11. Sınıf Sosyoloji · Birey ve Toplum
Sosyalleşme ve Toplumsal İlişkiler
- toplumsal ilişki
- demokratik değerler
- örtük mesaj
- insani değerler
- ahlaki değerler
- iletişim
Sosyalleşme toplumsal ilişkileri nasıl etkiler?
Toplumsal ilişki, iki ya da daha fazla insan arasında belli bir süre içinde ve bir amaca yönelik kurulan bağdır. Kişisel, kültürel, ekonomik ya da siyasal olabilen toplumsal ilişkiler, bireyin geçirdiği sosyalleşme sürecinden izler taşır. Sosyalleşme bireyler arasındaki ilişkileri artırır, uyuşmazlıkları azaltır ve farklı istek ile fikirlerin toplum bütünlüğü içinde kaynaşmasını sağlar. Adalet, tarafsızlık, iş bölümü ve düşüncelere saygı gibi demokratik değerler ilk olarak ailede öğrenilir; aile içi iletişim zayıfsa bireyin ilişkileri olumsuz etkilenir. Okulda öğrenilen disiplin, iş yerinde gösterilecek disiplinin temelidir. Çocukken oyunu kuralına göre oynayan kişi büyüyünce toplum kurallarına uyar. Trafik kurallarına yalnız polis varken uyan bir baba ise çocuğuna kurallara ceza almamak için uyulduğu mesajını verir. Sevgi, saygı, dürüstlük ve merhamet gibi değerlerle yetişen bireyler daha sağlıklı iletişim kurar. Her gelişim döneminde sağlıklı sosyalleşen insanın toplumsal ilişkileri de sağlıklı olur.
Sosyalleşme ve Toplumsal İlişkiler: konu anlatımı ve özeti
Bu konu, toplumsal ilişkinin ne olduğunu ve sağlıklı sosyalleşmenin insan ilişkilerini nasıl biçimlendirdiğini anlatıyor. Bireyin hayatı boyunca kurduğu ilişkiler sosyalleşme sürecinden izler taşır.
- Toplumsal ilişki: İki ya da daha fazla insan arasında belli bir süre içinde ve bir amaca yönelik kurulan bağdır; kişisel, kültürel, ekonomik ya da siyasal olabilir.
- Sosyalleşmenin önemi: Sosyalleşme bireyler arasındaki ilişkileri artırır, uyuşmazlıkları azaltır, farklı istek ve fikirlerin toplum bütünlüğü içinde kaynaşmasını sağlar.
- Ailede ilk öğrenme: Adalet, tarafsızlık, iş bölümü, düşüncelere saygı ve katılma gibi demokratik değerler ilk olarak ailede öğrenilir. Aile içi iletişim zayıfsa bireyin ilişkileri olumsuz etkilenir.
- Okulda ve oyunda: Okulda öğrenilen disiplin, iş yerinde gösterilecek disiplinin temelidir. Çocukken oyunu kuralına göre oynayan, arkadaşının hakkına saygı gösteren kişi büyüyünce toplum kurallarına uyar.
- Değerler: İnsani (sevgi, saygı, adalet), ahlaki (dürüstlük, merhamet) ve millî değerlerle (bayrak, dil, vatan) yetişen bireyler daha sağlıklı iletişim kurar.
- Örtük mesaj: Trafik kurallarına yalnız kamera ya da polis varken uyan bir baba çocuğuna “Kurallara ceza almamak için uyulur.” mesajını verir; bu mesaj çocuğun sonraki davranışlarını şekillendirir.
- Yankı hikâyesi: Dağdaki yankı, insana ne gönderirse onu geri verir; ilişkilerde de verdiğimiz tutum bize geri döner.
Unutma: Her gelişim döneminde sağlıklı bir sosyalleşme yaşayan insanın toplumsal ilişkileri de sağlıklı olur.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
- Toplumsal ilişki türlerine birer örnek yaz: kişisel (arkadaşlık), ekonomik (müşteri-satıcı), siyasal (seçmen-milletvekili).
