12. Sınıf Biyoloji · Bitki Biyolojisi

Bitkilerde Eşeyli Üreme

çiçek
tozlaşma
çift döllenme
embriyo kesesi
endosperm
tohum
meyve
dormansi

Çiçekli bitkilerde eşeyli üreme nasıl gerçekleşir?

Çiçekli bitkilerde eşeyli üreme, çiçekte gerçekleşen tozlaşma, çift döllenme, tohum ve meyve oluşumu evreleriyle yeni bitkinin meydana gelmesidir ve genetik çeşitlilik sağlar. Çiçek; çanak yaprak, taç yaprak, başçık ve sapçıktan oluşan erkek organ ile tepecik, dişicik borusu ve yumurtalıktan oluşan dişi organı içerir. Başçıkta mayozla polenler, tohum taslağında ise yumurta hücresi ve iki kutup çekirdeği bulunan embriyo kesesi oluşur. Tozlaşma polenin tepeciğe taşınmasıdır; rüzgâr, böcekler ve su taşıyıcıdır. Çift döllenmede bir sperm yumurtayla birleşip zigotu (2n), diğeri iki kutup çekirdeğiyle birleşip endospermi (3n) oluşturur. Tohumda embriyo, endosperm ve tohum kabuğu bulunur; yumurtalık duvarı gelişerek meyveyi oluşturur. Tohum dormansi hâlinde bekler ve çimlenmek için su, oksijen ve uygun sıcaklık gerekir. Mısır tek evcikli, incir ve söğüt iki evcikli bitkilerdir.

Bitkilerde Eşeyli Üreme: konu anlatımı ve özeti

Çiçekli bitkilerde eşeyli üreme çiçekte gerçekleşir ve genetik çeşitlilik sağlar. Bu konu çiçeğin yapısını, tozlaşmayı, çift döllenmeyi, tohum ve meyve oluşumunu ve çimlenmeyi anlatıyor.

Çiçek; çanak yaprak, taç yaprak, erkek organ (başçık ve sapçık) ve dişi organdan (tepecik, dişicik borusu, yumurtalık) oluşur. Hepsine sahip çiçeğe tam, birinin eksik olduğu çiçeğe eksik çiçek denir.
Erkek ve dişi çiçekleri aynı bitkide taşıyan bitkiler tek evcikli (monoik, ör. mısır), ayrı bitkilerde taşıyanlar iki evciklidir (dioik, ör. incir, söğüt).
Başçıkta mayozla polenler oluşur; tohum taslağında mayozla oluşan megaspordan embriyo kesesi gelişir. Embriyo kesesinde yumurta hücresi ve iki kutup çekirdeği bulunur.
Tozlaşma, polenin tepeciğe taşınmasıdır. Aynı çiçekte ya da bitkide olursa kendi tozlaşma, farklı bitkiler arasında olursa çapraz tozlaşma denir; rüzgâr, böcekler ve su taşıyıcıdır.
Çift döllenme: polen tüpündeki bir sperm yumurtayla birleşip zigotu (2n), diğeri iki kutup çekirdeğiyle birleşip endospermi (3n) oluşturur.
Çift döllenme: bir sperm yumurtayla zigotu (2n), diğer sperm iki kutup çekirdeğiyle endospermi (3n) oluşturur
Tohumda embriyo, endosperm (besi doku) ve tohum kabuğu bulunur. Yumurtalık duvarı gelişerek meyveyi oluşturur.
Tohum uygun koşullar oluşana kadar dormansi (uyku) hâlinde bekler; ABA bu durumu sağlar. Çimlenme için su, oksijen ve uygun sıcaklık gerekir.

