11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · Bir Diyeceğim Var!
Karagöz Oyunu: Yazıcı
- karagöz
- geleneksel türk tiyatrosu
- gölge oyunu
- seyirlik halk oyunları
- hacivat
- fiilimsi
- çatışma
- tip
Karagöz oyunu Yazıcı'da ne anlatılır?
Yazıcı, Cevdet Kudret'in derlediği Karagöz oyunlarından biridir ve okuma yazma bilmeyen Karagöz'ün Hacivat'ın verdiği dükkânda yazıcılık yapmaya kalkışını anlatır. Karagöz müşterilerin isteklerini yanlış anladıkça güldürü doğar. Karagöz, deriden kesilmiş tasvirlerin arkadan verilen ışıkla beyaz perdeye yansıtıldığı bir gölge oyunudur ve giriş (mukaddime), muhavere, fasıl ve bitiş bölümlerinden oluşur. Oyunda Karagöz açık sözlü, sağduyulu halk adamını; Hacivat ise Arapça-Farsça kelimelerle konuşan, yarım yamalak okumuş uzlaşmacı kişiyi temsil eder ve komik çatışma çoğunlukla bu dil farkından çıkar. Laz, Tiryaki, Çelebi gibi tipler toplumun bölgesel ve sosyal çeşitliliğini yansıtır. Karagöz; meddah, kukla, orta oyunu ve köy seyirlik oyunlarıyla birlikte, yazılı metne değil taklit ve doğaçlamaya dayanan seyirlik halk oyunlarındandır. Pişekâr ile Kavuklu ise Karagöz'ün değil, orta oyununun eksen tipleridir.
Karagöz Oyunu: Yazıcı: konu anlatımı ve özeti
Yazıcı, Cevdet Kudret'in derlediği Karagöz oyunlarından biridir ve geleneksel Türk tiyatrosunun gölge oyununu tipleri, dil oyunları ve mizahıyla tanıtır. Bu konu, ezberlenmiş metne dayanmayan seyirlik halk oyunlarının toplumu nasıl yansıttığını görmeni sağlar.
- Seyirlik halk oyunları meddah, kukla, Karagöz, orta oyunu ve köy seyirlik oyunlarıdır; ortak yönleri taklide ve doğaçlamaya dayanmaları, yazılı metinlerinin olmamasıdır.
- Karagöz, deriden kesilmiş tasvirlerin arkadan verilen ışıkla beyaz perdeye yansıtıldığı bir gölge oyunudur. Bölümleri giriş (mukaddime), muhavere, fasıl ve bitiştir.
- Oyunda işsiz kalan Karagöz, okuma yazma bilmediği hâlde Hacivat'ın verdiği dükkânda yazıcılık yapmaya kalkar; müşterilerin isteklerini yanlış anlaması güldürüyü doğurur.
- Karagöz açık sözlü, sağduyulu halk adamını; Hacivat ise yarım yamalak okumuş, Arapça-Farsça kelimelerle konuşan uzlaşmacı kişiyi temsil eder. Komik çatışma çoğunlukla bu dil farkından ve söz oyunlarından çıkar.
- Laz, Tiryaki, Çelebi gibi tipler ağızları ve söz varlıklarıyla toplumun bölgesel ve sosyal çeşitliliğini gösterir.
- Dil bilgisi: Fiilimsiler (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil) türü ve cümledeki işleviyle incelenir. Örneğin "Koşarak geldi." cümlesinde "koşarak" zarf-fiildir.
- Çatışma; kişinin toplumla, başka kişilerle, doğayla ya da kendisiyle karşı karşıya gelmesiyle oluşan, metne gerilim katan zıtlıktır.
Unutma: Karagöz'ü perde arkasında tek başına oynatan sanatçıya hayalî denir; Pişekâr ile Kavuklu ise orta oyununun eksen tipleridir, Karagöz-Hacivat ikilisiyle karıştırma.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Karagöz'ü bir gölge sineması gibi düşün: Perde ekrandır, arkadaki ışık projektördür, deriden kesilmiş renkli tasvirler de oyunculardır.
- Perde ve ışık: Hayalî, perdenin arkasında tasvirleri çubuklarla oynatır; seyirci yalnızca perdeye düşen renkli gölgeleri görür.
- İki ana kişi: Hacivat okumuş geçinir, süslü ve yabancı kelimelerle konuşur. Karagöz ise düz konuşur, her şeyi sözlük anlamıyla alır.
