11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · Hayatın Aynası

Tiyatro: Ben, Mimar Sinan

tiyatro
monolog
diyalog
dramatik örgü
dram
komedi
trajedi
cümle türleri

'Ben, Mimar Sinan' oyununda ne anlatılır?

Ben, Mimar Sinan, Turgut Özakman'ın büyük mimarın hayatını ve eserlerini sahneye taşıdığı, Sinan'ın yaşadıklarını kendi ağzından anlattığı bir tiyatro metnidir. Oyunun konusu, Kayserili Sinan'ın yeniçerilikten mimarbaşılığa uzanan hayatı ve Selimiye Camii'ni yapma sürecidir. Sinan; Şehzade Camii'ni çıraklık, Süleymaniye Camii'ni kalfalık, Edirne'deki Selimiye Camii'ni ustalık eseri olarak niteler. Temada sanat aşkı, emek, mükemmellik arayışı ve Anadolu'nun ortak medeniyet mirası öne çıkar. Farklı sesler, ışık ve fon görüntüleri Sinan'ın anlatımını destekler. Metin; sahne, perde, dekor, diyalog, monolog, dramatik örgü ve çatışma gibi tiyatro unsurlarıyla incelenir. Monolog bir kişinin tek başına konuşması, diyalog ise karşılıklı konuşmadır. Modern tiyatroda trajedi, komedi ve dram türleri bulunur; Molière'in Cimri'si komediye örnektir. Turgut Özakman (1930-2013), Şu Çılgın Türkler gibi tarihî romanlarıyla da tanınır.

Tiyatro: Ben, Mimar Sinan: konu anlatımı ve özeti

Ben, Mimar Sinan, Turgut Özakman'ın büyük mimarın hayatını ve eserlerini sahneye taşıdığı bir tiyatro metnidir. Oyunda Sinan kendi ağzından yaşadıklarını anlatır; farklı sesler, ışık ve fon görüntüleri bu anlatımı destekler.

Konu: Kayserili Sinan'ın yeniçerilikten mimarbaşılığa uzanan hayatı ve ustalık eseri Selimiye Camii'ni yapma süreci. Tema: sanat aşkı, emek, mükemmellik arayışı ve Anadolu'nun ortak medeniyet mirası.
Sinan; Şehzade Camii'ni çıraklık, Süleymaniye Camii'ni kalfalık, Edirne'deki Selimiye Camii'ni ustalık eseri olarak niteler.
Tiyatronun yapı unsurları: sahne, perde, dekor, diyalog, monolog, dramatik örgü, çatışma ve kişiler. Monolog bir kişinin tek başına konuşması, diyalog ise karşılıklı konuşmadır.
Modern tiyatro türleri: trajedi (acıklı, korku ve heyecan uyandıran), komedi (güldürürken düşündüren), dram (acıklı ve gülünç yönleri birlikte yansıtan). Molière'in Cimri'si komediye örnektir.
Turgut Özakman (1930-2013): Şu Çılgın Türkler, Diriliş-Çanakkale 1915 gibi tarihî romanları ve geleneksel ile modern tiyatroyu birleştiren oyunlarıyla tanınır.
Dil bilgisi, cümle türleri: yüklemin türüne göre isim ya da fiil cümlesi; yerine göre kurallı ya da devrik; anlamına göre olumlu, olumsuz, soru, ünlem; yapısına göre basit, birleşik, sıralı, bağlı. Örnek: "Kubbe çok yüksekti." isim, kurallı, olumlu ve basit bir cümledir.

Unutma: Yüklemi sonda olmayan cümle devriktir; yüklemi hiç bulunmayan cümle ise eksiltilidir, ikisini karıştırma.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bir tiyatro metnini okurken aklında şu soru olsun: Bu sahne nasıl oynanır? Tiyatro okunmak için değil, sahnelenmek için yazılır.

Monolog: Ben, Mimar Sinan'da Sinan çoğu zaman kendi ağzından anlatır; bir kişinin tek başına konuşmasına monolog denir.
Diyalog: Kişilerin karşılıklı konuşmasıdır; çatışma çoğunlukla diyaloglarda ortaya çıkar.
Dekor, ışık, fon görüntüsü: Sahnenin zamanını ve mekânını gösterir.
Dramatik örgü: Olayların birbirine bağlanarak bir çatışmaya ve sonuca doğru ilerlemesidir.

