12. Sınıf Biyoloji · Bitki Biyolojisi

Bitkisel Hormonlar

bitkisel hormon
oksin
giberellin
sitokinin
absisik asit
etilen
tepe baskınlığı

Bitkisel hormonlar nelerdir ve ne işe yarar?

Bitkisel hormonlar, bitkide çok az miktarda üretilip başka bölümlere taşınarak büyüme, çiçeklenme, meyve olgunlaşması ve yaprak dökümü gibi olayları denetleyen maddelerdir. Başlıcaları oksin, giberellin, sitokinin, absisik asit ve etilendir. Oksin sürgün uçları, genç yapraklar ve gelişen tohumlarda üretilir; hücre uzamasını sağlar, yan tomurcukları baskılar ve ışık almayan tarafta biriktiği için ışığa yönelmeyi açıklar. Giberellin gövde uzamasını, tohum çimlenmesini ve çiçeklenmeyi uyarır; çekirdeksiz meyve elde etmede kullanılır. Sitokinin hücre bölünmesini artırır ve yaprakların yaşlanmasını geciktirir. Absisik asit büyümeyi yavaşlatır, dormansiyi sağlar ve kuraklıkta stomaları kapatır. Gaz hâlindeki etilen meyve olgunlaşmasını hızlandırır; olgun bir meyvenin yanındaki ham meyveler bu yüzden daha çabuk olgunlaşır. Oksinin etkisi derişime bağlıdır: Uygun miktarı büyümeyi artırır, fazlası durdurur.

Bitkisel Hormonlar: konu anlatımı ve özeti

Bitkiler büyüme, çiçeklenme, meyve olgunlaşması ve yaprak dökümü gibi olayları az miktarda üretilen hormonlarla denetler. Hormonlar üretildikleri yerden bitkinin diğer bölümlerine taşınarak etki eder.

Oksin: sürgün uçları, genç yapraklar ve gelişen tohumlarda üretilir. Hücre uzamasını sağlar, tepe tomurcuğunu destekleyip yan tomurcukları baskılar (tepe baskınlığı), köklenmeyi ve meyve oluşumunu uyarır. Işık almayan tarafta biriktiği için ışığa yönelmeyi açıklar.
Koleoptil deneyleri, ışığın sürgün ucunda algılandığını ve uçta üretilen bir kimyasalın alt bölgelerde büyümeyi uyardığını göstermiştir.
Giberellin: gövde uzamasını, tohum çimlenmesini ve çiçeklenmeyi uyarır; çekirdeksiz meyve ve iri üzüm elde etmede kullanılır.
Sitokinin: hücre bölünmesini artırır, yan tomurcukları uyarır ve yaprakların yaşlanmasını geciktirir.
Absisik asit (ABA): büyümeyi yavaşlatır, tohum ve tomurcuklarda dormansiyi sağlar. Kuraklıkta stomaları kapatarak su kaybını önler.
Etilen: gaz hâlindeki bir hormondur; meyvenin olgunlaşmasını hızlandırır, yaprak ve meyve dökümünü uyarır. Olgun bir meyvenin yanındaki ham meyveler bu nedenle daha çabuk olgunlaşır.

Unutma: Oksinin etkisi derişime bağlıdır; uygun miktarda büyümeyi artırır ama fazlası büyümeyi durdurur.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bitkisel hormonları bir orkestranın çalgıları gibi düşünebilirsin: Her biri tek başına değil, birbirleriyle denge içinde etki eder. Beş temel hormonu görevleriyle eşleştir:

Oksin: Hücreleri uzatır, tepe tomurcuğunu destekler, yan tomurcukları baskılar (tepe baskınlığı), köklenmeyi uyarır.
Giberellin: Gövdeyi uzatır, tohum çimlenmesini ve çiçeklenmeyi uyarır.
Sitokinin: Hücre bölünmesini artırır, yaprakların yaşlanmasını geciktirir.
Absisik asit (ABA): Büyümeyi yavaşlatır, tohumda uykuyu (dormansi) sağlar, kuraklıkta stomaları kapatır.
Etilen: Gaz hâlindedir; meyvenin olgunlaşmasını hızlandırır, yaprak ve meyve dökümünü uyarır.

