Türkistan’dan Türkiye’ye Uzanan Süreçte Meydana Gelen Önemli Askerî Mücadeleler

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

• TAR.10.1.1Türkistan’dan Türkiye’ye uzanan süreçte 1040-1299 yılları arasında meydana gelen önemli askerî mücadelelerin Türk tarihinin seyrine etkilerini karşılaştırabilme

  • a) Türk tarihinin seyrini değiştiren önemli askerî mücadeleleri tarih şeridi üzerinde sıralar.
  • b) Türk tarihinin seyrini değiştiren önemli askerî mücadelelerin özelliklerini belirler.
  • c) Türk tarihinin seyrini değiştiren önemli askerî mücadelelerin etkilerini benzerlik ve farklılıkları açısından listeler.

1. Kolay

   1Bir öğrencinin Türkiye Selçukluları için hazırladığı tablonun bir bölümü: Yıl | Savaş | Taraflar | Sonuç 1230 | Yassıçemen | Türkiye Selçukluları – Harezmşahlar | Selçuklu zaferi 1243 | Kösedağ | Türkiye Selçukluları – ? | Selçuklu yenilgisi; devlet bağımlı hâle geldi Tablodaki soru işaretinin yerine aşağıdakilerden hangisi yazılmalıdır?

   • AA) Eyyubiler
   • BB) Doğu Roma (Bizans)
   • CC) Moğollar
   • DD) Harezmşahlar
   • EE) Danişmentliler
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Moğollar

   Türkiye Selçukluları 1243'te Kösedağ'da Moğollara yenilmiş ve devlet Moğol (sonra İlhanlı) hâkimiyetine girmiştir. Harezmşahlar tabloda geçtiği için çekici görünür; ancak onlarla yapılan savaş 1230'daki Yassıçemen'dir ve Selçuklular kazanmıştır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

2. Kolay

   21095'te Fransa'nın Clermont kentinde toplanan din adamlarına ve şövalyelere yapılan bir konuşmadan sadeleştirilmiş temsilî bölüm: "Doğudaki kardeşlerimiz yardım bekliyor. Bu yola çıkanların günahları bağışlanacak; aranızdaki kavgaları bırakıp kutsal topraklara yönelin." Bu çağrıyı yaparak I. Haçlı Seferi'ni başlatan papa kimdir?

   • AA) III. Innocentius
   • BB) II. Urbanus
   • CC) VII. Gregorius
   • DD) II. Paschalis
   • EE) VIII. Gregorius
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) II. Urbanus

   1095'teki Clermont Konsili'nde Haçlı çağrısını yapan papa II. Urbanus'tur; I. Haçlı Seferi bu çağrının ardından 1096'da başlamıştır. III. Innocentius da bir Haçlı seferi çağrısı yapmıştır; ancak o 1202'de başlayan IV. Haçlı Seferi'nin papasıdır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

3. Kolay

   3Bir kronikten sadeleştirilmiş temsilî bölüm: "1040 baharında Merv yakınlarındaki çöl kenarında iki ordu karşı karşıya geldi. Sultan Mesud'un filleri ve ağır zırhlı askerleri susuzluktan bitap düşmüştü; Tuğrul ve Çağrı Beylerin atlı okçuları onları günlerce yıprattı." Metinde anlatılan savaşta Selçukluların karşısında yer alan devlet hangisidir?

   • AA) Karahanlılar
   • BB) Doğu Roma (Bizans)
   • CC) Gazneliler
   • DD) Abbasiler
   • EE) Harezmşahlar
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Gazneliler

   Metindeki savaş 1040'taki Dandanakan Savaşı'dır; Selçuklular burada Sultan Mesud'un Gazneli ordusunu yenip Büyük Selçuklu Devleti'ni kurmuştur. Karahanlılar da aynı bölgede güçlü bir Türk devletiydi; ancak Dandanakan'da Selçukluların karşısında değillerdi.