- Ailede ve okulda öğrendiğin iki değeri ve bunların bugünkü ilişkilerine etkisini not et.
- Bir yetişkinin davranışıyla çocuğa verdiği örtük bir mesaj örneği bul.
Günlük hayattan: Sırada beklerken araya kaynayan bir yetişkini gören çocuk, sözle hiçbir şey öğretilmese de “Kurallar esnetilebilir.” düşüncesini öğrenebilir.
Sık yapılan hata: Sosyalleşmenin yalnız sözle öğretilen kurallardan oluştuğunu sanmak. Çocuklar söylenenden çok gördüklerini öğrenir; örnek davranışlar örtük ama güçlü mesajlar taşır.
İpucu: Bir kurala uyarken “Ceza almamak için mi, yoksa doğru olduğu için mi uyuyorum?” diye sor; cevabın sosyalleşmenin niteliğini gösterir.
Derinleş
Kitaptaki yankı hikâyesini oku: Çocuk dağa “Sen bir korkaksın!” diye bağırınca aynı cevabı alır; baba “Sana hayranım!” deyince yankı da bunu söyler. Bu hikâyeden toplumsal ilişkilerde dikkat edilmesi gereken üç ilke çıkar ve her birine okul hayatından bir örnek ver. Düşün: “El âlem ne der?” kaygısı davranışlarımızı ne ölçüde yönlendirir?
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1İki ya da daha fazla insan arasında belli bir zaman sürecinde ve bir amaca yönelik olarak kurulan bağa ne ad verilir?
- A) Toplumsal ilişki
- B) Sosyal kategori
- C) Sosyal yığın
- D) Toplumsal statü
- E) Toplumsal sapma
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Toplumsal ilişki
Kitaba göre toplumsal ilişki, iki ya da daha fazla insan arasında belli bir zaman sürecinde ve bir amaca yönelik olarak kurulan bağdır.
Kolay
2Bir hastanede başhekim ile doktorlar arasında görev dağılımına dayalı bir ilişki vardır. Bu ilişki kitaptaki örneklerden hangisine benzer?
- A) Akrabalık ilişkisi
- B) Amir-memur ilişkisi
- C) Arkadaşlık ilişkisi
- D) Komşuluk ilişkisi
- E) Kardeşlik ilişkisi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Amir-memur ilişkisi
Kitapta toplumsal ilişki örnekleri arasında akrabalık, arkadaşlık, aile ilişkileri, bir derneğe üye olmak ve amir-memur ilişkileri sayılır. Başhekim ile doktorlar arasındaki görev ilişkisi amir-memur ilişkisine benzer.
Kolay
3Kitaba göre adalet, tarafsızlık, iş bölümü ve düşüncelere saygı gibi demokratik değerler ilk olarak nerede öğrenilir?
- A) İş yerinde
- B) Sivil toplum kuruluşlarında
- C) Üniversitede
- D) Aile içinde
- E) Siyasi partilerde
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Aile içinde
Birey diğer bireylerle kuracağı iletişimleri ve adalet, tarafsızlık, iş bölümü, düşüncelere saygı, tartışma ve katılma gibi demokratik değerleri ilk olarak aile içinde öğrenir.
Kolay
4Kitapta sayılan değer gruplarına göre "bayrak, dil ve vatan" hangi değerlere örnektir?
- A) Millî değerler
- B) Estetik değerler
- C) Ahlaki değerler
- D) Ekonomik değerler
- E) İnsani değerler
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Millî değerler
Kitapta insani değerler (sevgi, saygı, adalet), ahlaki değerler (hırsızlık yapmamak, merhamet) ve millî değerler (bayrak, dil, din, vatan, örf-âdet) olarak ayrılır.
