10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · Dünden Bugüne

Dinleme/İzleme – Fabl: Aslan ve Av Hayvanları

fabl
Mevlânâ
Mesnevî
kişileştirme
ileti
La Fontaine
Kelile ve Dimne

Aslan ve Av Hayvanları fablında ne anlatılır?

Aslan ve Av Hayvanları, Mevlânâ’nın Mesnevî’sinde yer alan ve zayıf ama akıllı bir tavşanın zorbalığıyla ormanı korkutan aslanı zekâsıyla alt etmesini anlatan bir fabldır. Fabl; kahramanları çoğunlukla hayvanlar olan, sonunda ders vermeyi amaçlayan, genellikle manzum hikâyedir. Bu fablda aslan güç ve kibri, tavşan akıl ve kurnazlığı simgeler; tema, zulmün ve kibrin sonunun kötü olduğu ve aklın kaba güçten üstün geldiğidir. Hayvanlar kişileştirilir ve konuşturulur. Fabl serim, düğüm ve çözüm planıyla ilerler; masaldan farkı kahramanların genellikle hayvan olması ve açık bir öğütle bitmesidir. La Fontaine’in Masallar’ı ve Beydebâ’nın Kelile ve Dimne’si önemli fabl örnekleridir. Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî (1207-1273), aşkı ve hoşgörüyü merkeze alan bir mutasavvıftır; UNESCO 2007 yılını Mevlânâ ve Hoşgörü Yılı ilan etmiştir. Fabldaki iletiyi bulmak için hayvana değil, temsil ettiği insan davranışına bakılır.

Dinleme/İzleme – Fabl: Aslan ve Av Hayvanları: konu anlatımı ve özeti

Bu bölümde Mevlânâ'nın Mesnevî'sinde yer alan Aslan ve Av Hayvanları fablını dinleyip izlersin. Fablda zayıf ama akıllı bir tavşan, zorbalığıyla ormanı korkutan aslanı zekâsıyla alt eder.

Fabl; kahramanları çoğunlukla hayvanlar olan, sonunda ders vermeyi amaçlayan, genellikle manzum hikâyedir. Kahramanlar insan özelliklerini temsil eder: Aslan güç ve kibri, tavşan akıl ve kurnazlığı simgeler.
Fablda tema zulmün ve kibrin sonunun kötü olduğu, aklın kaba güçten üstün geldiğidir. Hayvanlar kişileştirilir ve konuşturulur (teşhis ve intak).
Fabl planı: serim (durumun tanıtılması), düğüm (çatışma) ve çözüm (ders veren sonuç). Masaldan farkı, kahramanların genellikle hayvan olması ve açık bir öğütle bitmesidir.
Dünya edebiyatında La Fontaine'in Masallar'ı, Doğu'da Beydebâ'nın Kelile ve Dimne'si önemli fabl örnekleridir.
Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî (1207-1273), aşkı ve hoşgörüyü merkeze alan bir mutasavvıftır; Mesnevî, Dîvân-ı Kebîr ve Fîhi Mâfîh eserlerindendir. UNESCO, 2007 yılını Mevlânâ ve Hoşgörü Yılı ilan etmiştir.
Çalışılan beceriler: dinleme öncesi kontrol listesi, açık ve örtük iletileri bulma, açıklama, ikna etme ve onaylama bildiren cümleleri ayırma, altı şapkalı düşünme ile tartışma.

Unutma: Fabldaki hayvanlar insan tiplerini temsil eder; iletiyi bulmak için hayvanın kendisine değil, temsil ettiği insan davranışına bak.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Fablı anlamanın anahtarı, her hayvanın arkasındaki insanı görmektir.

Hayvanları listele: aslan, tavşan ve diğer av hayvanları.
İnsan özelliğiyle eşleştir: Aslan gücü ve kibri, tavşan aklı ve kurnazlığı temsil eder.
Çatışmayı bul: Kaba güç ile akıl karşı karşıya gelir.
Dersi çıkar: Sonunda akıl kazanır; zorbalığın ve kibrin sonu kötü olur.

Günlük hayattan: Bir anlaşmazlığı çoğu zaman en güçlü ya da en yüksek sesli kişi değil, sakin düşünüp çözüm bulan kişi çözer. Fabldaki tavşan da bu tür bir aklı temsil eder.

Sık yapılan hata: "Fabl yalnızca küçük çocuklar için yazılmış bir hayvan masalıdır." Doğrusu: Fabl yetişkin okurlara da seslenir ve insan davranışlarını eleştirir. Mevlânâ bu fablı Mesnevî'de derin bir düşünceyi anlatmak için kullanır.