Sinan'ın kendi eserlerini değerlendirişini hatırlamak için bir zanaat yolculuğu gibi düşün: Şehzade çıraklık, Süleymaniye kalfalık, Selimiye ustalık eseri.

Dil bilgisi ipucu: Cümle türünü belirlerken önce yüklemi bul. Yüklem sonda ise cümle kurallı, başta ya da ortada ise devriktir; yüklem hiç yoksa eksiltilidir.

Sık yapılan hata: Dram türünü "her acıklı oyun" sanmak. Doğrusu: Trajedi acıklı ve korku uyandıran, komedi güldürürken düşündüren, dram ise acıklı ve gülünç yönleri bir arada taşıyan türdür.

Derinleş

Mimar Sinan'ın bir yapısını (ya da yaşadığın yerdeki tarihî bir yapıyı) seç ve tarih, matematik veya fizik derslerindeki bilgilerinle ilişkilendir: Kubbe, kemer ya da ses düzeni nasıl çalışıyor? Araştırdıklarından yola çıkarak Sinan'ın o yapının önünde söylediği kısa bir monolog yaz. Tarihî yapıların restorasyonunda özgün dokuyu korumak ile yapıyı bugünkü kullanıma uygun hâle getirmek arasında nasıl bir denge kurulması gerektiğini tartış.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

TDE2.3“Hayatın Aynası” temasında ele alınan metinleri çözümleyebilme

Bu konuda neler var?