   Hata mı var? Düzeltme öner

4. Kolay

   4Kaynaklarda aktarılan bir konuşmanın sadeleştirilmiş temsilî biçimi: Esir imparatora "Ben senin yerinde olsaydım ne yapardın?" diye sorulur. İmparator "Seni öldürürdüm." der. Sultan ise onu fidye ve antlaşma karşılığında serbest bırakır. Bu olay 1071 yazında Van Gölü'nün kuzeyindeki bir savaşın ardından yaşanmıştır. Sultan Alp Arslan'ın serbest bıraktığı bu imparator kimdir?

   • AA) Romanos Diogenes
   • BB) Manuel Komnenos
   • CC) Konstantinos Dukas
   • DD) Aleksios Komnenos
   • EE) II. Basileios
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Romanos Diogenes

   1071'deki Malazgirt Savaşı'nda yenilip esir düşen Bizans imparatoru IV. Romanos Diogenes'tir; Alp Arslan onu antlaşma karşılığında serbest bırakmıştır. Manuel Komnenos da Selçuklulara yenilen bir imparatordur; fakat o 1176'da Miryokefalon'da II. Kılıç Arslan'a yenilmiştir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

5. Kolay

   5MÖ VIII. yüzyılda İskitler, IV. yüzyılda Hunlar ve VI. yüzyılda Sibir Türkleri Anadolu'ya akınlar düzenledi. Bu akınlarda Türkler Anadolu'yu keşfetmeyi, yeni geçim kaynakları bulmayı ve buradaki topluluklarla ticaret yapmayı hedefledi. Bu akınların ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Kalıcı olarak yerleşme amacı taşımamaları
   • BB) Bizans'ın başkentini ele geçirmeleri
   • CC) Haçlılara karşı savunma amacı gütmeleri
   • DD) Abbasi halifesinin isteğiyle yapılmaları
   • EE) Anadolu'da beylikler kurulmasını sağlamaları
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Kalıcı olarak yerleşme amacı taşımamaları

   Metne göre bu akınlar keşif, geçim ve ticaret amaçlıdır; yerleşme amacı taşımaz. Beyliklerin kurulması ancak Malazgirt'ten sonra gerçekleşmiştir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

6. Kolay

   6XI. yüzyılda nüfusu artan Oğuz Türkleri, Horasan ve Maveraünnehir'de Karahanlıların ve Gaznelilerin baskısı altındaydı. Bulundukları bölgede yeterli toprağa da sahip değillerdi. Metne göre Oğuzların yeni yurt aramasının nedenlerinden biri hangisidir?

   • AA) Bizans'ın onları Anadolu'ya davet etmesi
   • BB) Haçlıların Horasan'ı işgal etmesi
   • CC) Moğol istilasının Horasan'a ulaşması
   • DD) Deniz ticaretine katılma isteği
   • EE) Komşu devletlerin baskısı ve toprak darlığı
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Komşu devletlerin baskısı ve toprak darlığı

   Metinde Karahanlı ve Gazneli baskısı ile toprak yetersizliği açıkça neden olarak verilmiştir. Moğol istilası XIII. yüzyıldadır, bu döneme ait değildir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

7. Kolay

   7Müzedeki bir vitrinde, Büyük Selçuklu Devleti'ni kuran Selçuk Bey'in mensup olduğu boyun damgası (tamgası) sergileniyor. Etikette boyun Oğuzların Üçok koluna bağlı olduğu yazıyor. Etikette adı geçen boy hangisidir?

   • AA) Kayı
   • BB) Avşar
   • CC) Kınık
   • DD) Bayat
   • EE) Salur
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Kınık

   Selçuk Bey, Oğuzların Üçok koluna mensup Kınık boyundandır. Kayı boyu daha çok Osmanlı hanedanının kökeniyle anıldığı için karıştırılabilir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

8. Kolay

   8Gazneli hükümdarı Sultan Mahmud, Selçuklu ailesinden Arslan Yabgu'yu hileyle yakalatıp hapsetti. Bunun üzerine Oğuzların bir bölümü Selçuk Bey'in torunları Tuğrul ve Çağrı Beylerin çevresinde toplandı. Bu gelişmelerden sonra Selçukluların Gaznelilerle yaptığı ve devletin kurulmasını sağlayan savaş hangisidir?

