10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · Dünden Bugüne

Edebiyat Atölyesi – Yazma: Bir Fabl Yazma

fabl
öğüt
serim
düğüm
çözüm
kişileştirme
La Fontaine

Fabl nasıl yazılır?

Fabl, bir tema ve ileti belirlenip bu iletiyi temsil edecek hayvan kahramanlar seçilerek serim, düğüm, çözüm ve öğüt planına göre yazılır. Fabl, hayvan kahramanlar aracılığıyla insan davranışlarını anlatan ve okura öğüt veren kısa bir anlatıdır; adalet, dostluk ya da kanaat gibi temalar işlenebilir. Yazmadan önce amaç, hedef kitle ve yöntem belirlenir; yazım kurallarında zorlanma gibi engellere karşı yazım kılavuzu kullanmak gibi stratejiler geliştirilir. Hayvanlar, temsil edecekleri insan özelliklerine göre seçilir. La Fontaine’in Horozla Tilki ve Tencereyle Çömlek gibi fablları kişileştirme, diyalog ve öğütle biten yapı için örnek alınabilir. Anlatım atasözü ve deyimlerle zenginleştirilir, dikkat çekici bir başlık ve etkileyici bir giriş kullanılır. Öğüt bölümünde ileti açık ya da örtük verilir ve olumlu değerler öne çıkarılır. Metin yazım ve noktalama bakımından denetlenir. Olaylar dersi zaten gösteriyorsa sonda uzun bir nasihate gerek yoktur.

Edebiyat Atölyesi – Yazma: Bir Fabl Yazma: konu anlatımı ve özeti

Bu atölyede seçtiğin bir tema (adalet, dostluk, kanaat gibi) etrafında kendi fablını yazarsın. Fabl, hayvan kahramanlar aracılığıyla insan davranışlarını anlatan ve okura bir öğüt veren kısa bir anlatıdır.

Yazmadan önce amacını, hedef kitleni ve yöntemini belirler; karşılaşabileceğin fiziksel, duygusal ya da bilişsel engellere karşı stratejiler geliştirirsin (örneğin yazım kurallarında zorlanıyorsan yazım kılavuzunu kullanmak).
Fablın teması ve vermek istediğin ileti önceden kararlaştırılır; hayvan kahramanlar, temsil edecekleri insan özelliklerine göre seçilir.
Fabl planı dört bölümden oluşur: serim, düğüm, çözüm ve öğüt. Öğüt bölümünde ileti açık ya da örtük biçimde verilir ve olumlu değerler öne çıkarılır.
La Fontaine'in fabllarını (Horozla Tilki, Tencereyle Çömlek gibi) inceleyerek kişileştirme, diyalog ve öğütle biten yapıyı örnek alabilirsin.
Anlatımı atasözü ve deyimlerle zenginleştirir, dikkat çekici bir başlık ve etkileyici bir giriş kullanırsın; dil konuya ve hedef kitleye uygun olmalıdır.
Metin yazım, noktalama ve bağdaşıklık bakımından kontrol edilir; öz ve akran değerlendirme formlarıyla gözden geçirilip panoda ya da güvenilir dijital ortamlarda paylaşılır.

Unutma: Fablda iletiyi hikâyenin içine yerleştir; olaylar dersi zaten gösteriyorsa sonda uzun bir nasihat yazmana gerek yoktur.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Fabl yazmaya iletiden başla, hayvanları sonra seç.

İletiyi yaz: Okura ne düşündürmek istiyorsun? Örneğin "Acele işe şeytan karışır."
Hayvanları seç: İletiye uygun insan özelliklerini temsil eden hayvanlar bul: aceleci bir sincap ile sabırlı bir kaplumbağa gibi.
Planı kur: serim (kahramanları tanıt), düğüm (çatışma), çözüm (sonuç) ve öğüt.
Konuştur: Hayvanları diyalogla konuşturmak anlatımı canlandırır.

Günlük hayattan: Bir arkadaşına doğrudan "Çok acelecisin" demek onu kırabilir. Aynı şeyi aceleci bir sincabın başına gelenleri anlatarak söylersen daha kolay dinler. Fabl da eleştiriyi dolaylı yoldan yapar.

Sık yapılan hata: "Hayvan kahramanlar rastgele seçilebilir." Doğrusu: Hayvanın okurdaki çağrışımı temsil ettiği özelliğe uymalıdır; sabrı anlatmak için tavşan değil kaplumbağa seçmek iletiyi güçlendirir.