- Gülmece nereden çıkar? İkisi aynı sözü farklı anlar. Yazıcı'da okuma yazma bilmeyen Karagöz'ün müşterilerin isteklerini yanlış anlaması bu yüzden güldürür.
- Bölümler: Giriş (mukaddime), muhavere, fasıl ve bitiş.
Günlük hayattan: Biri "Bir çay koyar mısın?" diye sorduğunda "Nereye koyayım?" diye cevap vermek, Karagöz'ün söz oyunlarına benzer.
Sık yapılan hata: "Karagöz ezberlenmiş bir metinle oynanır." Doğrusu: Oyunun bir kalıbı vardır ama hayalî doğaçlamaya geniş yer verir; seyirciye ve döneme göre sözler değişebilir.
Derinleş
Karagöz'deki tipler (Laz, Tiryaki, Çelebi gibi) dönemin toplumundaki çeşitliliği ağız ve söz varlığıyla gösterir. Bugün yazılacak bir Karagöz oyununa hangi yeni tipleri eklerdin? Seçtiğin iki tipin konuşma özelliklerini belirleyip kısa bir muhavere yaz. Bir tipi güldürürken o tipin temsil ettiği bölgeyi ya da insan grubunu küçük düşürmemek için nelere dikkat etmen gerektiğini de tartış: Mizah ile alay arasındaki sınır nerededir?
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
TDE2.3“Hayatın Aynası” temasında ele alınan metinleri çözümleyebilme
Bu konuda neler var?
- Metin Tahlili-1 (Anlama)
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Yazıcı oyununu izleyen Melis, oyunun özetini defterine birkaç cümleyle yazdı. Öğretmeni, Melis'ten bu cümlelerdeki fiilimsileri bulup türlerine göre ayırmasını istedi. Melis'in özetindeki cümlelerden hangisinde zarf-fiil vardır?
- A) Okunan mektup müşteriyi çok duygulandırdı.
- B) Yazmak, Karagöz'ün hiç bilmediği bir işti.
- C) Hacivat şarkı söyleyerek perdeye geldi.
- D) Dükkânın kapısında bekleyen müşteri sabırsızdı.
- E) Karagöz'ün okuyamadığı kâğıt yere düştü.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Hacivat şarkı söyleyerek perdeye geldi.
“Söyleyerek” sözü -erek ekiyle yapılmış zarf-fiildir ve “geldi” yükleminin nasıl gerçekleştiğini bildirir. “Bekleyen”, “okunan” ve “okuyamadığı” sözleri bir ismi nitelediği için sıfat-fiil, “yazmak” ise isim-fiildir; ad soylu bu fiilimsiler de eylem bildirdiğinden zarf-fiille karıştırılabilir.
Kolay
2Bir Karagöz perdesinde iki kişi konuşuyor. Birincisi: “Efendim, maksadım sizi tenvir etmek, yani aydınlatmaktır; zira cehalet insanı dalâlete sürükler.” İkincisi: “Ne dedin, ne dedin? Dalak mı? Benim dalağım yerinde, sen kendi işine bak!” Bu konuşmada Arapça ve Farsça kelimelerle süslü konuşan birinci kişi hangi tiptir?
- A) Karagöz
- B) Tiryaki
- C) Çelebi
- D) Beberuhi
- E) Hacivat
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Hacivat
Yarım yamalak okumuş, Arapça ve Farsça kelimelerle süslü konuşan, uzlaşmacı tip Hacivat'tır; Karagöz ise bu sözleri anlamayıp kendi bildiği kelimelere benzeten halk adamıdır. Çelebi de kibar ve süslü giyinen bir tiptir; ancak oyunun eksen ikilisinde ağdalı dili temsil eden kişi Hacivat'tır.
Kolay
3Okulun kültür haftasında üç sınıf farklı seyirlik oyunlar hazırlıyor. 11-A'da bir öğrenci elinde mendil ve sopayla tek başına hikâye anlatıyor; 11-B'de oyuncular meydanda seyircinin ortasında Kavuklu ile Pişekâr'ı canlandırıyor; 11-C ise karartılmış salona bir beyaz perde ve arkasına bir lamba yerleştiriyor. 11-C'nin hazırladığı oyunu öteki iki sınıfın oyunlarından ayıran temel özellik hangisidir?
