1755 Lizbon ve 1766 İstanbul Depremlerinin Etkileri

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

• TAR.11.1.31755 Lizbon ve 1766 İstanbul depremlerini ortaya çıkardığı etkiler bakımından karşılaştırabilme

  • a) Lizbon ve İstanbul depremlerinin etkilerini belirler.

Bu konuda neler var?

• Lizbon Depremi'nin İdari Etkileri
• Lizbon Depremi'nin Sosyal Etkileri
• Lizbon Depremi'nin Ekonomik Etkileri
• İstanbul Depremi'nin İdari Etkileri
• İstanbul Depremi'nin Sosyal Etkileri
• İstanbul Depremi'nin Ekonomik Etkileri

1. Kolay

   1Bir rehber, İstanbul'daki bir yapıyı tanıtıyor: "Bu caminin ilk binası 1470'te tamamlandı. 1766 depreminde büyük ölçüde yıkılınca yerine yeni bir bina yapıldı ve 1771'de ibadete açıldı. Bugün gördüğünüz kubbe ve duvarlar bu ikinci yapıya aittir." Rehberin tanıttığı yapı aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Fatih Camii
   • BB) Nuruosmaniye Camii
   • CC) Süleymaniye Camii
   • DD) Nusretiye Camii
   • EE) Sultanahmet Camii
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Fatih Camii

   Fatih Sultan Mehmed'in 1463-1470 arasında yaptırdığı Fatih Camii 1766 depreminde yıkılmış, III. Mustafa döneminde yeniden yapılmıştır. Nuruosmaniye Camii de XVIII. yüzyıla ait bir yapıdır; fakat 1755'te tamamlanmıştır ve ilk binası 1470'e dayanmaz.

   Hata mı var? Düzeltme öner

2. Kolay

   2Temsilî bir tanıklık (1755): "O sabah şehrin bütün çanları ayin için çalıyordu. Mumlarla aydınlatılmış kiliseler, bayramlık giysileriyle gelen insanlarla doluydu. Sarsıntı başladığında yüksek kubbeler ve taş duvarlar içeridekilerin üzerine çöktü." Tanıklığa göre kiliselerde çok sayıda insanın enkaz altında kalmasının nedeni nedir?

   • AA) Kiliselerin şehir dışındaki dağlık ve ulaşılması güç yerlerde bulunması
   • BB) Depremin gece yarısı, insanlar uyurken meydana gelmesi
   • CC) Halkın dev dalgalardan korunmak için kiliselere sığınması
   • DD) Depremin Azizler Günü'nde, halkın ayinde olduğu sırada olması
   • EE) Kiliselerin depremden önce boşaltılıp depo olarak kullanılması
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Depremin Azizler Günü'nde, halkın ayinde olduğu sırada olması

   Lizbon Depremi 1 Kasım'da, Katoliklerin Azizler Günü'nde ve sabah ayini sırasında olmuştur; bu yüzden kiliseler kalabalıktı. Dev dalgalar sarsıntıdan sonra geldiği için halkın kiliselere tsunamiden kaçtığı yargısı olayların sırasıyla çelişir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

3. Kolay

   322 Mayıs 1766 sabahı İstanbul'da şiddetli bir deprem oldu; Fatih Camii'nin kubbesi çöktü, surların ve Kapalıçarşı'nın bazı bölümleri yıkıldı. Dönemin padişahı, hasarın tespit edilmesi ve yıkılan yapıların onarılması için fermanlar çıkardı. Depremin yaşandığı dönemde tahtta bulunan padişah aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) III. Mustafa
   • BB) III. Selim
   • CC) III. Ahmed
   • DD) I. Mahmud
   • EE) I. Abdülhamid
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) III. Mustafa

   1766 İstanbul Depremi, 1757-1774 yılları arasında tahtta bulunan III. Mustafa döneminde olmuştur. I. Abdülhamid ise III. Mustafa'dan sonra, 1774'te tahta çıkmıştır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

4. Kolay

   41 Kasım 1755 sabahı Atlas Okyanusu kıyısındaki bir başkent büyük bir depremle sarsıldı. Tejo Irmağı'nın ağzındaki limana dev dalgalar vurdu; kralın baş bakanı Pombal, yıkılan şehrin geniş ve düz caddelerle yeniden kurulmasını yönetti. Sözü edilen şehir hangi ülkenin başkentidir?