Derinleş

Aslan ve Av Hayvanları'nda tavşan, aslanı bir hileyle alt eder. Tavşanın yaptığı haklı bir savunma mı, yoksa bir aldatma mı? Bir zorbalığa karşı akılla direnmek ile karşındakini kandırmak arasındaki sınırı tartış. Okul hayatından bir zorbalık durumu düşün ve aldatmaya başvurmadan, akıl ve dayanışmayla çözüm bulan farklı bir son yaz.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

TDE1.2“Nesillerin Mirası” temasında ele alınan metinlerde anlam oluşturabilme
TDE1.3“Nesillerin Mirası” temasında ele alınan metinleri çözümleyebilme

Bu konuda neler var?

Metin Tahlili-3 (Anlama)
Dinlemeyi/İzlemeyi Yönetebilme

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Bir kitapçının "Mevlânâ köşesi"nde yazarın kendi eserleri ile onun hakkında yazılmış kitaplar ayrı raflara konacak. Görevli, Mevlânâ'nın sohbetlerinin derlendiği ve mensur olarak kaleme alınmış bir eserini de yazarın kendi eserleri rafına koymak istiyor. Görevlinin bu rafa koyacağı eser aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Harnâme
- B) Fîhi Mâfîh
- C) Kutadgu Bilig
- D) Garipnâme
- E) Leylâ vü Mecnûn
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Fîhi Mâfîh
Fîhi Mâfîh, Mevlânâ'nın sohbetlerinden derlenen mensur eseridir; Mesnevî ve Dîvân-ı Kebîr ile birlikte onun başlıca eserlerindendir. Garipnâme de tasavvufi bir eserdir ve bu yüzden karıştırılabilir; ancak Mevlânâ'nın değil, XIV. yüzyılda Âşık Paşa'nın eseridir.
Kolay
2XVII. yüzyılda Fransa'da yaşamış bir şair, Ezop'tan ve Doğu kaynaklarından aldığı hikâyeleri manzum olarak yeniden yazmıştır. "Ağustosböceği ile Karınca", "Karga ile Tilki" gibi fablları dünya çapında tanınır ve pek çok dile çevrilmiştir. Sözü edilen şair aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Maupassant
- B) Shakespeare
- C) La Fontaine
- D) Beydebâ
- E) Victor Hugo
Cevabı göster
Doğru cevap: C) La Fontaine
XVII. yüzyıl Fransız şairi La Fontaine, Batı edebiyatında fabl türünün en tanınmış temsilcisidir. Beydebâ da fablla anılan bir addır; ancak Kelile ve Dimne ile ilişkilendirilen Hint kökenli bir bilgedir ve La Fontaine'in yararlandığı Doğu kaynaklarından biridir.
Kolay
3Dinleme etkinliğinde şu fabl parçası seslendiriliyor: "Karınca, kışa hazırlanırken önünden geçen ağustosböceğine seslendi: 'Bütün yaz şarkı söyledin, şimdi ne yiyeceksin?' Ağustosböceği başını önüne eğdi: 'Haklısın, ben de senin gibi çalışmalıydım.' dedi." Bu parçada yararlanılan ve fabl türünün temel özelliği sayılan söz sanatı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tezat
- B) Mübalağa
- C) Tenasüp
- D) İntak
- E) Tecahül-i ârif
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İntak
Karınca ve ağustosböceğinin insan gibi konuşturulması intak (konuşturma) sanatıdır ve fablın temel özelliğidir. Parçada "yaz" ile "kış" geçtiği için tezat akla gelebilir; ancak bu kelimeler zıtlık oluşturacak biçimde karşı karşıya getirilmemiştir, anlatımı belirleyen konuşturmadır.
Kolay
4Bir radyo programında, XIII. yüzyılda Konya'da yaşamış bir mutasavvıfın büyük eserinden bir hikâye seslendiriliyor. Ormandaki hayvanlar her gün içlerinden birini aslana göndermeye razı olur; sırası gelen tavşan ise aklını kullanarak aslanı bir kuyunun başına götürür. Seslendirilen fabl hangi eserden alınmıştır?
- A) Kutadgu Bilig
- B) Dîvânu Lugâti't-Türk
- C) Harnâme
- D) Garipnâme
- E) Mesnevî
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Mesnevî
XIII. yüzyılda Konya'da yaşayan mutasavvıf Mevlânâ'dır ve Aslan ile Av Hayvanları hikâyesi onun Mesnevî'sinde yer alır. Harnâme de hayvan kahramanlı bir eserdir; ancak XV. yüzyılda Şeyhî tarafından yazılmıştır ve konusu eşeğin boynuz isteğidir.