Derinleş

Fabllarda hayvanlara yüklenen özellikler kültürden kültüre değişebilir; örneğin baykuş bazı kültürlerde bilgelik, bazılarında uğursuzluk simgesi sayılır. Fablında kullanacağın hayvanın farklı kültürlerdeki çağrışımlarını araştır. Bu çağrışımlar hayvanlarla ilgili ön yargılar doğurabilir mi? Zararsız bir canlıyı sürekli kötü karakter yapmanın doğa korumaya olası etkisini tartış ve fablında buna dikkat eden bir tercih yap.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

TDE4.2Dinleme/izlemede incelediği hikâyeyi şiire dönüştürerek oluşturduğu yazısında içerik oluşturabilme
TDE4.3Dinleme/izlemede incelediği hikâyeyi şiire dönüştürerek oluşturduğu yazısında kural uygulayabilme

Bu konuda neler var?

Tema Sonu Değerlendirme

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Fablını yazarken Elif, "herkez mi, herkes mi?", "birşey mi, bir şey mi?" ve "yalnış mı, yanlış mı?" gibi sorularda kararsız kalıyor. Metnini teslim etmeden önce bu tür sorunları kendi başına çözmek istiyor. Elif'in bu sorunları çözmek için başvurması gereken en uygun kaynak aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Antoloji
- B) Yazım kılavuzu
- C) Atlas
- D) Ansiklopedi
- E) Deyimler sözlüğü
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yazım kılavuzu
Kelimelerin doğru yazılışı ve bitişik ya da ayrı yazılıp yazılmayacağı yazım kılavuzundan öğrenilir. Ansiklopedi de bir başvuru kaynağıdır; ancak kavramlar ve konular hakkında bilgi verir, kelimelerin yazımını göstermek için hazırlanmamıştır.
Kolay
2Fablının son hâlini tamamlayan Kaan, metni teslim etmeden önce bir kontrol listesi hazırlıyor. Listeye, metnin dil ve anlatım bakımından gözden geçirilmesini sağlayacak üç ölçüt yazması gerekiyor. Kaan'ın listesine yazması en uygun ölçütler aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ölçü, kafiye ve redif
- B) Dekor, kostüm ve ışık
- C) Yazım, noktalama ve bağdaşıklık
- D) Tablo, grafik ve dipnot
- E) Kaynakça, özet ve dizin
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yazım, noktalama ve bağdaşıklık
Düzyazı bir fabl dil ve anlatım bakımından yazım, noktalama ve cümlelerin birbirine bağlanması (bağdaşıklık) açısından denetlenir. Ölçü, kafiye ve redif de metin denetiminde kullanılan ölçütlerdir; ancak şiire özgüdür, düzyazıyla yazılan bir fablın ölçütleri değildir.
Kolay
3Nehir, "kurnazlığın sonunda sahibine zarar vermesi" temalı bir fabl yazacak. Taslağında kurnaz kahraman olarak bir koyun, saf kahraman olarak da bir tilki seçmiştir. Öğretmeni, bu seçimin okuru şaşırtabileceğini ve iletinin anlaşılmasını zorlaştırabileceğini söylüyor. Öğretmenin uyarısı, fabl yazarken kahraman seçiminde dikkat edilmesi gereken hangi ilkeye dayanır?
- A) Hayvanların adları kısa ve kolay söylenir olmalıdır.
- B) Kahramanlar yazarın en sevdiği hayvanlardan seçilmelidir.
- C) Hayvanlar, temsil edecekleri insan özelliklerine uygun seçilmelidir.
- D) Hayvanlar aynı kıtada yaşayan türlerden seçilmelidir.
- E) Fablda en çok iki hayvan kahramana yer verilmelidir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Hayvanlar, temsil edecekleri insan özelliklerine uygun seçilmelidir.
Fabl geleneğinde tilki kurnazlığı, koyun saflığı temsil eder; kahramanlar temsil edecekleri özelliklere göre seçilmezse ileti bulanıklaşır. Kahraman sayısıyla ilgili seçenek çekici görünebilir, çünkü taslakta iki hayvan vardır; ancak öğretmenin eleştirisi sayıya değil, rollerin hayvanlara yanlış dağıtılmasına yöneliktir.
Kolay
4İki öğrenci aynı olaya dayanan birer fabl yazmıştır. Ayşe'nin fablı "Demek ki birlikten kuvvet doğar." cümlesiyle bitiyor. Kerem'in fablı ise karıncaların el ele verip kocaman bir ekmek kırıntısını yuvaya taşımasıyla, hiçbir yorum yapılmadan sona eriyor. Bu iki fablın sonuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) İleti, Kerem'in fablında açık, Ayşe'nin fablında örtük verilmiştir.
