9. Sınıf Osmanlı Türkçesi · Osmanlı Türkçesini Tanıyalım
Osmanlı Türkçesinin Tarihî Seyri
- Eski Anadolu Türkçesi
- Batı Türkçesi
- Oğuz lehçesi
- Klasik Dönem
- Yenileşme Dönemi
- Tazarruname
- ses değişimi
Osmanlı Türkçesi hangi dönemlerden geçmiştir?
Osmanlı Türkçesi, Türkiye Türkçesinin Eski Anadolu Türkçesini de içine alan ve XIII. yüzyıldan XX. yüzyılın başlarına kadar süren dönemidir. Oğuz lehçesine dayanan ve Anadolu ile Balkanlar'da gelişen yazı diline Batı Türkçesi denir; bugünkü Türkiye Türkçesi bunun bir koludur. Başlangıç, yani Eski Anadolu Türkçesi Dönemi XIII-XV. yüzyılları kapsar; Anadolu Selçukluları, beylikler ve Osmanlı'nın kuruluş yıllarında dil, gramer ve kelime bakımından sadedir. XV. yüzyıl ortalarında Türkçe devlet, bilim ve sanat dili olmuştur; Sinan Paşa'nın Tazarruname'si nesrin yükseldiğini gösterir. Klasik Dönem, İstanbul'un fethinden sonra XIX. yüzyılın ortalarına kadar sürer; Baki, Fuzuli, Nedim, Kâtip Çelebi ve Evliya Çelebi bu dönemin sanatçılarıdır. Yenileşme Dönemi XIX. yüzyılın ortalarından XX. yüzyılın başına kadar sürer; Batı etkisi ve sadeleşme akımlarıyla klasik dil sona erer. Edgü kelimesinin ses değişimleriyle iyi olması, dilin zamanla değiştiğini gösterir.
Osmanlı Türkçesinin Tarihî Seyri: konu anlatımı ve özeti
Osmanlı Türkçesi tek bir anda ortaya çıkmadı; XIII. yüzyıldan XX. yüzyılın başına kadar süren uzun bir gelişme yaşadı. Bu konu o gelişmenin dönemlerini anlatır.
- Tanım: Osmanlı Türkçesi, Türkiye Türkçesinin Eski Anadolu Türkçesini de içine alan ve XIII. yüzyıldan XX. yüzyılın başlarına kadar süren dönemidir.
- Batı Türkçesi: Oğuz lehçesine dayanan ve Anadolu ile Balkanlar'da gelişen yazı dilidir. Bugünkü Türkiye Türkçesi bunun bir koludur.
- Başlangıç (Eski Anadolu Türkçesi) Dönemi: XIII-XV. yüzyıllar; Anadolu Selçukluları, beylikler ve Osmanlı'nın kuruluş yılları. Dil, gramer ve kelime bakımından sadedir.
- Geçiş: XV. yüzyıl ortalarında Türkçe devlet, bilim ve sanat dili oldu. Sinan Paşa'nın Tazarruname'si nesrin yükseldiğini gösterir.
- Klasik Dönem: XV. yüzyılın ikinci yarısından (İstanbul'un fethinden sonra) XIX. yüzyılın ortalarına kadar sürer. Baki, Fuzuli, Nedim, Kâtip Çelebi ve Evliya Çelebi bu dönemin sanatçılarıdır.
- Yenileşme Dönemi: XIX. yüzyılın ortalarından XX. yüzyılın başına kadar sürer. Batı etkisi ve sadeleşme akımlarıyla klasik dil sona erer.
- Dil canlıdır: "edgü" kelimesinin ses değişimleriyle "iyi" olması, dilin zamanla değiştiğini gösterir.
Unutma: Dönem sırası Başlangıç, Klasik, Yenileşme; sınırları XIII-XV, XV-XIX ortası, XIX ortası-XX başıdır.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
- Bir zaman şeridi çiz: XIII. yüzyıl, XV. yüzyıl ortası, XIX. yüzyıl ortası, XX. yüzyıl başı.
- Şeridin aralıklarına Başlangıç, Klasik ve Yenileşme dönemlerini yaz.
- Her döneme bir isim ekle: Sinan Paşa (geçiş), Fuzuli ya da Baki (klasik), Namık Kemal (yenileşme).
Günlük hayattan: Annenin ya da babanın gençliğinde kullandığı bazı kelimeleri bugün sen kullanmıyorsun. Dil yalnız birkaç kuşakta bile değişiyor; altı yüzyılda ne kadar değiştiğini bunun üzerinden düşünebilirsin.
Sık yapılan hata: Klasik Dönemi Osmanlı'nın kuruluşundan başlatmak. Kuruluş yılları Başlangıç Dönemi'ne girer; Klasik Dönem İstanbul'un fethinden sonra başlar.
İpucu: Kitaptaki boş tabloyu doldurarak (Batı Türkçesi XIII-XXI. yy.) dönemleri kendini sınayarak tekrar et.
Derinleş
Kitaptaki Muharrem Ergin metnini oku: "edgü → eygü → eyü → eyi → iyi" ve "bedük → beyük → böyük → büyük" değişimlerini incele. Benzer biçimde değişmiş bir kelime daha bul (örneğin bir Anadolu ağzından) ve aşamalarını yaz. Düşün: Dil bugün de değişiyorsa yüz yıl sonra hangi kelimelerimiz farklı söylenecek?
Bu konuda neler var?
- Okuyalım
- Okuyalım-Yazalım
- Değerlendirelim
- Araştıralım
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.