- A) Oyunun yazılı bir metne bağlı kalınarak sergilenmesi
- B) İpli bebeklerin yukarıdan oynatılarak hareket ettirilmesi
- C) Oyuncuların seyircinin ortasında açık alanda oynaması
- D) Deriden kesilmiş tasvirlerin ışıkla perdeye yansıtılması
- E) Tek bir anlatıcının taklitlerle olayları aktarması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Deriden kesilmiş tasvirlerin ışıkla perdeye yansıtılması
11-C'nin hazırladığı oyun Karagöz'dür; Karagöz, deriden kesilmiş tasvirlerin arkadan verilen ışıkla perdeye yansıtıldığı bir gölge oyunudur. İpli bebek seçeneği de bir kukla türünü anlatır; ancak kuklada bebeğin kendisi görünür, gölgesi değil. Seyirlik halk oyunlarının hiçbiri yazılı metne bağlı değildir.
Kolay
4Bir kültür merkezinde gösteriye hazırlanan hayalî Tuncay Usta, çırağına oyunun akışını anlatıyor: “Önce Hacivat perdeye gelip semai okur ve perde gazelini söyler. Ardından Karagöz'le asıl hikâyeyle ilgisi olmayan bir söz düellosuna girerler. Sonra asıl hikâye başlar; en sonda da Karagöz seyirciden kusurları için özür diler.” Ustanın anlattığı akışa göre oyunun bölümleri hangi seçenekte doğru sırayla verilmiştir?
- A) Muhavere – giriş (mukaddime) – fasıl – bitiş
- B) Giriş (mukaddime) – fasıl – muhavere – bitiş
- C) Giriş (mukaddime) – muhavere – fasıl – bitiş
- D) Fasıl – giriş (mukaddime) – muhavere – bitiş
- E) Giriş (mukaddime) – fasıl – bitiş – muhavere
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Giriş (mukaddime) – muhavere – fasıl – bitiş
Hacivat'ın semai ve perde gazeliyle geldiği bölüm giriştir (mukaddime); hikâyeden bağımsız söz düellosu muhavere, asıl hikâye fasıl, özür dilenen kapanış ise bitiştir. Fasıl ile muhaverenin yerini değiştiren seçenek çekicidir; ancak muhavere asıl hikâyeden önce gelir.
Kolay
5Edebiyat öğretmeni tahtaya “meddah, kukla, Karagöz, orta oyunu, köy seyirlik oyunları” yazıyor ve öğrencilerden bu türleri tek bir küme altında toplayan ortak özelliği bulmalarını istiyor. Bu türlerin ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tümünün beyaz bir perde üzerinde gölgelerle oynanması
- B) Taklide ve doğaçlamaya dayanmaları, yazılı metinlerinin olmaması
- C) Önceden yazılıp ezberlenmiş metinlerle sahnelenmeleri
- D) Yalnızca okunmak amacıyla kaleme alınmış olmaları
- E) Her birinin yalnızca saray çevresinde sergilenmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Taklide ve doğaçlamaya dayanmaları, yazılı metinlerinin olmaması
Seyirlik halk oyunlarını bir araya getiren ortak yön; taklit, doğaçlama ve yazılı metnin bulunmamasıdır. Beyaz perde ve gölge yalnızca Karagöz'e özgüdür.
Kolay
6Okulun tiyatro kulübü Yazıcı oyununu sahnelemeye hazırlanıyor. Kulüp başkanı, provada Karagöz'ün dükkânda müşterilerle uğraştığı ve oyunun asıl olayının geçtiği bölümün en uzun bölüm olacağını söylüyor. Karagöz oyununda asıl olayın işlendiği bu bölüme ne ad verilir?
- A) Mukaddime
- B) Muhavere
- C) Bitiş
- D) Perde gazeli
- E) Fasıl
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Fasıl
Karagöz oyununun asıl konusu fasıl bölümünde işlenir. Muhavere, Karagöz ile Hacivat'ın asıl olayla ilgisi olmayan söz atışmasıdır; asıl olay orada geçmez.
