11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · Yaşamın İzinde

Edebiyat Atölyesi – Konuşma: Seçilen Roman Kişisiyle Romanın Bağlamına Uygun Hayalî Bir Mülakat Yapabilme

mülakat
roman kişisi
hazırlıklı konuşma
söz varlığı
beden dili
anlatım bozukluğu
diksiyon

Roman kişisiyle hayalî mülakat nasıl hazırlanır?

Roman kişisiyle hayalî mülakat, romandan seçilen bir kişiye romanın bağlamına uygun sorular sorulup cevapların o kişinin ağzından hazırlanmasıyla yapılır. Mülakat, belli bir amaçla önceden hazırlanmış sorular üzerinden yapılan görüşmedir; soruların, sürenin ve hedef kitlenin önceden planlanması görüşmenin niteliğini artırır. Kemal Tahir ile yapılan gerçek bir yazar mülakatı, soru-cevap düzenini örnekler. Huzur romanı için önce Mümtaz, Nuran, İhsan, Suat, Fâhir ve Macide gibi kişilerin özellikleri çıkarılır ve biri seçilir. Grupça üretilen sorulardan en nitelikli olanlar bir derecelendirme ölçeğiyle belirlenir. Cevaplarda kişinin söz varlığına, beden diline, vurgu ve tonlamasına sadık kalınır; romanın dönemi ve olaylarıyla çelişilmez. Konuşma giriş-gelişme-sonuç düzeninde kurulur, sunumda diksiyon ve göz temasına dikkat edilir. Hayalî mülakatta kişi, hazırlayanın düşünceleriyle değil, romandaki davranış ve düşüncelerine dayanarak konuşturulur.

Edebiyat Atölyesi – Konuşma: Seçilen Roman Kişisiyle Romanın Bağlamına Uygun Hayalî Bir Mülakat Yapabilme: konu anlatımı ve özeti

Bu atölyede Huzur romanından seçtiğin bir kişiyle, romanın bağlamına uygun hayalî bir mülakat (görüşme) hazırlayıp sunarsın. Böylece roman kişisini derinlemesine tanır, onun dil ve düşünce dünyasını sese dönüştürürsün.

Mülakat, belli bir amaçla, önceden hazırlanmış sorular üzerinden yapılan görüşmedir; soruların, sürenin ve hedef kitlenin önceden planlanması görüşmenin niteliğini artırır.
Gerçek bir yazar mülakatı örneği (Kemal Tahir ile yapılan görüşme), soru-cevap düzenini ve yazarın roman anlayışını nasıl ortaya koyduğunu gösterir.
Önce romandaki kişileri (Mümtaz, Nuran, İhsan, Suat, Fâhir, Macide) ve özelliklerini çıkar, sana yakın gelen birini seç.
Seçtiğin kişi gerçek hayatta olsa nasıl konuşur, nasıl davranır diye düşünerek grupça sorular üret; bir derecelendirme ölçeğiyle en nitelikli soruları seç.
Cevapları hazırlarken kişinin söz varlığına, beden diline, vurgu ve tonlamasına sadık kal; romanın dönemi ve olaylarıyla çelişme.
Konuşmayı giriş-gelişme-sonuç düzeninde kur, dilin kullanım alanına uygun bir dil seç ve anlatım bozukluklarından kaçın.
Sunumda diksiyon, telaffuz ve göz temasına dikkat et; değerlendirme öz ve akran değerlendirme formlarıyla yapılır.

Unutma: Hayalî mülakatta kişiyi kendi düşüncelerinle konuşturma; her cevap romandaki bir davranışa ya da düşünceye dayanmalıdır.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Hayalî mülakatın en önemli kuralı şudur: Kişi senin değil, romanın sesiyle konuşmalı. Bunu sağlamak için adım adım ilerle:

Kişiyi seç: Mümtaz, Nuran, İhsan, Suat, Fâhir ya da Macide.
Kanıt topla: Romanda bu kişinin söylediği, yaptığı ve düşündüğü üç önemli şeyi not et.
Soru yaz: Cevabı "evet/hayır" olmayan, kişinin düşüncesini ortaya çıkaran sorular hazırla: "İstanbul sizin için ne ifade ediyor?"
Cevabı temellendir: Her cevabı romandaki bir sahneye dayandır.
Dönemi koru: Kişi II. Dünya Savaşı arifesinde yaşar; ona bugünün teknolojisinden söz ettirme.

Günlük hayattan: Bir dizideki karakteri iyi tanıyan biri, "O bu durumda böyle söylemezdi" diyebilir; mülakatta da bu tutarlılığı ararsın.

