Türkiye'de Ulaşım

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

• COĞ.12.5.1Dünya ve Türkiye’deki ulaşım sistemlerinin gelişim sürecinde meydana gelen değişim ve sürekliliği algılayabilme

Bu konuda neler var?

• Ulaşımı Etkileyen Faktörler
• Ulaşım Sistemlerinin Ekonomik Faaliyetlere ve Yerleşmeye Etkisi
• Türkiye'de Ulaşım Sistemlerinin Gelişimi

1. Kolay

   1Gebze'de oturan Zeynep, her sabah evinin yakınındaki istasyondan trene binip aktarma yapmadan İstanbul'un Avrupa yakasındaki Halkalı'ya kadar gidiyor. Tren yolculuğun bir bölümünde İstanbul Boğazı'nın tabanına yerleştirilmiş bir tüpün içinden geçiyor. Zeynep'in kullandığı ulaşım projesi aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Marmaray
   • BB) Avrasya Tüneli
   • CC) Yavuz Sultan Selim Köprüsü
   • DD) TürkAkım
   • EE) Osmangazi Köprüsü
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Marmaray

   Marmaray, Boğaz'ın altından geçen demir yolu tüp tüneliyle Gebze ile Halkalı arasındaki banliyö hattını kesintisiz birleştirir. Avrasya Tüneli de Boğaz'ın altından iki yakayı bağlar; ancak demir yolu değil, otomobillerin kullandığı bir kara yolu tünelidir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

2. Kolay

   2Bakü'den Londra'ya giden bir yolcu, aktarma için Türkiye'deki bir havalimanında iniyor. Bu havalimanı 2018'de hizmete girmiş, kısa sürede ülkenin en çok yolcu ağırlayan havalimanı olmuş ve dünyanın dört bir yanına doğrudan uçuşlarıyla küresel bir aktarma merkezine dönüşmüştür. Yolcunun aktarma yaptığı havalimanı aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Sabiha Gökçen Havalimanı
   • BB) Esenboğa Havalimanı
   • CC) Antalya Havalimanı
   • DD) Adnan Menderes Havalimanı
   • EE) İstanbul Havalimanı
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) İstanbul Havalimanı

   İstanbul Havalimanı 2018'de açılmış ve Türkiye'nin hava yolu ulaşımının en büyük merkezi olmuştur. Sabiha Gökçen de İstanbul'dadır ve çok yolcu taşır; ancak 2001'de açılmıştır ve yolcu sayısında İstanbul Havalimanı'nın gerisindedir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

3. Kolay

   3Azerbaycan'ın Hazar Denizi'ndeki Şah Deniz sahasından çıkarılan yakıt, Gürcistan üzerinden Ardahan'da Türkiye'ye girmekte ve ülkeyi baştan başa geçen bir boru hattıyla Edirne'deki Yunanistan sınırına taşınmaktadır. Buradan başka hatlarla Avrupa'daki tüketicilere ulaşmaktadır. Sözü edilen doğal gaz boru hattı aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) TANAP
   • BB) Bakü-Tiflis-Ceyhan
   • CC) Irak-Türkiye Hattı
   • DD) Mavi Akım
   • EE) TürkAkım
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) TANAP

   Trans Anadolu Doğal Gaz Boru Hattı (TANAP), Azerbaycan gazını Ardahan'dan Edirne'ye taşıyarak Avrupa'ya aktarır. Bakü-Tiflis-Ceyhan da Azerbaycan'dan başlar ve Gürcistan'dan geçer; ancak doğal gaz değil ham petrol taşır ve Akdeniz'deki Ceyhan'da sona erer.

   Hata mı var? Düzeltme öner

4. Kolay

   4Bir sabah İstanbul'daki bir havalimanında yoğun sis nedeniyle uçakların iniş ve kalkışları saatlerce durdurulmuş, pek çok sefer iptal edilmiştir. Bu durum ulaşımı etkileyen hangi faktöre örnektir?

   • AA) Sermaye
   • BB) Teknoloji
   • CC) Sanayileşme
   • DD) İklim
   • EE) Nüfus
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) İklim

   Kar, sis ve fırtına gibi iklim olayları ulaşımı etkileyen doğal faktörlerdir. Sermaye, teknoloji, sanayileşme ve nüfus ise beşerî ve ekonomik faktörlerdir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

5. Kolay

   5Anadolu, geçmişte İpek Yolu'nun uğrak noktasıydı; bugün de Orta Doğu, Kafkasya ve Orta Asya'yı Avrupa'ya bağlayan yolların üzerindedir. Türkiye'ye bu ulaşım önemini kazandıran coğrafi konum özelliği hangisidir?

