Mol Kavramı

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

• KİM.10.1.4Mol kavramına ilişkin operasyonel tanımlama yapabilme

  • a) Maddelerin miktarını ifade etmek için ölçülebilir (kütle, tanecik sayısı vb.) özellikleri belirler.
  • b) Maddelerin aynı sayıda tanecik içeren örneklerinin kütlesini ölçer.
  • c) Maddelerin tanecik sayısını ifade etmek için yaptığı işlemlere uygun tanım yapar.

• KİM.10.1.5Saf maddelerin ölçülebilir özellikleri arasındaki ilişkileri belirlemeye yönelik tümdengelimsel akıl yürütebilme

  • a) Atom sayısı, molekül sayısı, kütle ile mol sayısı arasındaki ilişkiyi kuramsal temele dayalı kurduğu hipotezleri ile test eder.
  • b) Değişkenler arasındaki orantısal ilişkilere yönelik hipotezlerini yeni durumları açıklamak için kullanır.

Bu konuda neler var?

• Saf Maddelerin Ölçülebilir Özellikleri
• İzotop Atomlar
• Ortalama Atom Kütlesi
• Bağıl Atom Kütlesi

1. Kolay

   1Evlerde kullanılan doğal gazın büyük bölümü metandır (CH₄). Bir öğrenci 1 mol metanın kütlesini bulmak için molekülü oluşturan atomların mol kütlelerini topluyor. (C = 12, H = 1 g/mol) 1 mol metan kaç gramdır?

   • AA) 13
   • BB) 14
   • CC) 16
   • DD) 24
   • EE) 48
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) 16

   CH₄'te 1 C ve 4 H atomu bulunur: 12 + 4 · 1 = 16 g/mol. 13 g bulan öğrenci alt indisi göz ardı edip yalnızca bir H atomu saymış, 48 g bulan ise karbonun kütlesini 4 ile çarpmıştır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

2. Kolay

   2Arkeologlar eski bir ağaç kalıntısının yaşını belirlemek için karbon-14 ölçümü yapar. Canlı dokulardaki karbonun büyük kısmı karbon-12, çok küçük bir kısmı karbon-14 hâlindedir ve iki tür de aynı kimyasal tepkimelere girer. Karbon-12 ve karbon-14 atomları için hangisi doğrudur?

   • AA) Nötron sayıları aynı, proton sayıları farklıdır
   • BB) Proton sayıları aynı, nötron sayıları farklıdır
   • CC) Proton ve nötron sayıları aynıdır
   • DD) Kütle numaraları aynı, proton sayıları farklıdır
   • EE) Proton sayıları aynı, elektron sayıları farklıdır
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Proton sayıları aynı, nötron sayıları farklıdır

   İzotoplar aynı elementin atomlarıdır; proton sayıları aynı, nötron sayıları ve dolayısıyla kütle numaraları farklıdır. İkisi de karbon olduğu için proton sayısı 6'dır; kütle numarası farkını proton farkı sanan öğrenci elementin kimliğinin proton sayısıyla belirlendiğini gözden kaçırır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

3. Kolay

   3Kimyacılar atomların kütlesini gram cinsinden yazmak yerine bir referans atomla karşılaştırmayı tercih eder, çünkü tek bir atomun kütlesi gram cinsinden çok küçük bir sayıdır. Bugün kullanılan karşılaştırmada referans olarak karbonun kütle numarası 12 olan izotopu seçilmiştir. 1 atomik kütle birimi (akb) nasıl tanımlanır?

   • AA) Bir karbon-12 atomunun kütlesinin 1/12'si
   • BB) Bir hidrojen atomunun kütlesinin 1/12'si
   • CC) Bir karbon-12 atomunun kütlesinin tamamı
   • DD) 1 mol karbon-12 atomunun kütlesi
   • EE) Bir oksijen-16 atomunun kütlesinin 1/12'si
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Bir karbon-12 atomunun kütlesinin 1/12'si

   1 akb, bir karbon-12 atomunun kütlesinin 1/12'si olarak tanımlanır; böylece karbon-12 atomunun kütlesi tam 12 akb olur. 1 mol karbon-12'nin kütlesi (12 g) ise akb'nin değil, mol kütlesinin tanımına girer.

