9. Sınıf Fizik · Fizik Bilimi ve Kariyer Keşfi
Fizik Biliminin Alt Dalları
- mekanik
- elektromanyetizma
- termodinamik
- optik
- katı hâl fiziği
- atom fiziği
- nükleer fizik
- plazma fiziği
Fizik biliminin alt dalları nelerdir?
Fizik biliminin alt dalları mekanik, elektromanyetizma, termodinamik, optik, katı hâl fiziği, atom fiziği, nükleer fizik ile yüksek enerji ve plazma fiziğidir. Mekanik kuvvet, hareket ve enerji arasındaki ilişkileri inceler; gezegen hareketleri ve sesin oluşumu bu dalla açıklanır. Elektromanyetizma elektrik yükleri, elektrik akımı, mıknatıslar ve manyetik alanlarla ilgilenir. Termodinamik ısı, sıcaklık, genleşme, hâl değişimi ve ısı aktarımını inceler. Optik ışığın yapısını, yansımasını ve kırılmasını araştırır; gözlük, dürbün ve fiber optik kablolar bu dalın uygulamalarıdır. Katı hâl fiziği kristal yapılı katıları ve yarı iletkenleri inceler. Atom fiziği atomun yapısını ve enerji düzeylerini, nükleer fizik atom çekirdeğini ve çekirdek tepkimelerini araştırır. Bir olay birden fazla dalı ilgilendirebilir; güneş paneli hem optiğin hem katı hâl fiziğinin konusudur.
Fizik Biliminin Alt Dalları: konu anlatımı ve özeti
Bilgi birikimi arttıkça ve konular karmaşıklaştıkça fizik, daha ayrıntılı çalışılabilmesi için alt dallara ayrılmıştır. Bir olayın hangi alt dalın konusu olduğunu bilmek, fiziği düzenli düşünmeni sağlar.
- Mekanik: Kuvvet, hareket ve enerji arasındaki ilişkileri, cisimlerin hareket ve denge koşullarını inceler; gezegen hareketleri ve sesin oluşumu bu dalla açıklanır.
- Elektromanyetizma: Elektrik yükleri, elektrik akımı, mıknatıslar ve manyetik alanlarla ilgilenir.
- Termodinamik: Isı, sıcaklık, genleşme, hâl değişimi ve ısı aktarımı gibi konuları inceler.
- Optik: Işığın yapısını, yansımasını ve kırılmasını inceler; gözlük, dürbün ve fiber optik kablolar bu dalın uygulamalarıdır.
- Katı hâl fiziği: Kristal yapılı katıları ve yarı iletkenleri; bunların elektriksel, manyetik, esneklik ve ısıl özelliklerini araştırır.
- Atom fiziği atomun yapısı, elektron dizilimi ve enerji düzeylerini; nükleer fizik ise atom çekirdeğini ve çekirdek tepkimelerini inceler.
- Yüksek enerji ve plazma fiziği: Çok yüksek enerjili parçacıkları ve maddenin plazma hâlini araştırır.
Unutma: Bir olay birden fazla alt dalı ilgilendirebilir; örneğin güneş paneli hem optiğin hem de katı hâl fiziğinin konusudur.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Bir olayın hangi alt dala girdiğini bulmak için olayda neyin değiştiğine bak.
- Bir şey hareket ediyor, itiliyor ya da dengede duruyorsa: Mekanik. Örnek: Asansörün yukarı çıkması.
- Isınma, soğuma, erime varsa: Termodinamik. Örnek: Çaydanlıktaki suyun kaynaması.
- Işık yansıyor ya da kırılıyorsa: Optik. Örnek: Gözlük camının görüntüyü netleştirmesi.
- Elektrik akımı ya da mıknatıs varsa: Elektromanyetizma. Örnek: Telefonun kablosuz şarjı.
- Atomun ya da çekirdeğin içi söz konusuysa: Atom ve nükleer fizik.
