10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · Dünden Bugüne
Edebiyat Atölyesi – Konuşma: Türk Destanlarıyla İlgili Bir Sunum Yapma
- destan
- sunum
- Türk destanları
- düşünceyi geliştirme yolları
- beden dili
- görsel öge
- konuşma planı
Türk destanlarıyla ilgili bir sunum nasıl hazırlanır?
Türk destanlarıyla ilgili bir sunum, bir destan seçilip giriş, gelişme ve sonuç bölümleri planlanarak, görsel ve işitsel ögelerle desteklenen bir konuşma yoluyla hazırlanır. İslamiyet öncesi başlıca Türk destanları Altay-Yakut Yaratılış Destanı, Alp Er Tunga ve Şu gibi Saka destanları, Oğuz Kağan ve Attila gibi Hun destanları, Bozkurt ve Ergenekon gibi Göktürk destanları ile Türeyiş ve Göç gibi Uygur destanlarıdır. İslamiyet sonrası destanlar arasında Satuk Buğra Han, Manas, Battal Gazi ve Köroğlu bulunur. Hazırlıkta konuşma stratejisi belirlenir, aşırı heyecan ya da teknik arıza gibi iletişim engellerine karşı önlem alınır. Planlamada ana düşünce, iletiler ve destanlar arası karşılaştırmalar belirlenir; görsellerin amaca uygun seçilmesi sunumun etkisini artırır. Sunumda tanımlama, açıklama ve benzetme gibi düşünceyi geliştirme yolları kullanılır. Bağdaşıklık ve bağlaşıklık birlikte sağlanmalı, cümleler arası geçişler bağlayıcı ifadelerle kurulmalıdır.
Edebiyat Atölyesi – Konuşma: Türk Destanlarıyla İlgili Bir Sunum Yapma: konu anlatımı ve özeti
Bu atölyede okuduğun ya da araştırdığın bir Türk destanını tanıtan, görsel ve işitsel ögelerle desteklenmiş bir sunum hazırlarsın. Destanlar milletin ortak hafızasıdır; onları tanıtmak kültürel mirasa sahip çıkmaktır.
- İslamiyet öncesi başlıca Türk destanları: Altay-Yakut Yaratılış Destanı, Saka destanları (Alp Er Tunga, Şu), Hun destanları (Oğuz Kağan, Attila), Göktürk destanları (Bozkurt, Ergenekon), Uygur destanları (Türeyiş, Göç).
- İslamiyet sonrası destanlar: Satuk Buğra Han, Manas, Cengiz Han, Edige, Battal Gazi, Danişmend Gazi, Sarı Saltuk ve Köroğlu destanları.
- Hazırlık aşamasında destanı seçer, konuşma türünü ve stratejini belirler, aşırı heyecan ya da teknik arıza gibi iletişim engellerine karşı önlem alırsın.
- Planlama aşamasında giriş, gelişme ve sonuç bölümlerini tasarlar; ana düşünceyi, iletileri ve farklı destanlar arasındaki karşılaştırmaları belirlersin. Görselleri amaca uygun seçmek sunumun etkisini artırır.
- Sunumda dikkat çekici bir girişle başlanır; tanımlama, açıklama, benzetme gibi düşünceyi geliştirme yolları ve uygun alıntılar kullanılır. Destanlar yapı, ileti ve millî unsurlar bakımından sınıflandırılır.
- Değerlendirmede öz ve akran değerlendirme formlarıyla güçlü ve zayıf yönler belirlenir; özgün bir konuşmacı kimliği için yeni hedefler konur.
Unutma: Sunumda bağdaşıklık (dil bilgisi bağlantıları) ve bağlaşıklık (anlam bütünlüğü) birlikte sağlanmalıdır; cümleler arasındaki geçişleri bağlayıcı ifadelerle kur.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Destan sunumunu, dinleyiciyi bir zaman yolculuğuna çıkarmak gibi düşünebilirsin.
- Destanı yerleştir: Seçtiğin destanın hangi Türk topluluğuna ve hangi döneme (İslamiyet öncesi ya da sonrası) ait olduğunu belirt.
- Özünü anlat: Olayı üç-dört cümlede özetle; ayrıntıya boğulma.
- Anlamını göster: Destanın öne çıkardığı değeri (bağımsızlık, dayanışma, kahramanlık) bir örnek sahneyle açıkla.
- Görseli seç: Her slaytta tek bir fikir olsun; görsel anlattığını desteklemeli, süs olmamalı.
