11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · Yaşamın İzinde
Biyografi: Mehmet Akif Ersoy
- biyografi
- monografi
- nekroloji
- mehmet akif ersoy
- safahat
- istiklal marşı
- nesnel ifade
Mehmet Akif Ersoy biyografisinde neler anlatılır?
Mehmet Akif Ersoy biyografisi, Fazıl Gökçek'in İstiklal Marşı şairinin hayatını ve sanatını belgelere dayanarak anlattığı öğretici bir metindir. Biyografi, bir kişinin hayatını nesnel biçimde anlatan türdür; bilimsel biyografi (monografi), biyografik roman ve nekroloji alt türleridir. Mehmet Akif Ersoy (1873-1936) İstanbul'da doğmuş, Baytar Mektebi'ni birincilikle bitirip uzun yıllar veteriner olarak devlet memurluğu yapmıştır. Şiirlerini Sırat-ı Müstakim, sonra Sebilürreşat dergisinde yayımlamış, yedi kitabını Safahat üst başlığı altında toplamıştır. Şiirlerinde toplumun yoksul ve kimsesiz kesimlerini çoğu zaman manzum hikâye biçiminde anlatmış, hayatının son yıllarını büyük ölçüde Mısır'da geçirmiştir. Millî Mücadele'de Burdur milletvekili olmuş ve vaazlarıyla halkı direnişe çağırmıştır. İstiklal Marşı 12 Mart 1921'de TBMM'de kabul edilmiş, Akif yarışmanın para ödülünü almamıştır. Biyografiyi başkası yazar; kişinin kendi hayatını yazdığı metin ise otobiyografidir ve orada öznel ifadeler öne çıkar.
Biyografi: Mehmet Akif Ersoy: konu anlatımı ve özeti
Bu metin, Fazıl Gökçek'in Mehmet Akif Ersoy'un hayatını ve sanatını anlattığı bir biyografidir. Biyografi türünü tanırken İstiklal Marşı şairinin kişiliğini ve eserlerini de öğrenirsin.
- Biyografi, bir kişinin hayatını belgelere dayanarak nesnel biçimde anlatan öğretici türdür. Alt türleri: bilimsel biyografi (monografi), biyografik roman ve nekroloji (ünlü bir kişinin ölümü üzerine yazılan yazı).
- Mehmet Akif Ersoy (1873-1936) İstanbul'da doğdu; Baytar Mektebi'ni birincilikle bitirip uzun yıllar baytar (veteriner) olarak devlet memurluğu yaptı.
- Şiirlerini Sırat-ı Müstakim (sonra Sebilürreşat) dergisinde yayımladı. Yedi kitabını Safahat üst başlığı altında topladı: Safahat, Süleymaniye Kürsüsünde, Hakkın Sesleri, Fatih Kürsüsünde, Hatıralar, Asım, Gölgeler.
- Millî Mücadele'ye katıldı; Burdur milletvekili oldu ve vaazlarıyla halkı direnişe çağırdı. İstiklal Marşı 12 Mart 1921'de TBMM'de kabul edildi; Akif yarışmanın para ödülünü almadı.
- Şiirlerinde toplumun yoksul ve kimsesiz kesimlerini gerçekçi bir bakışla, çoğu zaman manzum hikâye biçiminde anlattı; aruzu konuşma diline yaklaştırdı. Hayatının son yıllarını büyük ölçüde Mısır'da geçirdi.
- Biyografide nesnel ifadeler ağır basar; anı ve otobiyografide ise öznel ifadeler öne çıkar.
Unutma: Biyografiyi başkası yazar, otobiyografiyi kişi kendisi; sınavda bu ayrımı anlatıcının kim olduğuna bakarak yap.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Biyografiyi ayırt etmenin en kolay yolu anlatıcıya bakmaktır: Biyografide bir kişinin hayatını başkası anlatır; otobiyografide kişi kendi hayatını anlatır.
Bir biyografi yazarı şu adımları izler:
- Kişinin hayatına dair belgeleri toplar: mektuplar, resmî kayıtlar, eserler, tanıkların anlattıkları.
- Olayları sıraya koyar: doğum, eğitim, meslek, eserler, önemli olaylar.
- Nesnel bir dille yazar; övgüye değil belgeye dayanır.
Mehmet Akif'in biyografisinde örneğin onun baytar olarak çalıştığı, Safahat'ı yazdığı ve İstiklal Marşı'nın 12 Mart 1921'de kabul edildiği gibi doğrulanabilir bilgiler yer alır.