Günlük hayattan: Bir elektrikli araç düşün. Motoru elektromanyetizmanın, aracın hızlanması mekaniğin, bataryanın ısınması termodinamiğin, farları optiğin konusudur. Tek bir cihaz birçok dalı bir araya getirir.
Sık yapılan hata: "Her olay yalnızca bir alt dala aittir." Doğrusu: Çoğu teknolojik araç birden fazla alt dalın bilgisini birlikte kullanır.
Derinleş
Evde her gün kullandığın bir cihazı (buzdolabı, akıllı telefon, mikrodalga fırın gibi) seç. Cihazın parçalarını ve işlevlerini listeleyip her birini ilgili fizik alt dalıyla eşleştiren bir kavram haritası hazırla. Hangi alt dal olmasaydı bu cihaz hiç üretilemezdi? Gerekçeni yaz.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
FİZ.9.1.2Fizik biliminin alt dallarını sınıflandırabilme
- a) Fizik biliminin alt dallarının niteliklerini belirler.
- c) Fizik biliminin alt dallarını niteliklerine göre gruplandırır.
- ç) Fizik biliminin alt dallarını çalışma alanlarıyla ilişkilendirerek etiketler.
Bu konuda neler var?
- Mekanik
- Elektromanyetizma
- Termodinamik
- Optik
- Katı Hâl Fiziği
- Atom Fiziği
- Nükleer Fizik
- Yüksek Enerji ve Plazma Fiziği
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Bir hastanenin nükleer tıp biriminde kullanılan bazı maddelerin çekirdekleri kendiliğinden bozunarak ışıma yapıyor. Bu maddelerin yarısının bozunması için geçen süre hesaba katılarak hastaya verilecek miktar belirleniyor. Çekirdekteki bu dönüşümleri inceleyen fizik alt dalı hangisidir?
- A) Atom fiziği
- B) Katı hâl fiziği
- C) Termodinamik
- D) Nükleer fizik
- E) Mekanik
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Nükleer fizik
Atom çekirdeğini ve çekirdekte gerçekleşen bozunma gibi tepkimeleri nükleer fizik inceler. Atom fiziği de atomla ilgilendiği için çekici bir çeldiricidir; ancak çekirdeğin değil, elektronların dizilimi ve enerji düzeyleriyle ilgilenir.
Kolay
2Bir bilim dergisinde iki haber yan yana yer alıyor: Birinde Güneş'in dış katmanındaki gazın iyonlar ve serbest elektronlardan oluşan bir hâlde bulunduğu, diğerinde parçacıkların neredeyse ışık hızına kadar hızlandırılarak çarpıştırıldığı anlatılıyor. İki haberin konusunu birlikte inceleyen fizik alt dalı hangisidir?
- A) Yüksek enerji ve plazma fiziği
- B) Atom ve molekül fiziği
- C) Katı hâl (yoğun madde) fiziği
- D) Termodinamik
- E) Optik
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yüksek enerji ve plazma fiziği
İyon ve serbest elektronlardan oluşan gaz maddenin plazma hâlidir; çok yüksek enerjili parçacıkların çarpıştırılması da yüksek enerji fiziğinin konusudur. Elektronların atomdan ayrılması atom fiziğini çağrıştırsa da maddenin plazma hâlini ve çok yüksek enerjili parçacıkları inceleyen dal yüksek enerji ve plazma fiziğidir.
Kolay
3Fizik dersinde Selin, masadaki pusulanın yanına koyduğu düz bir telden akım geçirince pusula iğnesinin saptığını gözlüyor. Akımı kestiğinde iğne eski konumuna geri dönüyor. Selin'in gözlemi öncelikle fiziğin hangi alt dalının çalışma alanına girer?
- A) Elektromanyetizma
- B) Mekanik
- C) Termodinamik
- D) Atom fiziği
- E) Optik
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Elektromanyetizma
Akım geçen telin çevresinde manyetik alan oluşur ve bu alan pusula iğnesini saptırır; elektrik akımı ile manyetizma arasındaki bu ilişki elektromanyetizmanın konusudur. İğnenin dönmesi bir hareket olduğu için mekanik akla gelebilir, ancak hareketin nedeni elektrik ve manyetik etkileşimdir.