Unutma: Endosperm üç takım (3n) kromozomludur çünkü bir sperm ile iki kutup çekirdeğinin birleşmesinden oluşur.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Çiçekli bitkilerde üremeyi bir sıra olarak izlersen karışıklık azalır:

Hazırlık: Başçıkta mayozla polenler, yumurtalıktaki tohum taslağında embriyo kesesi oluşur. Embriyo kesesinde bir yumurta hücresi ve iki kutup çekirdeği vardır.
Tozlaşma: Polen tepeciğe taşınır; rüzgâr, böcekler ya da su bu taşımayı yapar.
Polen tüpü: Polen tepecikte çimlenir, dişicik borusu boyunca bir tüp uzatır. Tüpte iki sperm hücresi taşınır.
Çift döllenme: Bir sperm yumurtayla birleşir → zigot (2n) → embriyo. Öteki sperm iki kutup çekirdeğiyle birleşir → endosperm (3n) → besi doku.
Tohum ve meyve: Tohum taslağı tohuma, yumurtalık duvarı meyveye dönüşür.

Günlük hayattan: Buğday unu, büyük ölçüde buğday tanesinin endosperminden elde edilir; yani ekmekteki besin, tohumun embriyo için depoladığı besindir.

Sık yapılan hata: "Tozlaşma ile döllenme aynı şeydir." Doğrusu: Tozlaşma polenin tepeciğe ulaşmasıdır; döllenme ise sperm ile yumurtanın birleşmesidir ve tozlaşmadan sonra gerçekleşir.

Derinleş

Arı popülasyonlarındaki azalma birçok meyve ve sebzenin üretimini tehdit ediyor. Bulunduğun bölgede yetişen üç ürünün tozlaşmasında hangi canlıların rol aldığını araştır. Tarım ilacı kullanımı, yaşam alanı kaybı ve iklim değişikliğinin tozlayıcılar üzerindeki etkilerini karşılaştır; okul bahçesinde tozlayıcıları desteklemek için uygulanabilir bir öneri geliştir.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

BİY.12.1.5Üreme hücrelerinin oluşum süreci ve yapılarını karşılaştırabilme
- a) Üreme hücrelerinin oluşum sürecinin özelliklerini belirler.
BİY.12.1.9Çiçeğin kısımları ve görevleriyle ilgili bilimsel gözlem yapabilme
- a) Tam çiçeğin kısımlarını tanımlar.
- c) Elde ettiği verileri bitkilerde tozlaşma, döllenme, tohum ve meyvenin oluşumunu açıklamak için kullanır.
BİY.12.1.10Çimlenmeyi etkileyen faktörleri gözlemleyebileceği deney yapabilme
- a) Çimlenmeyi etkileyen faktörleri gözlemleyebileceği deney tasarlar.
- b) Deneyden elde ettiği sonuçların analizini yaparak sonuçları çimlenme, dormansinin kırılması gibi olayları açıklamak için kullanır.

Bu konuda neler var?

Çiçeğin Yapısı ve Kısımları
Çiçekli Bitkilerde Döllenme, Tohum ve Meyve Oluşumu
Tozlaşma
Döllenme
Tohum ve Meyve Oluşumu
Çimlenme
Dormansi ve Çimlenme