Günlük hayattan: İzlediğin bir filmi arkadaşına anlatırken bütün sahneleri değil, en etkili anları anlatırsın. Destan sunumunda da dinleyiciyi en etkili sahnelerle yakalarsın.
Sık yapılan hata: Slayta söyleyeceğin her şeyi yazıp okumak. Doğrusu: Slaytta kısa maddeler olur, açıklamayı sen sözlü yaparsın. Dinleyici aynı anda hem uzun bir yazıyı okuyup hem seni dinleyemez.
Derinleş
Destanlar bugün dizilerde, bilgisayar oyunlarında ve çizgi romanlarda yeniden yorumlanıyor. Seçtiğin destanın günümüzdeki bir uyarlamasını bul ya da bir uyarlama tasarla. Uyarlamada hangi ögeler korunmalı, hangileri değiştirilebilir? Daha eğlenceli olsun diye tarihî ve kültürel ögeleri çarpıtmanın olası sonuçlarını tartış ve bir yapımcıya sunacağın üç maddelik bir uyarlama ilkeleri listesi hazırla.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
TDE3.1Dede Korkut hikâyelerinden birini canlandırdığı konuşma sürecini yönetebilme
TDE3.2Dede Korkut hikâyelerinden birini canlandırdığı konuşmasına uygun içerik oluşturabilme
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Bir sunumda Karahanlı hükümdarı Satuk Buğra Han'ın Müslüman oluşu ve bu inancı halkı arasında yaymak için verdiği mücadeleler destan havasında anlatılıyor. Sunumu dinleyen bir öğrenci, kendi hazırlayacağı tabloda bu destanı dönemine göre doğru sütuna yazmak istiyor. Öğrenci bu destanı hangi sütuna yazmalıdır?
- A) İslamiyet öncesi dönem destanları
- B) Tanzimat Dönemi yapma destanları
- C) Cumhuriyet Dönemi yapma destanları
- D) Millî Edebiyat Dönemi destanları
- E) İslamiyet sonrası dönem destanları
Cevabı göster
Doğru cevap: E) İslamiyet sonrası dönem destanları
Satuk Buğra Han Destanı, Türklerin İslamiyet'i kabulünden sonra oluşmuş ve kahramanlığı dinî değerlerle birleştiren bir destandır. İslamiyet öncesi sütunu Karahanlıların eski bir Türk devleti olmasıyla çekici görünebilir; ancak destanın konusu bizzat Müslüman oluş ve İslamiyet'in yayılmasıdır.
Kolay
2Bir sunumda, İranlıların Afrasiyab adıyla andığı bir Türk hükümdarından söz ediliyor. Sunumu yapan öğrenci, bu hükümdarın ölümü üzerine yakılmış sagudan dörtlüklerin Kaşgarlı Mahmud'un Dîvânu Lugâti't-Türk'ünde yer aldığını belirtiyor. Sunumda söz edilen destan hangi Türk topluluğuna aittir?
- A) Hunlar
- B) Göktürkler
- C) Sakalar
- D) Uygurlar
- E) Kırgızlar
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sakalar
İranlıların Afrasiyab dediği hükümdar Alp Er Tunga'dır ve Alp Er Tunga Destanı Saka Türklerine aittir; ölümü üzerine yakılan sagudan parçalar Dîvânu Lugâti't-Türk'te bulunur. Hunlar da İslamiyet öncesinin büyük topluluklarındandır; ancak onlara ait destan Oğuz Kağan Destanı'dır.
Kolay
3Zeynep, destanlar sunumu için bir zaman çizelgesi hazırlıyor. Çizelgeye eklediği bir destanda dağlarla çevrili bir vadiye sığınan atalar, yüzyıllar sonra çoğalınca dışarı çıkmak ister. Bir demirci, dağdaki demir damarını eriterek yol açmayı önerir; bozkurt da onlara yol gösterir. Zeynep bu destanı çizelgede hangi Türk topluluğunun destanları arasına yerleştirmelidir?
- A) Sakalar
- B) Hunlar
- C) Uygurlar
- D) Göktürkler
- E) Kırgızlar
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Göktürkler
Demir dağın eritilip bozkurdun kılavuzluğunda vadiden çıkılması Ergenekon Destanı'nın konusudur ve bu destan Göktürklere aittir. Uygurların Türeyiş Destanı'nda da kurt vardır; ancak orada kurt yol gösteren değil, soyun atası olan varlıktır.
Kolay
4Ceren, destanlar konulu sunumunun ortasında projektör aniden kapanınca hazırladığı görselleri gösteremiyor. Bu sırada okulun önünden geçen bir iş makinesinin gürültüsü yüzünden arka sıradakiler onu duyamıyor; Ceren de heyecanlanıp cümlelerini karıştırıyor. Ceren'in sunumunda yaşananlar en doğrudan hangi kavramla açıklanır?
