10. Sınıf Kimya · Etkileşim

İdeal Gaz Yasası

ideal gaz denklemi
ideal gaz sabiti
gerçek gaz
mol
mutlak sıcaklık
basınç
hacim

İdeal gaz denklemi nedir ve nasıl kullanılır?

İdeal gaz denklemi, gaz yasalarının birleştirilmesiyle elde edilen P · V = n · R · T bağıntısıdır; burada basınç atm, hacim litre, miktar mol, sıcaklık kelvin cinsindendir. İdeal gaz sabiti R yaklaşık 0,082 atm · L / (mol · K) değerindedir. Denklemle basınç, hacim, sıcaklık ve mol sayısından biri, diğer üçü bilindiğinde hesaplanır. 0 °C ve 1 atm'de 1 mol ideal gaz yaklaşık 22,4 L hacim kaplar; 273 K'de 22,4 L'lik kapta 2 mol gaz varsa basınç yaklaşık 2 atm olur. Boyle, Charles, Gay-Lussac ve Avogadro yasaları bu denklemin özel hâlleridir. Gerçek gazlarda taneciklerin hacmi sıfır değildir ve aralarında çekim vardır; gazlar yüksek sıcaklıkta ve düşük basınçta ideal davranışa yaklaşır. Sıcak hava balonu, ısınan havanın yoğunluğu dışarıdaki havadan küçük olduğu için yükselir. R = 0,082 kullanıldığında mL veya °C ile yapılan hesap yanlış sonuç verir.

İdeal Gaz Yasası: konu anlatımı ve özeti

Gaz yasaları tek bir denklemde birleştirildiğinde ideal gaz denklemi elde edilir. Bu denklemle bir gazın basınç, hacim, sıcaklık ve mol sayısından herhangi biri, diğer üçü bilindiğinde hesaplanabilir.

İdeal gaz denklemi: P · V = n · R · T. Burada P atm, V litre, n mol, T kelvin cinsindendir.
İdeal gaz sabiti R = 22,4 / 273 ≈ 0,082 atm · L / (mol · K) değerindedir.
0 °C ve 1 atm'de 1 mol ideal gaz yaklaşık 22,4 L hacim kaplar; 0,5 mol gaz aynı koşulda 11,2 L kaplar.
Örnek: 273 K'de 22,4 L'lik kapta 2 mol gaz varsa P = 2 · 0,082 · 273 / 22,4 ≈ 2 atm olur.
Boyle, Charles, Gay-Lussac ve Avogadro yasaları bu denklemin özel hâlleridir; değişmeyen nicelikler sabit alınarak elde edilir.
Gerçek gazlarda taneciklerin hacmi sıfır değildir ve aralarında çekim kuvveti vardır. Gazlar yüksek sıcaklıkta ve düşük basınçta ideal davranışa yaklaşır; mol kütlesi küçük gazlar genellikle ideale daha yakındır.
Sıcak hava balonunda ısınan havanın yoğunluğu dışarıdaki havadan küçük olduğu için balon yükselir.

Unutma: R = 0,082 kullanıyorsan birimleri mutlaka atm, L, mol ve K'ye çevir; mL veya °C ile yapılan hesap yanlış sonuç verir.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 15 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

İdeal gaz denklemi P · V = n · R · T dört niceliği tek bir bağıntıda toplar. Çözüm sırası:

Verilenleri listele ve birimleri kontrol et: P atm, V litre, n mol, T kelvin olmalı.
Gerekirse dönüştür: 500 mL = 0,5 L; 27 °C = 300 K; 380 mmHg = 0,5 atm.
İstenen niceliği yalnız bırak: Örneğin n = P · V / (R · T).
R = 0,082 alarak hesapla.

Örnek: 27 °C'de 4,1 L'lik bir kapta 3 atm basınç yapan gazın mol sayısı: n = 3 · 4,1 / (0,082 · 300) = 12,3 / 24,6 = 0,5 mol.

Günlük hayattan: Şişirilmiş bir balonu buzdolabına koyduğunda biraz büzülür; içindeki gazın miktarı ve basıncı neredeyse aynı kalırken T azaldığı için V de azalır.