- B) İleti, Ayşe'nin fablında açık, Kerem'in fablında örtük verilmiştir.
- C) İki fablda da ileti açıkça söylenmiştir.
- D) Kerem'in fablında herhangi bir ileti bulunmamaktadır.
- E) İki fablda da ileti sayısal verilerle desteklenmiştir.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İleti, Ayşe'nin fablında açık, Kerem'in fablında örtük verilmiştir.
Ayşe iletiyi bir cümleyle doğrudan söylemiş, Kerem ise aynı düşünceyi olayın kendisiyle sezdirmiştir; fablda ileti açık ya da örtük verilebilir. Kerem'in fablında ileti olmadığını düşünmek yanlıştır; birlikte çalışan karıncaların başarısı iletiyi taşır.
Kolay
5Zeynep, fablında büyük harflerin kullanımında zorlanacağını düşünüyor. Bu engeli aşmak için bir strateji belirlemesi gerekiyor. Zeynep'in seçmesi gereken en uygun strateji aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Fablda hiç özel ad kullanmamak
- B) Fablı daha kısa yazmak
- C) Yazım kılavuzundan yararlanmak
- D) Fablı yalnız sözlü anlatmak
- E) Başlığı sonradan belirlemek
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yazım kılavuzundan yararlanmak
Büyük harf kullanımı yazım kuralıdır; bu engeli aşmanın en uygun yolu yazım kılavuzundan yararlanmaktır. Hiç özel ad kullanmamak sorunu çözmez, yalnız ondan kaçar.
Kolay
6Defne, yazacağı fablın planını hazırlıyor. Planında kahramanların ve yerin tanıtıldığı bölümden sonra olayların karmaşıklaştığı bölüm, ardından sorunun sonuçlandığı bölüm ve en sonda okura verilecek ders yer alıyor. Defne'nin planındaki son bölümün adı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Serim
- B) Düğüm
- C) Öğüt
- D) Giriş
- E) Çözüm
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Öğüt
Fabl planı serim, düğüm, çözüm ve öğüt bölümlerinden oluşur; okura dersin verildiği son bölüm öğüttür. Çözüm ise sorunun sonuçlandığı bölümdür ve öğütten önce gelir.
Kolay
7Yazma sürecinde karşılaşılabilecek engeller fiziksel, duygusal ve bilişsel olarak gruplandırılmıştır. Can, fablını yazarken sınıfın çok gürültülü olması nedeniyle dikkatini toplayamıyor. Can'ın karşılaştığı engel hangi gruba girer?
- A) Dil bilgisel
- B) Duygusal
- C) Bilişsel
- D) Fiziksel
- E) Sosyal
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Fiziksel
Gürültü, ortamdan kaynaklanan fiziksel bir engeldir. Duygusal engel ise kaygı, isteksizlik gibi kişinin iç dünyasıyla ilgilidir.
Kolay
8Bir öğrenci fablını yazarken “Tilki, saman altından su yürütüyordu.” cümlesini kullanıyor. Öğrencinin bu cümleyle fablına kattığı özellik aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tanım yapma
- B) Alıntı yapma
- C) Anlatımı deyimle zenginleştirme
- D) Sayısal veri kullanma
- E) Bilimsel terim kullanma
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Anlatımı deyimle zenginleştirme
“Saman altından su yürütmek” bir deyimdir; öğrenci anlatımını deyimle zenginleştirmiştir. Tanım yapma ise bir kavramın ne olduğunu açıklamaktır.
Kolay
9Haldun Taner'in “Yolculuğun Erdemleri” adlı yazısında şu cümle yer alıyor: “Dar sınırlarınızdan şöyle bir silkinip sıyrılın.” Yazara göre bu davranışın insana kazandıracağı değer aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kibir
- B) Yalnızlık
- C) Ün
- D) Zenginlik
- E) Tevazu
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Tevazu
Yazar, yolculuğa çıkan kişinin önemsiz sandığı şeyleri kimsenin umursamadığını görerek hizasını bulacağını ve tevazuya kavuşacağını söyler. Kibir ise yazarın yolculukla kurtulmayı önerdiği durumdur.
Kolay
10Bir öğrenci, fablı için tema ve ileti şeması hazırlıyor: Tema: Adalet İleti: …… Boşluğa yazılabilecek en uygun ileti aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Çalışmadan başarı gelmez.
- B) Sabırlı olan kazanır.
- C) Elimizdekiyle yetinmeliyiz.