Günlük hayattan: Ham avokado ya da kiviyi olgun bir muzla aynı kesekâğıdına koyarsan daha çabuk olgunlaşır; çünkü olgun muz etilen gazı salar.

Sık yapılan hata: "Oksin ne kadar çoksa bitki o kadar hızlı büyür." Doğrusu: Oksinin etkisi derişime bağlıdır; uygun miktarı büyümeyi artırır, fazlası büyümeyi durdurur.

Derinleş

Bahçıvanlar çalıları budayarak daha gür hâle getirir. Tepe baskınlığı bilgini kullanarak budamanın bitkide hangi hormon dengesini değiştirdiğini açıkla ve bunu sınamak için iki saksı bitkiyle basit bir deney tasarla. Tarımda meyveleri yapay olarak olgunlaştırmak için hormon kullanımının tüketici sağlığı ve şeffaflık açısından hangi düzenlemeleri gerektirdiğini araştır.

Bu konuda neler var?

Oksin Hormonu
Giberellin Hormonu
Sitokinin Hormonu
Absisik Asit (ABA)
Etilen Hormonu

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Bir manav, yeşil ve ham olarak gelen muzları olgun elmalarla birlikte kapalı bir kutuda saklıyor. Ertesi gün muzların, açıkta bekletilen muzlara göre çok daha çabuk sarardığını fark ediyor. Muzların kutuda daha çabuk olgunlaşmasının nedeni hangisidir?
- A) Olgun elmaların saldığı etilen gazı
- B) Elmaların salgıladığı oksin
- C) Kutudaki oksijenin artması
- D) Muzların sitokinin üretmesi
- E) Elmaların saldığı absisik asit
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Olgun elmaların saldığı etilen gazı
Olgun meyveler gaz hâlindeki etilen hormonunu salar; kapalı kutuda biriken etilen ham muzların olgunlaşmasını hızlandırır. Absisik asit de bir bitki hormonudur; ancak gaz hâlinde yayılmaz ve olgunlaşmayı değil dormansiyi ve stoma kapanmasını düzenler.
Kolay
2Bir süs bitkisi yetiştiricisi, tomurcuklardan çok sayıda yan dal çıkmasını sağlamak ve kesme dalların yapraklarını daha uzun süre taze tutmak için bitkilere aynı hormonu uyguluyor. Bu hormonun hücre bölünmesini artırdığı biliniyor. Yetiştiricinin kullandığı hormon hangisidir?
- A) Etilen
- B) Absisik asit
- C) Sitokinin
- D) Giberellin
- E) Oksin
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sitokinin
Sitokinin hücre bölünmesini artırır, yan tomurcukların gelişmesini uyarır ve yaprak yaşlanmasını geciktirir. Oksin de büyümeyi düzenleyen bir hormondur; ancak tepe tomurcuğundan salgılanarak yan tomurcukların gelişmesini baskılar.
Kolay
3Bir araştırmacı, cüce kalan bir bezelye çeşidine bir hormon uyguladığında bitkilerin gövdelerinin normal boya ulaştığını görüyor. Aynı hormon arpa tohumlarında çimlenmeyi hızlandırıyor, bazı bitkilerde de çiçeklenmeyi uyarıyor. Araştırmacının uyguladığı hormon hangisidir?
- A) Etilen
- B) Absisik asit
- C) Sitokinin
- D) Giberellin
- E) Oksin
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Giberellin
Giberellin gövde boğumlarının uzamasını, tohum çimlenmesini ve bazı bitkilerde çiçeklenmeyi uyarır; cüce bitkilere uygulandığında normal boy sağlanır. Oksin de hücre uzamasını uyarır; ancak cüce bitkilerin boyunu düzeltme ve çimlenmeyi başlatma giberellinin bilinen etkileridir.
Kolay
4Uzun süre yağmur yağmayan bir yaz gününde bir öğrenci, mısır tarlasındaki bitkilerin yapraklarındaki stomaların öğle saatinde kapandığını mikroskopla gözlüyor. Kökler kurumaya başladığında üretilip yapraklara taşınan bir hormonun buna yol açtığını öğreniyor. Stomaların kapanmasını sağlayan hormon hangisidir?