   Hata mı var? Düzeltme öner

4. Kolay

   4Bir kuyumcu, 1 mol altın atomunun yaklaşık 197 g geldiğini, yani avuçta tutulabilecek küçük bir külçe kadar olduğunu anlatıyor. Bu külçedeki atomları saniyede bir tane sayan biri, saymayı bitirmek için evrenin yaşından çok daha uzun bir süreye ihtiyaç duyar. Külçedeki altın atomu sayısı yaklaşık kaçtır?

   • AA) 22,4
   • BB) 1,97 · 10²
   • CC) 6,02 · 10²²
   • DD) 6,02 · 10²³
   • EE) 6,02 · 10²⁶
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) 6,02 · 10²³

   1 mol, Avogadro sayısı kadar, yani 6,02 · 10²³ tane tanecik demektir; 1 mol altın da bu kadar atom içerir. 197 sayısı atom sayısı değil, 1 mol altının gram cinsinden kütlesidir; 22,4 ise gazların normal koşullardaki molar hacmidir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

5. Kolay

   5Bir kaptaki karbon dioksit örneğinde 1,204 · 10²⁴ tane molekül bulunuyor. Bu örnek kaç mol CO₂'dir? (NA = 6,02 · 10²³)

   • AA) 2
   • BB) 0,5
   • CC) 1
   • DD) 4
   • EE) 20
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) 2

   n = N / NA = 1,204 · 10²⁴ / 6,02 · 10²³ = 2 mol. Üsleri yanlış sadeleştirmek 20 ya da 0,5 gibi hatalı sonuçlara götürür.

   Hata mı var? Düzeltme öner

6. Kolay

   6Periyodik tabloda bir elementin sembolünün altında genellikle tam sayı olmayan bir kütle değeri yazar; örneğin karbon için 12,01. Bu değer neyi ifade eder?

   • AA) Elementin en ağır izotopunun kütle numarasını
   • BB) Elementin atomlarındaki ortalama proton sayısını
   • CC) Elementin tek bir atomunun gram cinsinden kütlesini
   • DD) İzotopların bulunma yüzdelerine göre ortalama atom kütlesini
   • EE) Elementin atomlarındaki ortalama nötron sayısını
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) İzotopların bulunma yüzdelerine göre ortalama atom kütlesini

   Ortalama atom kütlesi, doğal izotopların kütlelerinin doğada bulunma yüzdelerine göre hesaplanan ortalamasıdır; bu yüzden tam sayı çıkmayabilir. Proton sayısı her zaman tam sayıdır ve atom numarasıdır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

7. Kolay

   7Zeynep bir sürahiye 54 g su koyuyor. Sürahideki su kaç moldür? (H = 1, O = 16 g/mol)

   • AA) 3
   • BB) 2
   • CC) 1,5
   • DD) 6
   • EE) 54
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) 3

   Suyun mol kütlesi 2 · 1 + 16 = 18 g/mol'dür; n = 54 / 18 = 3 mol. Kütleyi doğrudan mol sayısı almak (54) birimleri karıştırmaktır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

8. Kolay

   8Bir öğrenci 2 mol O₂ gazında 2 mol oksijen atomu bulunduğunu söylüyor. Öğrencinin tanecik türünü karıştırdığını fark eden öğretmen doğru değeri soruyor. 2 mol O₂ gazında kaç mol oksijen atomu vardır?

   • AA) 2
   • BB) 1
   • CC) 4
   • DD) 8
   • EE) 16
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) 4

   Her O₂ molekülünde 2 O atomu bulunduğundan 2 mol O₂'de 2 · 2 = 4 mol O atomu vardır. Molekül sayısını atom sayısıyla karıştırmak 2 sonucunu verir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

9. Kolay

   9Doğadaki klor atomlarının bir kısmı ³⁵Cl, bir kısmı ³⁷Cl hâlindedir. Bu iki atom türü izotoptur. İki atomun farklı olan özelliği hangisidir?

   • AA) Proton sayısı
   • BB) Atom numarası
   • CC) Element sembolü
   • DD) Nötron sayısı
   • EE) Elektron sayısı (nötr hâlde)
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Nötron sayısı

   İzotop atomların proton sayıları aynı, nötron sayıları farklıdır; bu yüzden kütle numaraları farklıdır. Proton sayısı farklı olsaydı farklı elementler olurlardı.