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Bir öğrenci, aynı türden fasulye tohumlarıyla dört kap hazırlıyor: kuru pamuklu kap, ıslak pamuklu ve buzdolabında tutulan kap, ıslak pamuklu ve hava geçirmeyen biçimde su altında bırakılan kap, ıslak pamuklu ve oda sıcaklığında açık bırakılan kap. Yalnızca son kaptaki tohumlar çimleniyor. Bu deneyin sonucuna göre çimlenme için gerekli koşullar hangi seçenekte birlikte verilmiştir?
- A) Işık, CO₂ ve klorofil
- B) Su, oksijen ve uygun sıcaklık
- C) Toprak, gübre ve ışık
- D) Polen, su ve ışık
- E) Su, ışık ve toprak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Su, oksijen ve uygun sıcaklık
Kuru kapta su, buzdolabındaki kapta uygun sıcaklık, su altındaki kapta oksijen eksiktir; çimlenme yalnızca üç koşulun birlikte bulunduğu kapta gerçekleşmiştir. Işık, toprak ve gübre içeren seçenekler yanlıştır; çimlenen tohum ilk aşamada endospermindeki ya da çenek yapraklarındaki besini kullanır.
Kolay
2Bir öğrenci, lalenin erkek organını büyüteçle inceliyor. İnce bir sapın ucunda yer alan keseciğe dokunduğunda parmağına sarı, toz gibi tanecikler bulaşıyor. Bu taneciklerin oluştuğu yapı hangisidir?
- A) Tepecik
- B) Yumurtalık
- C) Dişicik borusu
- D) Başçık
- E) Çanak yaprak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Başçık
Erkek organın ucundaki başçıkta polenler oluşur; dokununca bulaşan sarı tozlar polendir. Tepecik de polenle ilişkilidir ve karıştırılır; ancak tepecik dişi organın ucundadır, polenleri üretmez, yalnızca üzerine düşen polenleri tutar.
Kolay
3Bir kiraz ağacında çiçeklenmeden birkaç hafta sonra taç yapraklar dökülüyor; çiçeğin ortasındaki şişkin bölüm büyüyüp etli bir hâl alıyor ve içinde çekirdek gelişiyor. Bir öğrenci meyvenin hangi yapıdan geliştiğini araştırıyor. Kiraz meyvesi çiçeğin hangi yapısının gelişmesiyle oluşur?
- A) Taç yaprak
- B) Yumurtalık duvarı
- C) Çanak yaprak
- D) Başçık
- E) Tohum taslağı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yumurtalık duvarı
Döllenmeden sonra yumurtalık duvarı gelişerek meyveyi oluşturur; kirazın etli kısmı buradan gelir. Tohum taslağı da yumurtalığın içindedir ve karıştırılır; ancak tohum taslağından meyve değil tohum (kirazda çekirdeğin içindeki tohum) gelişir.
Kolay
4Bir parktaki söğüt ağaçlarını gözleyen öğrenciler, bazı ağaçların yalnızca erkek çiçek, bazılarının ise yalnızca dişi çiçek taşıdığını fark ediyor. Tohum yalnızca dişi çiçek taşıyan ağaçlarda oluşuyor. Söğüt bu özelliğiyle hangi gruba girer?
- A) Tek evcikli bitkiler
- B) Erdişi çiçekli bitkiler
- C) İki evcikli bitkiler
- D) Tam çiçekli bitkiler
- E) Kendi tozlaşan bitkiler
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İki evcikli bitkiler
Erkek ve dişi çiçekleri ayrı bireylerde bulunan bitkiler iki evciklidir; söğüt bunun örneğidir. Tek evcikli bitkilerde de erkek ve dişi çiçekler ayrıdır; ancak mısırda olduğu gibi aynı bitki üzerinde bulunur.
Kolay
5Zeynep, bahçedeki gül fidanında henüz açılmamış bir tomurcuğu inceliyor. Tomurcuğun dışını yeşil renkli, yaprak görünümünde parçaların sıkıca sardığını görüyor. Tomurcuğu saran bu yapılar ve görevleri aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
- A) Taç yapraklar; böcekleri çiçeğe çeker
- B) Çanak yapraklar; tomurcuğu açılmadan önce korur
- C) Tepecik; polenleri tutar
- D) Sapçıklar; başçığı hareket ettirir
- E) Dişicik borusu; polen tüpünü iletir