Metin Tahlili-1 (Anlama)
Dünya Tarihine Adını Yazdıran Mimar: Sinan

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Oyunun son perdesinde yaşlı Sinan, çırağına ileri yaşında tamamladığı ve "ustalık eserim" dediği camiyi anlatıyor. Cami, Osmanlı Devleti'nin İstanbul'dan önceki başkentinde, II. Selim adına yaptırılmıştır. Sinan'ın anlattığı cami hangi şehirdedir?
- A) Edirne
- B) Kayseri
- C) Bursa
- D) İstanbul
- E) Manisa
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Edirne
Sinan'ın "ustalık eserim" dediği Selimiye Camii, II. Selim adına İstanbul'dan önceki başkent Edirne'de yapılmıştır. Bursa da Osmanlı'nın başkentlerinden biri olduğu için çekicidir; ancak İstanbul'dan hemen önceki başkent Edirne'dir.
Kolay
2Bir oyunun tanıtım broşüründe şöyle yazıyor: "Bir yanda geçim sıkıntısıyla boğuşan bir ailenin acıları, öbür yanda bu ailenin küçük oğlunun yaramazlıklarıyla güldüren sahneler. Oyun, gündelik hayatı bütün gerçekliğiyle sahneye taşıyor." Tanıtımı yapılan oyun hangi türe örnektir?
- A) Dram
- B) Komedi
- C) Tuluat
- D) Trajedi
- E) Orta oyunu
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Dram
Hayatın acıklı ve gülünç yönlerini bir arada yansıtan modern tiyatro türü dramdır. Komedi, güldüren sahneler nedeniyle çekicidir; ancak komedide acıklı yön ağır basmaz, oyunda ise geçim sıkıntısının acısı da işlenir.
Kolay
3Okulun tiyatro kulübü, Mimar Sinan'ın hayatını, eserlerini ve iç dünyasını onun ağzından anlatan "Ben, Mimar Sinan" adlı oyunu sahneliyor. Oyunun yazarı, Kurtuluş Savaşı'nı anlatan Şu Çılgın Türkler adlı eseriyle de geniş okur kitlelerine ulaşmıştır. Bu oyunun yazarı kimdir?
- A) Musahipzade Celal
- B) Turgut Özakman
- C) Necip Fazıl Kısakürek
- D) Haldun Taner
- E) Cevat Fehmi Başkut
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Turgut Özakman
Ben, Mimar Sinan oyununun ve Şu Çılgın Türkler'in yazarı Turgut Özakman'dır. Haldun Taner de Cumhuriyet döneminin önemli bir tiyatro yazarı olduğu için çekicidir; ancak Taner, Keşanlı Ali Destanı gibi epik tiyatro örnekleriyle tanınır, Şu Çılgın Türkler'in yazarı değildir.
Kolay
4Oyunun bir sahnesinde ışıklar kararıyor, yalnızca Sinan'ın üzerine bir ışık düşüyor. Sinan sahnede tek başınadır; ustası olmadan geçirdiği ilk günleri, korkularını ve kubbeye dair hayallerini kimseye seslenmeden uzun uzun anlatıyor. Sahnedeki bu anlatım biçimine ne ad verilir?
- A) Dekor
- B) Perde
- C) Diyalog
- D) Monolog
- E) Pandomim
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Monolog
Tiyatroda bir kişinin sahnede tek başına, karşısında bir muhatap olmadan konuşmasına monolog denir. Diyalog da konuşmaya dayalı bir anlatımdır; ancak en az iki kişinin karşılıklı konuşmasıdır, sahnede Sinan yalnızdır.
Kolay
5“Sinan o gece hiç uyumadı.” cümlesi anlamına göre hangi cümle çeşididir?
- A) Soru cümlesi
- B) Emir cümlesi
- C) Olumsuz cümle
- D) Olumlu cümle
- E) Ünlem cümlesi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Olumsuz cümle
Yüklem “uyumadı”, olumsuzluk eki “-ma” aldığı için cümle olumsuzdur. Cümlede soru ya da ünlem anlamı yoktur.
Kolay
6Oyunda Sinan, gençliğinde İstanbul'da gördüğü bir yapının kendisini özellikle etkilediğini söyler; bu yapı fethin ardından camiye dönüştürülmüş eski bir Bizans kilisesidir. Sinan'ı etkileyen yapı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Süleymaniye Camii
- B) Kudüs'teki tapınak
- C) Ayasofya
- D) Selimiye Camii
- E) Şehzade Camii
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ayasofya
Fetihten sonra camiye dönüştürülen Bizans kilisesi Ayasofya'dır. Selimiye, Süleymaniye ve Şehzade camileri Sinan'ın kendi eserleridir.
Kolay
7Okuma çemberinde bir öğrencinin görevi şöyledir: “Tiyatro metninde anlamı bilinmeyen, ilginç bulunan kelimeleri tespit eder, sözlükten araştırır ve metnin bağlamına göre açıklar.” Bu öğrencinin üstlendiği rol aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tahmin Edici