Kolay
5Kitaba göre insanlar arasında toplumsal ilişkilerin oluşmasını sağlayan temel etken aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Toplumsal sapma davranışları
- B) İnsanların yalnız kalma isteği
- C) İnsanların birbirlerine olan ihtiyacı
- D) Kitle iletişim araçları
- E) Yazılı hukuk kuralları
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İnsanların birbirlerine olan ihtiyacı
Kitaba göre insanların birbirlerine olan ihtiyacı toplumsal ilişkilerin oluşmasını sağlar.
Kolay
6Çocukken oyunu kurallarına göre oynayan ve arkadaşlarının haklarına saygı gösteren biri için kitapta nasıl bir beklenti dile getirilir?
- A) Yetişkinlikte yalnız yaşamayı tercih etmesi
- B) Arkadaş ilişkilerinden tamamen uzaklaşması
- C) Yalnızca oyun gruplarında başarılı olması
- D) Büyüdüğünde toplumun kurallarına karşı çıkan, uyumsuz bir birey olması
- E) Büyüdüğünde toplum kurallarına uyan sosyal bir insan olması
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Büyüdüğünde toplum kurallarına uyan sosyal bir insan olması
Kitaba göre çocukken oyunu kurallarına göre oynayan, arkadaşlarının haklarına saygı gösteren birey büyüdüğünde toplum kurallarına uyan sosyal bir insan olur.
Kolay
7Aşağıdakilerden hangisi kitapta ahlaki değerlere örnek olarak gösterilir?
- A) Şefkatli ve merhametli olmak
- B) Vatanı sevmek
- C) Bayrağa saygı göstermek
- D) Örf ve âdetleri yaşatmak
- E) Dili korumak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Şefkatli ve merhametli olmak
Kitapta ahlaki değerler arasında hırsızlık yapmamak, şefkat ve merhamet etmek, güvenilirlik ve çalışkanlık sayılır. Bayrak, dil, vatan ve örf-âdet millî değerlerdir.
Kolay
8Kitaba göre sosyalleşmenin insan ilişkilerine etkisi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bireyler arasındaki ilişkileri artırıp uyuşmazlıkları azaltması
- B) Bireylerin toplumu değil yalnızca kendi çıkarlarını düşünmesini sağlaması
- C) Farklı fikirlerin ortak bir noktada buluşmasını engellemesi
- D) İnsan ilişkileri üzerinde hiçbir etkisinin olmaması
- E) Bireyler arasındaki ilişkileri azaltıp yalnızlığı artırması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bireyler arasındaki ilişkileri artırıp uyuşmazlıkları azaltması
Sosyalleşme bireyler arasındaki ilişkileri artırır, uyuşmazlıkları azaltır; farklı arzu ve fikirlerin ortak bir noktada toplanmasını ve toplum bütünlüğü içinde kaynaşmasını sağlar.
Orta
9Bir baba, trafik kurallarına yalnızca polis ya da kamera olan yerlerde uyuyor. Arabada onunla yolculuk eden oğlu bu durumu sürekli gözlemliyor. Kitaba göre bu davranışın çocuğa verdiği örtük mesaj ve olası etkisi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kurallara uymanın yalnızca yetişkinlerin sorumluluğu olduğu düşüncesi, çocuğu sorumluluktan kurtarır.
- B) Babanın davranışı çocuğun kurallara uyma alışkanlıklarını hiçbir biçimde etkilemez.
- C) Kurallara her koşulda uyulması gerektiği düşüncesi, çocuğa sağlam bir kural bilinci kazandırır.
- D) Kurallara ceza almamak için uyulduğu düşüncesi, çocuğun ileride kurallara bakışını etkiler.
- E) Trafik kurallarının gereksiz olduğu düşüncesi, çocuğun yalnızca trafikteki davranışını etkiler.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kurallara ceza almamak için uyulduğu düşüncesi, çocuğun ileride kurallara bakışını etkiler.