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Çanak yapraklar; tomurcuğu açılmadan önce korur
Çiçeğin en dışındaki yeşil ve yapraksı yapılar çanak yapraklardır ve tomurcuk açılmadan önce onu sararak korur. Taç yapraklar renkli olup böcekleri çekerek tozlaşmaya yardım eder.
Kolay
6Can, bir zambak çiçeğinin dişi organının en uç kısmına dokunduğunda parmağının hafifçe yapıştığını ve bu kısmın nemli olduğunu fark ediyor. Üzerinde sarı polen tanelerinin tutunmuş olduğunu görüyor. Can'ın dokunduğu kısım aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Başçık
- B) Sapçık
- C) Yumurtalık
- D) Tepecik
- E) Çanak yaprak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Tepecik
Polenlerin tutunup çimlendiği nemli ve yapışkan yapı dişi organın tepeciğidir. Başçık ise erkek organda polenlerin üretildiği kısımdır.
Kolay
7Bir öğrenci, çanak yaprak, taç yaprak, erkek organ ve dişi organın hepsini aynı çiçekte taşıyan bitkilere örnek arıyor. Aşağıdaki bitkilerden hangisi bu özelliğe uygun bir örnektir?
- A) Söğüt
- B) İncir
- C) Hurma
- D) Kavak
- E) Şeftali
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Şeftali
Çiçeğin bütün kısımlarına sahip olan tam çiçeklere dağ lalesi, şeftali ve erik örnek verilir. Söğüt, incir, hurma ve kavak dioik bitkilerdir; çiçekleri yalnızca erkek ya da yalnızca dişi organ taşır.
Kolay
8Defne, çimlenmekte olan bir fasulye tohumunda embriyonun bir kısmının aşağı doğru uzayarak toprağa girdiğini, bir kısmının ise yukarı doğru büyüdüğünü görüyor. Embriyonun hangi kısmı bitkinin kök sistemini oluşturur?
- A) Embriyonik gövde
- B) Çenek
- C) Endosperm
- D) Tohum kabuğu
- E) Embriyonik kök
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Embriyonik kök
Embriyonik kök bitkinin kök sistemini, embriyonik gövde ise sürgün sistemini oluşturur. Çenek, besini embriyoya ileten etli kısımdır.
Kolay
9Ayşe, nohut tohumlarını çimlendirmek istiyor. Öğretmeni, tohumun uyku hâlinden çıkıp çimlenebilmesi için ortamda bazı temel koşulların bulunması gerektiğini söylüyor. Çimlenme için gerekli temel koşullar aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?
- A) Gübre, ışık ve karbondioksit
- B) Toprak, ışık ve gübre
- C) Su, oksijen ve uygun sıcaklık
- D) Su, karbondioksit ve gübre
- E) Oksijen, toprak ve ışık
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Su, oksijen ve uygun sıcaklık
Tohumun çimlenmesi için su, oksijen ve uygun sıcaklık gerekir. Gübre ya da toprak bulunmadan da tohumlar nemli pamukta çimlenebilir.
Kolay
10Sonbaharda olgunlaşıp toprağa düşen bazı tohumlar, ortamda su bulunmasına rağmen hemen çimlenmiyor ve uygun koşullar oluşana kadar uyku hâlinde bekliyor. Tohumdaki bu uyku hâlini sağlayan hormon aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Oksin
- B) Absisik asit (ABA)
- C) Giberellin
- D) Sitokinin
- E) Etilen
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Absisik asit (ABA)
Tohumun uygun koşullar oluşana kadar dormansi (uyku) hâlinde kalmasını ABA sağlar. Diğer hormonlar bu konuda dormansiyi sürdüren hormon olarak verilmemiştir.
Kolay
11Emre, bir parkta karahindibanın beyaz, pamuksu topunu üflediğinde paraşüt benzeri uçlara sahip tohumların havada süzülerek uzaklara gittiğini görüyor. Karahindiba tohumlarının yayılmasında etkili olan etmen aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Rüzgâr
- B) Su
- C) Kuşların tüyleri
