10. Sınıf Biyoloji · Enerji
Fotosentezde Kullanılan ve Üretilen Maddeler
- fotosentez
- karbondioksit
- oksijen
- glikoz
- kontrollü deney
- nişasta
- kloroplast
Fotosentezde hangi maddeler kullanılır ve üretilir?
Fotosentezde karbondioksit, su ve ışık enerjisi kullanılır; glikoz ve oksijen üretilir, glikoz daha sonra nişastaya çevrilebilir. Bu bilgi bilim insanlarının yüzyıllar süren deneyleriyle ortaya konmuştur. Van Helmont 17. yüzyılda söğüt fidanı deneyiyle bitkinin kütle artışının topraktan gelmediğini gösterdi, ancak havadaki CO2'nin rolünü fark etmedi. Priestley, kapalı kapta yanan mumun söndüğü havayı bitkinin yeniden "temizlediğini" gösterdi; Ingenhousz bunun için ışığın gerekli olduğunu ve yalnızca yeşil kısımların bunu yaptığını buldu. Oksijenin suyun parçalanmasından geldiği işaretli oksijen izotopuyla kanıtlanmıştır. Yapraktaki nişasta iyotla mavi-mor renk verir; karanlıkta bekletilen yaprakta nişasta oluşmaz. Bazı bakteriler suyun yerine H2S kullanır ve oksijen yerine kükürt açığa çıkarır. Su bitkisinden çıkan gaz kabarcıkları da oksijen üretimini gösterir. Kontrollü deneyde yalnız tek değişken, örneğin ışık, değiştirilir ve diğer koşullar sabit tutulur.
Fotosentezde Kullanılan ve Üretilen Maddeler: konu anlatımı ve özeti
Bilim insanları yüzyıllar boyunca yaptıkları deneylerle bitkinin fotosentezde hangi maddeleri kullandığını ve ürettiğini ortaya koymuştur. Bu konu, o deneylerin mantığını ve kontrollü deney tasarlamayı öğretir.
- Kullanılan maddeler: karbondioksit, su ve ışık enerjisi; üretilen maddeler: glikoz (sonra nişastaya çevrilebilir) ve oksijen.
- Van Helmont 17. yüzyılda söğüt fidanı deneyiyle bitkinin kütle artışının topraktan gelmediğini gösterdi ve bunu suya bağladı; havadaki CO2'nin rolünü fark etmedi.
- Priestley, kapalı kapta yanan mumun söndüğü havayı bitkinin yeniden "temizlediğini" gösterdi. Ingenhousz bunun için ışığın gerekli olduğunu ve yalnızca yeşil kısımların bunu yaptığını buldu.
- Suyun parçalanmasıyla oksijen açığa çıktığı, işaretli oksijen izotopu kullanılarak kanıtlanmıştır. Bazı bakteriler suyun yerine H2S kullanır ve oksijen yerine kükürt açığa çıkarır: 6CO2 + 12H2S → C6H12O6 + 12S + 6H2O.
- Yapraktaki nişasta iyotla mavi-mor renk verir; karanlıkta bekletilen yaprakta nişasta oluşmaz. Su bitkisinden çıkan gaz kabarcıkları oksijen üretimini gösterir.
- Kontrollü deneyde tek değişken (ör. ışık) değiştirilir, diğerleri sabit tutulur.
Unutma: Sonuç denkleminde sağdaki su, soldaki sudan farklı moleküldür; açığa çıkan O2'nin tamamı tüketilen sudan gelir.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Fotosentezle ilgili deneylerin hepsi aynı mantıkla kurulur. Yaprakta nişasta oluşumunu inceleyen bir deneyi adım adım düşün:
- Soru: Nişasta oluşması için ışık gerekli mi?
- Hazırlık: Bitki 1–2 gün karanlıkta bekletilir; böylece yapraktaki eski nişasta harcanır.
- Değişken: Bir yaprağın bir bölümü alüminyum folyoyla kapatılır, bitki ışıkta bırakılır.
- Test: Yaprağın rengi alkolde (sıcak su banyosunda) giderilir, sonra iyot damlatılır.