Kitaba göre bu baba çocuğuna "Ceza almamak için kurallara uyulur." örtülü mesajını verir. Can güvenliği için değil ceza yememek için kurallara uyma anlayışı, bireyin sonraki kurallara uyma davranışını ve farklı durumlara tepkisini şekillendirir.
Orta
10Bir ailede anne babanın çocuklarıyla az konuştuğu, aile içinde değerlerin aktarılmasında sorunlar yaşandığı gözleniyor. Kitaba göre bu durumun çocuk üzerindeki olası etkisi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Aile içi iletişimin çocuğun ilişkileriyle ilgisinin bulunmaması
- B) Çocuğun ileriki sosyal ilişkilerinin olumsuz etkilenmesi
- C) Çocuğun demokratik değerleri daha kolay öğrenmesi
- D) Çocuğun okulda öğrendiği disiplini iş yerine taşıyamaması
- E) Çocuğun sosyal ilişkilerinin kendiliğinden güçlenmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Çocuğun ileriki sosyal ilişkilerinin olumsuz etkilenmesi
Kitaba göre aile içinde iletişim zayıfsa ve aile üyeleri toplumun değerlerini aktarmada sorun yaşıyorsa bireyin sosyal ilişkileri olumsuz etkilenir.
Orta
11Okulda derslere zamanında giren, ödevlerini teslim tarihine uyarak yapan bir öğrencinin ileride iş yerinde de düzenli ve kurallara bağlı çalışması bekleniyor. Bu beklenti kitaptaki hangi yargıya dayanır?
- A) Disiplin yalnızca arkadaş grubunda öğrenilen bir davranıştır.
- B) Okulda kazanılan alışkanlıklar ile iş yerindeki davranışlar arasında sosyalleşme açısından bağ yoktur.
- C) Okulda öğrenilen kurallar yalnızca okul hayatıyla sınırlı kalır.
- D) Okulda öğrenilen disiplin, iş yerinde gösterilecek disiplin anlayışının temelini oluşturur.
- E) İş yerindeki disiplin yalnızca yetişkinlikte kazanılır.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Okulda öğrenilen disiplin, iş yerinde gösterilecek disiplin anlayışının temelini oluşturur.
Kitaba göre okulda öğrenilen disiplin ve kurallara uyma davranışı, bireyin çalıştığı iş yeri, dernek ya da kurumda göstereceği disiplin anlayışının temelini oluşturur.
Orta
12Kitaptaki yankı öyküsünde baba oğluna "Yaşam senin davranışının bir aynasıdır." der. Bu öyküden toplumsal ilişkiler için çıkarılabilecek en uygun ders aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Toplumsal ilişkilerde sevgi ve saygının bir önemi yoktur.
- B) Yankı yalnızca dağlık bölgelerde görülen fiziksel bir olaydır.
- C) İlişkilerde önce karşımızdakinin saygı göstermesini beklemeliyiz.
- D) Başkalarının davranışları bizim tutumumuzdan tamamen bağımsızdır.
- E) Başkalarına nasıl davranırsak onlardan da benzer bir tutum görürüz.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Başkalarına nasıl davranırsak onlardan da benzer bir tutum görürüz.
Öyküde yankı, insana ne gönderirse onu geri verir; baba bunu yaşamın bir aynası olarak yorumlar. İlişkilerde sevgi, saygı ve anlayış istiyorsak önce bizim göstermemiz gerekir.
Orta
13Bir kişi bir derneğe üye olur, işyerinde amiriyle çalışır, akrabalarını ziyaret eder. Bu kişinin kurduğu ilişkiler için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Toplumsal ilişkiler yalnızca ekonomik nitelikte olabilir.
- B) Toplumsal ilişkilerin hiçbir amacı yoktur.
- C) Toplumsal ilişkiler yalnızca aile içinde kurulabilir.
- D) Toplumsal ilişkiler farklı nitelikte olabilir ve farklı ortamlarda kurulabilir.
