Enerji-Metabolizma İlişkisi

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

• BİY.10.1.10Besinlerden elde edilen enerjinin canlının metabolik süreçlerine katkısı ile ilgili bilimsel çıkarım yapabilme

  • a) Besinlerden elde edilen enerjinin özelliklerini tanımlar.
  • b) Besinlerden elde edilen enerjinin canlının metabolik süreçlerine katkısı ile ilgili bilgileri/verileri toplar ve kaydeder.
  • c) Besinlerden elde edilen enerjinin canlının metabolik süreçlerine katkısı ile ilgili topladığı bilgileri/verileri yorumlar ve değerlendirir.

Bu konuda neler var?

• Besinlerden Elde Edilen Enerjinin Canlının Metabolik Süreçlerine Katkısı
• Farklı Besin Gruplarının Enerji Değerleri

1. Kolay

   1Bir sağlık merkezinde yapılan ölçümde Okan'ın sabah aç karnına, tamamen dinlenmiş ve uzanmış hâldeyken bile günde yaklaşık 1.700 kcal enerji harcadığı hesaplanıyor. Bu enerji kalp atışı, solunum ve vücut sıcaklığının korunması gibi işlevler için kullanılıyor. Bu ölçümle belirlenen değer aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Günlük toplam enerji harcaması
   • BB) Bazal metabolizma hızı
   • CC) Besinlerin enerji değeri
   • DD) Egzersizde harcanan enerji
   • EE) Sindirimin ısı etkisi
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Bazal metabolizma hızı

   Tam dinlenme hâlinde, aç karnına, yalnızca temel yaşamsal işlevler için harcanan enerji bazal metabolizma hızıdır. Günlük toplam enerji harcaması bu değeri de içerir, ama ona gün içindeki hareket ve sindirim için harcanan enerji de eklenir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

2. Kolay

   2Bir öğrenci aynı kek tarifinin iki farklı ülkede basılmış kitaplardaki besin değerlerini karşılaştırıyor: bir kitapta bir dilimin enerjisi 250 kcal, diğerinde ise yaklaşık 1.045 kJ olarak verilmiş. Öğrenci iki değerin aynı enerji miktarını gösterdiğini fark ediyor. Bu bilgiye göre 1 kcal yaklaşık kaç kJ'ye eşittir?

   • AA) 0,24 kJ
   • BB) 9 kJ
   • CC) 41,8 kJ
   • DD) 1.000 kJ
   • EE) 4,18 kJ
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) 4,18 kJ

   Aynı enerji 250 kcal ve 1.045 kJ olarak verildiğine göre 1.045 ÷ 250 = 4,18; yani 1 kcal yaklaşık 4,18 kJ'dir. 0,24 değeri ters bölmeden (250 ÷ 1.045) çıkar ve 1 kJ'nin kaç kcal olduğunu gösterir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

3. Kolay

   3Sabah kahvaltı yapmadan okula giden Selin'in kan şekeri öğleye doğru düşmeye başlıyor. Bu sırada karaciğerinde depolanmış glikojen glikoz moleküllerine parçalanarak kana veriliyor ve kan şekeri normal düzeyde tutuluyor. Glikojenin glikoza parçalanması hangi tür metabolik olaydır?

   • AA) Anabolizma
   • BB) Fermantasyon
   • CC) Kemosentez
   • DD) Katabolizma
   • EE) Fotosentez
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Katabolizma

   Büyük moleküllerin daha küçük moleküllere parçalandığı yıkım tepkimeleri katabolizmadır; glikojenin glikoza ayrılması da bir yıkım olayıdır. Anabolizma ise küçük moleküllerden büyük moleküllerin yapıldığı yapım tepkimeleridir; glikozdan glikojen yapılması anabolizmaya örnektir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

4. Kolay

   4Bir öğrenci üç ay boyunca günlük aldığı ve harcadığı enerjiyi bir uygulamayla kaydediyor ve her gün harcadığından ortalama 300 kcal fazla enerji aldığını görüyor. Bu sürenin sonunda vücut kütlesinin arttığını ve artışın büyük bölümünün kas değil depo dokudan kaynaklandığını öğreniyor. Bu öğrencide fazla enerji vücutta çoğunlukla nasıl depolanmıştır?