- Sonuç: Açık kalan bölüm mavi-mor olur, folyolu bölüm olmaz; nişasta yalnızca ışık alan yerde oluşmuştur.
Burada yaprağın folyolu bölümü kontrol işlevi görür; aynı yaprakta olduğu için diğer koşullar eşittir.
Sık yapılan hata: Aynı anda hem ışığı hem suyu değiştirmek. Doğrusu: Her deneyde yalnızca bir değişken değiştirilir; yoksa sonucun hangi değişkenden kaynaklandığı anlaşılamaz.
Derinleş
Su bitkisi, su ve kabartma tozu (sodyum bikarbonat; suya karbondioksit sağlar) kullanarak karbondioksit miktarının fotosentez hızına etkisini ölçen bir deney tasarla. Bağımlı değişkeni nasıl ölçeceğini, hangi koşulları sabit tutacağını ve sonuçları nasıl grafiğe dökeceğini planla. Van Helmont'un yalnızca toprak ve suya bakarak ulaştığı eksik sonuçtan, bir deneyde ölçülmeyen değişkenlerin nasıl yanıltabileceğine dair ne öğrenebiliriz?
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
BİY.10.1.3Fotosentezde kullanılan ve üretilen maddelerle ilgili deney yapabilme
- a) Fotosentezde kullanılan ve üretilen maddelerle ilgili deney tasarlar.
- b) Tasarladığı deneyden elde ettiği sonuçların analizini yapar ve bu sonuçları fotosentezi açıklamak için kullanır.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Patates bitkisinin yapraklarında fotosentezle üretilen glikoz, gövdenin toprak altındaki şişkin bölümlerine taşınıp orada depolanıyor. Kesilen bir patates yumrusunun yüzeyine iyot çözeltisi damlatıldığında yüzey koyu mavi-mor renk alıyor. Bu gözleme göre glikoz yumruda hangi molekül hâlinde depolanmıştır?
- A) Glikojen
- B) Selüloz
- C) Kitin
- D) Nişasta
- E) Sakkaroz
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Nişasta
İyotla mavi-mor renk veren depo molekülü nişastadır; bitkiler glikozu nişasta olarak depolar. Glikojen de glikozdan oluşan bir depo polisakkarittir, ama hayvanlarda ve mantarlarda bulunur, bitkilerde bulunmaz.
Kolay
2Zeynep, güneşli bir günün sonunda topladığı sardunya yaprağını önce kaynar suda, ardından sıcak alkolde bekleterek rengini açıyor. Şimdi yaprakta fotosentezle üretilip depolanmış karbohidrat bulunup bulunmadığını göstermek için yaprağa bir çözelti damlatacaktır. Zeynep'in kullanması gereken çözelti hangisidir?
- A) İyot çözeltisi
- B) Kireç suyu
- C) Benedict çözeltisi
- D) Sofra tuzu çözeltisi
- E) Saf su
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İyot çözeltisi
Bitkilerde depo karbohidrat nişastadır ve nişasta iyotla mavi-mor renk verir. Benedict çözeltisi de bir karbohidrat ayıracıdır, bu yüzden çekicidir; ancak glikoz gibi indirgen şekerleri gösterir, nişastayı göstermez.
Kolay
318. yüzyılda yapılan bir deneyde, ağzı kapalı bir cam fanusun içinde yanan mum bir süre sonra sönüyor. Aynı fanusa canlı bir nane dalı konup birkaç gün bekletildiğinde mumun bu havada yeniden yanabildiği görülüyor. Bu deneyi yapan bilim insanı kimdir?
- A) Jan Ingenhousz
- B) Joseph Priestley
- C) Antoine Lavoisier
- D) Jan Baptist van Helmont
- E) Louis Pasteur
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Joseph Priestley
Nane dalının mumun söndüğü havayı yeniden yanmaya uygun hâle getirdiğini gösteren Joseph Priestley'dir. Ingenhousz da aynı dönemde çalışmış ve bitkilerin bu etkiyi yalnızca ışıkta gösterdiğini bulmuştur; fanus ve nane deneyi ise Priestley'e aittir.