- A) Düşünceyi geliştirme yolu
- B) Ana düşünce
- C) Bağlaşıklık
- D) İletişim engeli
- E) Hedef kitle
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İletişim engeli
Teknik arıza, gürültü ve aşırı heyecan, iletinin dinleyiciye doğru ulaşmasını zorlaştıran iletişim engelleridir. Hedef kitle kavramı da dinleyicilerle ilgilidir; ancak sunumun kime yönelik olduğunu anlatır, iletinin ulaşmasını engelleyen durumları değil.
Kolay
5Selin, destanlarla ilgili hazırladığı kartlara İslamiyet'in kabulünden önceki destanları yazıyor. Kartlardan birinde yaratılışın anlatıldığı ve Altay-Yakut Türklerine ait olan bir destan bulunuyor. Bu kartta yazan destan hangisidir?
- A) Şu Destanı
- B) Cengiz Han Destanı
- C) Köroğlu Destanı
- D) Yaratılış Destanı
- E) Göç Destanı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yaratılış Destanı
Altay-Yakut Türklerine ait olan ve İslamiyet öncesine uzanan destan Yaratılış Destanı'dır. Köroğlu ise İslamiyet sonrasına aittir.
Kolay
6Bir sınıf panosunda İslamiyet'in kabulünden sonraki Türk destanları ait oldukları topluluklarla birlikte listelenmiştir. Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?
- A) Alp Er Tunga – Selçuklu
- B) Ergenekon – Karahanlı
- C) Edige – Uygur
- D) Manas – Kazak-Kırgız
- E) Türeyiş – Tatar-Kırım
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Manas – Kazak-Kırgız
Manas Destanı Kazak-Kırgız Türklerine aittir. Edige ise Tatar-Kırım destanıdır; Uygurlarla eşleştirilmesi yanlıştır.
Kolay
7Bir sunumda “Bu destan Hun Türklerine aittir ve kahramanı olağanüstü özelliklerle doğup yurdunu oğulları arasında paylaştıran bir kağandır.” deniyor. Sözü edilen destan hangisidir?
- A) Alp Er Tunga Destanı
- B) Oğuz Kağan Destanı
- C) Türeyiş Destanı
- D) Battal Gazi Destanı
- E) Manas Destanı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Oğuz Kağan Destanı
Hun destanları arasında yer alan ve yurdun oğullar arasında paylaştırılmasını anlatan destan Oğuz Kağan Destanı'dır. Manas ise Kazak-Kırgız Türklerine aittir.
Kolay
8Öz değerlendirme formunda şu ölçüt yer alıyor: “Konuşurken gereksiz ses ve kelimeler kullanmaktan kaçındım.” Aşağıdaki davranışlardan hangisi bu ölçütü karşılamadığını gösterir?
- A) Görselleri konuşmayla eş zamanlı göstermek
- B) Cümle aralarında sık sık “ııı”, “yani”, “şey” demek
- C) Konuşmayı ayrılan sürede bitirmek
- D) Önemli sözcükleri vurgulayarak söylemek
- E) Dinleyicilerle göz teması kurmak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Cümle aralarında sık sık “ııı”, “yani”, “şey” demek
Cümle aralarında “ııı”, “yani”, “şey” gibi dolgu sözcükleri kullanmak gereksiz ses ve kelime kullanımıdır. Vurgu yapmak ise ayrı bir ölçüt olan vurgu ve tonlamayla ilgilidir.
Kolay
9Selçuklu, Beylikler ve Osmanlı dönemlerine ait destanlar bir sunum slaytında gösterilecektir. Aşağıdakilerden hangisi bu slayta yazılmamalıdır?
- A) Danişmend Gazi Destanı
- B) Sarı Saltuk Destanı
- C) Köroğlu Destanı
- D) Battal Gazi Destanı
- E) Bozkurt Destanı
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Bozkurt Destanı
Bozkurt Destanı İslamiyet öncesi Göktürk destanlarındandır. Battal Gazi, Danişmend Gazi, Sarı Saltuk ve Köroğlu ise Selçuklu, Beylikler ve Osmanlı dönemine aittir.
Kolay
10Ahmet, Türk destanları sunumu için bir tablo hazırlıyor. Tabloda “Saka destanları” başlığının altına iki destan yazması gerekiyor. Ahmet'in bu başlığın altına yazması gereken destanlar hangileridir?