   • AA) Avrupa ile Asya'nın birbirine en çok yaklaştığı yerde bulunması
   • BB) Ekvator'a yakın bir konumda bulunması
   • CC) Okyanuslara doğrudan kıyısının bulunması
   • DD) Kutup dairesine yakın olması
   • EE) Bütün sınırlarının dağlarla çevrili olması
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Avrupa ile Asya'nın birbirine en çok yaklaştığı yerde bulunması

   Türkiye Avrupa ve Asya'nın birbirine en çok yaklaştığı noktada bulunduğu için tarih boyunca önemli ulaşım ağları üzerinde yer almıştır. Okyanuslara kıyısı yoktur; denizleri iç ve yarı kapalı denizlerdir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

6. Kolay

   6Ulaşım sistemlerinin gelişmesinde doğal faktörlerin yanında beşerî ve ekonomik faktörler de etkilidir. Aşağıdakilerden hangisi ulaşımı etkileyen beşerî ve ekonomik faktörlerden biridir?

   • AA) Yer şekilleri
   • BB) İklim koşulları
   • CC) Coğrafi konum
   • DD) Yükselti
   • EE) Sermaye birikimi
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Sermaye birikimi

   Sermaye, teknoloji, sanayileşme ve nüfus beşerî ve ekonomik faktörlerdir. Yer şekilleri, iklim ve coğrafi konum ise doğal faktörlerdir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

7. Kolay

   7Türkiye topraklarından ya da kıyılarından geçen boru hatları farklı enerji kaynaklarını taşımaktadır. Aşağıdakilerden hangisi petrol taşıyan bir boru hattıdır?

   • AA) Mavi Akım
   • BB) TANAP
   • CC) TürkAkım
   • DD) Irak-Türkiye Boru Hattı
   • EE) Bakü-Tiflis-Erzurum
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Irak-Türkiye Boru Hattı

   Irak-Türkiye ile Bakü-Tiflis-Ceyhan hatları petrol taşır. Mavi Akım, TANAP, TürkAkım ve Bakü-Tiflis-Erzurum ise doğal gaz hatlarıdır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

8. Kolay

   8Bir ulaşım haritasında otoyolların, demir yollarının, limanların ve havalimanlarının en çok bir ilde yoğunlaştığı görülmektedir. Harita notunda bu ilin İstanbul olduğu belirtilmiştir. İstanbul'un, ulaşım ağının en çok geliştiği il olmasının iki temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Yer şekillerinin sade, ikliminin yıl boyunca ılıman olması
   • BB) Maden yataklarının ve seralarının çok yoğun olması
   • CC) Yüz ölçümünün geniş, nüfusunun ise seyrek olması
   • DD) Kalabalık nüfusu ve transit taşıma ağı üzerinde bulunması
   • EE) Tarım alanlarının ve ormanlarının çok geniş olması
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Kalabalık nüfusu ve transit taşıma ağı üzerinde bulunması

   Ulaşım sistemleri nüfus ve yerleşmeye bağlı olarak gelişir. İstanbul'da ulaşım ağının en çok gelişmesinin iki nedeni kalabalık nüfusa sahip olması ve önemli transit taşıma ağının üzerinde bulunmasıdır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

9. Kolay

   9Antalya'nın Kumluca ilçesindeki bir serada sabah toplanan domatesler kamyonlara yüklenmekte ve ertesi sabah İstanbul'daki halde satışa sunulmaktadır. Bu örnek, gelişmiş ulaşımın tarıma sağladığı hangi katkıyı gösterir?

   • AA) Ürünün bozulmadan kısa sürede pazara ulaşması
   • BB) Seralarda birim alandan alınan verimin artması
   • CC) Sebze üretiminde iklimin etkisinin kalkması
   • DD) Tarımda çalışan nüfusun giderek çoğalması
   • EE) Ürünün yalnız yetiştiği yörede tüketilmesi
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Ürünün bozulmadan kısa sürede pazara ulaşması

   Akdeniz Bölgesi'ndeki seralarda üretilen sebze ve meyvenin bozulmadan kısa sürede pazara ulaşması gelişmiş ulaşım sistemlerine bağlıdır. Ulaşım verimi ya da iklimin etkisini değiştirmez; üretim alanı ile pazar arasındaki bağlantıyı kurar.