- A) Oksin
- B) Giberellin
- C) Sitokinin
- D) Etilen
- E) Absisik asit
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Absisik asit
Absisik asit kuraklık gibi stres koşullarında artar, bekçi hücrelerinden su çıkışını sağlayarak stomaları kapatır ve su kaybını azaltır. Etilen de stres koşullarında üretilebilir; ancak asıl etkisi meyve olgunlaşması ve yaprak dökümüdür.
Kolay
5Bir bitkinin gövdesine yalnızca bir yönden ışık geliyor. Bu durumda oksin hormonu gövdenin hangi tarafında daha fazla birikir?
- A) Doğrudan ışık almayan (gölge) tarafında
- B) Doğrudan ışık alan tarafında
- C) Gövdenin iki tarafında eşit olarak
- D) Yalnızca kökün uç kısmında
- E) Yalnızca yaprakların alt yüzeyinde
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Doğrudan ışık almayan (gölge) tarafında
Tek yönden ışık verildiğinde oksin doğrudan ışık almayan tarafta toplanır ve o taraf daha çok büyür. Bu asimetrik büyüme ışığa yönelmeyi sağlar.
Kolay
6Bir öğrenci bitki hormonlarının bitkinin hangi bölgelerinde üretildiğini araştırıyor. Kaynaklara göre bitki hormonları en çok nerelerde üretilir?
- A) Yalnızca dökülmek üzere olan yaşlı ve olgun yapraklarda
- B) Aktif büyüyen kök ve gövde uçları, tohum ve genç yapraklarda
- C) Yalnızca kökün emici tüylerinin bulunduğu bölgede
- D) Odunlaşmış ve ölmüş sklerenkima hücrelerinde
- E) Yalnızca çiçeklerin taç yapraklarındaki hücrelerde
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Aktif büyüyen kök ve gövde uçları, tohum ve genç yapraklarda
Bitki hormonları aktif büyüme gösteren kök ve gövde uçlarında, tohumlarda, meyvelerde ve genç yapraklarda üretilir. Ölü hücreler hormon üretemez.
Kolay
7Sonbaharda bir çınar ağacının yapraklarının sararıp döküldüğü gözleniyor. Yaprak sararmasını ve yaprak dökümünü uyaran hormon hangisidir?
- A) Sitokinin
- B) Giberellin
- C) Klorofil
- D) Etilen
- E) Kolesterol
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Etilen
Etilen yaprak sararmasını ve yaprak dökümünü uyarır. Sitokinin ise tersine yaprakların yaşlanmasını geciktirir.
Kolay
8Bir öğrenci bitki hormonlarının genel özelliklerini özetliyor. Aşağıdakilerden hangisi bitki hormonları için doğrudur?
- A) Yalnızca üretildikleri hücrenin içinde etki gösterir
- B) Bitkide çok büyük miktarlarda üretilip depolanır
- C) Yalnızca olgunlukta ölmüş hücrelerde üretilir
- D) Bitkiye yalnızca topraktan kökle alınarak geçer
- E) Az miktarda üretilip bitkinin başka kısımlarına taşınır
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Az miktarda üretilip bitkinin başka kısımlarına taşınır
Bitki hormonları çok az miktarda üretilir ve üretildikleri yerden bitkinin diğer kısımlarına iletilerek etki eder.
Kolay
9Bitkinin büyüme ve gelişmesinde en etkili olan, hücrelerde bölünme, büyüme ve farklılaşma olaylarını kontrol eden ve iletim dokusunun farklılaşmasını uyaran hormon hangisidir?
- A) Etilen
- B) Absisik asit
- C) Sitokinin
- D) Oksin
- E) Giberellin
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Oksin
