Türkiye'nin Doğal ve Kültürel Sembolleri

doğal sembol
kültürel sembol
kültürel miras
somut olmayan kültürel miras
UNESCO
Dünya Mirası Listesi
coğrafi işaret
peri bacaları

Türkiye'nin doğal ve kültürel sembolleri nelerdir?

Türkiye'nin doğal ve kültürel sembolleri, bulundukları mekânla özdeşleşerek ülkenin simgesi hâline gelmiş doğal oluşumlar, tarihî yapılar ve yaşayan geleneklerdir. Doğal semboller arasında Nevşehir'deki Kapadokya peri bacaları, Denizli'deki Pamukkale travertenleri, Erciyes ve Hasan Dağı gibi volkan konileri ile Abant Gölü sayılır. Kültürel semboller arasında İstanbul ve Çanakkale boğazları, Konya'daki Mevlana Türbesi, Trabzon'daki Sümela Manastırı ve Adıyaman'daki Nemrut Dağı heykelleri yer alır. UNESCO kültürel mirası ikiye ayırır: Somut kültürel miras cami, köprü ve han gibi taşınamayan yapılardır; somut olmayan kültürel miras ise âşıklık geleneği, Karagöz, Nevruz, Kırkpınar, Türk kahvesi ve ebru gibi geleneklerdir. Selimiye, Safranbolu, Efes, Çatalhöyük ve Hattuşa Dünya Mirası Listesi'ndedir. Antep baklavası ve Malatya kayısısı gibi ürünler coğrafi işaretle korunur. Somut olmayan miras bir yapı değil, usta-çırak ilişkisiyle aktarılan bir gelenektir.

Türkiye'nin Doğal ve Kültürel Sembolleri: konu anlatımı ve özeti

Türkiye; peri bacalarından travertenlere, antik kentlerden yaşayan geleneklere kadar zengin bir doğal ve kültürel mirasa sahiptir. Bu konu, doğal ve kültürel sembollerin bulundukları mekânla ilişkisini, somut ve somut olmayan kültürel mirası ve coğrafi işaretleri anlatır.

Bazı mekânlar ülkenin sembolü olmuştur: Kapadokya peri bacaları (Nevşehir), Pamukkale travertenleri (Denizli), İstanbul ve Çanakkale boğazları, Mevlana Türbesi (Konya), Nemrut Dağı heykelleri (Adıyaman).
Doğal semboller bulundukları yeri tanıtır: peri bacaları volkanik arazide yağmur sularının aşındırmasıyla oluşur; Erciyes ve Hasan Dağı gibi volkan konileri, Abant Gölü ve Yedigöller, Antalya'nın şelale ve mağaraları da böyledir.
Anadolu birçok medeniyete yurt olmuştur. Su kaynakları, uygun iklim ve verimli topraklar ilk yerleşmeleri Akdeniz ve Ege kıyılarına çekmiştir: Aspendos, Side, Patara; Efes, Milet, Bergama. İç kesimlerde Boğazköy (Çorum), Gordion (Ankara) ve Göbeklitepe (Şanlıurfa) öne çıkar.
Kültürel semboller şehirleriyle bütünleşir: Sümela Manastırı Trabzon'la, taş evler ve telkari Mardin'le, Balıklıgöl ve Harran evleri Şanlıurfa'yla anılır. İstanbul, Bursa, İznik, Edirne ve Konya açık hava müzesi gibidir.
UNESCO kültürel mirası somut (cami, köprü, han, antik kent) ve somut olmayan (âşıklık geleneği, Karagöz, meddahlık, Nevruz, Kırkpınar, Türk kahvesi, ebru) olarak ikiye ayırır. Somut miras bir yerden başka bir yere taşınamaz; somut olmayan miras usta-çırak ilişkisiyle aktarılır.
Dünya Mirası Listesi'nde Selimiye, İstanbul'un tarihî alanları, Safranbolu, Efes, Çatalhöyük, Divriği Ulu Camii, Hattuşa, Göreme ve Kapadokya gibi yerler bulunur. Doğu Karadeniz'in ıslık dili ise acil koruma gerektiren somut olmayan miras listesindedir.
Coğrafi işaret, ününü yöresine borçlu ürünü korur; menşe adı ve mahreç işareti olarak ikiye ayrılır (Antep baklavası, Malatya kayısısı, Aydın inciri). Menşe adında bütün üretim süreci yörede gerçekleşir.

Unutma: Somut miras gezilip görülen yapıdır, somut olmayan miras yaşatılan gelenektir; Türk kahvesi listede bir içecek olarak değil, bir gelenek olarak yer alır.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 14 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bir sembolü incelerken iki adımlı bir soru sor:

Doğal mı, insan eseri mi? Peri bacası, traverten, şelale doğal; antik kent, cami, köprü ve gelenekler kültürel semboldür.
Bu özellik neden burada? Peri bacaları volkanik araziye, antik kentler su kaynaklarına ve verimli topraklara bağlıdır.

Kültürel mirası da ikiye ayır: Dokunabildiğin bir yapıysa somut, bir gelenek, oyun, sanat ya da bilgiyse somut olmayan mirastır.

Günlük hayattan: Bir yöreye gidince aldığın Malatya kayısısı ya da Antep baklavası gibi ürünler coğrafi işaretle korunur; bu, ürünün ününün yöresinden geldiğini belgeler.

Sık yapılan hata: "UNESCO listelerinde yalnız yapılar ve ören yerleri bulunur." Doğrusu: Âşıklık, Karagöz ve Türk kahvesi geleneği gibi yaşayan gelenekler de somut olmayan kültürel miras olarak listededir.