Sık yapılan hata: Sıcaklığı °C cinsinden yazmak. Doğrusu: 0 °C'de T = 0 alınırsa denklem anlamsız sonuç verir; mutlak sıcaklık kullanılmalıdır (0 °C = 273 K).

Derinleş

Araçlardaki hava yastıkları bir çarpışma anında saniyenin çok küçük bir bölümünde, bir kimyasal tepkimeyle oluşan gazla şişer. Bir hava yastığının yaklaşık hacmini araştır ve oda sıcaklığında 1 atm basınçta onu doldurmak için kaç mol gaz gerektiğini hesapla. Hesabında hangi varsayımları yaptın ve bunlar sonucu nasıl etkiler? Mühendislerin hava yastığını tasarlarken yalnızca gaz miktarını değil, yolcunun güvenliği için başka hangi etkenleri göz önüne alması gerektiğini araştır ve tartış.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

KİM.10.1.10İdeal gaz denklemini tümevarımsal akıl yürütme yoluyla oluşturabilme
- a) Boyle, Charles ve Avogadro yasaları arasında örüntü oluşturur.
- b) Gazların basınç, hacim, sıcaklık ve mol sayısı değişkenleri arasındaki ilişkiyi genel matematiksel bir eşitlikle ifade eder.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Bilim insanları, çok yüksek basınçta sıkıştırılan karbon dioksitin hacminin ideal gaz denklemiyle hesaplanan değerden belirgin biçimde farklı çıktığını ölçüyor. Düşük basınçta ise ölçülen ve hesaplanan hacimler birbirine çok yakın çıkıyor. Gerçek gazları ideal gaz modelinden ayıran ve bu farkı açıklayan özellik hangisidir?
- A) Taneciklerinin hacmi vardır ve aralarında çekim bulunur
- B) Tanecikleri hareket etmez ve kap çeperine çarpmaz
- C) Tanecikleri arasında hiç boşluk bulunmaz
- D) Basınçları sıcaklıktan bağımsızdır
- E) Tanecikleri çarpıştıkça kütle kaybeder
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Taneciklerinin hacmi vardır ve aralarında çekim bulunur
İdeal gaz modelinde taneciklerin hacmi ve aralarındaki çekim ihmal edilir; gerçek gazlarda ise tanecik hacmi sıfır değildir ve tanecikler birbirini çeker. Yüksek basınçta tanecikler birbirine yaklaştığı için bu etkiler belirginleşir; düşük basınçta ise önemsizleşir.
Kolay
2Bir okul laboratuvarında 0 °C ve 1 atm koşullarında bir gaz toplama düzeneği kuruluyor. Deney sonunda düzenekte 0,25 mol ideal davranışlı gaz toplandığı hesaplanıyor. Toplanan gaz kaç litre hacim kaplar?
- A) 2,24
- B) 5,6
- C) 11,2
- D) 22,4
- E) 89,6
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 5,6
0 °C ve 1 atm'de 1 mol ideal gaz 22,4 L hacim kaplar; 0,25 · 22,4 = 5,6 L. Molar hacmi mol sayısına bölen öğrenci 89,6 L bulur.
Kolay
3Kapadokya'da sabahın erken saatlerinde sıcak hava balonları havalanır. Balonun alt kısmı açıktır; pilot brülörle içerideki havayı ısıttıkça balon yükselir, ısıtmayı bıraktığında yavaşça alçalır. Balonun yükselmesinin nedeni hangisidir?
- A) İçerideki havanın tanecik sayısının artması
- B) İçerideki havanın kütlesinin artması
- C) İçerideki havanın basıncının sıfıra inmesi
- D) İçerideki havanın mol kütlesinin büyümesi
- E) İçerideki havanın yoğunluğunun dış havadan küçük olması
Cevabı göster
Doğru cevap: E) İçerideki havanın yoğunluğunun dış havadan küçük olması