   • AA) Yağ olarak
   • BB) ATP olarak
   • CC) Protein olarak
   • DD) Vitamin olarak
   • EE) Su olarak
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Yağ olarak

   Harcanandan fazla alınan enerji vücutta büyük ölçüde yağ dokusunda yağ olarak depolanır. ATP enerji taşıyıcısı olduğu için çekicidir; ancak hücreler ATP'yi depolamaz, onu ihtiyaç anında üretip hemen harcar.

   Hata mı var? Düzeltme öner

5. Kolay

   5Katabolizma, büyük moleküllerden daha küçük moleküllerin oluşturulduğu yıkım tepkimeleridir. Aşağıdakilerden hangisi katabolik bir olaydır?

   • AA) Amino asitlerden protein yapılması
   • BB) Glikozlardan glikojen yapılması
   • CC) Besinlerin sindirilmesi
   • DD) Fotosentezle glikoz üretilmesi
   • EE) Kas hücresinde yeni protein sentezlenmesi
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Besinlerin sindirilmesi

   Sindirim, büyük besin moleküllerini küçük yapı taşlarına ayırdığı için katabolik bir olaydır. Protein, glikojen ve glikoz sentezi ise yapım (anabolik) tepkimeleridir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

6. Kolay

   6Besin paketlerinin etiketlerinde enerji değeri iki farklı birimle yazılır. Örneğin bir yoğurt etiketinde enerji "307/73" olarak verilmiştir. Besinlerin enerji değerini ifade etmek için etiketlerde kullanılan birimler hangisidir?

   • AA) Gram (g) ve kilogram (kg)
   • BB) Mililitre (mL) ve litre (L)
   • CC) Kilojoule (kJ) ve kilokalori (kcal)
   • DD) Santimetre (cm) ve metre (m)
   • EE) Derece (°C) ve kelvin (K)
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Kilojoule (kJ) ve kilokalori (kcal)

   Besinlerin enerji değeri kilojoule (kJ) ya da kilokalori (kcal) ile ölçülür; 1 kcal yaklaşık 4,18 kJ'dir. Gram ve mililitre ise besinin miktarını gösteren birimlerdir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

7. Kolay

   7Anabolizma, basit yapıdaki moleküllerin birleştirilerek daha karmaşık moleküllerin sentezlendiği yapım tepkimeleridir. Aşağıdakilerden hangisi anabolik bir tepkimeye örnektir?

   • AA) Bitkilerin fotosentezle karbondioksit ve sudan glikoz üretmesi
   • BB) Midede proteinlerin daha küçük parçalara ayrılması
   • CC) Hücrede glikozun karbondioksit ve suya yıkılması
   • DD) Mayada glikozun etil alkole dönüştürülmesi
   • EE) İnce bağırsakta nişastanın glikoza ayrılması
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Bitkilerin fotosentezle karbondioksit ve sudan glikoz üretmesi

   Fotosentezde basit moleküllerden (CO2 ve su) daha karmaşık glikoz molekülü sentezlendiği için anabolik bir tepkimedir. Sindirim, solunum ve fermantasyon büyük molekülleri küçüklere yıkan katabolik olaylardır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

8. Kolay

   8Bir öğrenci market etiketlerinden şu bilgileri not ediyor: Yoğurt (100 g): 73 kcal Peynir (100 g): 219 kcal Meyve suyu (100 ml): 51 kcal Bu bilgilere göre aynı miktarda enerji değeri en yüksek olan besin hangisidir?