   • AA) Pasinler Savaşı
   • BB) Dandanakan Savaşı
   • CC) Malazgirt Savaşı
   • DD) Kösedağ Savaşı
   • EE) Miryokefalon Savaşı
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Dandanakan Savaşı

   Selçuklular 1040'ta Gaznelileri Dandanakan'da yenerek Büyük Selçuklu Devleti'ni kurmuştur. Pasinler ise Bizans'la yapılan ilk savaştır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

9. Kolay

   9VII. yüzyılda bir Türk topluluğu, Doğu Roma İmparatorluğu'nun başkenti Konstantinopolis'i (İstanbul) kuşattı ancak şehri alamadı. Bu kuşatmayı yapan Türk topluluğu hangisidir?

   • AA) Selçuklular
   • BB) Peçenekler
   • CC) Avarlar
   • DD) Karahanlılar
   • EE) Kumanlar
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Avarlar

   Ders kitabına göre VII. yüzyılda İstanbul'u kuşatan Türk topluluğu Avarlardır. Peçenekler ve Kumanlar ise daha sonra Balkanlarda Bizans'la mücadele etmiştir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

10. Kolay

    10Bir kaynakta şu bilgiler yer alıyor: “Savaştan sonra Bizans imparatoru barış teklifi için heyet gönderdi. İstanbul'daki harap cami onarıldı ve hutbede Abbasi halifesiyle Tuğrul Bey'in adı okunmaya başlandı.” Bu bilgiler, Selçukluların Bizans'la yaptığı hangi savaşın sonuçlarıdır?

    • AA) Dandanakan Savaşı
    • BB) Pasinler Savaşı
    • CC) Kösedağ Savaşı
    • DD) Miryokefalon Savaşı
    • EE) Hıttin Muharebesi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Pasinler Savaşı

    Bizans'la yapılan bilinen ilk savaş olan Pasinler'den (1048) sonra diplomatik ilişkiler kurulmuş, İstanbul'daki cami onarılmıştır. Dandanakan, Bizans'la değil Gaznelilerle yapılmıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

11. Kolay

    11Ders kitabında XI. yüzyıl Bizans'ı için şu bilgiler veriliyor: Sık sık hükümdar değişiyordu, ağır ve adaletsiz vergiler toplanıyordu, tekfurlar halka zulmediyordu ve bazı bölgelerde isyanlar çıkmıştı. Bu durumun Türklerin Anadolu'ya yerleşmesine etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Yerleşmeyi kolaylaştırması
    • BB) Yerleşmeyi tamamen engellemesi
    • CC) Türkleri Balkanlara yöneltmesi
    • DD) Haçlıları Türklerle birleştirmesi
    • EE) Türkleri vergiden muaf tutması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Yerleşmeyi kolaylaştırması

    Halkın devlete güveninin sarsılması ve düzenin bozulması, Bizans'ın direncini zayıflatarak Türklerin yerleşmesini kolaylaştırmıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

12. Kolay

    12Ayşe, ders için 1187 yılını anlatan bir kart hazırlıyor: “Bu yıl Hıttin'de Haçlı ordusu ağır bir yenilgiye uğradı ve kısa süre sonra Kudüs yeniden Müslümanların eline geçti.” Kartta anlatılan zaferi kazanan komutan kimdir?

    • AA) II. Kılıçarslan
    • BB) Sultan Alp Arslan
    • CC) Tuğrul Bey
    • DD) Selahaddin Eyyubi
    • EE) Çağrı Bey
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Selahaddin Eyyubi

    Hıttin'de Haçlıları yenip Kudüs'ü geri alan komutan Selahaddin Eyyubi'dir. II. Kılıçarslan, Haçlılarla değil Miryokefalon'da Bizans'la savaşmıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

13. Kolay

    13Türkiye Selçukluları Dönemi'nde yazılan Türk-İslam kaynaklarında Anadolu için “Diyar-ı Rum” ifadesi kullanılmıştır. Bu adlandırmanın temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Anadolu'da yalnız Rumca konuşulması
    • BB) Selçukluların Roma'yı başkent yapması
    • CC) Anadolu'nun Roma (Bizans) ülkesi olarak tanınması
    • DD) Anadolu'nun Haçlılarca yönetilmesi
    • EE) Bu adın Moğollar tarafından verilmesi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Anadolu'nun Roma (Bizans) ülkesi olarak tanınması