Isınan hava genleşir ve balonun açık ağzından bir kısmı dışarı çıkar; aynı hacimdeki içerideki havanın kütlesi, dolayısıyla yoğunluğu dış havadan küçük olur ve balon yükselir. Isıtmanın tanecik sayısını artırdığını düşünen öğrenci yanılır; açık balonda tanecik sayısı tersine azalır.
Kolay
4Bir öğrenci laboratuvarda ölçtüğü değerleri P · V = n · R · T denkleminde yerine koyarken R = 0,082 atm · L / (mol · K) değerini kullanıyor. Termometrede 25 okuyup bu sayıyı doğrudan denkleme yazınca bulduğu mol sayısının beklenenin 10 katından fazla çıktığını görüyor. Öğrenci sıcaklığı denkleme hangi birimle yazmalıdır?
- A) Santigrat derece (°C)
- B) Fahrenhayt derece (°F)
- C) Joule (J)
- D) Kalori (cal)
- E) Kelvin (K)
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Kelvin (K)
R = 0,082 atm · L / (mol · K) değeri kelvin içerdiği için sıcaklık mutlak ölçekte yazılmalıdır: 25 °C = 298 K. 25 sayısını kullanan öğrenci paydayı yaklaşık 12 kat küçük almış, bu yüzden mol sayısını o kadar büyük bulmuştur.
Kolay
50 °C ve 1 atm'de bulunan 1,5 mol ideal gaz kaç litre hacim kaplar?
- A) 22,4
- B) 11,2
- C) 44,8
- D) 33,6
- E) 15
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 33,6
Bu koşullarda 1 mol gaz 22,4 L kapladığından 1,5 mol gaz 1,5 · 22,4 = 33,6 L kaplar. 11,2 L, 0,5 mol gazın hacmidir.
Kolay
6Boyle yasasına göre V ∝ 1/P, Charles yasasına göre V ∝ T, Avogadro yasasına göre V ∝ n'dir. Bu üç ilişkiyi tek bir eşitlikte birleştiren bağıntı hangisidir?
- A) V = R · n · T / P
- B) V = R · P · T / n
- C) V = R · n · P / T
- D) V = R / (n · T · P)
- E) V = R · n · T · P
Cevabı göster
Doğru cevap: A) V = R · n · T / P
Hacim n ve T ile doğru, P ile ters orantılı olduğundan V = R · n · T / P yazılır; bu P · V = n · R · T ile aynıdır. P'yi paya yazmak Boyle yasasındaki ters orantıyla çelişir.
Kolay
70 °C ve 1 atm'de 1 mol ideal gaz 22,4 L hacim kaplar. Bu değerlerden yola çıkılarak ideal gaz sabiti R yaklaşık kaç atm · L / (mol · K) bulunur?
- A) 22,4
- B) 0,082
- C) 273
- D) 8,2
- E) 0,0224
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 0,082
R = P · V / (n · T) = 1 · 22,4 / (1 · 273) ≈ 0,082 atm · L / (mol · K). 22,4 tek başına 1 mol gazın bu koşuldaki hacmidir, sabitin değeri değildir.
Kolay
8Aynı sıcaklık ve basınçtaki helyum (He = 4 g/mol) ve karbon dioksit (CO₂ = 44 g/mol) gazlarından hangisi genellikle ideal gaz davranışına daha yakındır?
- A) Karbon dioksit, çünkü mol kütlesi büyüktür.
- B) İkisi de her koşulda tam ideal davranır.
- C) Helyum, çünkü mol kütlesi küçüktür.
- D) Karbon dioksit, çünkü molekülü daha büyüktür.
- E) Helyum, çünkü tanecikleri hiç hareket etmez.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Helyum, çünkü mol kütlesi küçüktür.
Mol kütlesi küçük gazlar genellikle ideal davranışa daha yakındır; helyum atomları küçüktür ve aralarındaki çekim zayıftır. Hiçbir gerçek gaz her koşulda tam ideal davranmaz.
Kolay
9P · V = n · R · T denklemine göre basınç ve madde miktarı sabit tutulan bir gazın sıcaklığı artırılırsa hacmi nasıl değişir?
- A) Azalır.
- B) Değişmez.
- C) Önce azalır sonra artar.
- D) Sıfıra iner.