- B) Özetleyici
- C) Ressam
- D) Kelime Avcısı
- E) Hareket İzcisi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kelime Avcısı
Kelimeleri tespit edip anlamlarını bağlama göre açıklamak Kelime Avcısı'nın görevidir. Hareket İzcisi mekânı ve mekânın değişimini takip eder.
Kolay
8Bilgi görseline göre Mimar Sinan; cami, medrese, imarethane, hastane, su yolu, köprü ve kervansaray gibi pek çok yapı inşa etmiştir. Bu bilgiden Mimar Sinan'la ilgili hangisi çıkarılabilir?
- A) Farklı işlevlerde çok sayıda eser vermiştir.
- B) Eserlerinin tamamı İstanbul dışındadır.
- C) Yalnızca cami inşa etmiştir.
- D) Hiç köprü yapmamıştır.
- E) Yalnızca savaş gemileri yapmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Farklı işlevlerde çok sayıda eser vermiştir.
Cami, hastane, köprü, kervansaray gibi farklı yapılar Sinan'ın eserlerinin çeşitliliğini gösterir. Yalnızca cami inşa ettiği yargısı bu bilgiyle çelişir.
Kolay
9Molière'in Cimri adlı oyununda, parasına aşırı düşkün bir adamın gülünç durumları sergilenir ve seyirci hem güler hem de cimriliğin kötülüğü üzerine düşünür. Bu oyun hangi tiyatro türüne örnektir?
- A) Komedi
- B) Monolog
- C) Radyo tiyatrosu
- D) Trajedi
- E) Dram
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Komedi
Güldürürken düşündüren oyun komedidir; Cimri bu türün tanınmış örneğidir. Trajedi seyirciyi güldürmez, acıklı olaylarla sarsar.
Kolay
10Oyunun sahne yönergesinde şu ifade yer alır: “(Ayasofya'nın renkli dış resmi vurucu kısa bir müzikle fonu doldurur.)” Bu yönerge oyunda hangi unsurun kullanıldığını gösterir?
- A) Radyo efekti
- B) Kostüm ve makyaj
- C) Yalnızca monolog
- D) Fon görüntüsü ve müzik
- E) Yalnızca diyalog
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Fon görüntüsü ve müzik
Yönerge, perdeye yansıtılan görüntü ile müziğin birlikte kullanılacağını belirtir. Kostüm ve makyajdan söz edilmez.
Kolay
11Bir oyunun tanıtım broşüründe şöyle yazıyor: “Oyun, kahramanın başına gelen acı olaylarla seyircide korku ve acıma duyguları uyandırıyor; sonu ise ölümle bitiyor.” Tanıtılan oyun aşağıdaki tiyatro türlerinden hangisine en uygundur?
- A) Dram
- B) Orta oyunu
- C) Komedi
- D) Meddah
- E) Trajedi
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Trajedi
Acıklı olaylarla korku ve acıma uyandıran, çoğunlukla ölümle biten oyunlar trajedidir. Komedi güldürürken düşündürür.
Kolay
12Ben, Mimar Sinan oyununda Sinan seyirciye şöyle seslenir: “Sevgili gençler! 98 yıl yaşadım. Devlete tam 70 yıl hizmet ettim. Size hayatımı ve çağımı anlatmak istiyorum.” Bu sözlere göre oyunda olaylar kimin ağzından anlatılmaktadır?
- A) Bir tarihçinin ağzından
- B) Sinan'ın çırağının ağzından
- C) Padişahın ağzından
- D) Bir yabancı mimarın ağzından
- E) Sinan'ın kendi ağzından
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Sinan'ın kendi ağzından
Sinan “hayatımı anlatmak istiyorum” diyerek kendi hikâyesini kendisi anlatır. Oyunda başka sesler de duyulur ama ana anlatıcı Sinan'dır.
Kolay
13“Kubbe çok yüksekti.” cümlesi yükleminin türüne göre hangi cümle çeşididir?
- A) İsim cümlesi
- B) Eksiltili cümle
- C) Devrik cümle
- D) Fiil cümlesi
- E) Soru cümlesi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İsim cümlesi
Yüklem “yüksekti”, isim soylu “yüksek” kelimesinin ek eylem almış hâlidir; cümle isim cümlesidir. Yüklem sonda olduğu için devrik de değildir.
Kolay
14Oyunda Sinan, gençliğinde İstanbul'daki bir okula alındığını anlatır: “Bu okul, ortaöğretim düzeyinde bir teknik okuldur. Osmanlı ordusuna teknik eleman yetiştirir. Ağırlıklı dersim marangozluktu.” Sinan'ın sözünü ettiği okul aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Enderun Mektebi
- B) Mülkiye
- C) Acemi Ocağı
- D) Darülfünun
- E) Baytar Mektebi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Acemi Ocağı
Oyunda Sinan, Yavuz Sultan Selim döneminde Acemi Ocağı'na alındığını anlatır. Baytar Mektebi ve Darülfünun çok sonraki dönemlerin okullarıdır.