   Hata mı var? Düzeltme öner

10. Kolay

    10Dağlık bir ilde havalimanı yapılması kararlaştırılmış; ancak uçakların iniş ve kalkış yapacağı pist için yeterince geniş bir düzlük bulunamadığından yer seçimi yıllarca sonuçlanmamıştır (temsilî). Bu ilde havalimanı yapımını güçleştiren etken aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Yer şekillerinin engebeli olması
    • BB) Nüfusun kalabalık olması
    • CC) Sis olaylarının sık görülmesi
    • DD) Kıyıların girintili çıkıntılı olması
    • EE) Akarsuların kısa boylu olması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Yer şekillerinin engebeli olması

    Hava yolu ulaşımında uçakların iniş ve kalkış yapacağı alanın düz olması gerekir. Engebeli yer şekilleri pist yapılacak düz alanı kısıtlar ve havalimanı yapımını zorlaştırır. Örnekte sorun sis ya da nüfus değil, düz alan bulunamamasıdır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

11. Kolay

    11Bir nakliye firması, yük dolu tırlarını limanda gemiye bindirmekte; gemi varış limanına ulaştığında tırlar gemiden inip yollarına kara yoluyla devam etmektedir. Araçların gemiyle taşındığı bu taşımacılık türü aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Boru hattı taşımacılığı
    • BB) RO-RO taşımacılığı
    • CC) Tanker taşımacılığı
    • DD) Hava kargo taşımacılığı
    • EE) Hızlı tren taşımacılığı
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) RO-RO taşımacılığı

    RO-RO, araçların gemiye bindirilerek taşındığı deniz yolu taşımacılığıdır; Türkiye'de ilk olarak Haydarpaşa ile Trieste (İtalya) arasında başlamıştır. Tankerler sıvı yük, boru hatları petrol ve doğal gaz taşır; hava kargo ve hızlı tren bu örnekteki gibi tırları taşımaz.

    Hata mı var? Düzeltme öner

12. Kolay

    12Yabancı bayraklı bir yolcu gemisi, Türkiye'nin iki limanı arasında, örneğin İzmir ile İstanbul arasında, yurt içi yolcu taşımacılığı yapmak istemektedir. Ancak Türkiye'nin kıyılarında ve iç sularında yapılacak taşımacılık hakları Türk gemilerine ve vatandaşlarına verilmiştir. Bu düzenleme aşağıdakilerden hangisiyle getirilmiştir?

    • AA) Montrö Boğazlar Sözleşmesi
    • BB) Kabotaj Kanunu
    • CC) Gümrük Birliği Anlaşması
    • DD) Karayolları Trafik Kanunu
    • EE) Medeni Kanun
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Kabotaj Kanunu

    1926 tarihli Kabotaj Kanunu ile Türkiye'nin kıyılarında ve iç sularında yapılacak bütün faaliyetlerin hakları Türk gemilerine ve vatandaşlarına verilmiştir; bu nedenle yurt içi limanlar arasındaki taşımacılık Türk gemilerine aittir. Montrö Boğazlar Sözleşmesi boğazlardan geçiş rejimini, Gümrük Birliği Anlaşması dış ticareti düzenler; Medeni Kanun ise aynı yıl kabul edilse de kişiler ve aile hukukuyla ilgilidir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

13. Kolay

    13Bir limandan bir yandan sera ürünleri ve sanayi ürünleri gemilere yüklenirken öte yandan kruvaziyer gemileriyle gelen turistler kente inmektedir. Kitaba göre hem üretim hem turizm limanı olma özelliği taşıyan limanlar aşağıdakilerden hangisinde birlikte verilmiştir?

    • AA) İskenderun ve Zonguldak
    • BB) İzmit ve Zonguldak
    • CC) Samsun ve İskenderun
    • DD) Antalya ve Mersin
    • EE) Tekirdağ ve Zonguldak
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Antalya ve Mersin

    Kitapta Akdeniz Bölgesi'ndeki Antalya ve Mersin limanlarının hem üretim hem turizm limanı olma özelliği taşıdığı belirtilir. İskenderun ve Zonguldak limanları daha çok ham madde taşımacılığında kullanılır; İzmit'te ise petrol arıtma tesisi nedeniyle yük taşımacılığı önemli yer tutar.

    Hata mı var? Düzeltme öner

14. Kolay

    14Ege kıyılarında kıyı çizgisi çok girintili çıkıntılıdır; kıyı boyunca çok sayıda koy ve körfez bulunur. Kitaba göre bu özellik ulaşımı en çok hangi yönden etkiler?