- A) Manas ve Edige
- B) Bozkurt ve Ergenekon
- C) Alp Er Tunga ve Şu
- D) Oğuz Kağan ve Attila
- E) Türeyiş ve Göç
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Alp Er Tunga ve Şu
Saka destanları Alp Er Tunga ve Şu destanlarıdır. Bozkurt ve Ergenekon ise Göktürklere aittir.
Kolay
11Zeynep, sunum hazırlığında şu sorunu düşünüyor: “Ya sunum sırasında çok heyecanlanır ve söyleyeceklerimi unutursam?” Bunun için konuşmasını birkaç kez ailesinin önünde prova ediyor. Zeynep'in bu davranışı hangi amaca yöneliktir?
- A) Sunumu görsellerle zenginleştirmek
- B) Destanları sınıflandırmak
- C) Akran değerlendirmesi yapmak
- D) Konuşmanın konusunu belirlemek
- E) İletişim engellerine karşı önlem almak
Cevabı göster
Doğru cevap: E) İletişim engellerine karşı önlem almak
Aşırı heyecan bir iletişim engelidir; prova yapmak bu engele karşı alınan bir önlemdir. Akran değerlendirmesi sunumdan sonra yapılır.
Kolay
12Kerem, Türk destanları sunumunda “Bir kere görmek, bin kere işitmekten önemlidir.” sözünü kendi çalışmasına uygulamak istiyor. Kerem'in bu sözden çıkarması gereken sonuç aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Anlatımını amaca uygun görsellerle desteklemelidir.
- B) Sunumun süresini olabildiğince uzatmalıdır.
- C) Sunumunu yalnız sesli okuma ile yapmalıdır.
- D) Dinleyicilere hiç soru sormamalıdır.
- E) Görsel kullanmaktan kaçınmalıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Anlatımını amaca uygun görsellerle desteklemelidir.
Söz, görülen şeyin işitilenden daha akılda kalıcı olduğunu anlatır; bu da sunumda amaca uygun görsellerin kullanılması gerektiğini gösterir. Görsel kullanmaktan kaçınmak sözün iletisine ters düşer.
Kolay
13Bir öğrenci, sunumunda Satuk Buğra Han, Manas ve Köroğlu destanlarını bir arada anıyor. Bu destanları bir araya getiren ortak özellik aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İslamiyet'in kabulünden sonraki döneme ait olmaları
- B) Göktürklere ait olmaları
- C) Altay-Yakut Türklerine ait olmaları
- D) Yapma destan olmaları
- E) İslamiyet öncesi döneme ait olmaları
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İslamiyet'in kabulünden sonraki döneme ait olmaları
Satuk Buğra Han, Manas ve Köroğlu, İslamiyet'in kabulünden sonraki doğal Türk destanları arasında yer alır. İslamiyet öncesi döneme ait olduklarını söylemek sınıflandırmayla çelişir.
Kolay
14Öğretmen, Türk destanları sunumunun dört aşamadan oluştuğunu söylüyor: hazırlık, planlama, sunum ve değerlendirme. Ardından şu yönergeyi okuyor: “Okuyacağınız, inceleyeceğiniz bir Türk destanı belirleyiniz.” Bu yönerge hangi aşamaya aittir?
- A) Planlama
- B) Hazırlık
- C) Geri bildirim
- D) Değerlendirme
- E) Sunum
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Hazırlık
Konuşmaya konu olacak destanı seçmek hazırlık aşamasında yapılır. Planlama aşamasında ise giriş, gelişme ve sonuç bölümleri tasarlanır.
Kolay
15Sunum sonrasında Hakan'ın arkadaşları, onun çalışmasını bir form aracılığıyla değerlendiriyor; formda “Bu çalışmanın en iyi yönü” ve “Geliştirilmesi gereken üç yönü” gibi bölümler bulunuyor. Arkadaşlarının doldurduğu bu form hangisidir?
- A) Kontrol listesi
- B) Öz değerlendirme formu
- C) Konuşma metni
- D) Akran değerlendirme formu
- E) Plan taslağı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Akran değerlendirme formu
Sunumu yapan kişinin arkadaşları tarafından doldurulan form akran değerlendirme formudur. Öz değerlendirme formunu ise konuşmacı kendi performansı için doldurur.
Kolay
16Merve, sunumu sırasında “Destan, tarihin bilinmeyen dönemlerinde yaşanmış, milletleri derinden etkileyen olayları anlatan manzum eserdir.” cümlesini kuruyor. Merve bu cümlede düşünceyi geliştirme yollarından hangisini kullanmıştır?