Sık yapılan hata: Roman kişisine kendi düşüncelerini söyletmek. Doğrusu: Cevaplar kişinin romandaki davranışlarına ve düşüncelerine dayanmalıdır.

Derinleş

Romandan iki farklı kişiyi seç ve aynı soruyu ikisine sor (ör. "Geçmişin kültürüne bugün nasıl bakılmalı?"). İki cevabın neden farklı olduğunu romandaki sahnelerle açıkla. Gerçek bir yazarla yapılmış bir mülakatı okuyup hayalî mülakatınla soru türleri bakımından karşılaştır. Gerçek bir kişiye ait sözleri mülakatta değiştirerek yayımlamanın neden etik bir sorun olduğunu tartış.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

TDE3.1Sosyal hayata dair gözlemleri yansıtan metinlerden hareketle sergileyeceği konuşmayı yönetebilme
TDE3.2Günlük hayatta karşılaşılabilecek olay ya da durumu etkileyici ve inandırıcı biçimde canlandırmak için konuşmasının içeriğini oluşturabilme
TDE3.3Günlük hayatta karşılaşılabilecek olay ya da durumu etkileyici ve inandırıcı biçimde canlandırmak için konuşmasında kural uygulayabilme
TDE3.4Hayata ayna tutan içeriği sahnelediği konuşması için konuşma sürecini değerlendirebilme