Kolay
4Ahmet, kışın balkonda unuttuğu su dolu cam şişenin çatladığını, yazın ise iki direk arasındaki elektrik tellerinin kışa göre daha sarkık durduğunu fark ediyor. Ahmet bu iki gözlemi açıklamak için fiziğin hangi alt dalına ait konuları araştırmalıdır?
- A) Elektromanyetizma
- B) Mekanik
- C) Optik
- D) Nükleer fizik
- E) Termodinamik
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Termodinamik
Donan suyun hacminin artması bir hâl değişimi, tellerin yazın uzaması ise genleşmedir; ikisi de sıcaklık değişimiyle ilgili olduğu için termodinamiğin konusudur. Gözlemde elektrik telleri geçtiği için elektromanyetizma çekici görünür; ancak tellerin sarkması akımla değil ısınmayla ilgilidir.
Kolay
5Sabah aynaya bakan Mehmet, yüzünün görüntüsünü aynada görüyor. Işığın aynadan yansıyarak görüntü oluşturması fiziğin hangi alt dalının konusudur?
- A) Optik
- B) Mekanik
- C) Termodinamik
- D) Atom fiziği
- E) Elektromanyetizma
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Optik
Işığın yansıması ve kırılması optiğin çalışma alanıdır. Atom fiziği de ışık yayılmasıyla ilgilenir ama aynada görüntü oluşumunu açıklamaz.
Kolay
6Evlere hızlı internet taşıyan ince cam kablolarda bilgi, ışığın kablo içinde defalarca yansıyarak ilerlemesiyle iletilir. Bu kabloların geliştirilmesi fiziğin hangi alt dalının uygulamasıdır?
- A) Termodinamik
- B) Optik
- C) Mekanik
- D) Nükleer fizik
- E) Plazma fiziği
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Optik
Fiber optik kablolar ışığın yansımasına dayanır ve optiğin uygulamasıdır. Kablo bilgi taşıdığı için elektrikle karıştırılabilir ama iletim ışıkla yapılır.
Kolay
7Zeynep, sıcak bir günde bardağa koyduğu buz küplerinin kısa sürede eriyip suya dönüştüğünü gözlüyor. Buzun erimesi fiziğin hangi alt dalında incelenir?
- A) Optik
- B) Elektromanyetizma
- C) Termodinamik
- D) Nükleer fizik
- E) Mekanik
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Termodinamik
Isı alışverişi ve hâl değişimi termodinamiğin konusudur. Nükleer fizik çekirdek tepkimelerini inceler; erime bir çekirdek olayı değildir.
Kolay
8Can, bir ampermetre kullanarak cep telefonu şarj kablosundan geçen elektrik akımını ölçüyor. Can'ın ölçtüğü nicelik fiziğin hangi alt dalının çalışma alanındadır?
- A) Termodinamik
- B) Optik
- C) Elektromanyetizma
- D) Mekanik
- E) Nükleer fizik
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Elektromanyetizma
Elektrik yükleri ve elektrik akımı elektromanyetizmanın konusudur. Şarj olurken telefon ısınabilir ama ölçülen nicelik akım olduğu için konu termodinamik değildir.
Kolay
9Bir gökbilimci, Mars'ın Güneş çevresindeki dolanımını açıklamak için gezegene etki eden çekim kuvvetini ve gezegenin hareketini birlikte inceliyor. Bu inceleme fiziğin hangi alt dalına girer?
- A) Optik
- B) Termodinamik
- C) Atom fiziği
- D) Mekanik
- E) Katı hâl fiziği
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Mekanik
Kuvvet ve hareket ilişkisi mekaniğin konusudur; gezegen hareketleri de mekanikle açıklanır. Optik, gezegeni teleskopla görmeye yardım eder ama dolanımını açıklamaz.
Kolay
10Yusuf, masadaki ataçlara bir mıknatıs yaklaştırdığında ataçların mıknatısa yapıştığını görüyor. Bu olay fiziğin hangi alt dalının konusudur?