- E) Artar.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Artar.
P ve n sabitken V = (n · R / P) · T olur; hacim mutlak sıcaklıkla doğru orantılı olarak artar. Bu, ideal gaz denkleminden Charles yasasının elde edilmesidir.
Kolay
10İdeal gaz denkleminde R = 0,082 atm · L / (mol · K) değeri kullanılacaktır. Bu durumda hacim hangi birimle yazılmalıdır?
- A) Mililitre (mL)
- B) Santimetreküp (cm³)
- C) Metreküp (m³)
- D) Mililitre veya litre fark etmez
- E) Litre (L)
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Litre (L)
R değerinin birimi atm · L / (mol · K) olduğundan hacim litre cinsinden yazılmalıdır. mL ile yapılan hesap 1000 kat hatalı sonuç verir.
Kolay
111 atm basınçta 8,2 L hacim kaplayan 0,5 mol ideal gazın sıcaklığı kaç kelvindir? (R = 0,082 atm · L / (mol · K))
- A) 100
- B) 200
- C) 400
- D) 273
- E) 50
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 200
T = P · V / (n · R) = 1 · 8,2 / (0,5 · 0,082) = 8,2 / 0,041 = 200 K. Mol sayısını paydaya yazmamak 100 K sonucunu verir.
Kolay
122 atm basınçta ve 200 K sıcaklıkta 4,1 L hacim kaplayan ideal gaz kaç moldür? (R = 0,082 atm · L / (mol · K))
- A) 1
- B) 0,25
- C) 0,5
- D) 2
- E) 5
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 0,5
n = P · V / (R · T) = 2 · 4,1 / (0,082 · 200) = 8,2 / 16,4 = 0,5 mol. Paydayı yanlış hesaplamak 0,25 ya da 1 gibi sonuçlara yol açar.
Kolay
13P · V = n · R · T denkleminde madde miktarı (n) ve sıcaklık (T) sabit alınırsa hangi gaz yasası elde edilir?
- A) Charles yasası
- B) Gay-Lussac yasası
- C) Boyle yasası
- D) Avogadro yasası
- E) Graham yasası
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Boyle yasası
n ve T sabitken n · R · T sabit olur ve P · V = sabit eşitliği, yani Boyle yasası elde edilir. Charles yasası için P ve n sabit alınır.
Kolay
14Gerçek gazların davranışı ideal gaz denkleminden sapabilir. Gerçek gazları ideal gazdan ayıran özellik hangisidir?
- A) Taneciklerin hacmi sıfır değildir ve aralarında çekim vardır.
- B) Tanecikler hiç hareket etmez.
- C) Tanecikler kabın çeperine çarpmaz.
- D) Taneciklerin kütlesi yoktur.
- E) Tanecikler yalnızca düz bir hat boyunca dizilir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Taneciklerin hacmi sıfır değildir ve aralarında çekim vardır.
İdeal gazda tanecik hacmi ve tanecikler arası çekim ihmal edilir; gerçek gazlarda ikisi de vardır. Gerçek gaz tanecikleri de sürekli hareket eder ve çeperlere çarpar.
Kolay
15273 K sıcaklıkta 11,2 L hacimli kapalı bir kapta 1 mol ideal gaz bulunuyor. Gazın basıncı kaç atm'dir? (R = 22,4 / 273 atm · L / (mol · K))
- A) 2
- B) 1
- C) 0,5
- D) 4
- E) 11,2
Cevabı göster
Doğru cevap: A) 2
P = n · R · T / V = 1 · (22,4 / 273) · 273 / 11,2 = 22,4 / 11,2 = 2 atm. 1 atm'de 1 mol gaz 22,4 L kaplardı; hacim yarıya inince basınç iki katına çıkar.
Kolay
16Bir öğrenci deneyde gaz hacmini 500 mL, sıcaklığı 27 °C olarak ölçüyor. P · V = n · R · T denkleminde R = 0,082 kullanacağına göre V ve T için hangi değerleri yazmalıdır?
- A) V = 0,5 L, T = 300 K
- B) V = 500 L, T = 27 K
- C) V = 0,5 L, T = 27 K
- D) V = 500 L, T = 300 K