Kolay
5Aşağıda Mevlânâ'nın eserlerinden bazıları verilmiştir: Mesnevî, Dîvân-ı Kebîr, Fîhi Mâfîh, Mecâlis-i Seb'a, …… Boşluğa Mevlânâ'nın eserlerinden hangisi yazılmalıdır?
- A) Kelile ve Dimne
- B) Mektûbât
- C) Harnâme
- D) Leylâ vü Mecnûn
- E) Hüsrev ü Şirin
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Mektûbât
Mektûbât, Mevlânâ'nın mektuplarının toplandığı eseridir. Harnâme ve Hüsrev ü Şirin ise Şeyhî'ye aittir.
Kolay
6Elif, fablı dinlemeye başlamadan önce kendine şu soruyu soruyor: “Bu metni dinlerken neyi öğrenmek istiyorum: olayları mı, iletiyi mi, yoksa kahramanların özelliklerini mi?” Elif bu soruyla dinleme öncesinde hangi adımı gerçekleştirmektedir?
- A) Metni özetleme
- B) Metnin iletisini bulma
- C) Dinlediklerini yazıya geçirme
- D) Akran değerlendirmesi yapma
- E) Dinleme amacını belirleme
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Dinleme amacını belirleme
Neyi öğrenmek istediğini sorgulamak dinleme amacını belirlemektir. Metnin iletisini bulmak ise dinleme sırasında ve sonrasında yapılır.
Kolay
7Fabldaki hayvanlar insanlar gibi düşünür, konuşur ve plan yapar. Örneğin tavşan aslana “Ben sana doğruyu söylüyorum, doğru ise acıdır.” der. Tavşanın konuşturulmasıyla yapılan söz sanatı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Konuşturma (intak)
- B) Soru sorma (istifham)
- C) Abartma (mübalağa)
- D) Benzetme (teşbih)
- E) Karşıtlık (tezat)
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Konuşturma (intak)
Bir hayvanın insan gibi konuşturulması konuşturma, yani intak sanatıdır. Benzetme için ortak bir özellik üzerinden iki varlık arasında ilişki kurulması gerekir.
Kolay
8Fablda geçen şu cümlede altı çizili sözcüğün anlamı sorulmaktadır: “Bu alışverişte ziyana düşmemek için kükremiş aslanla anlaşmaya vardılar.” Cümlede “ziyan” sözcüğünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Armağan
- B) Öfke
- C) Önlem
- D) Süre
- E) Zarar
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Zarar
Ziyan zarar demektir; hayvanlar daha büyük zarara uğramamak için aslanla anlaşır. Önlem anlamı ise tedbir sözcüğüne aittir.
Kolay
9Aşağıdaki eser ve sanatçı eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?
- A) Dîvân-ı Kebîr – La Fontaine
- B) Mesnevî – Beydebâ
- C) Fîhi Mâfîh – Beydebâ
- D) Kelile ve Dimne – Mevlânâ
- E) Masallar – La Fontaine
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Masallar – La Fontaine
Masallar, Fransız fabl yazarı La Fontaine'e aittir. Kelile ve Dimne ise Beydebâ'nın eseridir; Mevlânâ ile eşleştirilmesi yanlıştır.
Kolay
10Fablın sonunda zalim aslan, küçük tavşanın aklı karşısında yenilir. Bu sonuç fablın aşağıdaki temalarından hangisini destekler?
- A) Zulmün ve kibrin sonu kötüdür.
- B) Doğa insana yol gösterir.
- C) Dostluk her şeyden önemlidir.
- D) Güçlü olan her zaman kazanır.
- E) Çalışmak başarı getirir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Zulmün ve kibrin sonu kötüdür.
Zalim aslanın yenilmesi, zulmün ve kibrin kötü sonla bittiği temasını destekler. Güçlü olanın her zaman kazandığı yargısı, aslanın yenilmesiyle çelişir.
Kolay
11UNESCO, 2007 yılını Mevlânâ'nın doğumunun 800. yıl dönümü nedeniyle özel bir adla anmıştır. Bu yıla verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Mevlânâ ve Hoşgörü Yılı
- B) Mevlânâ ve Bilim Yılı
- C) Mevlânâ ve Kardeşlik Yılı
- D) Mevlânâ ve Barış Yılı
- E) Mevlânâ ve Musiki Yılı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Mevlânâ ve Hoşgörü Yılı