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Hayalî mülakat etkinliğinde her öğrenci okuduğu romandan bir kişi seçiyor. Ceren, Huzur'dan Mümtaz'ın sevdiği, musikiye düşkün, daha önce evlenip ayrılmış ve küçük bir kızı olan kadını canlandıracak. Ceren'in canlandıracağı roman kişisi hangisidir?
- A) Bihruz Bey
- B) Ahmet Cemil
- C) Seniha
- D) Nuran
- E) Macide
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Nuran
Huzur'da Mümtaz'ın sevdiği, eski musikiye bağlı, ilk evliliğinden bir kızı olan kadın Nuran'dır. Macide de Huzur'un kişilerindendir ve musikiyle ilişkilendirildiği için çekicidir; ancak Macide, Mümtaz'ın ağabeyi gibi gördüğü İhsan'ın eşidir.
Kolay
2Mülakat provasında öğretmen, Burak'ın sorularının içeriğini beğeniyor. Ancak Burak'ın bazı sesleri yuttuğunu, "geliyorum" yerine "gelyom" dediğini ve arka sıradakilerin onu anlamakta zorlandığını söylüyor. Öğretmenin Burak'a geliştirmesini önerdiği beceri hangisidir?
- A) Doğaçlama
- B) Jest
- C) Mimik
- D) Konu seçimi
- E) Diksiyon
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Diksiyon
Sesleri doğru, açık ve anlaşılır biçimde çıkarma becerisine diksiyon denir; sesleri yutmak diksiyon kusurudur. Jest de konuşmayı destekleyen bir unsur olduğu için çekicidir; ancak jest el ve kol hareketleridir, seslerin anlaşılır çıkarılmasıyla ilgili değildir.
Kolay
3Hayalî mülakatı izleyen bir öğrencinin akran değerlendirme formuna yazdığı not: "Cevapları içerik bakımından romana uygundu. Ancak konuşurken elleri cebindeydi, yüzünde hiçbir değişiklik olmadı; bu yüzden sözlerindeki heyecan izleyiciye geçmedi." Bu not, konuşmacının en çok hangi konuda kendini geliştirmesi gerektiğini gösterir?
- A) Anlatım bozukluğu
- B) Beden dili
- C) Yazım kuralları
- D) Söz varlığı
- E) Konu seçimi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Beden dili
El, kol ve yüz hareketleriyle sözün desteklenmesi beden diliyle ilgilidir; nottaki eleştiri bu unsurların kullanılmamasına yöneliktir. Söz varlığı seçeneği yanlıştır; değerlendirmede cevapların içeriğinin ve sözlerin uygun olduğu açıkça belirtilmiştir.
Kolay
4Okul gazetesi için Ece, emekli olan kütüphane görevlisiyle buluşmadan önce on soru hazırlıyor. Görüşmeyi kaydediyor, sorulara verilen cevapları yazıya geçiriyor. Amacı, görevlinin otuz yıllık deneyimini okurlara aktarmak. Ece'nin gerçekleştirdiği sözlü anlatım türü hangisidir?
- A) Mülakat
- B) Münazara
- C) Panel
- D) Sempozyum
- E) Açık oturum
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Mülakat
Belli bir amaçla, önceden hazırlanmış sorular üzerinden bir kişiyle yapılan görüşme mülakattır. Panel de birden çok kişinin konuştuğu bir sözlü türdür; ancak panelde konuşmacılar bir konuyu dinleyiciler önünde tartışır, bir kişinin deneyimini sorularla öğrenmek amaçlanmaz.
Kolay
5Kemal Tahir'le yapılan bir mülakatta romancıya şu soru soruluyor: “Gerçekçi roman yazarı olarak konularınızı, kişilerinizi nasıl seçiyorsunuz?” Bu sorunun amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yazarın çocukluk anılarını dinlemek
- B) Yazarın hangi şehirde yaşadığını öğrenmek
- C) Yazarın en sevdiği yemeği sormak
- D) Yazarın roman anlayışını ve çalışma yöntemini öğrenmek
- E) Yazarın eserlerinin satış sayısını öğrenmek
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yazarın roman anlayışını ve çalışma yöntemini öğrenmek
Soru, yazarın konu ve kişi seçimine, yani roman anlayışına ve çalışma yöntemine yöneliktir. Yaşadığı şehir ya da satış sayısı soruyla ilgili değildir.
Kolay
6Mülakat sunumunda grup, açılışta seyirciyi selamlayıp roman kişisini tanıtıyor; ardından soru-cevap bölümüne geçiyor; sonunda kısa bir değerlendirmeyle sunumu bitiriyor. Grubun izlediği plan aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yalnızca soru-cevap
- B) Mekân sırası
- C) Genelden özele
- D) Neden-sonuç
- E) Giriş-gelişme-sonuç
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Giriş-gelişme-sonuç
Selamlama ve tanıtım giriş, soru-cevap gelişme, kısa değerlendirme sonuç bölümüdür. Plan yalnızca soru-cevaptan oluşmamaktadır.
Kolay
7Hayalî mülakat etkinliğinde her grup Huzur romanından bir kişi seçecek. Öğretmen önce romandaki kişilerin ve özelliklerinin bir çalışma kâğıdına yazılmasını istiyor. Bu çalışmanın amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Seçilecek roman kişisini tanıyıp ona uygun sorular hazırlamak
- B) Romanı baştan sona kendi cümleleriyle yeniden yazmak
- C) Mülakatın kaç dakika süreceğini belirlemek
- D) Sunumun yapılacağı salonu önceden seçmek
- E) Romanın yazarının hayatı hakkında araştırma yapmak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Seçilecek roman kişisini tanıyıp ona uygun sorular hazırlamak