- D) Hayvanların kürkü
- E) Böceklerin vücudu
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Rüzgâr
Karahindiba tohumlarındaki paraşüt benzeri yapılar rüzgârla uçarak yayılmayı sağlar. Hayvan kürküne tutunarak yayılma ise çengelli, dikenli ya da yapışkan meyvelerde görülür.
Kolay
12Bir arıcı, kovanlarını rengârenk çiçeklerle dolu bir yamaca taşıyor. Arıların, rengi ve görünüşü dikkat çekici olan çiçeklere daha çok yöneldiğini gözlüyor. Arıların çiçeğe yönelmesinde rengi ve görünüşüyle etkili olan çiçek kısmı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Çanak yaprak
- B) Yumurtalık
- C) Taç yaprak
- D) Tohum taslağı
- E) Çiçek sapı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Taç yaprak
Taç yapraklar renk ve görüntüleriyle böcekleri çekerek tozlaşmaya yardımcı olur. Çanak yapraklar genellikle yeşildir ve tomurcuğu korur.
Kolay
13Bir manavda satılan meyvelerin bir kısmı tek bir yumurtalıktan, bir kısmı ise çok sayıda yumurtalığın bir araya gelmesiyle oluşmuştur. Aşağıdaki meyvelerden hangisi çok sayıda yumurtalığın bir araya gelmesiyle oluşan bileşik meyvedir?
- A) Şeftali
- B) Kayısı
- C) Erik
- D) Böğürtlen
- E) Kiraz
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Böğürtlen
Böğürtlen gibi çok sayıda yumurtalığın birleşmesiyle oluşan meyvelere bileşik meyve denir. Şeftali, kayısı, erik ve kiraz tek yumurtalıktan gelişen basit meyvelerdir.
Kolay
14Tepeciğe ulaşan bir polen çimlenerek bir tüp oluşturuyor ve bu tüp dişi organın içinde aşağı doğru uzanarak yumurtalığa ulaşıyor. Polen tüpünün tepecikten yumurtalığa geçişini sağlayan yapı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Dişicik borusu
- B) Sapçık
- C) Başçık
- D) Çanak yaprak
- E) Çiçek tablası
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Dişicik borusu
Dişi organ tepecik, dişicik borusu ve yumurtalıktan oluşur; polen tüpü yumurtalığa dişicik borusu boyunca ilerler. Sapçık erkek organın başçığı taşıyan kısmıdır.
Kolay
15Bir öğrenci, ıslatılarak yumuşatılmış bir tohumu ortadan keserek inceliyor ve gördüğü kısımları içten dışa doğru sıralıyor. Bir tohumdaki kısımların içten dışa doğru doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tohum kabuğu – endosperm – embriyo
- B) Endosperm – embriyo – tohum kabuğu
- C) Embriyo – tohum kabuğu – endosperm
- D) Endosperm – tohum kabuğu – embriyo
- E) Embriyo – endosperm – tohum kabuğu
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Embriyo – endosperm – tohum kabuğu
Tohumda içten dışa doğru embriyo, endosperm (besi doku) ve tohum kabuğu bulunur. Tohum kabuğu en dışta yer alarak tohumu mekanik etkilerden korur.
Kolay
16Bir polen tanesinde, mikrosporun mitoz bölünmesinden sonra sitoplazma bölünmesi olmadığı için iki çekirdek bulunur. Bu çekirdeklerden biri polen tüpünü oluşturur. Polen tüpünde ilerleyip bir kez daha bölünerek iki sperm çekirdeğini oluşturan çekirdek hangisidir?
- A) Vejetatif çekirdek
- B) Polar çekirdek
- C) Generatif çekirdek
- D) Sinerjit çekirdeği
- E) Antipot çekirdeği
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Generatif çekirdek
Generatif çekirdek polen tüpünde mitozla bölünerek iki sperm çekirdeğini oluşturur. Vejetatif çekirdek ise polen tüpünü oluşturan çekirdektir.
Kolay