   • AA) Yoğurt
   • BB) Peynir
   • CC) Meyve suyu
   • DD) Yoğurt ile meyve suyu eşittir
   • EE) Üçünün enerji değeri eşittir
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Peynir

   Aynı miktar (100 g ya da 100 ml) esas alındığında peynirin enerji değeri 219 kcal ile en yüksektir. Karşılaştırmanın aynı miktara göre yapılması gerekir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

9. Kolay

   9Besinlerden elde edilen enerji kas faaliyetleri, biyosentez, sinirsel iletim ve aktif taşıma gibi metabolik süreçlerde kullanılır. Aşağıdakilerden hangisi bu enerjinin kullanıldığı süreçlerden biri değildir?

   • AA) Sinir hücrelerinde uyartıların iletilmesi
   • BB) Su moleküllerinin hücre zarından osmozla geçmesi
   • CC) Kasların kasılması
   • DD) Amino asitlerden protein sentezlenmesi
   • EE) Maddelerin aktif taşımayla hücreye alınması
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Su moleküllerinin hücre zarından osmozla geçmesi

   Osmoz, suyun yoğunluk farkıyla kendiliğinden gerçekleşen ve ATP harcanmayan pasif bir taşımadır. Sinirsel iletim, kas kasılması, protein sentezi ve aktif taşıma ise enerji gerektirir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

10. Kolay

    10Ders kitabında, hücrede besinlerden enerji elde edilmesinin ve bu enerjinin harcanmasının metabolik süreçlerin bir parçası olduğu belirtiliyor. Metabolizma aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Yalnızca besinlerin sindirim kanalında parçalanması
    • BB) Yalnızca akciğerlerde gerçekleşen gaz değişimi
    • CC) Yalnızca kasların kasılıp gevşemesi
    • DD) Canlıda yaşamın sürdürülmesi için gerçekleşen kimyasal tepkimelerin bütünü
    • EE) Yalnızca vücut ağırlığının ölçülmesi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Canlıda yaşamın sürdürülmesi için gerçekleşen kimyasal tepkimelerin bütünü

    Metabolizma, canlıda yaşamın sürdürülebilmesi için gerçekleşen yapım ve yıkım tepkimelerinin bütünüdür. Sindirim ve kas kasılması metabolizmanın yalnızca bir parçasıyla ilgilidir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

11. Kolay

    11Obezitenin oluşmasını önlemek için beslenme şeklinin düzenlenmesi ve günlük yürüyüşlerin planlanması önerilir. Obeziteyi önlemek için dikkat edilmesi gereken temel ilke hangisidir?

    • AA) Günlük enerjinin tamamının yağlardan karşılanması
    • BB) Fiziksel etkinliğin tamamen bırakılması
    • CC) Öğünlerin yalnızca paketli atıştırmalıklardan oluşması
    • DD) Alınan günlük enerjinin harcanan enerjiden fazla olmaması
    • EE) Alınan enerjinin harcanandan her zaman çok fazla olması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Alınan günlük enerjinin harcanan enerjiden fazla olmaması

    Obeziteyi önlemek için alınan günlük enerji harcanan enerjiden fazla olmamalıdır; fazla enerji vücutta yağ olarak depolanır. Fiziksel etkinliği bırakmak harcanan enerjiyi azaltarak riski artırır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

12. Kolay

    12Bazal metabolizma hızı, dinlenme hâlinde solunum, kalp atışı ve vücut ısısının korunması gibi temel işlevler için harcanan enerjidir. Aşağıdakilerden hangisi bazal metabolizma hızını etkileyen etkenlerden biri değildir?

    • AA) Yaş
    • BB) Kas kütlesi
    • CC) Hormonlar
    • DD) Cinsiyet
    • EE) Saç rengi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Saç rengi

    Bazal metabolizma hızı yaş, cinsiyet, kas kütlesi, hormonlar ve fiziksel aktiviteden etkilenir. Saç rengi enerji harcamasıyla ilişkili bir etken değildir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

13. Kolay

    13Bir meyve suyunun etiketinde 100 ml için 11,9 g karbohidrat ve 0,1 g protein bulunduğu, yağ bulunmadığı yazıyor. Meyve suyunun enerji değeri 51 kcal'dir. Bu meyve suyunun enerjisinin büyük kısmı hangi besin ögesinden gelir?