   • AA) İspanya
   • BB) Fransa
   • CC) İtalya
   • DD) Portekiz
   • EE) Hollanda
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Portekiz

   1755'te yıkılan Lizbon, Portekiz'in başkentidir; Tejo Irmağı'nın Atlas Okyanusu'na döküldüğü yerde kuruludur. Tejo Irmağı İspanya'dan doğduğu için İspanya seçeneği çekici gelebilir; ancak başkent Lizbon Portekiz'dedir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

5. Kolay

   51755 Lizbon Depremi'nde can kaybını ve maddi hasarı artıran iki olay aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

   • AA) Yangın ve tsunami
   • BB) Kuraklık ve kıtlık
   • CC) Sel ve heyelan
   • DD) Çığ ve fırtına
   • EE) Volkan patlaması ve kül yağışı
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Yangın ve tsunami

   Lizbon'da depremin ardından çıkan yangın ve Atlas Okyanusu'ndan gelen tsunami yıkımı büyütmüştür. Kuraklık ya da volkanla ilgili bir bilgi yoktur.

   Hata mı var? Düzeltme öner

6. Kolay

   6Bir müze rehberi şöyle anlatıyor: "Bu manastır 1755 depreminde ağır hasar gördü ve hâlâ depremin izlerini taşıyor. Bugün arkeoloji müzesi olarak kullanılıyor." Rehberin anlattığı yapı hangi şehirdedir?

   • AA) Erzincan
   • BB) İstanbul
   • CC) Paris
   • DD) Lizbon
   • EE) Viyana
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Lizbon

   1755 depreminin izlerini taşıyan ve arkeoloji müzesi olarak kullanılan Carmo Manastırı Lizbon'dadır. İstanbul'daki deprem 1766'da yaşanmıştır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

7. Kolay

   7Lizbon'da depremden sonra yeni binalarda zorunlu tutulan ahşap iskelet sistemi hangi amaca hizmet ediyordu?

   • AA) Binaların yangına tamamen dayanıklı olmasını sağlamak
   • BB) Kiliselerin daha yüksek yapılmasını sağlamak
   • CC) Binaların depreme karşı dayanıklılığını artırmak
   • DD) Liman bölgesini tsunamiden korumak
   • EE) Yapım maliyetini artırarak yapılaşmayı azaltmak
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Binaların depreme karşı dayanıklılığını artırmak

   Gaiola adlı ahşap iskelet sistemi depreme dayanıklı yapılar için zorunlu tutulmuştur. Tsunamiye karşı bir kıyı koruması değildir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

8. Kolay

   81766 İstanbul Depremi'nden sonra evleri yıkılan ya da hasar gören halkın barınması için ilk olarak hangi uygulamaya başvurulmuştur?

   • AA) Halkın camilere yerleştirilmesi
   • BB) Halkın gemilerde barındırılması
   • CC) Çadırlar kurulması
   • DD) Halkın başka şehirlere göç ettirilmesi
   • EE) Yeni bir başkent kurulması
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Çadırlar kurulması

   İstanbul'da deprem sonrasında halk için çadırlar kurulmuştur. Başka şehre taşınma ya da yeni başkent gibi uygulamalar söz konusu değildir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

9. Kolay

   91755 Lizbon ve 1766 İstanbul depremlerinin büyüklükleri ve can kayıpları karşılaştırıldığında hangisi doğrudur?

   • AA) İki depremin büyüklüğü ve can kaybı aynıdır
   • BB) Lizbon Depremi daha küçük ama can kaybı daha fazladır
   • CC) İstanbul Depremi daha büyük ama can kaybı daha azdır
   • DD) İstanbul Depremi daha büyük ve can kaybı daha fazladır
   • EE) Lizbon Depremi daha büyük ve can kaybı daha fazladır
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Lizbon Depremi daha büyük ve can kaybı daha fazladır

   Lizbon Depremi 8'in üzerinde, İstanbul Depremi yaklaşık 7,5 büyüklüğündedir; Lizbon'daki on binlerle ifade edilen can kaybı İstanbul'daki 4-5 bini aşar. Bu yüzden Lizbon her iki açıdan da öndedir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

10. Kolay

    10Bir afet takviminde şu kayıt var: "22 Mayıs 1766 – Osmanlı başkentinde yaklaşık 7,5 büyüklüğünde deprem; artçı sarsıntılar aylarca sürdü." Bu deprem hangi padişahın döneminde yaşanmıştır?

    • AA) I. Mahmud
    • BB) III. Mustafa
    • CC) III. Ahmed
    • DD) IV. Mehmed
    • EE) II. Abdülhamid
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) III. Mustafa

    1766 İstanbul Depremi III. Mustafa döneminde yaşanmıştır. II. Abdülhamid ise 1894 İstanbul Depremi'nin padişahıdır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

11. Kolay

    11Aşağıdakilerden hangisi 1755 Lizbon Depremi'nden sonra alınan idari önlemlerden biridir?