17Bir öğrenci, tarladaki tek bir mısır bitkisini tülle örterek başka bitkilerden polen gelmesini engelliyor. Bu bitkinin tepesindeki erkek çiçeklerden dökülen polenler, aynı bitkinin gövdesindeki dişi çiçeklerin tepeciklerine ulaşıyor. Bu olay için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Polen başka bir çiçekten geldiği için çapraz tozlaşmadır.
- B) Polen tepeciğe ulaştığı için çift döllenme gerçekleşmiştir.
- C) Erkek ve dişi çiçekler ayrı olduğu için tozlaşma sayılmaz.
- D) Polen aynı bitkiden geldiği için kendi kendine tozlaşmadır.
- E) Polen yumurtalığa girmediği için tozlaşma tamamlanmamıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Polen aynı bitkiden geldiği için kendi kendine tozlaşmadır.
Polenin dişi organın tepeciğine taşınması tozlaşmadır. Polen aynı çiçekten ya da aynı bitkinin başka çiçeğinden geliyorsa kendi kendine tozlaşma olur; çapraz tozlaşmada polen aynı türden başka bir bitkiden gelir. Mısır monoik olduğundan erkek ve dişi çiçekler ayrı olsa da polen aynı bitkidedir. Çift döllenme ise polen tüpünün embriyo kesesine ulaşmasından sonra gerçekleşir.
Kolay
18Arda, nohut tohumları ektiği iki saksıyı aynı ılık odaya koyuyor. Birinci saksının toprağını nemli tutuyor; ikinci saksıyı ise her gün toprak su altında kalacak kadar suluyor. Birinci saksıdaki tohumlar çimleniyor, ikinci saksıdakiler çürüyor. İkinci saksıdaki tohumların çürümesinin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Gereğinden fazla su, tohumun oksijen almasını engellemiştir.
- B) Bol su, tohum kabuğunun çatlamasını önlemiştir.
- C) Su, toprağı çimlenmeyi durduracak kadar ısıtmıştır.
- D) Bol su, tohumu yeniden dormansi evresine sokmuştur.
- E) Tohumlar ışık alamadığı için fotosentez yapamamıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Gereğinden fazla su, tohumun oksijen almasını engellemiştir.
Çimlenme için su, uygun sıcaklık ve oksijen gerekir. Çimlenme başlayınca embriyoda metabolizma hızlanır ve çok oksijene ihtiyaç duyulur. Ortamda su gereğinden fazlaysa tohumun oksijen almasını engeller ve çürümesine neden olabilir. Saksılar aynı odada olduğundan sıcaklık nedeni dışlanır. Su alan tohumun kabuğu çatlar. Embriyo çimlenirken fotosentez yapamaz; besinini tohumdan sağlar.
Orta
19Bir araştırmacı, bir çiçekli bitkinin tohumundaki endosperm hücrelerinde 27 kromozom sayıyor. Aynı bitkinin polen tüpündeki sperm çekirdeklerinin kromozom sayısını hesaplamak istiyor. Polen tüpündeki bir sperm çekirdeği kaç kromozom taşır?
- A) 18
- B) 27
- C) 54
- D) 9
- E) 3
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 9
Endosperm 3n'dir; 3n = 27 ise n = 9'dur ve haploit sperm çekirdeği 9 kromozom taşır. 18 sonucu, sperm çekirdeğinin vücut hücreleri gibi 2n olduğu varsayılarak bulunur.
Orta
20Bir öğrenci, çiçekli bitkilerde çift döllenmeyi gösteren bir animasyonu izliyor. Polen tüpünden gelen sperm çekirdeklerinden biri yumurta hücresiyle birleşip zigotu oluşturuyor; diğeri ise embriyo kesesinin ortasındaki bir yapıyla birleşip 3n'li bir hücre oluşturuyor. İkinci sperm çekirdeğinin birleştiği yapı hangisidir?
- A) Yumurta hücresi
- B) İki kutup çekirdeği
- C) Polen tüpü çekirdeği
- D) Tohum kabuğu
- E) Yumurtalık duvarı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İki kutup çekirdeği
İkinci sperm çekirdeği embriyo kesesindeki iki kutup çekirdeğiyle birleşir ve 3n'li endosperm ana hücresi oluşur. Yumurta hücresi seçeneği çekicidir; ama yumurta birinci spermle birleşip 2n'li zigotu oluşturur.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.