- A) Mekanik
- B) Optik
- C) Termodinamik
- D) Katı hâl fiziği
- E) Elektromanyetizma
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Elektromanyetizma
Mıknatıslar ve manyetik etkiler elektromanyetizmanın konusudur. Ataçlar hareket ettiği için mekanik akla gelebilir ama hareketin nedeni manyetik çekimdir.
Kolay
11Ateşi çıkan kardeşinin vücut sıcaklığını ölçen Defne, termometredeki sıvının ısındıkça genleşerek yükseldiğini görüyor. Sıvının sıcaklıkla genleşmesi fiziğin hangi alt dalında incelenir?
- A) Termodinamik
- B) Optik
- C) Elektromanyetizma
- D) Atom fiziği
- E) Mekanik
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Termodinamik
Isı, sıcaklık ve genleşme termodinamiğin konusudur. Sıvının yükselmesi bir hareket gibi görünse de nedeni sıcaklıkla genleşmedir, bu yüzden mekanik değildir.
Kolay
12Ece, hidrojen atomunda elektronun bulunabileceği enerji düzeylerini ve elektronların bu düzeyler arasında geçişini anlatan bir video izliyor. Videonun konusu fiziğin hangi alt dalına aittir?
- A) Nükleer fizik
- B) Mekanik
- C) Atom fiziği
- D) Termodinamik
- E) Optik
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Atom fiziği
Atomun yapısı, elektron dizilimi ve enerji düzeyleri atom fiziğinin konusudur. Nükleer fizik ise elektronları değil atom çekirdeğini inceler.
Kolay
13Müzik dersinde öğretmen gitarın telini çekip bırakıyor; tel titreşiyor ve ses duyuluyor. Sesin bu şekilde oluşması fiziğin hangi alt dalında incelenir?
- A) Optik
- B) Termodinamik
- C) Nükleer fizik
- D) Mekanik
- E) Atom fiziği
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Mekanik
Sesin oluşumu titreşim ve hareketle ilgili olduğu için mekaniğin konusudur. Termodinamik ısı ve sıcaklıkla ilgilenir, titreşen telin ses üretmesini açıklamaz.
Kolay
14Bir araştırmacı, kristal yapılı bir metalin manyetik özelliklerinin ve ısıyı iletme yeteneğinin sıcaklıkla nasıl değiştiğini inceliyor. Bu araştırmacı fiziğin hangi alt dalında çalışmaktadır?
- A) Optik
- B) Katı hâl fiziği
- C) Atom fiziği
- D) Nükleer fizik
- E) Mekanik
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Katı hâl fiziği
Kristal yapılı katıların elektriksel, manyetik ve ısıl özellikleri katı hâl fiziğinin konusudur. Atom fiziği tek tek atomların yapısını inceler, kristal katıların toplu özelliklerini değil.
Kolay
15Maddenin katı, sıvı ve gaz hâllerinden farklı olarak, iyonlardan ve serbest elektronlardan oluşan plazma hâlini araştıran bir bilim insanı, fiziğin hangi alt dalında çalışır?
- A) Termodinamik
- B) Katı hâl fiziği
- C) Optik
- D) Mekanik
- E) Yüksek enerji ve plazma fiziği
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Yüksek enerji ve plazma fiziği
Maddenin plazma hâli yüksek enerji ve plazma fiziğinin konusudur. Termodinamik hâl değişimlerini inceler ama plazmayı araştıran alt dal bu değildir.
Kolay
16Bir nükleer santralde elektrik üretmek için kullanılan enerji, uranyum atomlarının çekirdeklerinin parçalanmasıyla elde edilir. Çekirdeğin parçalanması fiziğin hangi alt dalında incelenir?
- A) Nükleer fizik
- B) Atom fiziği
- C) Optik
- D) Mekanik
- E) Katı hâl fiziği
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Nükleer fizik
Atom çekirdeği ve çekirdek tepkimeleri nükleer fiziğin konusudur. Atom fiziği elektron dizilimi ve enerji düzeylerini inceler, çekirdeğin parçalanmasını değil.