- E) Bir kişi aynı anda ve aynı ortamda yalnızca tek bir toplumsal ilişki kurabilir.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Toplumsal ilişkiler farklı nitelikte olabilir ve farklı ortamlarda kurulabilir.
Toplumsal ilişkiler kişisel, kültürel, ekonomik ya da siyasal nitelikte olabilir; ev, okul, iş yeri, dernek gibi farklı ortamlarda kurulur. Kitapta dernek üyeliği, amir-memur ve akrabalık ilişkileri örnek olarak verilir.
Orta
14Kitaba göre okul çağındaki bir çocuğun akran ya da oyun gruplarından birine katılması nasıl değerlendirilir?
- A) Yalnızca yetişkinler için önemli bir süreç olarak
- B) Yalnızca boş zaman etkinliği olarak
- C) Hem ihtiyaç hem de sosyalleşmesi için bir zorunluluk olarak
- D) Sosyalleşmeyi engelleyen gereksiz bir durum olarak
- E) Ailenin izin vermemesi gereken, sosyalleşmeye zarar veren bir davranış olarak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Hem ihtiyaç hem de sosyalleşmesi için bir zorunluluk olarak
Kitaba göre okul çağında çocuğun akran ya da oyun gruplarından birine katılması hem ihtiyaç hem de sosyalleşmesi için bir zorunluluktur.
Orta
15Bir sınıfta öğretmen, farklı görüşteki öğrencilerin bir proje konusu üzerinde tartışarak ortak bir karara varmasını sağlıyor. Bu etkinlik sosyalleşmenin insan ilişkilerindeki hangi işlevine örnektir?
- A) Bireylerin birbirinden uzaklaşmasına yol açması
- B) Toplumsal ilişkileri yalnızca resmî kurallarla sınırlaması
- C) Farklı arzu ve fikirlerin ortak bir noktada toplanmasını sağlaması
- D) Bireylerin yalnızca kendi görüşlerini savunup ötekileri dinlememesini sağlaması
- E) Bireyler arasındaki uyuşmazlıkları artırması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Farklı arzu ve fikirlerin ortak bir noktada toplanmasını sağlaması
Sosyalleşme, birbirinden farklı birçok arzu ve fikrin ortak bir noktada toplanmasını, toplum bütünlüğü içinde kaynaşmasını sağlar; uyuşmazlıkları azaltır.
Orta
16Kitaba göre sosyalleşmeyi sağlayan kurumların bireylerin sağlıklı sosyalleşmesi için neye sahip olmaları gerekir?
- A) Yalnızca yazılı kurallardan oluşan bir düzene
- B) Görevlerini başarıyla yerine getirecek sağlıklı bir yapıya
- C) Bireylerin bütün kararlarını onların yerine verecek bir güce
- D) Bireyleri başka kurumlardan uzak tutacak bir yapıya
- E) Toplumun değerlerinden bağımsız bir anlayışa
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Görevlerini başarıyla yerine getirecek sağlıklı bir yapıya
Bireyin davranış biçimleri sosyalleşme sürecinden izler taşır; bu yüzden sosyalleşmeyi sağlayan kurumların görevlerini başarıyla yerine getirmeleri ve bunun için sağlıklı bir yapıya sahip olmaları gerekir.
Zor
17Aşağıdaki durumlardan hangisinde çocuğa verilen örtük mesaj, kitaptaki trafik örneğiyle aynı yanlış anlayışı taşır?
- A) Bir babanın kırmızı ışıkta, yol boş olsa da beklemesi
- B) Bir annenin, çocuğuna "Öğretmenin görmediği zaman kopya çekebilirsin." demesi
- C) Bir annenin, kaybolan bir cüzdanı sahibine ulaştırması
- D) Bir babanın, çocuğuyla birlikte sıraya girip beklemesi
- E) Bir annenin, parkta kimse görmese bile çöpünü toplayıp en yakın çöp kutusuna atması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bir annenin, çocuğuna "Öğretmenin görmediği zaman kopya çekebilirsin." demesi
Trafik örneğindeki yanlış anlayış, kurallara yalnızca denetim varken uyulduğudur. Öğretmen görmediğinde kopya çekilebileceğini söylemek de kurala yalnızca denetim olduğunda uyulacağı mesajını verir. Öteki örnekler denetim olmasa da kurala uymayı gösterir.