Kişileri ve özelliklerini listelemek, seçilecek kişiyi tanımayı ve ona uygun sorular üretmeyi kolaylaştırır. Salon seçimi ya da süre bu çalışmanın konusu değildir.
Kolay
8Hayalî mülakatta roman kişisini canlandıran Elif, soruları cevaplarken seyirciden gözünü kaçırmıyor ve cevaplarına uygun yüz ifadeleri kullanıyor. Elif'in bu davranışı aşağıdakilerden hangisine örnektir?
- A) Romanın dönemini araştırmaya
- B) Derecelendirme ölçeği uygulamaya
- C) Göz teması ve beden dilini etkili kullanmaya
- D) Söz varlığını genişletmeye
- E) Soruları önceden hazırlamaya
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Göz teması ve beden dilini etkili kullanmaya
Seyirciyle göz teması kurmak ve uygun yüz ifadeleri kullanmak beden dilini etkili kullanmaktır. Soruları hazırlamak sunumdan önceki bir aşamadır.
Kolay
9Öğretmen şöyle diyor: “Hayalî mülakatta roman kişisini kendi düşüncelerinizle değil, romandaki davranış ve düşünceleriyle konuşturmalısınız.” Öğretmenin uyarısı aşağıdakilerden hangisini önlemeye yöneliktir?
- A) Sunumda hiç görsel kullanılmamasını
- B) Mülakat için ayrılan sürenin aşılmasını
- C) Hazırlanan soruların sayıca az kalmasını
- D) Roman kişisine romanla çelişen görüşler söyletilmesini
- E) Seyirciyle göz teması kurulmamasını
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Roman kişisine romanla çelişen görüşler söyletilmesini
Uyarı, kişinin romandaki kimliğinden kopup sunucunun görüşlerini söylemesini önlemeye yöneliktir. Süre ya da görsel kullanımı bu uyarının konusu değildir.
Kolay
10Okul radyosunda görev alan Zeynep, emekli bir sanatçıyla görüşmeden önce sorularını hazırlıyor, görüşmenin süresini ve programı kimlerin dinleyeceğini belirliyor. Zeynep'in yapacağı bu görüşme hangi türe örnektir?
- A) Söylev
- B) Monolog
- C) Panel
- D) Mülakat
- E) Münazara
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Mülakat
Belli bir amaçla, önceden hazırlanmış sorular üzerinden yapılan görüşme mülakattır. Münazara ise iki grubun bir konuyu karşılıklı tartıştığı yarışmadır.
Kolay
11Hayalî mülakat sunumundan sonra her öğrenci, kendi sunumunu bir formdaki ölçütlere göre puanlıyor. Bu değerlendirme türü aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Jüri değerlendirmesi
- B) Öğretmen gözlemi
- C) Öz değerlendirme
- D) Grup değerlendirmesi
- E) Akran değerlendirmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Öz değerlendirme
Öğrencinin kendi sunumunu değerlendirmesi öz değerlendirmedir. Akran değerlendirmesinde sunumu bir arkadaş değerlendirir.
Kolay
12Grup, mülakatta sorulacak on beş soru hazırlıyor. Öğretmen her sorunun “romana uygunluk, kişiyi tanıtma gücü ve özgünlük” ölçütlerine göre puanlanmasını ve en yüksek puanlıların seçilmesini istiyor. Öğretmenin önerdiği araç aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Derecelendirme ölçeği
- B) Okuma günlüğü
- C) Kavram haritası
- D) Zaman çizelgesi
- E) Kelime duvarı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Derecelendirme ölçeği
Soruları belirli ölçütlere göre puanlayıp en niteliklilerini seçmek derecelendirme ölçeğiyle yapılır. Kelime duvarı söz varlığı çalışması için kullanılır.
Kolay
13Hayalî mülakatta Huzur'daki İhsan'ı canlandıracak olan Mehmet, roman kişisinin konuşma biçimine uygun, ağırbaşlı ve düşünceli bir dil kullanmaya karar veriyor. Mehmet'in bu tercihi hazırlığın hangi ilkesine uygundur?
- A) Beden dilini tamamen kullanmama
- B) Romanın dönemini dikkate almama
- C) Cevapları kişinin söz varlığına ve kişiliğine sadık kalarak hazırlama
- D) Kişiyi kendi gündelik konuşma diliyle konuşturma
- E) Soruları sunumdan hemen önce rastgele seçme
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Cevapları kişinin söz varlığına ve kişiliğine sadık kalarak hazırlama
Kişinin kişiliğine ve söz varlığına uygun bir dil seçmek hayalî mülakatın temel ilkesidir. Kişiyi canlandıranın kendi gündelik diliyle konuşturmak bu ilkeye aykırıdır.
Kolay
14Mülakat provasından sonra öğretmen, Can'a şu notu veriyor: “Kelimelerin sonlarını yutuyorsun, bazı sesleri de yanlış çıkarıyorsun.” Öğretmenin dikkat çektiği konuşma unsuru aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Mülakatın amacı
- B) Soruların sayısı
- C) Konuşmanın konusu
- D) Diksiyon ve telaffuz
- E) Hedef kitle
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Diksiyon ve telaffuz
Kelimelerin doğru ve anlaşılır biçimde seslendirilmesi diksiyon ve telaffuzla ilgilidir. Konu ya da amaç, seslendirme hatasından bağımsızdır.
Kolay