- A) Örneklendirme
- B) Benzetme
- C) Tanımlama
- D) Sayısal verilerden yararlanma
- E) Karşılaştırma
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Tanımlama
Cümlede destanın ne olduğu belirtilerek bir tanım yapılmıştır. Karşılaştırma için en az iki varlığın benzer ya da farklı yönleri ortaya konmalıdır.
Kolay
17Deniz, sunum slaytında İslamiyet'in kabulünden önceki Türk destanlarını ait oldukları topluluklara göre gruplandırıyor. “Hun destanları” başlığının altına Oğuz Kağan Destanı'nı yazdıktan sonra aynı başlığa bir destan daha eklemesi gerekiyor. Deniz bu başlığın altına aşağıdaki destanlardan hangisini eklemelidir?
- A) Attila Destanı
- B) Şu Destanı
- C) Göç Destanı
- D) Bozkurt Destanı
- E) Manas Destanı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Attila Destanı
Hun destanları Oğuz Kağan Destanı ile Attila Destanı'dır. Şu Destanı Saka, Göç Destanı Uygur, Bozkurt Destanı Göktürk destanıdır. Manas Destanı ise İslamiyet'in kabulünden sonraki döneme ait bir Kırgız destanıdır.
Kolay
18Sunum yapacağı gün Elçin sınıfa erken geliyor. Perdeleri kapatıp yansıtılan görüntünün arka sıralardan okunup okunmadığına bakıyor, sıraları konuşmacıyı görecek biçimde düzenliyor ve dışarıdan gelen gürültüyü kesmek için pencereyi kapatıyor. Elçin'in bu hazırlıkları aşağıdaki amaçlardan hangisine yöneliktir?
- A) Konuşmanın ana düşüncesini ve iletilerini belirlemek
- B) Hedef kitleye uygun bir dil ve üslup seçmek
- C) Düşünceyi geliştirme yollarını çeşitlendirmek
- D) Konuşma için çevreyi ve şartları uygun kılmak
- E) Sunumun ardından akran değerlendirmesi almak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Konuşma için çevreyi ve şartları uygun kılmak
Etkili bir konuşma için hazırlık aşamasında çevre ve şartlar bakımından uygun bir ortam hazırlanır. Elçin'in ışığı, görüntünün okunurluğunu, oturma düzenini ve gürültüyü denetlemesi bu amaca yöneliktir. Ana düşünceyi belirleme, dil seçimi ve düşünceyi geliştirme yolları konuşmanın içeriğiyle; akran değerlendirmesi ise sunum sonrasıyla ilgilidir.
Orta
19Deniz, sunumunda Ergenekon ve Türeyiş destanlarında kurdun üstlendiği rolü yan yana koyuyor: Birinde kurt yol gösteren bir kılavuz, ötekinde soyun atasıdır. Ardından iki rol arasındaki benzer ve farklı yönleri dinleyicilere tek tek anlatıyor. Deniz'in bu bölümde kullandığı düşünceyi geliştirme yolu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Karşılaştırma
- B) Tanımlama
- C) Tanık gösterme
- D) Sayısal verilerden yararlanma
- E) Örneklendirme
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Karşılaştırma
İki destandaki kurt motifinin benzer ve farklı yönlerini ortaya koymak karşılaştırmadır. Örneklendirme de çekici görünebilir, çünkü iki destan anılmıştır; ancak Deniz bir düşünceyi örneklerle desteklemiyor, iki ögeyi birbiriyle kıyaslıyor.
Orta
20Emre, Ergenekon Destanı'nı tanıtacağı beş dakikalık sunumu için yalnızca bir görsel kullanabilecek. Görselin, destanın en bilinen olayını dinleyicinin zihninde canlandırmasını ve anlattıklarını desteklemesini istiyor. Emre'nin seçmesi gereken görsel aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Divan şiirine ait süslemeli bir gazel sayfası
- B) Bir halk hikâyesindeki iki sevgiliyi gösteren minyatür
- C) Gece ışıklarıyla aydınlanan modern bir şehir fotoğrafı
- D) Demirden bir dağın eritilerek yol açılmasını gösteren çizim
- E) Bir ordunun gemilerle denize açılışını gösteren tablo
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Demirden bir dağın eritilerek yol açılmasını gösteren çizim
Ergenekon Destanı'nın en bilinen olayı, demir dağın eritilerek atalara yol açılmasıdır; bu olayı gösteren görsel sunumun içeriğini doğrudan destekler. Ordu tablosu destan havası taşıdığı için çekici görünebilir; ancak Ergenekon'da denize açılma yoktur, görsel içerikle uyuşmaz.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.