    • AA) Yağ
    • BB) Karbohidrat
    • CC) Protein
    • DD) Tuz
    • EE) Doymuş yağ
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Karbohidrat

    Meyve suyunda yağ bulunmaz ve protein çok azdır; 11,9 g karbohidrat yaklaşık 48 kcal enerji verir. Bu nedenle enerjinin büyük kısmı karbohidrattan gelir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

14. Kolay

    14Avrupa Uzay Ajansı araştırmacıları, uzun uzay yolculuklarında astronotları yapay kış uykusuna yatırarak metabolizma hızlarını yaklaşık %75 azaltmayı hedefliyor. Metabolizma hızının azaltılmasının astronotlara sağlayacağı temel yarar hangisidir?

    • AA) Yolculuk boyunca daha az enerji harcayarak besin ihtiyaçlarının azalması
    • BB) Vücutlarında yolculuk boyunca enerjinin yoktan var edilmesi
    • CC) Kaslarının yolculuk boyunca hiç çalışmadan güçlenmesi
    • DD) Vücut sıcaklıklarının yolculuk boyunca sürekli yükselmesi
    • EE) Kalp atım hızlarının ve solunumlarının hızlanması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Yolculuk boyunca daha az enerji harcayarak besin ihtiyaçlarının azalması

    Metabolizma hızı düştüğünde vücudun harcadığı enerji azalır; bu da uzun yolculukta besin ve yaşam alanı ihtiyacını azaltır. Kış uykusunda kalp atım hızı azalır, vücut sıcaklığı düşer ve kaslar güçsüzleşebilir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

15. Kolay

    15Obezite yalnızca vücut ağırlığının artması değildir; pek çok ciddi sağlık sorununa da yol açabilir. Aşağıdakilerden hangisi obezitenin yol açabileceği sağlık sorunlarından biridir?

    • AA) Diyabet
    • BB) Kemik kırılması
    • CC) Diş çürümesi
    • DD) Grip
    • EE) Göz renginin değişmesi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Diyabet

    Obezite diyabet, inme, kalp damar rahatsızlıkları, kalp krizi ve solunum hastalıkları gibi ciddi sağlık sorunlarına neden olabilir. Grip bir enfeksiyon hastalığıdır, obeziteyle doğrudan ilişkili değildir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

16. Kolay

    16Obezite, önemli bir sağlık sorunudur ve bazı yaşam alışkanlıkları obezitenin oluşmasında etkilidir. Aşağıdakilerden hangisi obezitenin önemli nedenlerinden biri değildir?

    • AA) Aşırı yağlı ve şekerli besinlerin fazla tüketilmesi
    • BB) Vücudun ihtiyacından fazla besin alınması
    • CC) Fiziksel aktivitenin yetersiz olması
    • DD) Tuz içeriği yüksek besinlerin fazla tüketilmesi
    • EE) Her gün düzenli yürüyüş ve egzersiz yapılması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Her gün düzenli yürüyüş ve egzersiz yapılması

    Düzenli yürüyüş ve egzersiz harcanan enerjiyi artırarak obeziteyi önlemeye yardımcı olur. Aşırı yağlı, tuzlu ve şekerli besinler, fazla besin alımı ve hareketsizlik ise obezitenin önemli nedenleridir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

17. Kolay

    17Bir öğrenci, kahvaltılık bir gevrek paketinin etiketinde karbonhidrat, yağ ve protein miktarlarının yanında B vitaminleri ile demir ve çinko minerallerinin miktarlarının da yazdığını görüyor. Etiketteki vitamin ve minerallerle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

    • AA) Enerji vermezler; metabolizmanın düzenli çalışmasını sağlarlar.
    • BB) Enerji vermezler; bu nedenle vücut için gerekli değildirler.
    • CC) Gram başına yağlardan daha fazla enerji verirler.
    • DD) Yalnızca fazla alındıklarında enerji kaynağı olarak kullanılırlar.
    • EE) Vücutta yıkılarak karbonhidratlara dönüştürülüp enerji verirler.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Enerji vermezler; metabolizmanın düzenli çalışmasını sağlarlar.