Zor
18Çocukluk ve gençlik dönemlerinde insani, ahlaki ve millî değerlerle yetiştirilen bireylerin insanlarla daha sağlıklı iletişim kurması bekleniyor. Bu beklenti, sosyalleşme ile toplumsal ilişkiler arasındaki hangi bağı vurgular?
- A) Millî değerler insani ve ahlaki değerlerle çatışır.
- B) Değerler yalnızca yetişkinlikte kazanılır ve ilişkileri etkilemez.
- C) Bireyin ilişkilerindeki davranış biçimleri, sosyalleşmede kazandığı değerlerin izlerini taşır.
- D) Sağlıklı iletişim yalnızca doğuştan gelen özelliklere bağlıdır.
- E) Toplumsal ilişkiler sosyalleşme sürecinde kazanılan değerlerden tamamen bağımsız olarak gelişir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bireyin ilişkilerindeki davranış biçimleri, sosyalleşmede kazandığı değerlerin izlerini taşır.
Bireyin kurduğu toplumsal ilişkiler sonucu oluşan davranış biçimleri sosyalleşme sürecinden izler taşır. Erken dönemde kazanılan değerler, sonraki ilişkilerin niteliğini belirler.
Zor
19Ayşe, ailesinde kararların birlikte tartışılarak alındığını, herkesin fikrinin dinlendiğini ve işlerin paylaşıldığını anlatıyor. Okulda da sınıf başkanlığı seçiminde aday olup arkadaşlarının oylarına saygı gösteriyor. Ayşe'nin okuldaki tutumu kitaptaki bilgilere göre en çok neyle açıklanabilir?
- A) Arkadaş grubunun kurallarına karşı çıkmasıyla
- B) Ailesinde iletişimin zayıf olmasıyla
- C) Okulda kitle iletişim araçlarından olumsuz yönde etkilenmiş olmasıyla
- D) Ailesinin değerleri aktarmada sorun yaşamasıyla
- E) Demokratik değerleri ilk olarak ailede öğrenmiş olmasıyla
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Demokratik değerleri ilk olarak ailede öğrenmiş olmasıyla
Kitaba göre adalet, iş bölümü, düşüncelere saygı, tartışma ve katılma gibi demokratik değerler ilk olarak aile içinde öğrenilir. Ayşe'nin ailesinde öğrendiği bu değerler okuldaki ilişkilerine yansımaktadır.
Zor
20"Birey toplumun kural ve değerleriyle karşılaştığında kurduğu ilişki biçimi, onun daha sonraki toplumsal ilişkilerinde etkin rol oynar." Bu yargıyı en iyi örnekleyen durum aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bir çiftçinin yağmur yağınca ekimi ertelemesi
- B) Bir kişinin hava soğuk olduğu için kalın giyinmesi
- C) Bir öğrencinin matematik dersinde öğrendiği yeni bir formülü yıllar sonra sınavda kullanması
- D) Bir sporcunun antrenmanla kaslarını güçlendirmesi
- E) Küçükken sıra beklemeyi öğrenen birinin yetişkinlikte de kuyrukta sırasını beklemesi
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Küçükken sıra beklemeyi öğrenen birinin yetişkinlikte de kuyrukta sırasını beklemesi
Yargı, bireyin kurallarla erken dönemde kurduğu ilişkinin sonraki davranışlarını biçimlendirdiğini anlatır. Küçükken sıra beklemeyi öğrenen birinin yetişkinlikte de sıraya uyması bunun örneğidir; öteki durumlar toplumsal kurallarla ilgili değildir.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.