Kolay
17Fizik öğretmeni tahtaya beş terim yazıyor ve öğrencilerden her terimi fiziğin bir alt dalıyla eşleştirmelerini istiyor. Öğrenciler dört terimi birer alt dalla eşleştiriyor; bir terim ise fiziğin alt dallarının çalışma alanına girmediği için açıkta kalıyor. Açıkta kalan terim aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Radyasyon
- B) Kristal yapı
- C) Mıknatıs
- D) Hücre
- E) Isı iletimi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Hücre
Radyasyon nükleer fizikle (ışıma olarak termodinamikle de), kristal yapı katı hâl fiziğiyle, mıknatıs elektromanyetizmayla, ısı iletimi termodinamikle eşleşir. Hücre ise canlıların yapı birimidir ve biyolojinin inceleme konusudur; fiziğin alt dallarından biriyle eşleşmez.
Kolay
18Bir belgeselde kutup ışıklarının nasıl oluştuğu anlatılıyor: Güneş'ten gelen yüksek enerjili yüklü parçacıklar, atmosferin üst katmanındaki gazlara çarparak bu gazları iyonlaşmış, ışık saçan bir hâle getirir. Gökyüzünde görülen renkli ışıklar bu sırada ortaya çıkar. Güneş'ten gelen bu parçacıkları ve gazın büründüğü bu hâli araştıran bir fizikçi öncelikle hangi alt dalda çalışır?
- A) Optik
- B) Yüksek enerji ve plazma fiziği
- C) Termodinamik
- D) Elektromanyetizma
- E) Katı hâl fiziği
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yüksek enerji ve plazma fiziği
Yüksek enerjili yüklü parçacıklar ve maddenin iyonlaşmış gaz (plazma) hâli, yüksek enerji ve plazma fiziğinin çalışma alanıdır; kutup ışıkları bu alt dalla ilişkilendirilir. Optik ışığın yansıması ve kırılmasını, termodinamik ısı ve sıcaklığı, elektromanyetizma elektrik ve manyetizmayı, katı hâl fiziği kristal yapılı katıları inceler.
Orta
19Demir yolu bakım ekibi, rayları döşerken ray parçalarının arasına birkaç milimetrelik boşluk bırakıyor. Yazın sıcak günlerinde bu boşlukların neredeyse kapandığı, kışın ise genişlediği gözleniyor. Raylardaki bu değişim öncelikle hangi fizik alt dalının konusudur?
- A) Mekanik
- B) Elektromanyetizma
- C) Optik
- D) Termodinamik
- E) Nükleer fizik
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Termodinamik
Isınan rayların uzaması, soğuyanların kısalması genleşme ve büzülmedir; sıcaklıkla ilgili bu olaylar termodinamiğin konusudur. Raylar üzerinde trenler hareket ettiği için mekanik akla gelebilir, ancak boşluğun mevsime göre değişmesinin nedeni hareket değil sıcaklık değişimidir.
Orta
20Göz muayenesinden çıkan Burak'a uzağı net göremediği söyleniyor. Gözlükçü, Burak'ın göz değerlerine göre camların kalınlığını ve yüzeylerinin eğriliğini hesaplayarak ona özel bir gözlük hazırlıyor. Gözlük camlarının bu amaca göre tasarlanması öncelikle fiziğin hangi alt dalının uygulamasıdır?
- A) Atom fiziği
- B) Optik
- C) Katı hâl fiziği
- D) Mekanik
- E) Termodinamik
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Optik
Gözlük camları ışığı kırarak görüntünün göz içinde doğru yere düşmesini sağlar; ışığın yansıması ve kırılması optiğin konusudur. Camın bir katı madde olması katı hâl fiziğini akla getirebilir, ancak burada incelenen camın yapısı değil ışığın camdan geçerken izlediği yoldur.
Ders videoları
MEB'in 9. sınıf Fizik örnek ders anlatımları. Tüm videolar (3)
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.