   Hata mı var? Düzeltme öner

10. Kolay

    10Bir hastanede kullanılmak üzere küçük bir tüpe 0,5 mol oksijen (O₂) gazı dolduruluyor. Tüpteki oksijenin kütlesi kaç gramdır? (O = 16 g/mol)

    • AA) 8
    • BB) 32
    • CC) 64
    • DD) 0,5
    • EE) 16
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) 16

    O₂'nin mol kütlesi 2 · 16 = 32 g/mol'dür; m = 0,5 · 32 = 16 g. O atomunun mol kütlesiyle hesaplamak 8 g gibi yanlış bir sonuç verir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

11. Kolay

    11Atomların kütleleri gram cinsinden çok küçük olduğu için atomik kütle birimi (akb) kullanılır. 1 akb nasıl tanımlanır?

    • AA) Bir karbon-12 atomunun kütlesinin on ikide biri
    • BB) Bir hidrojen molekülünün kütlesinin yarısı
    • CC) Bir mol karbon-12 atomunun kütlesi
    • DD) Bir oksijen atomunun kütlesinin on altıda biri
    • EE) Bir gram maddedeki atom sayısı
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Bir karbon-12 atomunun kütlesinin on ikide biri

    1 akb, tek bir ¹²C atomunun kütlesinin 1/12'si olarak tanımlanır. Bir mol karbon-12'nin kütlesi ise 12 g'dır, akb tanımı değildir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

12. Kolay

    12Doğal gazın bileşenlerinden biri olan etanın formülü C₂H₆'dır. 1 mol etan molekülünde toplam kaç mol atom bulunur?

    • AA) 1
    • BB) 2
    • CC) 6
    • DD) 12
    • EE) 8
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) 8

    Her C₂H₆ molekülünde 2 C ve 6 H olmak üzere 8 atom bulunur; 1 mol molekülde 8 mol atom vardır. Yalnız H atomlarını saymak 6 sonucunu verir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

13. Kolay

    13Bir laboratuvar kataloğunda kalsiyumun bağıl atom kütlesi 40 olarak verilmiştir. Bir öğrenci terazide 1 mol kalsiyum atomu tartmak istiyor. Kaç gram kalsiyum tartmalıdır?

    • AA) 20
    • BB) 40
    • CC) 1
    • DD) 6,02 · 10²³
    • EE) 80
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) 40

    Bağıl atom kütlesi, 1 mol elementin gram cinsinden kütlesine karşılık gelir; 1 mol Ca 40 g'dır. 6,02 · 10²³ tanecik sayısıdır, kütle değildir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

14. Kolay

    14Bir demirci ustası 0,5 mol demir içeren küçük bir demir parçası kullanıyor. Bu parçada kaç tane demir atomu vardır? (NA = 6,02 · 10²³)

    • AA) 6,02 · 10²³
    • BB) 1,204 · 10²⁴
    • CC) 3,01 · 10²²
    • DD) 3,01 · 10²³
    • EE) 0,5 · 10²³
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) 3,01 · 10²³

    N = n · NA = 0,5 · 6,02 · 10²³ = 3,01 · 10²³ atom. 6,02 · 10²³ ise 1 mol için geçerlidir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

15. Kolay

    15Günlük hayatta 12 tane için düzine, 2 tane için çift sözcüğü kullanılır. Kimyacılar da atom ve molekül gibi tanecikleri saymak için bir birim kullanır. Bu birime göre 1 mol demir örneğinde kaç tane demir atomu bulunur?

    • AA) 12
    • BB) 6,02 · 10²²
    • CC) 1000
    • DD) 3,01 · 10²³
    • EE) 6,02 · 10²³
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) 6,02 · 10²³

    1 mol, Avogadro sayısı kadar, yani 6,02 · 10²³ tane tanecik içerir. 3,01 · 10²³ yarım mole karşılık gelir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

16. Kolay

    16Atom ve moleküller tek tek sayılamayacak kadar küçüktür. Kimyacılar laboratuvarda tartılabilen kütle ile görünmeyen tanecik sayısı arasında köprü kuran bir kavram kullanır. Bu kavram hangisidir?