- D) Her zaman adaletli olmalıyız.
- E) Dostlarımıza sadık kalmalıyız.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Her zaman adaletli olmalıyız.
Adalet temasına uygun ileti, adaletli olmayı öğütleyen yargıdır. Elimizdekiyle yetinmek ise kanaat temasının iletisidir.
Kolay
11Öğretmen, fabl yazan öğrencilere şu öneride bulunuyor: “Fablınızı tamamladıktan sonra sınıf panosunda ya da güvenilir dijital ortamlarda paylaşabilirsiniz.” Bu öneri fabl yazma sürecinin hangi aşamasıyla ilgilidir?
- A) Kahramanları seçme
- B) Yazılan metni okurlarla buluşturma
- C) Plan hazırlama
- D) Engelleri belirleme
- E) Temayı belirleme
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yazılan metni okurlarla buluşturma
Metni panoda ya da dijital ortamda paylaşmak, yazma sürecinin sonunda metni okurlarla buluşturmaktır. Tema belirleme ise yazmaya başlamadan önce yapılır.
Kolay
12Tencereyle Çömlek fablı şu dizelerle biter: “Yalnız eşitlerimizle yoldaş olalım; / Olmazsak çömleğe benzemekten korkalım.” Bu dizeler fabl planının hangi bölümüne aittir?
- A) Düğüm
- B) Başlık
- C) Giriş
- D) Serim
- E) Öğüt
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Öğüt
Okura doğrudan bir ders veren bu dizeler fablın öğüt bölümüdür. Serimde ise kahramanlar ve durum tanıtılır.
Kolay
13Tencereyle Çömlek fablında çömlek, tencerenin gezi teklifine “Çıkamam, kusura bakma; akıllıca bir iş değil benim için ocağın yanı başından ayrılmak.” diye cevap verir. Çömleğin bu cevabı vermesinin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kolay kırılabilir olması
- B) Ocakta yemeğinin pişmesi
- C) Gezmekten hoşlanmaması
- D) Tencereyi sevmemesi
- E) Yolu bilmemesi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kolay kırılabilir olması
Fablda çömleğin çok kolay kırıldığı, bir yeri taşa maşa çarpsa parçalanacağı belirtilir. Tencereyi sevmediği yorumu, çömleğin kibarca “kusura bakma” demesiyle uyuşmaz.
Kolay
14La Fontaine'in Horozla Tilki fablında tilki, ağaçtaki horoza “Savaşlara son verildi, barış oldu bütün dünyada.” der. Horoz ise karşıdan iki tazının geldiğini söyleyince tilki hemen kaçar. Bu fablda horozun temsil ettiği özellik aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tembellik
- B) Uyanıklık ve akıllılık
- C) Kibir
- D) Açgözlülük
- E) Saflık ve kolay kanma
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Uyanıklık ve akıllılık
Horoz tilkinin tuzağını fark eder ve onu kendi oyunuyla kaçırır; bu, uyanıklığı ve akıllılığı gösterir. Saflık ve kolay kanma ise horozun değil, tilkinin ondan beklediği özelliktir.
Kolay
15Fabl yazma görevinin değerlendirme aşamasında öğrenci önce kendi metnini bir formla değerlendiriyor, sonra arkadaşı da aynı metni başka bir formla değerlendiriyor. Öğrencinin kendi metnini değerlendirdiği form hangisidir?
- A) Gözlem formu
- B) Kontrol listesi
- C) Akran değerlendirme formu
- D) Tema şeması
- E) Öz değerlendirme formu
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Öz değerlendirme formu
Kişinin kendi çalışmasını değerlendirdiği form öz değerlendirme formudur. Arkadaşın değerlendirdiği form ise akran değerlendirme formudur.
Kolay
16Fabl yazma görevinde öğretmen “Fablınızda hayvan kahramanları, temsil edecekleri insan özelliklerine göre seçiniz.” diyor. Açgözlülüğü eleştiren bir fabl yazmak isteyen öğrencinin, bu yönergeye göre ana kahramanına yükleyeceği özellik aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Verdiği sözü her zaman tutmak
- B) Hep daha fazlasını istemek
- C) Herkese karşılıksız yardım etmek
- D) Sabahtan akşama çalışmak
- E) Arkadaşlarına güvenmek
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Hep daha fazlasını istemek
Açgözlülük eleştirilecekse ana kahraman, elindekiyle yetinmeyip hep daha fazlasını isteyen bir özellik taşımalıdır. Herkese yardım etmek ise eleştirilecek bir kusur değil, olumlu bir değerdir.