Kolay
4Bir öğrenci, içinde su bitkisi bulunan beherin üzerine ters çevrilmiş bir huni ve suyla dolu bir deney tüpü yerleştiriyor. Düzenek güneşli pencere önünde bekletildikçe yapraklardan çıkan kabarcıklar tüpün üst kısmında birikiyor; tüpe yaklaştırılan közün alevlendiği görülüyor. Tüpte biriken gaz büyük ölçüde hangisidir?
- A) Karbondioksit
- B) Hidrojen
- C) Oksijen
- D) Azot
- E) Su buharı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Oksijen
Fotosentezde suyun parçalanmasıyla oksijen açığa çıkar; közü alevlendirmesi de yanmayı destekleyen oksijenin göstergesidir. Karbondioksit fotosentezle ilişkili olduğu için akla gelebilir; fakat bitki ışıkta CO₂'yi tüketir ve CO₂ közü söndürür.
Kolay
5Van Helmont'un deneyinde 80 kg kuru toprağa 2,5 kg'lık söğüt fidanı dikilmiş ve yalnızca suyla sulanmıştır. Beş yıl sonra ağaç 75 kg, kurutulan toprak ise 79,9 kg gelmiştir. Bu süre sonunda ağacın kütlesindeki artış ile topraktaki azalma sırasıyla kaç kilogramdır?
- A) 75 ve 0,1
- B) 72,5 ve 0,1
- C) 72,5 ve 79,9
- D) 77,5 ve 0,1
- E) 75 ve 80
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 72,5 ve 0,1
Ağacın kütlesi 2,5 kg'dan 75 kg'a çıktığı için artış 72,5 kg'dır; toprak 80 kg'dan 79,9 kg'a indiği için azalma 0,1 kg'dır. 75 kg ağacın son kütlesidir, artış değildir.
Kolay
6Melvin Calvin ve arkadaşları 1946'dan itibaren yaptıkları deneylerle fotosentezin bir evresini ayrıntılı olarak açıklamış ve Calvin bu çalışmaları nedeniyle Nobel Ödülü almıştır. Calvin ve arkadaşlarının açıkladığı konu hangisidir?
- A) Suyun ışık etkisiyle parçalanarak oksijen açığa çıkması
- B) Bitkilerin kirlenen havayı temizlemesi
- C) Söğüt fidanının kütle artışının sudan kaynaklanması
- D) Yalnızca yeşil kısımların ışıkta gaz çıkarması
- E) Atmosferdeki karbondioksidin organik bileşiklere dönüştürülmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Atmosferdeki karbondioksidin organik bileşiklere dönüştürülmesi
Calvin ve arkadaşları ışığın kullanılmadığı tepkimelerde CO2'nin organik bileşiklere nasıl dönüştüğünü açıklamış; bu döngü Calvin döngüsü olarak adlandırılmıştır. Suyun parçalanmasıyla oksijen oluşumu Hill'in çalışmasıyla ilgilidir.
Kolay
7Bir serada iki orkideden biri pencere önünde, diğeri ışık almayan bir köşede yetiştiriliyor. Birkaç hafta sonra köşedeki orkidenin yapraklarının solgun ve zayıf olduğu görülüyor. Köşedeki orkidenin bu durumunun en uygun açıklaması hangisidir?
- A) Yetersiz ışık nedeniyle fotosentez azalmış ve yeterli besin üretilememiştir.
- B) Işık almadığı için hücrelerinde oksijen birikmiş ve yapraklar solmuştur.
- C) Karanlıkta bitkiler karbondioksit kullanmayı tamamen bırakıp ölür.
- D) Işık almayan bitki suyu daha hızlı kullandığı için kurumuştur.
- E) Karanlıkta topraktaki mineraller bitkiye zarar vermiştir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yetersiz ışık nedeniyle fotosentez azalmış ve yeterli besin üretilememiştir.