    Türk-İslam kaynaklarında Romalılar ve Bizanslılar için “Rum” denmiş, onların ülkesi olan Anadolu da “Diyar-ı Rum (Roma ülkesi)” olarak anılmıştır. Rumca konuşan gruba Rum denmesi XIX. yüzyılda başlamıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

14. Kolay

    141243'te Sivas yakınlarında yapılan savaşta Türkiye Selçuklu ordusu Moğollara yenildi. Bu yenilgiden sonra devlet ayakta kalsa da kararlarını tek başına alamaz oldu. Bu savaşın Türkiye Selçukluları açısından sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Başkentin İznik'ten Konya'ya taşınması
    • BB) Bizans'ın Anadolu'dan tamamen çekilmesi
    • CC) Kudüs'ün Haçlılardan geri alınması
    • DD) Büyük Selçuklu Devleti'nin kurulması
    • EE) Devletin Moğol (İlhanlı) hâkimiyetine girmesi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Devletin Moğol (İlhanlı) hâkimiyetine girmesi

    Kösedağ yenilgisiyle Türkiye Selçukluları İlhanlı hâkimiyetine girmiştir. Başkentin Konya'ya taşınması I. Haçlı Seferi'nde İznik'in kaybedilmesiyle ilgilidir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

15. Kolay

    15Her yıl 26 Ağustos'ta Muş'ta düzenlenen anma törenlerinde konuşmacılar, bu tarihte kazanılan zafer için “Anadolu'nun kapıları Türklere açıldı.” ifadesini kullanıyor. Anılan zafer ve onu kazanan hükümdar aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

    • AA) Malazgirt – II. Kılıçarslan
    • BB) Miryokefalon – Alp Arslan
    • CC) Pasinler – Tuğrul Bey
    • DD) Malazgirt – Alp Arslan
    • EE) Dandanakan – Çağrı Bey
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Malazgirt – Alp Arslan

    26 Ağustos 1071 Malazgirt Zaferi'ni Alp Arslan kazanmıştır ve Anadolu'nun kapılarını açmıştır. II. Kılıçarslan ise Miryokefalon'un komutanıdır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

16. Kolay

    16Haçlı Seferleri yaklaşık iki yüzyıl sürdü. Bu süreçte Avrupalılar Doğu'nun ürünlerini, şehirlerini ve yaşayışını yakından tanıdı; Doğu'dan Batı'ya giden mal ve bilgi arttı. Metne göre Haçlı Seferleri'nin Doğu ile Batı ilişkilerine etkisi hangisidir?

    • AA) İki dünya arasındaki yolların kapanması
    • BB) Kültür ve ticaret etkileşiminin artması
    • CC) Avrupa'nın tamamen Doğu'ya bağlanması
    • DD) Doğu'daki şehirlerin Batı'ya göç etmesi
    • EE) Ticaretin yalnız karadan yapılır olması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Kültür ve ticaret etkileşiminin artması

    Metin, mal ve bilgi akışının arttığını anlatır; bu da kültür ve ticaret etkileşiminin artmasıdır. Yolların kapanması metindeki gelişmeyle çelişir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

17. Kolay

    17Selçuklu ordusu 18 Eylül 1048'de Pasinler Ovası'nda Doğu Roma (Bizans) ordusuyla karşılaştı. Bu sırada Selçuklu ordusunun başında Sultan Tuğrul Bey'in üvey kardeşi İbrahim Yınal ile amcasının oğlu Kutalmış bulunuyordu. Bu bilgi, Selçuklular hakkında aşağıdaki yargılardan hangisini destekler?

    • AA) Sultan, Doğu Roma ile yapılan savaşları önemsiz görmüştür.
    • BB) Hanedan üyelerine ordunun başında komutanlık verilmiştir.
    • CC) Ordu, iki ayrı devletin birleşen kuvvetlerinden oluşmuştur.
    • DD) Komutanlar savaştan sonra bağımsız birer beylik kurmuştur.
    • EE) Sultanın ordu üzerinde herhangi bir yetkisi kalmamıştır.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Hanedan üyelerine ordunun başında komutanlık verilmiştir.