    Enerji veren besin ögeleri karbonhidratlar, yağlar ve proteinlerdir. Vitaminler, mineraller ve su enerji vermez; ancak metabolizmanın düzenli çalışmasını sağladıkları için sağlıklı bir yaşam için gereklidir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

18. Kolay

    18Aynı işi yapan iki işçiden biri kış boyunca soğuk bir depoda, diğeri ılık bir atölyede çalışıyor. Yaşları, vücut yapıları ve yaptıkları iş aynı olan bu iki kişiden soğuk depoda çalışanın günlük enerji gereksiniminin daha fazla olduğu belirleniyor. Bu fark, besinlerden elde edilen enerjinin aşağıdaki amaçlardan hangisi için daha çok kullanılmasından kaynaklanır?

    • AA) Sinirsel iletimin sağlanması
    • BB) Besinlerin sindirilmesi
    • CC) Yıpranan dokuların onarılması
    • DD) Vücut ısısının korunması
    • EE) Büyüme ve gelişmenin sürdürülmesi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Vücut ısısının korunması

    Besinlerden elde edilen enerjinin kullanıldığı yaşamsal faaliyetlerden biri vücut ısısının korunmasıdır. Soğuk ortamda vücut daha fazla ısı kaybeder; vücut sıcaklığını korumak için daha çok besin yıkılır ve enerji gereksinimi artar. İki kişinin işi, yaşı ve vücut yapısı aynı olduğundan öteki kullanım alanları bu farkı açıklamaz.

    Hata mı var? Düzeltme öner

19. Orta

    19Yaşları, boyları ve cinsiyetleri aynı, vücut kütleleri 70 kg olan iki kişinin vücut bileşimi ölçülüyor: Kişi | Kas kütlesi | Yağ kütlesi Ahmet | 35 kg | 10 kg Can | 28 kg | 17 kg Bu iki kişinin bazal metabolizma hızıyla ilgili ne söylenebilir?

    • AA) Ahmet'inki genellikle daha yüksektir.
    • BB) Can'ınki genellikle daha yüksektir.
    • CC) Kütleleri aynı olduğu için eşittir.
    • DD) Kas kütlesinden hiç etkilenmez.
    • EE) Yalnızca yağ kütlesine bağlıdır.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Ahmet'inki genellikle daha yüksektir.

    Kas dokusu dinlenme hâlinde de yağ dokusundan çok daha fazla enerji harcar; kas kütlesi daha fazla olan Ahmet'in bazal metabolizma hızı genellikle daha yüksektir. Vücut kütleleri eşit olduğu için bazal metabolizma hızlarının da eşit olacağı düşüncesi, dokuların enerji harcamasındaki farkı gözden kaçırır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

20. Orta

    20Okul kantinindeki 250 mL'lik çikolatalı süt kutusunun etiketinde enerji değeri 200 kcal olarak yazıyor. Öğrencilerin hazırladığı beslenme posterinde ise tüm değerler kilojoule (kJ) cinsinden gösterildiği için bu değerin dönüştürülmesi gerekiyor. 1 kcal ≈ 4,18 kJ alındığında bu enerji yaklaşık kaç kJ'dir?

    • AA) 47,8 kJ
    • BB) 204,18 kJ
    • CC) 836 kJ
    • DD) 418 kJ
    • EE) 8.360 kJ
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) 836 kJ

    Kilokaloriden kilojoule'a geçmek için değer 4,18 ile çarpılır: 200 × 4,18 = 836 kJ. 47,8 kJ, çarpmak yerine bölme yapmaktan (200 ÷ 4,18) çıkar ve enerjiyi olduğundan çok küçük gösterir.

    Hata mı var? Düzeltme öner