir. Ön yargı ise kanıt aramadan bir görüşe bağlı kalmaktır, Emre'nin yaptığının tersidir.
Kolay
13Küçük Yiğit, gece gökyüzüne bakıp “Yıldızlar neden titriyor gibi görünüyor?” diye soruyor ve cevabını bulmak için kitaplar okuyor. Yiğit'in bu tutumu, bilim insanlarının en temel özelliklerinden hangisiyle örtüşür?
- A) Şüphecilik
- B) Merak
- C) Sabır
- D) İş birliği
- E) Açık fikirlilik
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Merak
Bir olayın nedenini sorup cevap aramak meraktır. Sabır da araştırmayı sürdürmek için gerekir ama burada öne çıkan, soru sorup öğrenme isteğidir.
Kolay
14Isaac Newton, “Daha ileriyi görebildiysem bunu omuzlarından baktığım devlere borçluyum.” demiştir. Newton'ın “devler” diye söz ettiği ve çalışmalarından yararlandığı iki bilim insanı aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?
- A) Albert Einstein ve Marie Curie
- B) Hazini ve Feza Gürsey
- C) Marie Curie ve Pierre Curie
- D) Galileo Galilei ve Johannes Kepler
- E) Albert Einstein ve Feza Gürsey
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Galileo Galilei ve Johannes Kepler
Newton, hareket ve kütle çekim yasalarını Galileo ve Kepler'in çalışmalarından yararlanarak ortaya koymuştur. Einstein ve Curie Newton'dan sonra yaşadığı için onun yararlandığı kişiler olamaz.
Kolay
15Marie Curie ve eşi Pierre Curie, radyoaktivite üzerine araştırmalarını birlikte yürütmüş ve 1898 yılında iki yeni element keşfetmişlerdir. Bu bilgi, bilim insanlarının hangi özelliğine örnektir?
- A) İş birliği
- B) Şüphecilik
- C) Bağımsız çalışmayı tercih etme
- D) Ön yargılı olma
- E) Kanıtsız sonuç çıkarma
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İş birliği
İki bilim insanının araştırmayı birlikte yürütmesi iş birliğinin örneğidir. Şüphecilik bilim insanlarının bir özelliğidir ama bu bilgide öne çıkan ortak çalışmadır.
Kolay
16Bir araştırmacı, aradığı sonuca ulaşmak için aynı deneyi aylarca, her seferinde küçük ayarlar yaparak yüzlerce kez tekrarlıyor ve vazgeçmiyor. Bu durum bilim insanlarının hangi özelliğini en iyi yansıtır?
- A) Şüphecilik
- B) Açık fikirlilik
- C) İş birliği
- D) Sabır
- E) Yaratıcılık
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Sabır
Uzun süre vazgeçmeden deney tekrarlamak sabrın göstergesidir. Şüphecilik bilgiyi sorgulamakla ilgilidir; burada öne çıkan, çalışmayı uzun süre sürdürmektir.
Kolay
17Bir okulun robot kulübündeki öğrenciler, geçen yılki ekibin tasarım defterini baştan sona inceliyor ve o ekibin ulaştığı sonuçların üzerine yeni bir robot kolu geliştiriyor. Proje raporlarının ilk sayfasına da “Bu noktaya, bizden önceki ekibin emeği sayesinde geldik.” yazıyorlar. Öğrencilerin bu tutumu, aşağıdaki bilim insanlarından hangisinin kendi başarısını açıklarken dile getirdiği anlayışla örtüşür?
- A) Albert Einstein
- B) Isaac Newton
- C) Hazini
- D) İbnülheysem
- E) Marie Curie
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Isaac Newton
Isaac Newton, Galileo ve Kepler'in çalışmalarından yararlanarak yasalarını ortaya koymuş ve “Daha ileriyi görebildiysem bunu omuzlarından baktığım devlere borçluyum.” demiştir. Öğrencilerin önceki ekibin birikiminden yararlanması ve bunu açıkça belirtmesi bu anlayışla örtüşür. Einstein başarısını merakına bağlamış, Hazini ölçümün gözlem ve ispata dayanmasını, İbnülheysem ise bilginin sorgulanmasını vurgulamıştır.