Günlük hayattan: Okul yıllığına bir öğretmenin tanıtım yazısını hazırlarken onun hangi okulda okuduğunu, kaç yıldır öğretmenlik yaptığını sorup öğrenmen, küçük bir biyografi çalışmasıdır.
Sık yapılan hata: Biyografiyi övgü yazısıyla karıştırmak. Doğrusu: Biyografide nesnel ifadeler ağır basar; yazar kişiyi sevse bile bilgileri belgelerle desteklemek zorundadır.
Derinleş
Yaşadığın yerde tanınan ama hakkında çok az yazılmış bir kişiyi (bir zanaatkâr, bir öğretmen, bir sporcu) seç ve kısa bir biyografi hazırla. Hangi bilgileri belgeyle, hangilerini yalnızca tanıklarla doğrulayabildiğini işaretle. Yaşayan biri hakkında yazarken onun izni olmadan hangi bilgileri paylaşmaman gerektiğini ve bunun nedenlerini tartış.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
TDE2.3“Hayatın Aynası” temasında ele alınan metinleri çözümleyebilme
Bu konuda neler var?
- Metin Tahlili-2 (Anlama)
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Bir okul panosunda şu bilgi yer alıyor: "Millî Mücadele'nin en zor günlerinde, Birinci İnönü Zaferi'nden yaklaşık iki ay sonra, Türkiye Büyük Millet Meclisinde yapılan oylamayla Mehmet Akif'in şiiri millî marş olarak kabul edildi." Panoda sözü edilen kabul tarihi hangisidir?
- A) 29 Ekim 1923
- B) 23 Nisan 1920
- C) 30 Ağustos 1922
- D) 20 Ocak 1921
- E) 12 Mart 1921
Cevabı göster
Doğru cevap: E) 12 Mart 1921
İstiklal Marşı, Ocak 1921'deki Birinci İnönü Zaferi'nden sonra, 12 Mart 1921'de TBMM'de kabul edilmiştir. 20 Ocak 1921 de Millî Mücadele yıllarından bir tarih olduğu için çekicidir; ancak bu, Teşkilât-ı Esasiye Kanunu'nun kabul tarihidir ve zaferden yalnızca birkaç gün sonrasına denk gelir.
Kolay
2Ünlü bir hattatın ölümünden iki gün sonra bir gazetede yayımlanan yazıda, hattatın yetiştirdiği öğrenciler, yazdığı levhalar ve sanatına kattıkları anlatılıyor. Yazı, onun kaybının sanat çevrelerinde bıraktığı boşluğa değinilerek bitiyor. Bu yazı hangi türe örnektir?
- A) Tezkire
- B) Biyografik roman
- C) Monografi
- D) Nekroloji
- E) Anı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Nekroloji
Mesleğiyle tanınmış birinin ölümü üzerine, onun hayatını ve çalışmalarını tanıtmak için yazılan yazıya nekroloji denir. Monografi de bir kişiyi ya da konuyu tanıtır; ancak ölüm üzerine yazılan kısa bir gazete yazısı değil, ayrıntılı bir inceleme kitabıdır.
Kolay
3Bir edebiyat dergisindeki yazıda, Mehmet Akif Ersoy'un 1873'te İstanbul'da doğduğu, Safahat'ı yazdığı ve 1936'da İstanbul'da öldüğü bilgileri veriliyor. Bilgiler mektuplara, resmî kayıtlara ve tanıklıklara dayanılarak, yazarın kendi duygularına yer verilmeden ve zaman sırasıyla aktarılıyor. Bu yazı hangi türe örnektir?
- A) Günlük
- B) Anı
- C) Biyografi
- D) Otobiyografi
- E) Edebî portre
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Biyografi
Bir kişinin hayatını başka biri tarafından, belgelere dayanarak ve nesnel bir dille anlatan tür biyografidir. Otobiyografi de bir hayatı anlatır; ancak orada kişi kendi hayatını yazar, bu yazıda ise Akif'in hayatını bir başkası aktarmaktadır.
Kolay
4Mehmet Akif'in hayatını anlatan bir belgeselde, onun 1893'te Halkalı'daki okulu birincilikle bitirdiği anlatılıyor. Ardından uzun yıllar devlet memuru olarak Anadolu, Rumeli ve Arabistan'a gönderildiği, buralarda salgın hayvan hastalıklarıyla mücadele ettiği belirtiliyor. Belgeselde sözü edilen meslek hangisidir?