    • AA) Doğal liman sayısını artırarak deniz yolu ulaşımını kolaylaştırır.
    • BB) Kıyıya paralel dağlar oluşturarak geçitlerin önemini artırır.
    • CC) Pist yapılacak düz alanı daraltarak hava yolunu güçleştirir.
    • DD) Kar yağışını artırarak kara yollarının kapanmasına yol açar.
    • EE) Boru hatlarının yapım maliyetini düşürerek enerji taşımasını artırır.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Doğal liman sayısını artırarak deniz yolu ulaşımını kolaylaştırır.

    Kitaba göre kıyıda girinti ve çıkıntının fazla olması doğal liman sayısını artırır; bu da deniz yolu ulaşımını kolaylaştırır. Girinti ve çıkıntı kıyı çizgisinin biçimidir; dağların kıyıya paralel uzanması Karadeniz ve Akdeniz'de görülür, Ege'de dağlar kıyıya dik uzanır. Hava yolunu güçleştiren etken engebeli yer şekilleridir, kıyının girintili olması değildir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

15. Kolay

    15Bir öğrenci, hava yolu ulaşımının zaman içinde hangi amaçlarla kullanıldığını ders kitabından araştırmaktadır. Kitaba göre hava yolu ulaşımının kullanım amacındaki değişim aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) İlk zamanlarda yolcu taşımacılığında kullanılırken bugün yalnız askerî amaçla kullanılmaktadır.
    • BB) İlk zamanlarda askerî amaçlıyken bugün kargo ve yolcu taşımacılığıyla öne çıkmıştır.
    • CC) Başlangıçtan beri yalnız kargo taşımacılığında kullanılmaktadır.
    • DD) İlk zamanlarda posta taşırken bugün turizmde hiç kullanılmamaktadır.
    • EE) İlk zamanlarda ham madde taşırken bugün yalnız yurt dışı uçuşlarda kullanılmaktadır.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) İlk zamanlarda askerî amaçlıyken bugün kargo ve yolcu taşımacılığıyla öne çıkmıştır.

    Kitapta hava yolu ulaşımının ilk zamanlarda askerî amaçlı kullanıldığı, bugün ise kargo ve yolcu taşımacılığıyla öne çıktığı belirtilir. Kitaba göre birçok ilde havalimanı bulunması yurt içi taşımacılıkta da hava yolunun gelişmesine katkı sağlar; bu nedenle yalnız yurt dışı uçuşlarda kullanıldığı söylenemez.

    Hata mı var? Düzeltme öner

16. Kolay

    16Ankara, Eskişehir, Konya ve İstanbul arasında hızlı tren hatlarının açılmasıyla demir yolu yeniden önem kazanmıştır. Kitaba göre demir yolunun son yıllarda öneminin artmasında etkili olan özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Ulaşım türleri içinde en ucuz taşımayı sağlaması
    • BB) Yükü kapıdan kapıya taşıyabilen tek ulaşım türü olması
    • CC) Türkiye'de en yaygın kullanılan ulaşım türü olması
    • DD) Doğal gaz ve petrol taşımaya en uygun tür olması
    • EE) Daha güvenli ve konforlu bir ulaşım türü olması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Daha güvenli ve konforlu bir ulaşım türü olması

    Kitapta demir yollarının öteki ulaşım sistemlerine göre daha güvenli ve konforlu olmasının son yıllarda önemini artırdığı belirtilir. En ucuz ulaşım türü deniz yoludur; en yaygın ve kapıdan kapıya taşıma yapabilen tür kara yoludur; doğal gaz ve petrol ise boru hatlarıyla taşınır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

17. Kolay

    17Bir ilde on yıl içinde otomobil, kamyon ve otobüs sayısı iki katına çıkmış; bunun üzerine ili komşu illere bağlayan yollar bölünmüş yola dönüştürülmüş, yeni çevre yolları açılmıştır (temsilî). Bu gelişme kitaba göre aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

    • AA) Yer şekillerinin ulaşım üzerindeki etkisinin tümüyle ortadan kalkması
    • BB) Demir yolunun güvenli ve konforlu olmasının önemini artırması
    • CC) Sisin araçlar arasındaki takip mesafesini daraltması
    • DD) Hava yolu taşımacılığının askerî amaçlarla kullanılması
    • EE) Taşıt sayısındaki artışın kara yollarının genişletilmesinde etkili olması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Taşıt sayısındaki artışın kara yollarının genişletilmesinde etkili olması

    Kitapta motorlu araç sayısının giderek artmasının ulaşım sistemlerini etkilediği, taşıt sayısındaki artışların kara yollarının genişletilmesinde ve yeni yolların yapılmasında önemli rol oynadığı belirtilir. Örnekte araç sayısı artınca yollar genişletilmiş ve yeni yollar açılmıştır. Sis trafik akışını bozar ama yol genişletmeyi açıklamaz; yer şekillerinin etkisi de tümüyle ortadan kalkmaz.