Işık fotosentezin enerji kaynağıdır; yeterli ışık alamayan bitki az organik madde üretir ve zayıf gelişir. Fotosentez azaldığında oksijen birikmez, aksine daha az oksijen üretilir.
Kolay
8Ders kitabındaki fotosentez denklemi şöyledir: 6CO2 + 12H2O → C6H12O6 + 6O2 + 6H2O Denklemin her iki tarafında da su bulunması neyi gösterir?
- A) Suyun fotosentezde hiç değişmeden kaldığını
- B) Fotosentezde suyun hem tüketildiğini hem de üretildiğini
- C) Fotosentezde suyun yalnızca üretildiğini
- D) Suyun yalnızca karbon kaynağı olarak kullanıldığını
- E) Suyun klorofil tarafından depolandığını
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Fotosentezde suyun hem tüketildiğini hem de üretildiğini
Denklemde suyun hem girenler hem de ürünler arasında yer alması, fotosentezde suyun hem tüketildiğini hem de yeni su moleküllerinin oluştuğunu gösterir. Su karbon içermediği için karbon kaynağı olamaz.
Kolay
9Emre, ışığın renginin fotosentez hızına etkisini araştırmak için aynı türden su bitkilerini farklı renkte ışıkla aydınlatacak ve çıkan kabarcıkları sayacak. Kontrollü bir deney için aşağıdakilerden hangisi tüm düzeneklerde sabit tutulmalıdır?
- A) Işığın rengi
- B) Çıkan kabarcık sayısı
- C) Suyun sıcaklığı
- D) Düzeneklerin aldığı ışığın dalga boyu
- E) Sayılan kabarcıkların miktarı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Suyun sıcaklığı
Kontrollü deneyde yalnızca araştırılan değişken (ışığın rengi) değiştirilir; sıcaklık gibi diğer etkenler sabit tutulur. Kabarcık sayısı ölçülecek sonuçtur, sabit tutulamaz.
Kolay
10Bitkilerin kloroplast taşıyan yeşil kısımlarında ışık varlığında karbondioksit ve sudan organik madde üretilir. Fotosentez sonucunda üretilen iki madde hangisinde birlikte verilmiştir?
- A) Glikoz ve karbondioksit
- B) Su ve karbondioksit
- C) Oksijen ve karbondioksit
- D) Nişasta ve karbondioksit
- E) Glikoz ve oksijen
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Glikoz ve oksijen
Fotosentezde CO2 ve su kullanılarak glikoz üretilir ve oksijen açığa çıkar. Karbondioksit fotosentezin ürünü değil, kullanılan maddesidir.
Kolay
111774'te bir kimyacı, hava almayacak şekilde kapatılmış kavanozlarla yaptığı deneylerde bitkilerin havaya oksijen verdiğini gözlemleyen ilk kişi olmuştur. Bu bilim insanı kimdir?
- A) Jan Baptist van Helmont
- B) Jan Ingenhousz
- C) Robert Hill
- D) Joseph Priestley
- E) Melvin Calvin
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Joseph Priestley
Priestley 1774'te yaptığı kapalı kavanoz deneyleriyle bitkilerin havaya oksijen verdiğini gözlemleyen ilk kişidir. Van Helmont 17. yüzyılda söğüt deneyini, Ingenhousz 1779'da ışığın gerekliliğini gösteren deneyleri yapmıştır.
Kolay
12Bilim tarihinde fotosentezle ilgili pek çok deney yapılmıştır. Jan Ingenhousz 1779'da su bitkileriyle yaptığı deneylerde, yeşil kısımların yalnızca ışıkta hava kabarcıkları çıkardığını gözlemlemiştir. Ingenhousz'ın çalışmasının ortaya koyduğu bilgi hangisidir?
- A) Fotosentezde açığa çıkan oksijenin kaynağı karbondioksit değil sudur.
- B) Bitkideki kütle artışı topraktan değil, verilen sudan kaynaklanır.
- C) Karbondioksit, döngüsel tepkimelerle organik bileşiklere dönüştürülür.
- D) Mumun yanmasıyla kirlenen hava bitkiler tarafından temizlenir.