- A) İnşaat mühendisliği
- B) Baytarlık (veterinerlik)
- C) Eczacılık
- D) Avukatlık
- E) Tıp doktorluğu (hekimlik)
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Baytarlık (veterinerlik)
Mehmet Akif, Halkalı Baytar Mektebi'ni birincilikle bitirmiş ve uzun yıllar baytar olarak hayvan hastalıklarıyla mücadele etmiştir. Hekimlik, hastalıklarla mücadele vurgusu nedeniyle çekicidir; ancak belgeselde sözü edilen hastalıklar hayvan hastalıklarıdır, bu da baytarlığın alanıdır.
Kolay
5Ünlü bir ressamın ölümünün ardından bir gazetede, onun hayatını ve sanatına katkılarını anlatan bir yazı yayımlanıyor. Bu yazı biyografinin hangi alt türüne örnektir?
- A) Monografi
- B) Biyografik roman
- C) Nekroloji
- D) Otobiyografi
- E) Günlük
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Nekroloji
Ünlü bir kişinin ölümü üzerine yazılan yazı nekrolojidir. Monografi, bir kişinin hayatını kapsamlı ve bilimsel biçimde inceleyen eserdir.
Kolay
6Bir öğrenci, okul kütüphanesinde bilim insanı Cahit Arf'ın hayatını belgelere dayanarak anlatan, başka bir yazarın kaleme aldığı bir kitap buluyor. Bu kitap hangi türe örnektir?
- A) Günlük
- B) Otobiyografi
- C) Biyografi
- D) Deneme
- E) Anı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Biyografi
Bir kişinin hayatını başka birinin belgelere dayanarak yazdığı eser biyografidir. Otobiyografide kişi kendi hayatını kendisi yazar.
Kolay
7Mehmet Akif'in şiirlerini topladığı yedi kitabın genel adı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Safahat
- B) Asım
- C) Hatıralar
- D) Hakkın Sesleri
- E) Gölgeler
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Safahat
Akif yedi kitabını Safahat üst başlığı altında toplamıştır. Gölgeler, Asım ve diğerleri bu yedi kitaptan bazılarının adlarıdır.
Kolay
8Biyografinin özelliklerini sıralayan bir öğrenci aşağıdaki yargılardan birini yanlış yazıyor. Biyografiyle ilgili yanlış olan yargı hangisidir?
- A) Kişi kendi hayatını birinci ağızdan anlatır.
- B) Hayatı anlatılan kişi gerçekten yaşamıştır.
- C) Öğretici bir türdür.
- D) Belgelere ve tanıklıklara dayanır.
- E) Nesnel ifadeler ağır basar.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kişi kendi hayatını birinci ağızdan anlatır.
Biyografiyi kişinin kendisi değil başkası yazar; kişinin kendi hayatını yazması otobiyografidir. Diğer yargılar biyografinin özellikleridir.
Kolay
9“İstiklal Marşı, 12 Mart 1921'de Türkiye Büyük Millet Meclisinde kabul edildi.” Bu cümle bir biyografide hangi tür ifadeye örnektir?
- A) Öznel ifade
- B) Abartma
- C) Kişileştirme
- D) Benzetme
- E) Nesnel ifade
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Nesnel ifade
Tarih ve olay bilgisi kanıtlanabilir olduğu için cümle nesneldir. Kişisel yorum içermediğinden öznel ifade sayılmaz.
Kolay
10Mehmet Akif Ersoy'un biyografisinde, onun Baytar ve Ziraat Mektebi'ni 1893'te birincilikle bitirdiği ve uzun yıllar devlet memurluğu yaptığı anlatılıyor. Mehmet Akif'in bu okuldan aldığı eğitime göre mesleği aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Veteriner (baytar)
- B) Hâkim
- C) Hekim
- D) Mühendis
- E) Mimar
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Veteriner (baytar)
Baytar, hayvan hekimi yani veteriner demektir; Akif bu alanda memurluk yapmıştır. Hekimlik insan sağlığıyla ilgili ayrı bir meslektir.