Kolay
7Bir tiyatro afişinde şu tanıtım yazısı yer alıyor: “İşsiz kalan Karagöz, Hacivat'ın bulduğu dükkânda yeni bir işe başlıyor. Üstelik bu iş okuma yazma gerektiriyor! Müşteriler kapıda sıraya girdi bile…” Afişe göre oyundaki güldürünün temel kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hacivat'ın dükkânı Karagöz'den geri almak istemesi
- B) Müşterilerin dükkânın önünde kavgaya tutuşması
- C) Okuma yazma bilmeyen birinin yazıcılık yapmaya kalkması
- D) Karagöz'ün yeni işinde çok zengin olması
- E) Dükkânın uzak bir mahallede bulunması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Okuma yazma bilmeyen birinin yazıcılık yapmaya kalkması
Oyunun komik durumu, okuma yazma bilmeyen Karagöz'ün yazıcılık yapmaya kalkması ve müşterilerin isteklerini yanlış anlamasından doğar. Afişte dükkânın geri istenmesi gibi bir bilgi yoktur.
Kolay
8Yazıcı oyununda Karagöz ile Hacivat'ın atışması uzayınca Hacivat, “Karagöz, böyle sabaha kadar kavga mı edeceğiz?” diyerek ortamı yatıştırmaya ve konuyu asıl meseleye getirmeye çalışır. Hacivat'ın bu tavrı onun hangi özelliğini yansıtır?
- A) Açık sözlü olup her şeyi dobra söylemesini
- B) Uzlaşmacı olup işi tatlıya bağlamak istemesini
- C) Okuma yazma bilmediği için konuşmaktan kaçmasını
- D) Kendi yöresinin ağzıyla konuşmayı sürdürmesini
- E) Karagöz'ü dükkândan kovmaya kararlı olmasını
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Uzlaşmacı olup işi tatlıya bağlamak istemesini
Hacivat, uzlaşmacı bir tiptir ve tartışmayı yatıştırmaya çalışır. Açık sözlülük ise Karagöz'ün özelliğidir.
Kolay
9Kütüphanede eski kitapları inceleyen Mert, Yazıcı adlı Karagöz oyununun yer aldığı bir kitap buluyor. Kitabın kapağında, Karagöz oyunlarını bir araya getirerek yazıya geçiren yazarın adı yazıyor. Yazıcı oyununu derleyen yazar aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Pertev Naili Boratav
- B) Cevdet Kudret
- C) Mehmet Kaplan
- D) Muharrem Ergin
- E) Sâmiha Ayverdi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Cevdet Kudret
Yazıcı, Cevdet Kudret'in derlediği Karagöz oyunlarından biridir. Pertev Naili Boratav seyirlik halk oyunlarını inceleyen bir halk bilimcidir; oyunu derleyen o değildir.
Kolay
10Yazıcı oyununda Hacivat şöyle konuşur: “Efendim, geçen gün evde otururken hatıra bir şey hutûr etti.” Karagöz ise bu sözü anlamaz ve konuyu bambaşka bir yere çeker. Hacivat'ın bu konuşması onun hangi kişi tipini temsil ettiğini gösterir?
- A) Okuma yazma bilmeyen, sade konuşan saf halk adamı
- B) Kendi yöresinin ağzıyla konuşan taşralı esnaf
- C) Sert sözlerle kavga çıkaran mahalle kabadayısı
- D) Bilgisini sade bir dille aktaran mahalle öğretmeni
- E) Yarım yamalak okumuş, ağır kelimelerle bilgiçlik taslayan kişi
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Yarım yamalak okumuş, ağır kelimelerle bilgiçlik taslayan kişi
Hacivat, Arapça-Farsça kelimelerle konuşan, yarım yamalak okumuş kişiyi temsil eder. Sade konuşan halk adamı ise Karagöz'dür.
Kolay
11Bir öğrencinin yazdığı hikâyede Nail, arkadaşının kendisine anlattığı bir sırrı başkalarıyla paylaşıp paylaşmamak konusunda günlerce kararsız kalır; gece uyuyamaz, kendi vicdanıyla hesaplaşır. Bu hikâyede öne çıkan çatışma türü aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kişinin toplumla çatışması
- B) Kişinin doğayla çatışması
- C) Kişinin kendisiyle çatışması
- D) Kişinin başka bir kişiyle çatışması
- E) Toplumun doğayla çatışması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kişinin kendisiyle çatışması
Nail'in yaşadığı gerilim dışarıdaki biriyle değil, kendi iç dünyasıyla ilgilidir. Arkadaşıyla açık bir tartışma olmadığı için kişi-kişi çatışması da değildir.