- E) Fotosentez için ışık gerekir ve yalnızca yeşil kısımlar fotosentez yapar.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Fotosentez için ışık gerekir ve yalnızca yeşil kısımlar fotosentez yapar.
Ingenhousz ışığın gerekli olduğunu ve yalnızca yeşil kısımların fotosentez yaptığını göstermiştir. Oksijenin sudan geldiğini Hill, CO2'nin organik bileşiklere dönüşümünü ise Calvin açıklamıştır.
Kolay
13Yusuf, su bitkisinin önüne yerleştirdiği lambanın ışık şiddetini kademeli olarak değiştiriyor ve her ışık şiddetinde bitkiden bir dakikada çıkan oksijen kabarcıklarını sayıyor. Bu deneyde bağımsız değişken hangisidir?
- A) Bir dakikada çıkan kabarcık sayısı
- B) Işık şiddeti
- C) Su bitkisinin türü
- D) Suyun sıcaklığı
- E) Ölçüm süresi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Işık şiddeti
Bağımsız değişken, deneyi yapanın kendisinin değiştirdiği değişkendir; burada ışık şiddetidir. Kabarcık sayısı ise ışık şiddetine bağlı olarak ölçülen bağımlı değişkendir.
Kolay
14Bir öğrenci, fotosentezle üretilen glikoz molekülündeki karbon atomlarının nereden geldiğini araştırıyor. Fotosentezde glikozun yapısına katılan karbon atomlarının kaynağı hangisidir?
- A) Su
- B) Oksijen
- C) Karbondioksit
- D) Klorofil
- E) Topraktaki mineraller
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Karbondioksit
Karbondioksit fotosentezde kullanılan tek karbon kaynağıdır. Su hidrojen kaynağı olarak kullanılır, karbon içermez.
Kolay
15Bitkiler, algler ve siyanobakteriler fotosentezde hidrojen kaynağı olarak bir molekülü parçalar ve bu sırada oksijen açığa çıkar. Bu canlıların fotosentezde hidrojen kaynağı olarak kullandığı molekül hangisidir?
- A) Karbondioksit
- B) Hidrojen sülfür
- C) Glikoz
- D) Oksijen
- E) Su
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Su
Bitkiler, algler ve siyanobakteriler hidrojen kaynağı olarak suyu kullanır ve suyun parçalanmasıyla oksijen açığa çıkar. Hidrojen sülfürü ise mor kükürt bakterileri gibi bazı bakteriler kullanır.
Kolay
16Defne, aynı türden su bitkilerini içeren üç kabın suyuna farklı miktarlarda karbondioksit veriyor. Kapları aynı ışıkta ve aynı sıcaklıkta tutarak her birinden birim zamanda çıkan gaz kabarcıklarını sayıyor. Bu deneyde bağımlı değişken hangisidir?
- A) Suya verilen karbondioksit miktarı
- B) Kapların bulunduğu ortamın ışığı
- C) Kaplardaki suyun sıcaklığı
- D) Birim zamanda çıkan gaz kabarcığı sayısı
- E) Kullanılan su bitkisinin türü
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Birim zamanda çıkan gaz kabarcığı sayısı
Bağımlı değişken, bağımsız değişkene bağlı olarak değişen ve ölçülen değişkendir; burada kabarcık sayısıdır. Karbondioksit miktarı ise Defne'nin değiştirdiği bağımsız değişkendir.
Kolay
17Bir çiftçi, aynı tarlanın iki parselinden yalnızca birini düzenli suluyor. Işık ve hava koşulları iki parselde aynıdır. Yaz sonunda sulanmayan parseldeki mısırların çok az büyüdüğü görülüyor. Fotosentez denklemi düşünüldüğünde bu sonucun açıklaması aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Su, fotosentezin ışık enerjisi kaynağı olduğundan eksikliğinde ışık soğurulamaz.
- B) Su, fotosentezde kullanılan tek karbon kaynağı olduğundan eksikliğinde glikoz oluşmaz.
- C) Su, fotosentezin yalnızca ürünü olduğundan eksikliği bitkinin kütlesini azaltır.