Kolay
11Biyografiye göre Mehmet Akif, şiirlerini önce Sırat-ı Müstakim dergisinde yayımlamıştır. Bu dergi 1912'de çıkan 183. sayısından sonra başka bir adla yayımlanmaya devam etmiştir. Derginin aldığı yeni ad aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hazine-i Fünun
- B) Sebilürreşat
- C) Resimli Gazete
- D) Servet-i Fünun
- E) Mektep
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sebilürreşat
Sırat-ı Müstakim, 183. sayısından sonra Sebilürreşat adını almıştır. Resimli Gazete, Mektep ve Hazine-i Fünun Akif'in daha önce şiir yayımladığı başka dergilerdir.
Kolay
12Biyografide şu bilgi yer alıyor: “Bugün Kosova sınırları içinde kalan İpek kazasından gelerek İstanbul'a yerleşmiş Tahir Efendi ile aslen Buharalı Emine Şerife Hanım'ın oğlu olarak İstanbul'un Fatih semtinde dünyaya geldi.” Bu bilgiye göre Mehmet Akif'in doğduğu yer aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Buhara
- B) Ankara
- C) Kosova
- D) Burdur
- E) İstanbul
Cevabı göster
Doğru cevap: E) İstanbul
Metne göre Akif İstanbul'un Fatih semtinde doğmuştur. Kosova babasının, Buhara ise annesinin ailesinin geldiği yerdir.
Kolay
13Biyografilerde bir kişinin hayatındaki önemli dönüm noktalarına, eserlerine ve topluma katkılarına yer verilir. Biyografi okumanın okur açısından en önemli kazanımı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Şiir yazma tekniklerini adım adım öğrenmek
- B) Bir olayın sahnede nasıl canlandırıldığını izlemek
- C) Örnek alınabilecek hayatları ve dönemlerini tanımak
- D) Yalnızca okurun hayal gücünü geliştirmek
- E) Kurmaca kişilerle empati kurmayı öğrenmek
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Örnek alınabilecek hayatları ve dönemlerini tanımak
Biyografi gerçek kişileri ve yaşadıkları dönemi tanıtır; okur bu hayatlardan dersler çıkarır. Kurmaca kişilerle empati romanın kazanımıdır.
Kolay
14Biyografiden alınan cümle: “1908 yılında Meşrutiyet'in ilanından hemen sonra, 27 Ağustos'ta çıkmaya başlayan Sırat-ı Müstakim dergisi ile birlikte aktif olarak basın yayın hayatına girdi.” Bu cümlenin anlatımı için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Diyaloglarla ilerleyen bir anlatımdır.
- B) Benzetmelerle süslenmiş şiirsel bir anlatımdır.
- C) Okura doğrudan seslenen bir anlatımdır.
- D) Yazarın kişisel duygularını yansıtan öznel bir anlatımdır.
- E) Doğrulanabilir bilgiler içeren nesnel bir anlatımdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Doğrulanabilir bilgiler içeren nesnel bir anlatımdır.
Cümlede tarih ve dergi adı gibi doğrulanabilir bilgiler vardır, yazarın yorumu yoktur; anlatım nesneldir. Kişisel duygu bildiren bir ifade bulunmadığı için öznel değildir.
Kolay
15Bir yazar, yaşamış bir kâşifin hayatını anlatırken belgelere bağlı kalıyor ama olayları bir roman gibi sahnelerle, kurgusal diyaloglarla zenginleştiriyor. Bu eser hangi türe örnektir?
- A) Biyografik roman
- B) Günlük
- C) Nekroloji
- D) Monografi
- E) Otobiyografi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Biyografik roman
Gerçek bir kişinin hayatını kurgusal ögelerle roman biçiminde anlatan eser biyografik romandır. Monografide kurgu yer almaz; bilimsel bir inceleme yapılır.
Kolay
16Millî Mücadele yıllarında bir milletvekili; Ankara'da ve Anadolu'nun çeşitli yerlerinde camilerde vaazlar vererek halkı direnişe çağırıyor. Bu kişi daha sonra yazdığı şiirle millî marşımızın şairi oluyor. Anlatılan kişi ve temsil ettiği şehir aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?
- A) Mehmet Akif Ersoy - Burdur
- B) Mehmet Akif Ersoy - Kosova
- C) Peyami Safa - Sivas
- D) Ahmet Hamdi Tanpınar - İstanbul
- E) Kemal Tahir - Kastamonu
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Mehmet Akif Ersoy - Burdur
İstiklal Marşı'nın şairi Mehmet Akif, Millî Mücadele'de Burdur milletvekili olmuştur. Kosova, babasının geldiği İpek kazasının bugün bulunduğu yerdir; milletvekilliği yaptığı şehir değildir.