Kolay
18Ömer, marketten aldığı 1 kilogramlık paket şekeri evdeki mutfak terazisinde tartıyor ve terazinin 950 gram gösterdiğini görüyor. Hemen karar vermek yerine teraziyi kütlesi bilinen başka paketlerle de deniyor ve terazinin her seferinde eksik gösterdiğini belirliyor. Ömer'in davranışı, Hazini'nin “Terazinin doğruluğu, fizik gözlemlerine ve ispatlara dayanır.” sözündeki hangi anlayışa uygundur?
- A) Bir ölçüm aracı ne kadar yeniyse verdiği sonuç o kadar doğrudur.
- B) Bir ölçüm sonucu, ölçümü yapan kişinin beklentisine göre düzeltilir.
- C) Bir ölçüm aracının doğruluğu, onu üreten kişinin ününe bağlıdır.
- D) Bir ölçüm aracının doğruluğunu göstermek için tek bir tartım yeterlidir.
- E) Bir ölçüm aracına, doğruluğu sınanıp gösterildikten sonra güvenilir.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Bir ölçüm aracına, doğruluğu sınanıp gösterildikten sonra güvenilir.
Hazini'nin sözü, bir ölçüm aracının doğruluğunun kabul edilmeden önce gözlemlerle sınanması ve kanıtlanması gerektiğini anlatır. Ömer de teraziye doğrudan güvenmemiş, kütlesi bilinen cisimlerle tekrar tekrar deneyerek terazinin hatasını göstermiştir. Aracın yeniliği, üreticinin ünü ya da kişinin beklentisi doğruluğun kanıtı değildir; tek bir tartım da yeterli bir sınama sayılmaz.
Orta
19Bir müze rehberi, XII. yüzyılda yaşamış Hazini'nin kendi tasarladığı hassas terazilerle pek çok metalin ve sıvının yoğunluğunu ölçtüğünü anlatıyor. Rehbere göre bu değerlerin önemli bir kısmı, günümüz cihazlarıyla bulunan değerlerden yalnızca çok az farklıdır. Bu bilgi, Hazini'nin çalışma biçimi hakkında en çok hangi çıkarımı destekler?
- A) Yoğunluğun zamanla değişen bir nicelik olduğu
- B) Günümüz ölçüm cihazlarının hatalı sonuç verdiği
- C) Ölçümlerinin büyük ölçüde tahmine dayandığı
- D) Ölçümlerini titizlikle ve hassas araçlarla yaptığı
- E) Sonuçlarını başka bilim insanlarından aktardığı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Ölçümlerini titizlikle ve hassas araçlarla yaptığı
Basit araçlarla bulunan değerlerin günümüz değerlerine çok yakın olması, Hazini'nin hassas teraziler geliştirdiğini ve ölçümlerini titizlikle yaptığını gösterir. Değerlerin biraz farklı olması yoğunluğun zamanla değiştiği biçiminde yorumlanabilir; oysa bu fark, dönemin araçlarının sınırlı duyarlılığından kaynaklanır.
Orta
20İbnülheysem, gerçeği arayan kişinin okuduğu kitapların yazarlarına körü körüne güvenmemesi, onların söylediklerini her yönden sorgulaması gerektiğini vurgular. Kendisi de döneminin saygın bir otoritesi olan Batlamyus'un görüşlerindeki tutarsızlıkları tek tek ortaya koymuştur. Bu yaklaşım bilim insanının hangi özelliğini yansıtır?
- A) Otoriteye koşulsuz bağlılık
- B) Geleneğe bağlı kalma
- C) Bilgiyi sorgusuz kabul etme
- D) Deneyden kaçınma
- E) Eleştirel düşünme
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Eleştirel düşünme
Saygın bir otoritenin görüşlerini bile kanıtlarla sorgulamak eleştirel düşünmedir. Batlamyus'u ciddiye alıp eserlerini ayrıntılı okuması otoriteye bağlılık gibi görünebilir; ancak İbnülheysem onun görüşlerini kabul etmek için değil, sınamak için okumuştur.
Ders videoları
MEB'in 9. sınıf Fizik örnek ders anlatımları. Tüm videolar (3)
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.