Kolay
12Bir el sanatları atölyesinde öğrenciler, geleneğe uygun bir Karagöz tasviri hazırlamak istiyor. Usta, tasvirin perdeye arkadan verilen ışıkla renkli bir gölge olarak yansıyabilmesi için doğru malzemeyi seçmelerini söylüyor. Geleneğe göre Karagöz tasvirleri hangi malzemeden kesilir?
- A) Kalın oyma tahtadan
- B) İnce işlenmiş deriden
- C) Pişirilmiş kilden
- D) Dokunmuş kumaştan
- E) Dövülmüş bakırdan
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İnce işlenmiş deriden
Karagöz, deriden kesilmiş tasvirlerin arkadan verilen ışıkla beyaz perdeye yansıtıldığı bir gölge oyunudur. Tahta ya da kumaş gibi ışık geçirmeyen malzemeler gölge oyununa uygun değildir.
Kolay
13Seyirciler oyundan sonra şunu konuşuyor: “Karagöz'ün mektup YAZMAYI bilmediği ilk sahnede anlaşıldı.” Büyük harfle yazılan kelime hangi tür fiilimsidir?
- A) Sıfat-fiil
- B) İsim-fiil
- C) Zarf-fiil
- D) Ek fiil
- E) Yardımcı fiil
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İsim-fiil
“Yazmayı” -ma ekiyle türemiş ve belirtme hâl ekini alarak isim gibi kullanılmıştır; bu yüzden isim-fiildir. Bir ismi nitelemediği için sıfat-fiil değildir.
Kolay
14Yazıcı oyununda Hacivat dolambaçlı bir girişle “Canım, bilâder, size bir şey söyleyeceğim!” deyince Karagöz hemen “Bunu böyle söylesene!” diye karşılık verir. Karagöz'ün bu tepkisi onun hangi kişilik özelliğini yansıtır?
- A) Açık sözlü ve sağduyulu bir halk adamı olmasını
- B) Medrese eğitimi almış bilgili biri olmasını
- C) Her duruma uyum sağlayan uzlaşmacı olmasını
- D) Yabancı kelimelerle konuşmayı sevmesini
- E) Kendini beğenmiş, kibirli biri olmasını
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Açık sözlü ve sağduyulu bir halk adamı olmasını
Karagöz dolambaçsız, açık ve sade konuşmayı ister; bu onun açık sözlü, sağduyulu halk adamı kimliğini gösterir. Uzlaşmacılık ise Hacivat'a özgü bir özelliktir.
Kolay
15Bir öğrenci oyunu şu cümleyle özetliyor: “Okuma yazma BİLMEYEN Karagöz, Hacivat'ın verdiği dükkânda yazıcılığa başladı.” Büyük harfle yazılan kelime hangi türden bir sözcüktür?
- A) Sıfat-fiil
- B) İsim-fiil
- C) Zarf-fiil
- D) Çekimli fiil
- E) Birleşik fiil
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Sıfat-fiil
“Bilmeyen” sözcüğü -en ekiyle türemiş, “Karagöz” ismini nitelediği için sıfat-fiildir. İsim-fiil olsaydı ismi nitelemez, isim gibi kullanılırdı.
Kolay
16Bir müze rehberi, ziyaretçilere Karagöz perdesini gösterirken “Bu oyuna ‘gölge oyunu’ denmesinin sebebi, gösteri sırasında perdede gördüğünüz şeyin nasıl oluştuğudur.” diyor. Rehbere göre Karagöz'e gölge oyunu denmesinin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Oyunun yalnızca gün ışığında, açık havada oynanması
- B) Oyuncuların yüzlerini karanlıkta saklayarak oynaması
- C) Oyunun konusunun hep gece geçen olaylardan seçilmesi
- D) Tasvirlerin arkadan verilen ışıkla beyaz perdeye yansıtılması
- E) Seyircilerin perdenin arkasına oturtulması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Tasvirlerin arkadan verilen ışıkla beyaz perdeye yansıtılması
Karagöz'de deriden kesilmiş tasvirler arkadan verilen ışıkla beyaz perdeye yansıtılır; seyirci bu gölgeleri izler. Oyunun gece geçen olayları anlatması gibi bir zorunluluk yoktur.
Kolay
17Okulun kültür haftasında seyirlik halk oyunları tanıtılacak. Sahne sorumlusu, sahneye hiçbir canlı oyuncu çıkarmadan yalnız elde hazırlanan figürlerle oynatılabilecek iki oyunu ayırmak istiyor. Boratav'ın “cansız sûretler” diye andığı aktörlerle oynanan oyunlar aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?