Kolay
17Fabl yazma görevinde Mert, La Fontaine'in Horozla Tilki fablını alıyor; horozun yerine serçe, tilkinin yerine kedi yazıyor, olayları ve konuşmaları ise hiç değiştirmeden defterine geçiriyor. Mert'in çalışmasındaki temel eksiklik, aşağıdaki öz değerlendirme ölçütlerinden hangisiyle ilgilidir?
- A) Dikkat çekici bir başlık kullandım.
- B) Fabl için uygun bir tema belirledim.
- C) Yazım kurallarına dikkat ettim.
- D) Bölümlerin sırasına dikkat ettim.
- E) Fablda özgün ifadelere yer verdim.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Fablda özgün ifadelere yer verdim.
Mert, var olan bir fablın yalnızca kahramanlarını değiştirmiş; olay örgüsünü ve konuşmaları aynen almıştır. Bu çalışma kendi buluşunu ve söyleyişini taşımadığından “Fablda özgün ifadelere yer verdim.” ölçütünü karşılamaz. Aktarılan fablın teması, bölümleri ve yazımı zaten yerinde olduğundan temel eksiklik bu ölçütlerle ilgili değildir; başlık hakkında ise bilgi verilmemiştir.
Kolay
18Fablını tamamlayan Aylin, yazarken zorlandığı noktaları defterine not ediyor: “Düğüm bölümünü uzun tuttum, çözüme az yer kaldı. Konuşmaları noktalarken sık sık yazım kılavuzuna bakmam gerekti.” Aylin'in bu notları tutmasının yazma sürecine katkısı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Fablın hedef kitlesini yazmaya başlamadan önce belirlemesi
- B) Sonraki yazılarında bu zorlukları nasıl aşacağını planlaması
- C) Arkadaşının fablına akran değerlendirmesi yapabilmesi
- D) Fablın temasını ve iletisini baştan seçebilmesi
- E) Fablını okul panosunda sergileme izni alabilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sonraki yazılarında bu zorlukları nasıl aşacağını planlaması
Yazma sürecinin sonunda karşılaşılan zorluklar not edilir ve sonraki yazma çalışmalarında bu zorlukların üstesinden nasıl gelineceği üzerine düşünülür. Aylin'in notları, bir sonraki yazısında bölümlerin uzunluğunu dengelemesine ve noktalamaya daha hazırlıklı başlamasına yardımcı olur. Hedef kitle ve tema yazmaya başlamadan önce belirlenir; akran değerlendirmesi ve paylaşım ise bu notlara bağlı değildir.
Orta
19Bir öğrenci, sabırsızlığı yüzünden kışa hazırlıksız yakalanan bir kunduzun fablını yazıyor. Fablın sonunda yaşlı bir kaplumbağanın ağzından, temayı güçlendirecek bir atasözü söyletmek istiyor. Öğrencinin kullanması en uygun atasözü aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sabrın sonu selamettir.
- B) Ayağını yorganına göre uzat.
- C) Söz gümüşse sükût altındır.
- D) Komşu komşunun külüne muhtaçtır.
- E) Bin bilsen de bir bilene danış.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Sabrın sonu selamettir.
"Sabrın sonu selamettir." atasözü, sabredenin sonunda kurtuluşa ereceğini anlatır ve sabır temasını güçlendirir. "Bin bilsen de bir bilene danış." yaşlı kaplumbağanın bilgeliğine uygun düştüğü için çekici görünebilir; ancak danışmayı öğütler, fablın teması olan sabırla ilgili değildir.
Orta
20Bir öğrenci, erikler olgunlaşmadan dalları silkeleyip aç kalan sabırsız bir sincabın hikâyesini anlatan fablını okul gazetesine gönderecek. Gazete editörü, başlığın hem merak uyandırmasını hem de fablın temasını açıkça söylemeden sezdirmesini istiyor. Editörün isteğine en uygun başlık aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Orman
- B) Yaz Mevsimi
- C) Vaktinden Önce Düşen Erikler
- D) Sincaplar Hakkında Bilgiler
- E) Sabırlı Olmanın Önemi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Vaktinden Önce Düşen Erikler
"Vaktinden Önce Düşen Erikler" başlığı merak uyandırır ve sabır temasını doğrudan söylemeden sezdirir. "Sabırlı Olmanın Önemi" temaya uygundur; ancak iletiyi açıkça söylediği için editörün istediği sezdirme ölçütünü karşılamaz.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.