    • AA) Yoğunluk
    • BB) Hacim
    • CC) Mol
    • DD) Atom numarası
    • EE) Kütle numarası
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Mol

    Mol, belirli sayıda tanecik içeren madde miktarıdır ve mol kütlesi yardımıyla kütleyi tanecik sayısına bağlar. Atom numarası yalnızca proton sayısını gösterir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

17. Kolay

    17“Birim Kütle” etkinliğinde bir grup, yüzer tane sayıp tarttığı tanelerin kütlelerini şöyle kaydediyor: 100 mısır tanesi: 20 g 100 nohut tanesi: 30 g 100 fasulye tanesi: 50 g Grup, bir mısır tanesinin kütlesini 1 birim kabul ediyor. Bu kabule göre bir fasulye tanesinin bağıl kütlesi kaç birimdir?

    • AA) 0,4
    • BB) 0,6
    • CC) 1,5
    • DD) 1,67
    • EE) 2,5
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) 2,5

    Bağıl kütle, bir tanenin kütlesinin birim seçilen tanenin kütlesine oranıdır. Tane sayıları eşit (100'er) olduğundan toplam kütleler oranlanabilir: 50 g / 20 g = 2,5. Bir fasulye tanesi, bir mısır tanesinin 2,5 katı kütlededir. 0,4 oranın ters kurulmasıyla, 1,5 nohudun mısıra göre, 1,67 ise fasulyenin nohuda göre bağıl kütlesi alındığında bulunur. Atomların bağıl kütlesi de aynı mantıkla, ¹²C atomu standart alınarak belirlenir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

18. Kolay

    18Bir öğrenci dereceli silindirle 90 mL saf su ölçüp bir behere boşaltıyor. Suyun yoğunluğu 1 g/mL'dir. (H = 1, O = 16 g/mol) Beherdeki su kaç moldür?

    • AA) 0,2 mol
    • BB) 0,5 mol
    • CC) 2,5 mol
    • DD) 5 mol
    • EE) 90 mol
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) 5 mol

    Önce hacim kütleye çevrilir: m = yoğunluk · hacim = 1 g/mL · 90 mL = 90 g. Suyun mol kütlesi 2 · 1 + 16 = 18 g/mol olduğundan n = m / MA = 90 / 18 = 5 mol bulunur. 90 mL'yi doğrudan mol saymak ya da oranı 18 / 90 = 0,2 biçiminde ters kurmak yanlıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

19. Orta

    19Bazı gübrelerin üretiminde amonyak (NH₃) kullanılır. Bir laboratuvar şişesinde 0,25 mol NH₃ gazı bulunuyor. (NA = 6,02 · 10²³) Şişedeki toplam atom sayısı kaçtır?

    • AA) 1,505 · 10²³
    • BB) 3,01 · 10²³
    • CC) 4,515 · 10²³
    • DD) 6,02 · 10²³
    • EE) 2,408 · 10²⁴
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) 6,02 · 10²³

    Her NH₃ molekülünde 1 N ve 3 H olmak üzere 4 atom vardır; 0,25 · 4 = 1 mol atom, yani 6,02 · 10²³ atom bulunur. 1,505 · 10²³ molekül sayısıdır; atom sayısı yerine molekül sayısını veren öğrenci molekül ile atomu karıştırmıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

20. Orta

    20Bir öğretmen laboratuvardaki beş kabın etiketine maddelerin miktarlarını farklı biçimlerde yazmış ve öğrencilerden terazi kullanmadan en ağır örneği bulmalarını istiyor. (H = 1, C = 12, O = 16 g/mol; NA = 6,02 · 10²³) Hangi etiketteki örneğin kütlesi en büyüktür?

    • AA) 1 mol H₂O
    • BB) 3,01 · 10²³ tane O₂ molekülü
    • CC) Toplam 2 mol atom içeren CH₄
    • DD) 1,204 · 10²⁴ tane H₂ molekülü
    • EE) 0,5 mol CO₂
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) 0,5 mol CO₂

    0,5 mol CO₂ = 0,5 · 44 = 22 g'dır. 1 mol H₂O 18 g, 0,5 mol O₂ 16 g, 0,4 mol CH₄ 6,4 g, 2 mol H₂ 4 g gelir; mol sayısı en büyük olanın (1 mol H₂O ya da 2 mol H₂) en ağır olacağını düşünen öğrenci mol kütlesini hesaba katmamıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner