12. Sınıf Biyoloji · Bitki Biyolojisi

Bitkilerde Hareket

tropizma
fototropizma
geotropizma
tigmotropizma
nasti
sismonasti
fotoperiyodizm

Bitkilerde tropizma ve nasti hareketleri nedir?

Bitkilerde hareket, yer değiştiremeyen bitkilerin çevre uyarılarına büyüyerek ya da hücrelerindeki su basıncını değiştirerek verdiği tepkidir; başlıca türleri tropizma ve nastidir. Tropizma uyaranın yönüne bağlı yönelme hareketidir; uyarana doğru olursa pozitif, uzaklaşırsa negatif adını alır. Fototropizmada oksin gölgede kalan tarafta birikir, o taraf hızlı uzar ve gövde ışığa döner; kök ise ışıktan uzaklaşır. Geotropizmada kök yer çekimi yönünde, gövde ters yönde büyür; hidrotropizmada kök suya yönelir, tigmotropizmada sarılıcı bitkiler desteğe sarılır. Nasti ise yönü uyaranın geldiği yöne bağlı olmayan harekettir: Lale sıcaklıkla açılıp kapanır (termonasti), küstüm otu dokunulunca yapraklarını kapatır (sismonasti). Fotoperiyodizm, bitkinin gün uzunluğuna göre çiçek açmasıdır; uzun gün bitkileri gün uzunken, kısa gün bitkileri gün kısayken çiçeklenir, nötr gün bitkileri ise gün uzunluğundan etkilenmez. Küstüm otunun hareketi tropizma değil, sismonastidir.

Bitkilerde Hareket: konu anlatımı ve özeti

Bitkiler yer değiştiremez ama çevreden gelen uyarılara büyüyerek ya da hücrelerindeki su basıncını değiştirerek tepki verir. Bu konu tropizma, nasti ve fotoperiyodizm kavramlarını anlatıyor.

Tropizma, uyaranın yönüne bağlı yönelme hareketidir. Uyarana doğru olursa pozitif, uyarandan uzaklaşırsa negatif tropizma denir.
Fototropizma ışığa yönelmedir: oksin gölgede kalan tarafta birikir, o taraf daha hızlı uzar ve gövde ışığa döner (pozitif); kök ise ışıktan uzaklaşır (negatif).
Gövdede pozitif fototropizma (şematik): oksin gölgede kalan tarafta birikir, o taraf hızlı uzar ve gövde ışığa döner
Geotropizmada (gravitropizma) kök yer çekimi yönünde (pozitif), gövde ters yönde (negatif) büyür. Hidrotropizmada kök suya, kemotropizmada yararlı kimyasallara doğru yönelir. Tigmotropizmada sarılıcı bitkiler dokunduğu desteğe sarılır; travmatropizma yaralanmaya karşı yönelmedir.
Nasti, yönü uyaranın geldiği yöne bağlı olmayan harekettir. Fotonastide çiçekler ışıkla açılıp kapanır; termonastide (ör. lale) sıcaklık etkilidir; sismonastide küstüm otu dokunulunca yapraklarını kapatır.
Fotoperiyodizm, bitkinin gün uzunluğuna göre çiçek açmasıdır. Uzun gün bitkileri ancak gün belirli bir süreden uzunken, kısa gün bitkileri gün kısayken çiçeklenir. Nötr gün bitkilerinin çiçeklenmesi gün uzunluğundan etkilenmez.

Unutma: Tropizmada hareketin yönü uyaranın yönüne bağlıdır, nastide değildir; küstüm otunun yapraklarını kapatması tropizma değil sismonastidir.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bitki hareketlerini ayırt etmek için tek bir soru sor: Hareketin yönü uyaranın geldiği yöne bağlı mı?

Evet ise tropizma (yönelme): Bitki uyarana doğru büyürse pozitif, uyarandan uzaklaşırsa negatif tropizmadır. Fototropizmada gövde ışığa doğru büyür, çünkü oksin gölgedeki tarafta birikir ve o taraf daha çok uzar. Geotropizmada kök yer çekimi yönünde, gövde ters yönde büyür.
Hayır ise nasti (irkilme): Uyaran hangi yönden gelirse gelsin hareket aynıdır. Küstüm otu nereden dokunulursa dokunulsun yapraklarını kapatır (sismonasti); lale sıcaklıkla açılıp kapanır (termonasti).

Fotoperiyodizm: Bazı bitkiler gün uzunluğuna göre çiçek açar; uzun gün bitkileri yazın, kısa gün bitkileri gün kısayken çiçeklenir.

Günlük hayattan: Pencere önündeki saksı çiçeğinin camdan yana eğildiğini görürsün; saksıyı her hafta biraz döndürürsen bitki daha dik büyür.

Sık yapılan hata: Küstüm otunun hareketini tropizma sanmak. Doğrusu: Bu hareketin yönü dokunmanın yönüne bağlı değildir; sismonastidir.

Derinleş

Uzay istasyonlarında yer çekimi neredeyse hissedilmediği için bitkilerin kök ve gövdeleri hangi yöne büyür? Uzayda bitki yetiştirme çalışmalarını araştırarak bitkilerin yönelme için hangi uyaranları kullandığını açıkla. Fizik dersindeki kütle çekimi bilginle ilişki kur ve uzun süreli uzay yolculuklarında besin üretimi için bitki yetiştirmenin neden önemli olduğunu tartış.

Bu konuda neler var?

Tropizma Hareketleri
Fototropizma
Geotropizma (Gravitropizma)
Hidrotropizma
Kemotropizma
Haptotropizma (Tigmotropizma)
Travmatropizma
Nasti Hareketleri
Fotonasti
Sismonasti
Termonasti
Fotoperiyodizm
Uzun Gün Bitkileri
Kısa Gün Bitkileri
Nötr Gün Bitkileri

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Parktaki bir bitkinin çiçeklerini gözleyen bir öğrenci, çiçeklerin sabah gün ışığı artınca açıldığını, akşam ışık azalınca kapandığını not ediyor. Çiçeklerin açılma yönünün ışığın geldiği yöne göre değişmediğini de fark ediyor. Bu çiçeklerde görülen hareket hangisidir?
- A) Fototropizma
- B) Termonasti
- C) Fotonasti
- D) Sismonasti
- E) Geotropizma
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Fotonasti
Işık şiddetindeki değişime bağlı, yönü ışığın geliş yönünden bağımsız açılıp kapanma hareketi fotonastidir. Fototropizma da ışıkla tetiklenir; ama yönlü bir büyüme hareketidir ve organ ışığa doğru ya da ondan uzağa eğilir.
Kolay
2Okul bahçesindeki bir fasulye bitkisinin yanına çubuk dikiliyor. Bir hafta sonra bitkinin gövdesinin çubuğa değdiği yerde çubuğun çevresine sarılarak yukarı doğru büyüdüğü görülüyor. Bitkinin bu davranışı hangi harekete örnektir?
- A) Hidrotropizma
- B) Termonasti
- C) Kemotropizma
- D) Fototropizma
- E) Tigmotropizma
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Tigmotropizma
Dokunma uyarısına bağlı, yönlü büyüme hareketi tigmotropizmadır; sarılıcı bitkilerin desteğe sarılması bunun örneğidir. Fototropizma da gövdeyi yukarı yönlendirebilir; ancak burada sarılmayı başlatan uyaran ışık değil, çubuğa temastır.
Kolay
3Ece, pencere kenarındaki saksıda yetiştirdiği fasulye fidesinin birkaç gün içinde camdan gelen ışığa doğru eğildiğini fark ediyor. Saksıyı ters çevirdiğinde fidenin birkaç gün sonra yine pencereye doğru kıvrıldığını görüyor. Fidenin gövdesinde görülen hareket hangisidir?
- A) Negatif geotropizma
- B) Pozitif fototropizma
- C) Fotonasti
- D) Sismonasti
- E) Negatif fototropizma
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Pozitif fototropizma
Gövdenin ışık gelen yöne doğru büyümesi pozitif fototropizmadır; saksı döndürülünce yönün yine ışığa göre değişmesi hareketin uyaranın yönüne bağlı olduğunu gösterir. Fotonasti de ışıkla ilgilidir; ancak nastilerde hareketin yönü uyaranın geliş yönüne bağlı değildir.
Kolay
4Bir öğrenci, ıslak pamuk üzerinde çimlendirdiği fasulye tohumlarını farklı açılarda yerleştiriyor. Birkaç gün sonra tohumlar hangi konumda konmuş olursa olsun köklerin hep aşağı doğru kıvrılarak büyüdüğünü görüyor. Köklerde görülen bu hareket hangisidir?
- A) Negatif geotropizma
- B) Pozitif fototropizma
- C) Fotonasti
- D) Pozitif geotropizma
- E) Tigmonasti
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Pozitif geotropizma
Kökün yer çekimi yönünde büyümesi pozitif geotropizmadır; tohumun konumu ne olursa olsun kökün aşağı yönelmesi bunu gösterir. Negatif geotropizma ise yer çekimine karşı, yukarı doğru büyümedir ve gövdede görülür.
Kolay
5Bir bitkinin gün boyunca ışıkta ya da karanlıkta kaldığı süreye ne ad verilir?
- A) Fototropizma
- B) Fotoperiyot
- C) Fotonasti
- D) Fotoliz
- E) Fotofosforilasyon
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Fotoperiyot
Gün boyunca ışık ya da karanlıkta kalma süresine fotoperiyot, bitkinin buna verdiği biyolojik cevaba fotoperiyodizm denir. Fotoliz suyun ışıkla parçalanmasıdır.
Kolay
6Bir bitki organının, uyaranın geldiği yöne doğru yönelerek büyümesine ne ad verilir?
- A) Negatif tropizma
- B) Nasti
- C) Fotoperiyodizm
- D) Pozitif tropizma
- E) Turgor
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Pozitif tropizma
Uyarana doğru gerçekleşen yönelme pozitif tropizma, uyaranın tersi yönündeki yönelme negatif tropizmadır. Nastide hareketin yönü uyarana bağlı değildir.
Kolay
7Bir sera sahibi, çiçeklenmesi gün uzunluğundan etkilenmeyen bir bitkiyi yılın her döneminde yetiştirmek istiyor. Aşağıdakilerden hangisi bu özellikteki nötr gün bitkisidir?
- A) Arpa
- B) Turp
- C) Çilek
- D) Kasımpatı
- E) Domates
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Domates
Domates, pamuk, ayçiçeği, pirinç ve salatalık nötr gün bitkileridir. Arpa ve turp uzun gün, çilek ve kasımpatı kısa gün bitkisidir.
Kolay
8Bir öğrenci bitki hücrelerini saf suya koyduğunda hücrelerin su alarak şiştiğini ve çeperlerine basınç yaptığını gözlüyor. Bu olaya ne ad verilir?
- A) Fotoliz
- B) Terleme
- C) Fotoperiyot
- D) Turgor
- E) Fermantasyon
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Turgor
Bitki hücrelerinin saf suya konunca su alıp şişmesi ve çepere basınç yapmasına turgor denir. Nasti hareketlerinde bu basıncın değişimi etkilidir.
Kolay
9Bir böcek kapan bitkisinin yaprağına bir sinek konduğunda yaprak, üzerindeki duyarlı tüylere dokunulmasıyla aniden kapanıyor. Bu hareket hangisine örnektir?
- A) Sismonasti
- B) Fototropizma
- C) Geotropizma
- D) Hidrotropizma
- E) Fotoperiyodizm
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Sismonasti
Dokunma ve sarsıntıyla oluşan, yönü uyarana bağlı olmayan hareketler sismonastidir; böcek kapanın yaprak kapatması buna örnektir.
Kolay
10Gece süresinin gündüzden uzun olduğu dönemlerde çiçek açan bitkiler kısa gün bitkileridir. Aşağıdakilerden hangisi kısa gün bitkisidir?
- A) Buğday
- B) Marul
- C) Soya fasulyesi
- D) Ispanak
- E) Ayçiçeği
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Soya fasulyesi
Soya fasulyesi, çilek, patates ve çuha çiçeği kısa gün bitkileridir. Buğday, marul ve ıspanak uzun gün, ayçiçeği nötr gün bitkisidir.
Kolay
11Bir çiftçi uzun gün bitkilerini ilkbaharda ekmek istiyor. Aşağıdakilerden hangisi uzun gün bitkisidir?
- A) Buğday
- B) Soya fasulyesi
- C) Kasımpatı
- D) Çuha çiçeği
- E) Pamuk
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Buğday
Buğday, arpa, şeker pancarı, marul ve ıspanak uzun gün bitkileridir. Soya fasulyesi, kasımpatı ve çuha çiçeği kısa gün, pamuk ise nötr gün bitkisidir.
Kolay
12Bir bahçede, su sızdıran eski bir boruya doğru uzanan ve borunun çevresini saran ağaç kökleri bulunuyor. Köklerin suya doğru yönelmesi hangi harekete örnektir?
- A) Fototropizma
- B) Hidrotropizma
- C) Termonasti
- D) Sismonasti
- E) Fotoperiyodizm
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Hidrotropizma
Bitki köklerinin suya doğru yönelmesine hidrotropizma denir. Fototropizma ise ışığa karşı yönelmedir.
Kolay
13Bitki kökleri genellikle yer çekimiyle aynı yönde büyür. Köklerin bu pozitif geotropizmasının bitkiye sağladığı yarar hangisidir?
- A) Yaprakların daha çok ışık almasını sağlaması
- B) Çiçeklerin gece açılmasını sağlaması
- C) Gövdenin enine kalınlaşmasını sağlaması
- D) Bitkinin toprağa bağlanmasını kolaylaştırması
- E) Turgor basıncını tamamen ortadan kaldırması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bitkinin toprağa bağlanmasını kolaylaştırması
Kökün yer çekimi yönünde büyümesi bitkinin toprağa bağlanmasını kolaylaştırır. Işığa yönelme ise gövdenin fototropizmasıyla ilgilidir.
Kolay
14Hayvanların çoğu besin ya da güvenli yer bulmak için bir yerden başka bir yere gidebilir, ancak bitkiler bunu yapamaz. Bitkilerin aktif olarak yer değiştirme hareketi yapamamasının nedeni hangisidir?
- A) Kökleriyle toprağa bağlı olmaları
- B) Hücrelerinde turgor basıncı bulunmaması
- C) Uyarıları hiç algılayamamaları
- D) Hormon üretememeleri
- E) Hücre çeperlerinin bulunmaması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kökleriyle toprağa bağlı olmaları
Bitkiler kökleriyle toprağa bağlı olduklarından yer değiştiremez, ancak durum değiştirme hareketi yapar. Bitkiler uyarıları algılar ve hormon üretir.
Kolay
15Bir fidanın gövdesi bir yanından yaralanıyor ve bir süre sonra bu bölgede büyümenin yara yönünün tersine doğru sürdüğü görülüyor. Yaralanmaya karşı görülen bu yönelme hareketine ne ad verilir?
- A) Hidrotropizma
- B) Travmatropizma
- C) Fotonasti
- D) Termonasti
- E) Kemotropizma
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Travmatropizma
Bitkide yaralanma durumunda görülen yönelme hareketi travmatropizmadır. Kemotropizma ise kimyasal maddelere karşı yönelmedir.
Kolay
16Nötr gün bitkilerinin çiçeklenmesi gün uzunluğundan etkilenmez. Bu bitkilerin çiçeklenmesinde daha çok hangi etkenler belirleyicidir?
- A) Yalnızca gece uzunluğu
- B) Yalnızca gündüz uzunluğu
- C) Toprağın rengi
- D) Dokunma ve sarsıntı
- E) Sıcaklık ve nem oranı
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Sıcaklık ve nem oranı
Nötr gün bitkilerinde çiçeklenmeyi gün ışığının süresi değil sıcaklık ve nem gibi etkenler belirler. Gece ve gündüz uzunluğu uzun ve kısa gün bitkileri için önemlidir.
Kolay
17Bir bağda asma dalları, gerilmiş tellere değdikleri yerde tellerin çevresine sarılarak yukarı doğru büyüyor. Bu hareketin asmaya sağladığı temel yarar hangisidir?
- A) Köklerin toprağa daha sıkı bağlanması
- B) Dik duramayan gövdenin destek bularak yükselmesi
- C) Yaprakların dokunmayla bir anda kapanması
- D) Çiçeklerin gün uzunluğunu daha iyi algılaması
- E) Gövdenin yaralanan bölgeden uzaklaşması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Dik duramayan gövdenin destek bularak yükselmesi
Asma ve sarmaşık gibi sarılıcı bitkiler dik duramadıkları için destek arar ve desteğe sarılarak büyür; bu hareket haptotropizmadır (tigmotropizma). Yaprakların dokunmayla kapanması sismonastidir; yaralanan bölgenin tersine büyüme travmatropizmadır, gün uzunluğu ise fotoperiyodizmle ilgilidir.
Kolay
18Gece uzunluğu ancak 12 saati aştığında çiçeklenen bir kısa gün bitkisi seraya alınıyor. Bu bitki aşağıdaki ışık düzenlerinden hangisinde çiçeklenir?
- A) 11 saat ışık, 13 saat karanlık
- B) 12 saat ışık, 12 saat karanlık
- C) 13 saat ışık, 11 saat karanlık
- D) 14 saat ışık, 10 saat karanlık
- E) 16 saat ışık, 8 saat karanlık
Cevabı göster
Doğru cevap: A) 11 saat ışık, 13 saat karanlık
Kısa gün bitkileri gece uzunluğu kritik değerin üzerinde olduğunda çiçeklenir. Kritik değer 12 saattir; bu değeri aşan tek düzen 13 saat karanlık içeren düzendir. 12 saat karanlık kritik değere eşittir, onu aşmaz.
Orta
19Bir öğrenci bitki hareketlerini iki gruba ayırıyor: İlk grupta ışığa doğru eğilen gövde ve suya doğru uzanan kök; ikinci grupta dokununca kapanan küstüm otu yaprakları ve sıcakta açılan lale çiçekleri var. Birinci gruptaki hareketleri ikinci gruptakilerden ayıran temel özellik hangisidir?
- A) Yalnızca kök uçlarında görülmesi
- B) Hareketin yönünün uyaranın yönüne bağlı olması
- C) Turgor değişimiyle anında gerçekleşmesi
- D) Yalnızca dokunma uyarısıyla başlaması
- E) Hareketin yalnızca gece gerçekleşmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Hareketin yönünün uyaranın yönüne bağlı olması
Birinci gruptaki hareketler tropizmadır; organın hareket yönü uyaranın geldiği yöne göre belirlenir. Turgor değişimiyle anında gerçekleşme ise küstüm otu gibi nasti hareketlerinin özelliğidir; tropizmalar yavaş, büyümeye dayalı hareketlerdir.
Orta
20Bir öğrenci, karanlık bir kutuda yalnızca sağ taraftan ışık alan mısır fidesinin sağa doğru eğildiğini gözlüyor. Fidenin ışık alan ve gölgede kalan taraflarındaki hücrelerin boylarını ölçtüğünde bir tarafın hücrelerinin belirgin biçimde daha uzun olduğunu buluyor. Fidenin ışığa doğru eğilmesi nasıl açıklanır?
- A) Oksin ışık alan tarafta birikir, bu taraf daha çok uzar.
- B) Işık alan taraftaki hücreler bölünmeyi tamamen durdurur.
- C) Etilen ışık alan tarafta birikerek hücreleri büzer.
- D) Oksin gölgede kalan tarafta birikir, bu taraf daha çok uzar.
- E) Absisik asit gölgede birikerek o tarafı kısaltır.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Oksin gölgede kalan tarafta birikir, bu taraf daha çok uzar.
Işık, oksinin gölgede kalan tarafa geçmesine yol açar; bu taraftaki hücreler daha çok uzar ve gövde ışığa doğru eğilir. Oksinin ışık alan tarafta biriktiğini düşünmek yaygın bir yanılgıdır; öyle olsaydı ışık alan taraf uzar ve fide ışıktan uzaklaşırdı.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.