Oksin bitkinin büyüme ve gelişmesinde en etkili hormondur; hücre bölünmesi, büyüme ve farklılaşmayı kontrol eder, iletim dokusunun farklılaşmasını uyarır.
Kolay
10Bir meyve bahçesinde döllenmiş çiçeklerin dökülmeden meyveye dönüşmesinde etkili olan, meyve vermeyi destekleyen hormon hangisidir?
- A) Etilen
- B) Oksin
- C) Absisik asit
- D) Sitokinin
- E) Klorofil
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Oksin
Oksin meyve vermede etkilidir ve döllenmiş çiçeğin dökülmesini engeller. Etilen ise meyve ve yaprak dökümünü uyarır.
Kolay
11Çimen fidelerinde, toprak üstündeki sürgünün henüz açılmamış yaprağını saran silindir biçimindeki kılıf, oksinle ilgili ilk deneylerde kullanılmıştır. Bu kılıfa ne ad verilir?
- A) Kaliptra
- B) Koleoptil
- C) Kütikula
- D) Periskl
- E) Tomurcuk pulu
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Koleoptil
Çimen fidesinde açılmamış yaprağı saran silindir şeklindeki kılıfa koleoptil denir. Kaliptra kök ucunu koruyan yapıdır.
Kolay
12Bir bitki hormonu gaz hâlinde üretildiği için, salındığı bitkinin yakınındaki diğer bitkileri de etkileyebilir. Bu hormon hangisidir?
- A) Etilen
- B) Oksin
- C) Giberellin
- D) Sitokinin
- E) Absisik asit
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Etilen
Etilen gaz hâlinde üretilir ve havaya yayılarak yakındaki bitkileri de etkileyebilir. Diğer hormonlar bitki içinde taşınır.
Kolay
13Bir hormon bitkide hücre bölünmesini uyararak gövde boyunun uzamasını sağlar, ancak kök büyümesi üzerindeki etkisi çok azdır. Bu hormon hangisidir?
- A) Absisik asit
- B) Etilen
- C) Giberellin
- D) Sitokinin
- E) Oksin
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Giberellin
Giberellin gövde boyunun uzamasını sağlar ama kök büyümesine etkisi çok azdır. Absisik asit ise büyümeyi yavaşlatır.
Kolay
14Bir öğretmen tahtaya oksin, giberellin, sitokinin, absisik asit ve etilen yazıyor ve listeye bir madde daha ekliyor. Eklenen maddelerden hangisi bir bitkisel hormon değildir?
- A) Oksin
- B) Giberellin
- C) Sitokinin
- D) İnsülin
- E) Etilen
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İnsülin
Başlıca bitkisel hormonlar oksin, giberellin, sitokinin, absisik asit ve etilendir. İnsülin bir bitki hormonu değildir.
Kolay
15Oksin, sitokinin ve giberellin gibi büyümeyi uyaran hormonların tersine, genellikle büyümeyi yavaşlatan bitkisel hormon hangisidir?
- A) Absisik asit (ABA)
- B) Oksin
- C) Sitokinin
- D) Giberellin
- E) Kolesterol
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Absisik asit (ABA)
Absisik asit genellikle büyümeyi yavaşlatır ve tohum ile tomurcuklarda dormansiyi artırır. Oksin, sitokinin ve giberellin büyümeyi uyarır.
Kolay
16Kök bölgesinde sentezlenen ve ksilem yoluyla bitkinin diğer organlarına taşınan, oksinle birlikte hücre bölünmesini uyaran hormon hangisidir?
- A) Etilen
- B) Absisik asit
- C) Sitokinin
- D) Giberellin
- E) Oksin
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sitokinin
Sitokinin kökte sentezlenir ve ksilemle diğer organlara taşınır; oksinle birlikte hücre bölünmesini ve farklılaşmayı uyarır.
Kolay
17Kurak bir günde yapraklarında absisik asit biriken bir mısır bitkisinin stomaları kapanıyor; böylece bitkinin su kaybı azalıyor. Stomaların kapanmasının aynı sırada yaprakta doğuracağı başka sonuç hangisidir?