- A) Meddah ve Karagöz
- B) Karagöz ve kukla
- C) Orta oyunu ve kukla
- D) Meddah ve tulûat tiyatrosu
- E) Karagöz ve orta oyunu
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Karagöz ve kukla
Doğru cevap B'dir. Karagöz'de deriden kesilmiş tasvirler, kuklada ise cansız figürler oynatılır; ikisinde de seyircinin karşısına canlı oyuncu çıkmaz. Meddah tek aktörlüdür ama aktörü canlıdır, anlatıp taklit eden kişinin kendisidir; A ve D bu yüzden yanlıştır. Orta oyunu ve tulûat tiyatrosu çok aktörlüdür ve canlı oyuncularla oynanır; C ve E'deki eşleşmeler de tutmaz. Burada ayırt edilmesi gereken nokta şudur: tek aktörlü olmak başka, aktörün cansız olması başkadır.
Kolay
18Yazıcı oyununda Karagöz, Yahnikapan sokağının adını duyunca Hacivat'a şöyle sorar: “O sokaktan geçerken ispiri dövmüşler mi?” Bu cümledeki “geçerken” sözcüğü aşağıdaki görevlerden hangisinde kullanılmıştır?
- A) “Sokak” sözcüğünü niteleyen sıfat görevinde
- B) Cümlenin öznesini karşılayan isim görevinde
- C) Yüklemdeki işin nedenini bildiren zarf görevinde
- D) Yüklemdeki işin zamanını bildiren zarf görevinde
- E) “İspir” sözcüğünü niteleyen sıfat görevinde
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yüklemdeki işin zamanını bildiren zarf görevinde
Doğru cevap D'dir. “Geçerken” zarf-fiildir; “dövmüşler mi?” yüklemine “ne zaman?” sorusunun cevabını verir, yani dövme işinin zamanını bildirir. Zarf-fiil bir ismi nitelemediği için A ve E yanlıştır: bir ismi niteleyen fiilimsi sıfat-fiildir. Cümlede özne görevi yapan bir isim-fiil de yoktur; B bu yüzden olmaz. C'deki neden anlamı ise “geçtiği için” gibi bir kullanımda bulunurdu; “-ken” eki burada neden değil, iki işin aynı anda olduğunu gösterir.
Orta
19Bir öğrencinin yazdığı hikâyede Kerem Öğretmen, atandığı dağ köyünde kız çocuklarının okula gönderilmediğini görür. Ev ev dolaşıp aileleri ikna etmeye çalışır; kahvehanede “Bizim köyün âdeti böyle.” diyenlerle tartışır. Kış bitmeden sınıftaki sıraların yarısını kız öğrenciler doldurur. Bu hikâyede öne çıkan çatışma hangi türdendir?
- A) Kişi ile doğa arasında
- B) Kişi ile toplum arasında
- C) Kişinin kendi iç dünyasıyla
- D) İki aile arasında
- E) Kişi ile kader arasında
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kişi ile toplum arasında
Kerem Öğretmen, köyde yerleşmiş bir alışkanlığa karşı mücadele ettiği için çatışma kişi ile toplum arasındadır. Dağ köyü ve kış gibi doğa unsurları kişi-doğa çatışmasını düşündürebilir; ancak kahramanın karşısındaki güç doğa değil, toplumun âdetidir.
Orta
20Tiyatro kulübü, Karagöz oyununu bu kez perdesiz, gerçek oyuncularla meydanda oynamaya karar veriyor. Oyuncular, perdedeki Karagöz ile Hacivat'ın görevlerini üstlenecek iki ana karakteri seçmek için orta oyunu geleneğini inceliyor. Kulübün incelediği gelenekte Karagöz–Hacivat ikilisine karşılık gelen eksen tipler hangileridir?
- A) Tiryaki – Tuzsuz Deli Bekir
- B) Zenne – Beberuhi
- C) Laz – Arnavut
- D) Kavuklu – Pişekâr
- E) Çelebi – Efe
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kavuklu – Pişekâr
Orta oyununda Karagöz'ün karşılığı Kavuklu, Hacivat'ın karşılığı Pişekâr'dır; oyun bu iki eksen tipin konuşmaları üzerine kurulur. Tiryaki, Zenne, Laz gibi tipler her iki oyunda da yer alır; bu nedenle tanıdık gelebilir, ancak bunlar yardımcı tiplerdir.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.