Kolay
15Tiyatro metinlerinde iki ya da daha fazla kişinin karşılıklı konuşmasına ne ad verilir?
- A) Perde
- B) Diyalog
- C) Dramatik örgü
- D) Dekor
- E) Monolog
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Diyalog
Karşılıklı konuşma diyalogdur. Monolog bir kişinin tek başına konuşmasıdır.
Kolay
16Tiyatroda acıklı ve gülünç yönleri bir arada yansıtan, hayatı olduğu gibi gösteren türe ne ad verilir?
- A) Trajedi
- B) Dram
- C) Monolog
- D) Perde
- E) Komedi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Dram
Acıklı ve gülünç ögeleri birlikte yansıtan modern tiyatro türü dramdır. Trajedi yalnızca acıklı, komedi ise ağırlıklı olarak güldürücüdür.
Kolay
17Okuma çemberinde Zehra, oyundan “Bilgiyle dolmuştum, taşmak üzereydim.” cümlesini önemli ve şaşırtıcı bulduğu için seçiyor, tartışmak üzere grubuyla paylaşıyor. Zehra'nın okuma çemberindeki rolü aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sorgulayıcı
- B) Ressam
- C) Özetleyici
- D) Okuma Aydınlatıcısı
- E) Karakter Çözümleyici
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Okuma Aydınlatıcısı
Kitaba göre Okuma Aydınlatıcısı, grubuyla tartışmak için metinden ilginç, şaşırtıcı ya da önemli bir paragraf veya cümle seçer. Sorgulayıcı soru hazırlar, Ressam görsel çizer, Özetleyici önemli bölümleri özetler, Karakter Çözümleyici kişilerin özelliklerini ortaya koyar.
Kolay
18Ben, Mimar Sinan oyununda Sinan seferlerdeki günlerini şöyle anlatır: “Birçok Doğu ve Batı ülkesine gittim. Gördüğüm her binayı ve harabeyi, bir ders gibi inceledim.” Bu sözlere göre Sinan mesleğinde ilerlemek için nasıl bir yol izlemiştir?
- A) Mimarlığı yalnız kitaplardan okuyarak öğrenmeyi seçmiştir.
- B) Gezdiği yerlerdeki yapıları gözlemleyerek öğrenmeyi sürdürmüştür.
- C) Askerlik görevini tümüyle bırakıp yalnız mimarlık yapmaya yönelmiştir.
- D) Eski yapıları yıktırıp yerlerine yenilerini yaptırmıştır.
- E) Yabancı ülkelerdeki ustalardan özel dersler almıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Gezdiği yerlerdeki yapıları gözlemleyerek öğrenmeyi sürdürmüştür.
“Bir ders gibi inceledim” sözü, Sinan'ın gördüğü yapılardan öğrendiğini gösterir; sefer yolları onun için bir okul olmuştur. Sözlerde kitaptan öğrenme, askerliği bırakma, yapıları yıktırma ya da ustalardan ders alma yoktur.
Orta
19Rehber, Selimiye'yi gezen öğrencilere caminin yapım sürecini anlatırken farklı yapılarda cümleler kuruyor. Öğretmen, rehberin cümlelerinden yapı bakımından birleşik olanı bulmalarını istiyor. Rehberin cümlelerinden hangisi yapısına göre birleşik cümledir?
- A) Kubbe tamamlandı, cami ibadete açıldı.
- B) Kubbe tamamlanırsa cami bu yıl ibadete açılacak.
- C) Kubbe tamamlandı ve cami ibadete açıldı.
- D) Kubbe bu yıl büyük bir emekle tamamlanacak.
- E) Kubbe tamamlanmadı, işçiler çalışmayı sürdürdü.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kubbe tamamlanırsa cami bu yıl ibadete açılacak.
"Kubbe tamamlanırsa" yan cümlesi, "açılacak" yüklemli temel cümleye koşul ilgisiyle bağlanmıştır; cümle şartlı birleşik cümledir. Virgülle ayrılmış cümleler de iki yargı içerdiği için çekicidir; ancak bunlarda yargılar birbirine bağımlı değildir, cümle sıralıdır.
Orta
20Oyunda anlatıcı, Sinan'ın sabaha kadar çalıştığı bir geceyi şöyle aktarıyor: "Sinan taşları inceledi, ölçüleri aldı, çizimine yeniden başladı." Bu cümle yapısına göre hangi türdedir?
- A) Sıralı cümle
- B) Şartlı birleşik cümle
- C) Basit cümle
- D) Bağlı cümle
- E) Girişik birleşik cümle
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Sıralı cümle
Cümlede üç ayrı yüklem (inceledi, aldı, başladı) virgülle birbirine bağlanmıştır; bu, sıralı cümledir. Bağlı cümle de birden çok yargı içerir; ancak bağlı cümlede yargılar "ve, ama, fakat" gibi bağlaçlarla bağlanır, bu cümlede bağlaç yoktur.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.