Kolay
17Bir belgesel ekibi, Mehmet Akif'in 1925 yılının sonundan 1936'ya kadar Mısır'da geçen yıllarını anlatacak bölümün sahnelerini seçiyor. Aşağıdaki sahnelerden hangisi bu döneme uygundur?
- A) Burdur milletvekili olarak Meclis'e katılması
- B) Kahire'deki üniversitede Türkçe dersleri vermesi
- C) Baytar müfettiş muavini olarak işe başlaması
- D) Hacı Bayram Camii'nde halka vaaz vermesi
- E) Darülfünun Edebiyat Şubesinde müderrislik yapması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kahire'deki üniversitede Türkçe dersleri vermesi
Biyografiye göre Akif bu yıllarda daha çok Kur'an tercümesiyle uğraşmış, 1929'dan sonra Kahire Üniversitesinde Türkçe dersleri vermiştir. Milletvekilliği ve Hacı Bayram vaazı 1920, baytarlık memuriyeti 1893, müderrisliği 1908-1913 yıllarına aittir.
Kolay
18Millî Mücadele yıllarında Mehmet Akif'in camilerde halkı direnişe çağıran vaazlarından bazıları basılarak ordu içinde dağıtılmıştır. Bu uygulamanın temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Cephe haberlerini halka duyurmak
- B) Askerlere okuma yazma öğretmek
- C) Orduya gönüllü asker toplamak
- D) Askerin maneviyatını güçlendirmek
- E) Vaazların dilini sadeleştirmek
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Askerin maneviyatını güçlendirmek
Biyografide vaazların “ordu içerisinde askerin maneviyatını artırmak amacıyla” dağıtıldığı yazılıdır. Direnişe çağıran sözlerin cephedeki askere ulaştırılması da bu amaca hizmet eder; vaazlar halka değil ordu içinde dağıtıldığı için A ve C uymaz; metinde okuma yazma öğretimi ya da dil sadeleştirme amacı da yoktur.
Orta
19Bir öğrenci, Safahat'tan okuduğu bir şiiri şöyle özetliyor: "Şiirde sırtında küfeyle yük taşıyarak geçinen yoksul bir adamın başından geçenler anlatılıyor. Kişiler konuşturuluyor, olay bir başlangıçtan sona doğru ilerliyor ve her şey ölçülü dizeler hâlinde yazılmış." Öğrencinin özetlediği bu anlatım biçimi hangisidir?
- A) Koşma
- B) Mensur şiir
- C) Gazel
- D) Destan
- E) Manzum hikâye
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Manzum hikâye
Bir olayın kişiler, diyaloglar ve olay örgüsüyle ölçülü dizeler hâlinde anlatılması manzum hikâyedir; Mehmet Akif toplumun yoksul kesimlerini bu biçimle işlemiştir. Destan da olay anlatan manzum bir türdür; ancak bir milletin olağanüstü kahramanlarını ve büyük olaylarını anlatır, gündelik hayattan yoksul bir insanı değil.
Orta
20Bir edebiyat öğretmeni, Safahat'tan seçtiği bölümleri sınıfta okuyor. Öğrenciler, dizelerin belirli bir ölçüye bağlı olduğunu ama sokakta konuşulan Türkçe gibi aktığını, bir kahvehane sohbetinin bile şiirde doğal biçimde yer aldığını fark ediyor. Öğrencilerin bu gözlemi Mehmet Akif'in şiir diliyle ilgili hangi yargıyı destekler?
- A) Hece ölçüsünü halk şiirinden alarak kullanmıştır.
- B) Aruz ölçüsünü konuşma diline yaklaştırarak kullanmıştır.
- C) Şiirlerini ölçüsüz ve uyaksız bir biçimde yazmıştır.
- D) Halkın anlamakta zorlanacağı ağır bir saray dilini seçmiştir.
- E) Aruzu yalnızca gazel ve kaside türlerinde kullanmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Aruz ölçüsünü konuşma diline yaklaştırarak kullanmıştır.
Mehmet Akif, aruz ölçüsünü konuşma diline ustalıkla uydurmuş, Safahat'ta günlük konuşmaları bile aruzla doğal biçimde aktarmıştır. Hece ölçüsü seçeneği, dilin halka yakınlığı nedeniyle çekicidir; ancak Akif'in şiirlerinin ölçüsü hece değil aruzdur.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.