    • AA) Esnaf birliklerinin yardım toplaması
    • BB) Hayırsever ailelerin komşularına çadır açması
    • CC) Fırın ve değirmenlerin onarımına öncelik verilmesi
    • DD) Bölgelere bilgi toplamak için anketler gönderilmesi
    • EE) Din görevlilerinin yardım dağıtması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Bölgelere bilgi toplamak için anketler gönderilmesi

    Lizbon'da hasarın ve depremin özelliklerinin öğrenilmesi için bölgelere anketler gönderilmiştir. Fırın ve değirmenlerin onarımı İstanbul'daki ekonomik bir önlemdir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

12. Kolay

    121766 İstanbul Depremi'nde ağır hasar gören yapılara örnek olarak aşağıdakilerden hangisi verilebilir?

    • AA) Fatih Camii ve Kapalıçarşı
    • BB) Carmo Manastırı ve Aziz Paul Kilisesi
    • CC) Topkapı Sarayı ve Dolmabahçe Sarayı
    • DD) Cais de Pedra Rıhtımı ve Tagus kıyıları
    • EE) Sadâbâd Kasrı ve Kağıthane bahçeleri
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Fatih Camii ve Kapalıçarşı

    1766 depreminde Fatih Camii ve Kapalıçarşı ağır hasar görmüştür. Carmo Manastırı ve Cais de Pedra Rıhtımı Lizbon'daki yapılardır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

13. Kolay

    131766 İstanbul Depremi'nden sonra yıkılan fırın ve değirmenlerin onarımına öncelik verilmesinin nedeni hangisidir?

    • AA) Şehirde ekmek sıkıntısının ortaya çıkması
    • BB) Askerî kışlaların yıkılmış olması
    • CC) Saraydaki köşklerin yapımının tamamlanması
    • DD) Yeni bir şehir planının uygulanması
    • EE) Avrupalı tüccarların zarara uğraması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Şehirde ekmek sıkıntısının ortaya çıkması

    Fırın ve değirmenlerin yıkılması ekmek sıkıntısı yarattığı için bunların onarımı öne alınmıştır. Yeni şehir planı ise Lizbon'da uygulanmıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

14. Kolay

    141755 Lizbon Depremi'nin yaşandığı gün Katolik halkın büyük bölümünün kiliselerde bulunmasının nedeni hangisidir?

    • AA) Kralın taç giyme töreninin yapılması
    • BB) Bir savaş zaferinin kutlanması
    • CC) Şehirde salgın hastalık çıkması
    • DD) Paskalya ayininin düzenlenmesi
    • EE) O günün Azizler Günü olması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) O günün Azizler Günü olması

    Deprem 1 Kasım 1755'te, Azizler Günü sabahı olduğu için halk kiliselerdeydi. Diğer seçeneklerdeki olaylar kaynaklarda yer almaz.

    Hata mı var? Düzeltme öner

15. Kolay

    15Bir afet tarihi kitabında şu ifade yer alıyor: "Farklı kaynaklara göre 10 bin ila 100 bin kişinin hayatını kaybettiği bu olay, Avrupa'da yaşanan en büyük doğal afet olarak kayıtlara geçti." Sözü edilen afet hangisidir?

    • AA) 1939 Erzincan Depremi
    • BB) 1766 İstanbul Depremi
    • CC) 1755 Lizbon Depremi
    • DD) 1894 İstanbul Depremi
    • EE) 1960 Şili Depremi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) 1755 Lizbon Depremi

    Avrupa'nın en büyük doğal afeti olarak kayıtlara geçen deprem 1755 Lizbon Depremi'dir. 1960 Şili Depremi Güney Amerika'da yaşanmıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

16. Kolay

    16Bir öğrenci 1766 İstanbul Depremi'nin etkilerini sıralıyor: - Artçı sarsıntılar aylarca sürdü. - Onarım masrafları hazineyi zorladı. - Şehir yıllarca ______ döndü. Boşluğa hangisi yazılmalıdır?

    • AA) çadır kente
    • BB) şantiyeye
    • CC) pazara
    • DD) limana
    • EE) kaleye
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) şantiyeye

    Onarımlar uzun sürdüğü için İstanbul yıllarca şantiyeye dönmüştür. Çadırlar kurulmuş olsa da yıllar süren durum onarım faaliyetidir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

17. Kolay

    171755 Lizbon Depremi sırasında yaşanan bazı olaylar karışık olarak verilmiştir: I. Tsunaminin Tagus Nehri kıyılarına ulaşması II. Depremden ve yangından kaçanların nehir kıyısındaki rıhtımlara toplanması III. Devrilen mum, soba ve yağ lambalarının şehirde yangın çıkarması IV. İlk sarsıntıda kiliselerin ve evlerin yıkılması Bu olayların oluş sırası aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) IV - II - III - I
    • BB) IV - III - II - I
    • CC) III - IV - II - I
    • DD) IV - I - III - II
    • EE) II - IV - III - I
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) IV - III - II - I