    Hata mı var? Düzeltme öner

18. Kolay

    18Bir ulaştırma kurumu, farklı bölgelerde yapılacak aynı uzunluktaki kara yolu projelerinin maliyetlerini karşılaştırmaktadır. Kitaptaki bilgilere göre aşağıdaki bölge çiftlerinden hangisinde yer şekilleri bakımından iki projenin de daha düşük maliyetli olması beklenir?

    • AA) Karadeniz ve Doğu Anadolu
    • BB) Akdeniz ve Karadeniz
    • CC) İç Anadolu ve Marmara
    • DD) Ege ve Karadeniz
    • EE) Doğu Anadolu ve Akdeniz
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) İç Anadolu ve Marmara

    Kitapta Güneydoğu Anadolu, İç Anadolu, Marmara ve Ege bölgelerinde yer şekillerinin sade olmasının ulaşımı kolaylaştırdığı ve maliyetleri düşürdüğü belirtilir. Karadeniz ve Akdeniz'de dağların kıyıya paralel uzanması yol yapım maliyetini artırır; Doğu Anadolu'da da dağların uzanışı ve yüksekliği ulaşımı olumsuz etkiler. Ege ve Karadeniz çiftinde yalnız Ege'deki proje düşük maliyetlidir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

19. Orta

    19Bir otobüs firması ocak ayında şu duyuruyu yapıyor: "Erzurum–Bayburt hattında Kop Geçidi'nde yol kapandığından bugünkü seferlerimiz iptal edilmiştir." Aynı gün Antalya–Muğla arasındaki seferler ise olağan biçimde sürüyor. Doğu Anadolu'daki dağ yollarının kış aylarında ulaşıma kapanmasında etkili olan temel etken aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Nüfusun çok yoğun olması
    • BB) Yoğun kar yağışı ve buzlanma
    • CC) Sermaye birikiminin fazlalığı
    • DD) Sanayinin gelişmiş olması
    • EE) Sık görülen orman yangınları
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Yoğun kar yağışı ve buzlanma

    Yükselti ve karasallık nedeniyle Doğu Anadolu'da kışlar çok soğuk geçer; yoğun kar ve buzlanma dağ geçitlerini kapatabilir. Antalya–Muğla arasında ise Akdeniz iklimi nedeniyle kışlar ılık geçtiği için ulaşım aksamamaktadır; orman yangınları da kış değil yaz aylarına özgü bir sorundur.

    Hata mı var? Düzeltme öner

20. Orta

    20Bir öğrenci 1923 ve 1950 yıllarına ait Türkiye demir yolu haritalarını karşılaştırıyor. 1923 haritasında hatlar daha çok batıda ve kıyıya yakın kesimlerde, limanlara yönelen parçalar hâlindedir. 1950 haritasında ise Sivas, Erzurum, Elazığ ve Diyarbakır'a ulaşan yeni hatlar görülmektedir. Cumhuriyet döneminde demir yolu ağının bu biçimde genişletilmesinin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Hatları yalnızca Ege kıyılarında yoğunlaştırmak
    • BB) Ulaşımı yalnızca İstanbul çevresiyle sınırlamak
    • CC) Yalnızca Akdeniz kıyısını izleyen hat kurmak
    • DD) İç ve doğu bölgeleri ülke pazarına bağlamak
    • EE) Ham maddeleri yabancı limanlara ulaştırmak
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) İç ve doğu bölgeleri ülke pazarına bağlamak

    Cumhuriyet döneminde demir yolları iç ve doğu bölgelere uzatılarak bu bölgeler ülke pazarına, limanlara ve sanayi merkezlerine bağlanmıştır. Ham maddeleri yabancı limanlara ulaştırma amacı, yabancı şirketlerin kurduğu ve 1923 haritasında kıyıya yönelen Osmanlı dönemi hatlarının özelliğidir.

    Hata mı var? Düzeltme öner