- E) V = 5 L, T = 246 K
Cevabı göster
Doğru cevap: A) V = 0,5 L, T = 300 K
500 mL = 0,5 L ve 27 °C = 27 + 273 = 300 K'dir. mL ya da °C ile yapılan hesaplar R'nin birimleriyle uyuşmaz ve yanlış sonuç verir.
Kolay
17Aynı sıcaklıkta bulunan üç kapalı kapta ideal gazlar vardır: I. kap: 6 atm basınç, 2 L hacim II. kap: 3 atm basınç, 5 L hacim III. kap: 2 atm basınç, 6 L hacim Kaplardaki gazların mol sayıları arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisidir?
- A) I > II > III
- B) I = II = III
- C) II > I = III
- D) III > II > I
- E) I = III > II
Cevabı göster
Doğru cevap: C) II > I = III
P · V = n · R · T denkleminde sıcaklık aynı olduğundan mol sayısı P · V çarpımıyla doğru orantılıdır. I. kap: 6 · 2 = 12; II. kap: 3 · 5 = 15; III. kap: 2 · 6 = 12. Buna göre II. kaptaki gazın mol sayısı en büyüktür, I. ve III. kaplardaki mol sayıları eşittir. Yalnız basınca ya da yalnız hacme bakarak sıralama yapmak yanlış sonuç verir.
Kolay
18Bir öğrenci, 25 °C sıcaklıkta ve 1 atm basınçta bulunan 1 mol ideal gazın hacmini bulmak istiyor ve “1 mol gaz 22,4 L hacim kaplar.” bilgisini doğrudan kullanıyor. Bu gazın hacmiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) 22,4 L'dir; çünkü 1 mol ideal gaz her koşulda bu hacmi kaplar.
- B) 22,4 L'den büyüktür; çünkü sıcaklık 0 °C'den yüksektir.
- C) 22,4 L'den küçüktür; çünkü sıcaklık arttıkça gaz sıkışır.
- D) 22,4 L'dir; çünkü basınç 1 atm iken sıcaklığın etkisi olmaz.
- E) 22,4 L'den büyüktür; çünkü basınç 1 atm'den düşüktür.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 22,4 L'den büyüktür; çünkü sıcaklık 0 °C'den yüksektir.
1 mol ideal gaz yalnız 0 °C ve 1 atm'de (normal şartlarda) 22,4 L hacim kaplar. Basınç ve mol sayısı aynıyken sıcaklık 0 °C'den (273 K) 25 °C'ye (298 K) çıktığında hacim mutlak sıcaklıkla doğru orantılı artar: V = 22,4 · 298 / 273 ≈ 24,5 L. Basınç iki durumda da 1 atm'dir; hacmi büyüten, sıcaklığın yüksek olmasıdır.
Orta
19Etiketi silinmiş bir gaz tüpünün O₂, N₂, CH₄, CO₂ ya da NH₃ gazlarından birini içerdiği biliniyor. Tüpten alınan 1,6 g gazın 0 °C ve 1 atm'de 1,12 L hacim kapladığı ölçülüyor. (H = 1, C = 12, N = 14, O = 16 g/mol) Tüpteki gaz hangisidir?
- A) N₂
- B) CH₄
- C) CO₂
- D) NH₃
- E) O₂
Cevabı göster
Doğru cevap: E) O₂
0 °C ve 1 atm'de n = 1,12 / 22,4 = 0,05 mol'dür; mol kütlesi 1,6 / 0,05 = 32 g/mol bulunur, bu değer O₂'ye aittir. 1,6 g'ı mol kütlesiyle karıştırıp 16 g/mol'e ulaşan öğrenci CH₄'ü seçer.
Orta
204,1 L hacimli kapalı bir çelik tüpte 27 °C'de 2 mol oksijen gazı bulunuyor. Bir teknisyen tüpün dayanabileceği en yüksek basıncın aşılıp aşılmadığını anlamak için gazın basıncını hesaplıyor. (R = 0,082 atm · L / (mol · K); gazı ideal kabul ediniz.) Tüpteki gazın basıncı kaç atm'dir?
- A) 1,08
- B) 6
- C) 12
- D) 24
- E) 120
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 12
T = 27 + 273 = 300 K; P = n · R · T / V = 2 · 0,082 · 300 / 4,1 = 12 atm. Sıcaklığı santigrat olarak yazan öğrenci 2 · 0,082 · 27 / 4,1 ≈ 1,08 atm gibi çok küçük bir değer bulur.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.