    Ordunun başında sultanın üvey kardeşi ile amcasının oğlunun bulunması, hanedan üyelerine komutanlık görevi verildiğini gösterir. Verilen bilgi sultanın savaşı önemsemediğini, ordunun iki devletten oluştuğunu, komutanların beylik kurduğunu ya da sultanın yetkisiz kaldığını göstermez; ordu Selçuklu sultanının ordusudur.

    Hata mı var? Düzeltme öner

18. Kolay

    18I. Haçlı Seferi'nin sonunda Türkiye Selçukluları İznik'i kaybetmiş; Haçlılar Urfa, Antakya, Kudüs ve Trablus'ta kendi devletlerini kurmuştu. Selahaddin Eyyubi 1187'de Hıttin'de Haçlı ordusunu yendi. Hıttin zaferi, I. Haçlı Seferi'nin aşağıdaki sonuçlarından hangisinin aynı yıl ortadan kalkmasını sağlamıştır?

    • AA) İznik'in Türkiye Selçuklularının elinden çıkması
    • BB) Urfa'nın Haçlıların yönetimine girmesi
    • CC) Antakya'nın Haçlıların yönetimine girmesi
    • DD) Trablus'un Haçlıların yönetimine girmesi
    • EE) Kudüs'ün Haçlıların yönetimine girmesi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Kudüs'ün Haçlıların yönetimine girmesi

    Selahaddin Eyyubi, Hıttin'de Haçlı ordusunu yendikten sonra aynı yıl (1187) Kudüs'ü geri aldı. Böylece I. Haçlı Seferi'nin sonuçlarından Kudüs'ün Haçlıların eline geçmesi ortadan kalktı. Hıttin zaferi İznik'in, Urfa'nın, Antakya'nın ya da Trablus'un durumunu değiştirmemiştir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

19. Orta

    19Sınıf duvarındaki 1040-1299 tarih şeridine beş savaş kartı yerleştirilecek: Kösedağ, Pasinler, Miryokefalon, Malazgirt ve Yassıçemen. Öğretmen kartların yapılış sırasına göre soldan sağa dizilmesini istiyor. Kartlar doğru dizildiğinde üçüncü sırada hangi savaş yer alır?

    • AA) Malazgirt
    • BB) Pasinler
    • CC) Miryokefalon
    • DD) Yassıçemen
    • EE) Kösedağ
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Miryokefalon

    Savaşların sırası Pasinler (1048), Malazgirt (1071), Miryokefalon (1176), Yassıçemen (1230) ve Kösedağ'dır (1243); üçüncü sırada Miryokefalon vardır. Malazgirt en bilinen savaş olduğu için ilk sanılabilir; oysa Selçukluların Bizans'la ilk büyük savaşı 1048'deki Pasinler'dir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

20. Orta

    20Bir Bizans tarihçisinin anlatımından sadeleştirilmiş temsilî bölüm: "Savaşın en kritik anında, ordumuzun içindeki ücretli Uz ve Peçenek atlıları saflarımızı terk edip sultanın ordusuna katıldı. Böylece imparatorun yanında yalnızca küçük bir birlik kaldı." Bu birliklerin Malazgirt'te taraf değiştirmesi en çok hangisiyle açıklanabilir?

    • AA) Haçlı ordularının Anadolu'ya ulaşması
    • BB) Bizans ile Papalık arasındaki mezhep birliği
    • CC) Bizans'ın Abbasi halifesiyle ittifak yapması
    • DD) Peçeneklerin Haçlı ordusuna katılmış olması
    • EE) Selçuklularla aralarındaki soy birliği
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Selçuklularla aralarındaki soy birliği

    Uzlar ve Peçenekler Türk boylarıdır; savaşta karşılarında soydaşları olan Selçukluları görünce taraf değiştirmişlerdir. Haçlı ordularıyla ilgili şıklar çekici görünebilir; ancak Haçlı Seferleri 1096'da başlamıştır, 1071'deki Malazgirt Savaşı'ndan sonradır.

    Hata mı var? Düzeltme öner