15Huzur romanındaki kişileri tanıtan bir öğrenci şöyle diyor: “Bu kişi İhsan'ın eşidir; sakin, şefkatli ve aile bağlarına önem veren bir kadındır.” Öğrencinin tanıttığı roman kişisi kimdir?
- A) Fâhir
- B) Macide
- C) Suat
- D) Mümtaz
- E) Nuran
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Macide
Huzur'da İhsan'ın eşi Macide'dir. Nuran ise Mümtaz'ın sevdiği kadındır.
Kolay
16Kemal Tahir mülakatında romancı şöyle diyor: “Ben bugünkü Türkçemizden hiç şikâyetçi değilim. Türkçemiz sanat yapmakta, düşüncelerimizi anlatmakta güçsüz sayılmaz.” Bu sözlere göre Kemal Tahir'in Türkçeye bakışı nasıldır?
- A) Türkçeyi yalnızca günlük konuşma için uygun bulur.
- B) Türkçenin roman yazmaya uygun olmadığını düşünür.
- C) Türkçenin sanat ve düşünce dili olarak yeterli olduğuna inanır.
- D) Yabancı dillerle yazmayı tercih eder.
- E) Türkçenin gelişmesinin durduğunu savunur.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Türkçenin sanat ve düşünce dili olarak yeterli olduğuna inanır.
Yazar, Türkçenin sanat yapmak ve düşünce anlatmak için güçsüz olmadığını açıkça söyler. Türkçenin roman yazmaya uygun olmadığı görüşü bu sözlerle çelişir.
Kolay
17Huzur'dan Nuran'la yapılacak hayalî mülakatı sunacak grup, konuşmayı destekleyecek görsel ve işitsel ögeler seçiyor. Aşağıdaki seçimlerden hangisi romanın bağlamına en uygundur?
- A) Anadolu köyü fotoğrafları ve fonda bağlama ezgileri
- B) Boğaz fotoğrafları ve fonda eski Türk musikisi kaydı
- C) Savaş yılları görüntüleri ve fonda mehter marşı
- D) Paris sokakları fotoğrafları ve fonda caz müziği
- E) Modern gökdelenlerin görüntüleri ve fonda pop müzik
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Boğaz fotoğrafları ve fonda eski Türk musikisi kaydı
Huzur İstanbul'da, özellikle Boğaz çevresinde geçer ve eski musiki romanın temel ögelerindendir; Nuran da musikiyle ilişkilendirilir. Görsel ve işitsel ögeler konuşmayı desteklemelidir. Öteki seçimler romanın mekânı ve dönemiyle bağdaşmaz.
Kolay
18Geçen dönem yaptığı sunumda süresini aşan Ozan, hayalî mülakat provasında saat tutuyor ve cevaplarını buna göre kısaltıyor. Ozan'ın bu davranışı hazırlıklı konuşma planının hangi adımıyla ilgilidir?
- A) Roman kişisinin ağız özelliklerini ve tonlamasını belirleme
- B) Soruları derecelendirme ölçeğiyle seçme
- C) Önceki konuşmalardan edinilen deneyimden yararlanma
- D) Konuşmanın amacına karar verme
- E) Grubun sözcüsünü belirleme
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Önceki konuşmalardan edinilen deneyimden yararlanma
Ozan, önceki sunumunda yaşadığı süre sorununu bu kez önlemeye çalışmaktadır. Kitap, konuşmanın hazırlık, sunma ve değerlendirme aşamalarında önceki konuşmalardan edinilen bilgi ve deneyimlerden yararlanmayı ister. Öteki adımlar süre yönetimiyle ilgili değildir.
Orta
19Mülakat sunumunu hazırlayan grup, açılışta söyleyecekleri cümleleri yazıp öğretmenlerine gösteriyor. Öğretmen, cümlelerden birinde anlatım bozukluğu bulunduğunu söyleyerek sunumdan önce düzeltilmesini istiyor. Grubun cümlelerinden hangisinde anlatım bozukluğu vardır?
- A) Mülakat sunumumuz kesinlikle belki on dakika sürecek.
- B) Mülakat için hazırladığımız soruları grupça değerlendirdik.
- C) Sunumdan önce sorularımızı bir kez daha gözden geçirdik.
- D) Roman kişisinin konuşma biçimini yansıtmaya çalıştık.
- E) Sunumun sonunda izleyicilerin sorularını alacağız.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Mülakat sunumumuz kesinlikle belki on dakika sürecek.
"Kesinlikle" kesinlik, "belki" olasılık bildirir; ikisinin aynı cümlede kullanılması anlamca çelişkiye yol açar. "Grupça değerlendirdik" cümlesi, "grupça" ekinin yanlış sanılması nedeniyle şüphe uyandırabilir; ancak "grupça" doğru kullanılmış bir zarftır, cümle kusursuzdur.
Orta
20Roman kişisini canlandıran öğrenci, 1930'ların sonundaki İstanbul'da yaşayan bir aydının ağzından konuşacaktır. Aşağıdaki tercihlerden hangisi bu bağlama en uygundur?
- A) Kısaltmalar ve yabancı internet terimleriyle konuşmak
- B) Günümüz gençlerinin kullandığı argo sözlere sıkça başvurmak
- C) Cümleleri yarım bırakıp yalnızca jestlerle tamamlamak
- D) Dönemin söz varlığını yansıtan özenli bir dil kullanmak
- E) Her cevaba yabancı bir atasözü ekleyerek konuşmak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Dönemin söz varlığını yansıtan özenli bir dil kullanmak
1930'ların İstanbul aydınını inandırıcı biçimde canlandırmak için o dönemin söz varlığını yansıtan özenli bir dil gerekir. Atasözü ekleme seçeneği, eski bir dönemi çağrıştırdığı için çekicidir; ancak yabancı atasözleri kişinin dünyasını değil, öğrencinin keyfî seçimini yansıtır.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.