- A) Köklerden su alımının durması
- B) Klorofilin yapısının bozulması
- C) Floemde besin taşınmasının durması
- D) Etilen üretiminin tümüyle kesilmesi
- E) CO₂ girişi azaldığından fotosentezin yavaşlaması
Cevabı göster
Doğru cevap: E) CO₂ girişi azaldığından fotosentezin yavaşlaması
Absisik asit stomaları kapatarak terlemeyi azaltır. Stomalar gaz alışverişini de sağladığı için kapandıklarında yaprağa CO₂ girişi azalır; fotosentezin hammaddesi azalınca hız düşer. Bu nedenle su tasarrufunun bir bedeli vardır. Stomaların kapanması klorofili bozmaz, kökün su almasını ya da floemdeki taşınmayı doğrudan durdurmaz.
Kolay
18Bir fidanlıkta enfeksiyon görülen fidelerde, stres yanıtı olarak gaz hâlindeki bir hormonun üretimi artıyor. Bu hormonun artmasıyla fidelerin köklerinde hangi etki beklenir?
- A) Yan köklerin sayısı hızla artar.
- B) Kök büyümesi engellenir.
- C) Kök hücreleri dormansiye girer.
- D) Kökte sitokinin üretimi hızlanır.
- E) Kök uçlarında yeni meristem oluşur.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kök büyümesi engellenir.
Kuraklık, su baskını ve enfeksiyon gibi streslere yanıt olarak üretilen gaz hâlindeki hormon etilendir. Etilen yaprak sararmasını ve dökümünü uyarır, kök büyümesini engeller. Dormansiyi artıran hormon ise absisik asittir.
Orta
19Bir botanik bahçesinde sonbaharda olgunlaşan tohumlar toprağa düşüyor, ama kışın ılık geçen birkaç günde bile çimlenmiyor. Tohumlar ancak uzun bir soğuk dönemin ardından ilkbaharda çimlenmeye başlıyor; böylece fideler donlardan korunuyor. Tohumların uygun olmayan mevsimde çimlenmeden beklemesini sağlayan hormon ve bu durumun adı hangi seçenekte birlikte verilmiştir?
- A) Giberellin – çimlenme
- B) Etilen – olgunlaşma
- C) Oksin – tepe baskınlığı
- D) Sitokinin – yaşlanma
- E) Absisik asit – dormansi
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Absisik asit – dormansi
Absisik asit tohumları uygun koşullar oluşana kadar uyku hâlinde, yani dormansi durumunda tutar. Giberellin de tohumla ilgili bir hormondur; ancak dormansiyi sürdürmez, tersine çimlenmeyi başlatır.
Orta
20Bir bahçıvan, sık ve gür bir görünüm vermek için şimşir bitkilerinin tepe tomurcuklarını budama makasıyla kesiyor. Birkaç hafta sonra bitkilerde yan dalların hızla geliştiğini gözlüyor. Yan dalların hızla gelişmesinin açıklaması hangisidir?
- A) Etilen üretiminin artmasıyla yaprakların dökülmesi
- B) Absisik asidin yan tomurcuklarda dormansiyi artırması
- C) Sitokininin tepe tomurcuğunda birikerek yaprakları uzatması
- D) Giberellinin kesilen uçta birikerek gövdeyi uzatması
- E) Oksinin yan tomurcuklar üzerindeki baskısının kalkması
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Oksinin yan tomurcuklar üzerindeki baskısının kalkması
Tepe tomurcuğunun ürettiği oksin aşağı taşınarak yan tomurcukların gelişmesini baskılar; buna tepe baskınlığı denir. Tepe kesilince baskı kalkar ve yan dallar gelişir. Absisik asit seçeneği yanlıştır; dormansiyi artırması yan tomurcukları uyandırmaz, tersine uyutur.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.