UNESCO 2007'yi “Mevlânâ ve Hoşgörü Yılı” ilan etmiştir. Diğer adlar Mevlânâ'nın düşünceleriyle ilişkilendirilebilse de resmî adla örtüşmez.
Kolay
12Aslan ve Av Hayvanları fablında güçlü ama zalim aslan, küçük ve zayıf görünen tavşanın kurduğu tuzağa düşer. Bu fablda tavşanın temsil ettiği insan özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Akıl ve zekâ
- B) Tembellik
- C) Kaba güç
- D) Kibir
- E) Açgözlülük
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Akıl ve zekâ
Tavşan, gücüyle değil aklıyla aslanı alt eder; bu yüzden akıl ve zekâyı temsil eder. Kaba güç ve kibir ise aslanın temsil ettiği özelliklerdir.
Kolay
13Tavşan, fablda aslana yaklaşırken bir ara ayak sürür ve “Ben ateşten yanmışım, yaklaşamam.” der. Tavşanın bu davranışının amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yorgun olduğu için dinlenmek
- B) Aslanı ormandan uzaklaştırmak
- C) Aslanı kurduğu tuzağa inandırmak
- D) Aslandan özür dilemek
- E) Diğer hayvanları uyarmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Aslanı kurduğu tuzağa inandırmak
Tavşan korkmuş gibi görünerek aslanın kuyudaki “öteki aslan” hikâyesine inanmasını sağlar. Yorgunluktan dinlenmek isteği, onun bilinçli olarak planını uyguladığı gerçeğiyle çelişir.
Kolay
14Aslan ve Av Hayvanları fablı, XIII. yüzyılda yaşamış bir mutasavvıfın büyük eserinden alınmıştır. Bu mutasavvıf şiire ve musikiye dayalı yeni bir tasavvuf anlayışı ortaya koymuş, eserlerini çoğunlukla Farsça yazmıştır. Sözü edilen sanatçı ve eseri hangisidir?
- A) La Fontaine – Masallar
- B) Şeyhî – Harnâme
- C) Mevlânâ – Mesnevî
- D) Fuzûlî – Leylâ vü Mecnûn
- E) Beydebâ – Kelile ve Dimne
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Mevlânâ – Mesnevî
Şiire ve musikiye dayalı tasavvuf anlayışını ortaya koyan, eserlerini çoğunlukla Farsça yazan sanatçı Mevlânâ, fablın alındığı eser ise Mesnevî'dir. Harnâme de bir mesnevidir ama Şeyhî'nindir ve Türkçe yazılmıştır.
Kolay
15Edebiyat öğretmeni “Kahramanları çoğunlukla hayvanlardan seçilen, sonunda ders verme amacı güden, genellikle manzum hikâye” tanımını yapıyor ve bu türe Türkçede “öykünce” de denildiğini ekliyor. Öğretmenin tanımladığı tür aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Destan
- B) Masal
- C) Fabl
- D) Halk hikâyesi
- E) Roman
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Fabl
Hayvan kahramanlı, ders vermeyi amaçlayan, genellikle manzum hikâyeye fabl ya da öykünce denir. Masalda da hayvanlar bulunabilir, ancak masal ders vermeyi esas amaç edinmez ve genellikle düzyazıdır.
Kolay
16Fablda av hayvanları, aslanın her gün ormanda avlanıp kendilerini korkutmasına son vermek için onunla bir anlaşma yapar. Av hayvanlarının aslanla yaptığı anlaşmaya göre aşağıdakilerden hangisi gerçekleşecektir?
- A) Her gün içlerinden biri aslana gönderilecektir.
- B) Hayvanlar aslana her gün meyve getirecektir.
- C) Aslan yalnız geceleri avlanacaktır.
- D) Tavşan ormanın yeni yöneticisi olacaktır.
- E) Aslan ormandan tamamen ayrılacaktır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Her gün içlerinden biri aslana gönderilecektir.
Hayvanlar, aslanın avlanmaya çıkmaması karşılığında her gün içlerinden birini ona göndermeye karar verir. Aslanın ormandan ayrılması anlaşmada yer almaz; aslan yalnız avlanmaya çıkmamayı kabul eder.
Kolay
17Aslan ve Av Hayvanları fablının söz varlığı çalışmasında “mühlet” kelimesinin anlamı “bir işin yapılması veya bir borcun ödenmesi için tanınan süre” olarak verilmiştir. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “mühlet” kelimesi bu anlama uygun kullanılmıştır?
- A) Ödevini bitiremeyen Ali, öğretmeninden iki gün mühlet istedi.