- D) Su, fotosentezde tüketilen bir madde olduğundan eksikliğinde organik madde üretimi azalır.
- E) Su, klorofilin yapısındaki temel madde olduğundan eksikliğinde yapraklar yeşil kalamaz.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Su, fotosentezde tüketilen bir madde olduğundan eksikliğinde organik madde üretimi azalır.
Fotosentezde karbondioksit ve su kullanılarak organik madde üretilir; su tüketilen maddelerden biridir ve hidrojen kaynağıdır. Su yetersiz olduğunda organik madde üretimi, dolayısıyla büyüme azalır. Karbon kaynağı su değil karbondioksittir; enerji kaynağı ise ışıktır. Bu soru yalnız denklemdeki madde ilişkisini sorar; gerçekte su eksikliğinde bitkinin yapraklarından aldığı karbondioksit de azalır.
Kolay
18Van Helmont, söğüt deneyinin başında toprağı kuruyken tartmış; beş yılın sonunda da ağacı çıkardıktan sonra toprağı önce kurutmuş, sonra tartmıştır. Helmont'un deney sonunda toprağı tartmadan önce kurutmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Topraktaki suyun kütlesinin tartım sonucunu yanıltmasını önlemek
- B) Toprakta kalan kök parçalarının çürüyerek toprağa karışmasını sağlamak
- C) Kuruyan toprağın havadaki karbondioksiti daha kolay tutmasını sağlamak
- D) Topraktaki minerallerin buharlaşarak ortamdan uzaklaşmasını sağlamak
- E) Deneyin ikinci kez yapılabilmesi için toprağı yeniden hazırlamak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Topraktaki suyun kütlesinin tartım sonucunu yanıltmasını önlemek
Deneyde toprağın kütlesinin değişip değişmediği araştırılıyordu. Beş yıl boyunca sulanan toprak su içerir; ıslak toprak tartılsaydı suyun kütlesi de ölçüme katılır ve başlangıçtaki kuru toprakla yapılan karşılaştırma yanıltıcı olurdu. Toprak kurutularak tartıldığında kütlesinin neredeyse değişmediği (80 kg → 79,9 kg) görülmüştür.
Orta
19Bir araştırma laboratuvarında alg kültürüne ağır oksijen izotopu (¹⁸O) içeren su veriliyor; ortamdaki karbondioksitin oksijen atomları ise işaretsizdir. Algler ışıkta fotosentez yaptıktan sonra ürünler izotop bakımından inceleniyor. İşaretli oksijen öncelikle hangi üründe bulunur?
- A) Üretilen glikozda
- B) Ürün olarak oluşan suda
- C) Açığa çıkan O₂ gazında
- D) Glikozda ve oluşan suda
- E) Kullanılmayan CO₂'de
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Açığa çıkan O₂ gazında
Fotosentezde açığa çıkan oksijenin kaynağı sudur; su ışığa bağlı tepkimelerde parçalanır ve oksijeni O₂ olarak serbest kalır. Glikozdaki oksijenin kaynağı ise CO₂'dir; bu yüzden işaretli su verildiğinde glikoz işaretli oksijen taşımaz.
Orta
20Kenarları beyaz, ortası yeşil yapraklı bir süs bitkisi önce karanlıkta bekletiliyor, sonra birkaç saat güneşte bırakılıyor. Bir yaprağı koparılıp renksizleştirildikten sonra iyot çözeltisine batırıldığında yaprağın ortası mavi-mor renk alıyor, kenarları ise açık kahverengi kalıyor. Bu sonuç fotosentez için hangisinin gerekli olduğunu gösterir?
- A) Işık
- B) Klorofil
- C) Karbondioksit
- D) Su
- E) Oksijen
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Klorofil
Yaprağın tamamı aynı ışığı, CO₂'yi ve suyu almıştır; nişasta yalnızca yeşil, yani klorofil bulunan bölgede oluşmuştur. Işık çekici bir seçenektir, ancak deneyde yaprağın her yeri ışık almıştır; değişen tek etken klorofilin varlığıdır.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.