    Önce deprem olmuş, kiliseler ve evler yıkılmıştır (IV). Sarsıntıyla devrilen mum, soba ve lambalar yangın çıkarmıştır (III). Depremden ve yangından kaçan halk Tagus Nehri kıyısındaki rıhtımlara ve açık alanlara toplanmıştır (II). Yaklaşık kırk beş dakika sonra kıyıya ulaşan tsunami, burada toplananların birçoğunun ölümüne yol açmıştır (I). Doğru sıra IV - III - II - I'dir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

18. Kolay

    181939 Büyük Erzincan Depremi'nden sonra yapılan yasal düzenlemelerle depremzedelerin vergi borçları silindi, çalışanlara üç maaş tutarında avans verildi, evleri ağır hasar görenlere bedelsiz arsa verilmesi ve yapı malzemesi yardımı yapılması kararlaştırıldı. Bu düzenlemelerin ortak amacı aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Depremin nedenlerini bilimsel yöntemlerle araştırmak
    • BB) Şehirdeki tarihî yapıları aslına uygun onarmak
    • CC) Deprem bölgesinden başka illere göçü özendirmek
    • DD) Depremzedelerin ekonomik yükünü hafifletmek
    • EE) Yeni binalarda dayanıklı yapı tekniğini zorunlu kılmak
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Depremzedelerin ekonomik yükünü hafifletmek

    Vergi borcunun silinmesi, avans, bedelsiz arsa ve yapı malzemesi yardımı; depremde evini ve gelirini yitirenlerin ekonomik yükünü hafifletmeye yönelik düzenlemelerdir. Bu düzenlemelerin hiçbiri depremin bilimsel incelenmesi, tarihî yapıların onarımı ya da yapı tekniğiyle ilgili değildir. Arsa ve malzeme yardımı depremzedelerin yeniden ev kurmasını amaçlar; başka illere göçü özendirmez.

    Hata mı var? Düzeltme öner

19. Orta

    191755 depreminden sonraki haftalarda Londra'daki tüccarlar ödenmemiş alacaklarından, Hamburg'daki kumaş satıcıları da Lizbon depolarında yanan mallarından söz eden mektuplar yazdı. Birçok Avrupa şehrinde sigorta ve kredi işlemleri bir süre aksadı. Mektuplardaki kaygıların temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Lizbon'un sömürge ticaretinde kilit bir liman olması
    • BB) Portekiz'in Avrupa ile ticareti tamamen yasaklaması
    • CC) Avrupalı tüccarların depremden önce Lizbon'u terk etmesi
    • DD) Depremin bütün Avrupa şehirlerini aynı ölçüde yıkması
    • EE) Lizbon'un yalnızca kendi iç pazarına üretim yapması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Lizbon'un sömürge ticaretinde kilit bir liman olması

    Lizbon, Brezilya ve diğer sömürgelerden gelen altın, şeker ve baharatın Avrupa'ya dağıtıldığı bir limandı; bu yüzden yıkım başka ülkelerin tüccarlarını da etkiledi. Depremin bütün Avrupa'yı aynı ölçüde yıktığı yargısı yanlıştır; sarsıntı uzaklarda hissedilse de yıkım Portekiz ve çevresinde yoğunlaştı.

    Hata mı var? Düzeltme öner

20. Orta

    20Fransız yazar Voltaire, 1755 depreminden sonra yazdığı bir şiirde annelerinin kucağında ölen çocukların hangi suçla cezalandırıldığını sordu. Rousseau ise ona yazdığı mektupta, yıkımın büyüklüğünde insanların yedi katlı evlerde sıkışık biçimde yaşamasının da payı olduğunu söyledi. Bu tartışma Lizbon Depremi'nin hangi etkisini gösterir?

    • AA) Kilisenin Avrupa'daki otoritesini güçlendirdiğini
    • BB) Yalnızca Portekiz'in ticaretini etkilediğini
    • CC) Avrupa'da yeni bir savaşın çıkmasına yol açtığını
    • DD) Bütün Avrupa'da çok katlı yapıları zorunlu kıldığını
    • EE) Afetlerin nedenlerine ilişkin düşünce ve inanç tartışmalarını başlattığını
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Afetlerin nedenlerine ilişkin düşünce ve inanç tartışmalarını başlattığını

    Voltaire'in felaketi ilahi düzenle açıklamayı sorgulaması ve Rousseau'nun insan yerleşiminin payını vurgulaması, depremin Avrupa düşünce ve inanç hayatında derin bir tartışma başlattığını gösterir. Rousseau'nun çok katlı evleri eleştirmesi, bu yapıların zorunlu kılındığı değil, tam tersine sorgulandığı anlamına gelir.

    Hata mı var? Düzeltme öner