- B) Yaşlı adam, komşusunun yaptığı mühleti hiç unutmadı.
- C) Dolu yağışı, köydeki bağlara büyük mühlet verdi.
- D) Güreşçinin iri mühleti rakiplerini korkutuyordu.
- E) Köylüler işe kimin başlayacağını mühlet çekerek belirledi.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Ödevini bitiremeyen Ali, öğretmeninden iki gün mühlet istedi.
“Mühlet”, bir işin yapılması için tanınan süredir; ödevini bitirmek için iki gün isteyen öğrencinin cümlesi bu anlama uyar. Öteki cümlelerde kelime yanlış yerde kullanılmıştır: Komşunun yaptığı şey “iyilik, lütuf”, dolunun verdiği “ziyan”, güreşçinin iri olan yanı “cüsse”, çekilen şey ise “kura”dır.
Kolay
18Dinleme öncesi kontrol listesindeki ölçütlerden biri şudur: “Dinleyeceği/izleyeceği metnin türünü göz önünde bulundurarak metne yönelik sorular oluşturdu.” Bir fabl dinleyeceğini öğrenen Yiğit bu ölçütü karşılamak istiyor. Yiğit'in dinlemeden önce hazırlaması gereken soru aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Videonun süresi bir ders saatini aşacak mı?
- B) Seslendirmeyi hangi sanatçı yapmış olabilir?
- C) Hayvanlar hangi insan huylarını temsil edecek?
- D) Notlarımı deftere mi, tablete mi yazmalıyım?
- E) Bu metni sınıfta daha önce kimler dinledi?
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Hayvanlar hangi insan huylarını temsil edecek?
Fabl, kahramanları çoğunlukla hayvan olan ve sonunda ders veren bir türdür; hayvanlar insan özelliklerini temsil eder. Türü göz önünde bulunduran bir dinleyici bu temsile ve verilecek derse yönelik soru hazırlar. Videonun süresi, seslendiren kişi, not alma aracı ve metni daha önce dinleyenler metnin türüyle ilgili değildir.
Orta
19Dinlenen bir fablda kurnaz tilki, ormandaki yarışa katılmak istemeyen kaplumbağayı ikna etmeye çalışır. Öğretmen, öğrencilerden tilkinin ağzından çıkabilecek cümleleri işlevlerine göre sınıflandırmalarını istiyor. Aşağıdaki cümlelerden hangisi karşıdakini ikna etmeye yöneliktir?
- A) Aslan, ormanın en güçlü ve en korkulan hayvanıdır.
- B) Gel, yarışa katıl; kazanırsan bütün orman seni alkışlar.
- C) Evet, haklısın; hemen birlikte yola çıkalım.
- D) Yarış, yarın sabah gölün kıyısında başlayacak.
- E) Dün akşam ormana yoğun bir yağmur yağdı.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Gel, yarışa katıl; kazanırsan bütün orman seni alkışlar.
Konuşan, karşısındakini yarışa katılmaya yöneltmek için ona bir kazanç vaat ediyor; bu ikna etmeye yönelik bir cümledir. Yarışın yerini ve zamanını bildiren cümle de yarışla ilgilidir; ancak yalnızca bilgi verir, dinleyiciyi bir davranışa yöneltmez.
Orta
20Dinleme etkinliğinde şu fabl okunuyor: "Kuraklık vuran ormanda tek su birikintisinin başını tutan ayı, su içmek isteyen hayvanlardan karşılığında yiyecek istiyordu. Bir gün küçük bir sincap ormanın öbür ucunda yeni bir kaynak buldu ve herkese haber verdi. O günden sonra ayının başında bekleyen kimse kalmadı." Bu fablda ayı hangi insan tipini temsil eder?
- A) Bilgisini herkesle paylaşan yardımseveri
- B) Zayıflara kol kanat geren koruyucuyu
- C) Herkese eşit davranan adaletli yöneticiyi
- D) Haksızlığa karşı sesini yükselten cesuru
- E) Gücünü kendi çıkarı için kullanan fırsatçıyı
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Gücünü kendi çıkarı için kullanan fırsatçıyı
Ayı, herkesin ihtiyaç duyduğu suyu kendi çıkarına kullanır; bu davranış fırsatçı insan tipini temsil eder. Bilgisini herkesle paylaşan yardımsever tip fablda vardır; ancak bu özellik ayıya değil, yeni kaynağı herkese duyuran sincaba aittir.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.