Derinleş

Yaşadığın ilin bir doğal ve bir kültürel sembolünü seç. Her birinin neden orada bulunduğunu (kayaç, yer şekli, su, tarih) kaynaklardan araştır. İlinde coğrafi işaret almış bir ürün ya da yaşatılan bir gelenek var mı? Bu geleneği bugün kimler sürdürüyor, yeni çıraklar yetişiyor mu? Geleneğin gelecek kuşaklara aktarılması için okulun ve belediyenin atabileceği birer adım öner; önerilerinin geleneğin yaşadığı ortamı nasıl koruyacağını açıkla.

Bu konuda neler var?

Türkiye'deki Doğal ve Kültürel Sembollerin Mekânla İlişkisi
Türkiye'nin Kültürel Mirası

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Her yıl aralık ayında düzenlenen anma törenleri için yurt içinden ve yurt dışından binlerce ziyaretçi bir ilimize geliyor. Ziyaretçiler, 13. yüzyılda yaşamış büyük bir mutasavvıfın türbesini geziyor ve beyaz tennureli semazenlerin sema gösterisini izliyor. Ziyaretçilerin gittiği, Mevlana Türbesi'nin bulunduğu il aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kayseri
- B) Sivas
- C) Aksaray
- D) Konya
- E) Karaman
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Konya
Mevlana Celaleddin Rumi'nin türbesi Konya'dadır; Şeb-i Arûs törenleri her yıl aralıkta burada düzenlenir. Karaman da Konya'ya komşu ve Mevlana'nın gençliğinde bir süre yaşadığı yerdir; ancak türbe Konya'dadır.
Kolay
2Bir öğrenci UNESCO listelerindeki Türkiye'ye ait unsurları ikiye ayırıyor: elle tutulup gezilebilen yapı ve alanlar ile ustadan çırağa, kuşaktan kuşağa aktarılan bilgi, beceri ve gelenekler. İlk gruba yazacağı bir örnek arıyor. Aşağıdakilerden hangisi somut kültürel miras örneğidir?
- A) Karagöz gölge oyunu
- B) Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası
- C) Meddahlık geleneği
- D) Geleneksel ebru sanatı
- E) Âşıklık geleneği
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası
Sivas'taki Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası, gezilip görülebilen bir yapı olduğu için somut kültürel mirastır. Ebru sanatında da ortaya elle tutulur bir eser çıkar; ancak UNESCO listesinde korunan şey kâğıt değil, kuşaktan kuşağa aktarılan bilgi ve beceridir, bu yüzden somut olmayan mirastır.
Kolay
3Bir gezi grubu güneşin doğuşunu izlemek için gece yola çıkıp bir dağın zirvesine tırmanıyor. Zirvede Kommagene Kralı I. Antiokhos'un yaptırdığı tümülüsün çevresinde dizili dev taş heykel başları, sabahın ilk ışıklarıyla turuncuya boyanıyor. Grubun ziyaret ettiği Nemrut Dağı ören yeri hangi ilimizdedir?
- A) Malatya
- B) Şanlıurfa
- C) Adıyaman
- D) Kahramanmaraş
- E) Gaziantep
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Adıyaman
Nemrut Dağı ören yeri Adıyaman'ın Kâhta ilçesi sınırlarındadır ve UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alır. Malatya da zirveye ulaşılan güzergâhlardan birinin başladığı komşu ildir; bu nedenle ören yerinin bu ilde olduğu sanılabilir.
Kolay
4Bir kültür festivalinde iki sanatçı saz eşliğinde karşılıklı şiir söyleyip atışmakta, ardından birbirinden ustaca hikâyeler anlatmaktadır. Sanatçılar bu sanatı usta bir âşığın yanında yıllarca çıraklık yaparak öğrendiklerini belirtmektedir. Festivalde sergilenen gelenek hangisidir?
- A) Âşıklık geleneği
- B) Meddahlık
- C) Karagöz-Hacivat
- D) Ebru sanatı
- E) Çini sanatı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Âşıklık geleneği
Şiir, müzik ve hikâye anlatımını birleştiren, saz eşliğinde atışma yapılan sanat âşıklık geleneğidir. Meddah tek başına hikâye anlatır; saz eşliğinde karşılıklı atışma yapmaz.
Kolay
5Kitapta Sümela Manastırı, kemençe ve çayın bir şehirle âdeta bütünleştiği; son yıllarda yurt içinden ve Arap ülkelerinden çok sayıda turistin bu şehre geldiği anlatılmaktadır. Sözü edilen şehir hangisidir?
- A) Rize
- B) Samsun
- C) Artvin
- D) Giresun
- E) Trabzon
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Trabzon
Sümela Manastırı Trabzon'dadır; kemençe ve çayla birlikte bu şehirle özdeşleşmiştir. Rize de çayla tanınsa da Sümela Manastırı Rize'de değildir.
Kolay
6UNESCO'nun sınıflandırmasına göre çeşmeler, mabetler, köprüler ve hanlar somut kültürel mirasa örnektir. Bu eserler sergilenerek halkın görmesi sağlanır. Kitaba göre somut kültürel mirasın temel özelliklerinden biri hangisidir?
- A) Yalnızca usta-çırak ilişkisiyle yaşatılabilmesi
- B) Bir yerden başka bir yere taşınmasının mümkün olmaması
- C) Sözlü anlatımlar ve gelenekler biçiminde olması
- D) Her yıl yalnızca bir kez kutlanabilmesi
- E) Hiçbir yerde sergilenmemesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bir yerden başka bir yere taşınmasının mümkün olmaması
Kitapta tarihî mekân ve anıtlardan oluşan somut kültürel mirasın bir yerden başka bir yere taşınmasının mümkün olmadığı belirtilir. Usta-çırak ilişkisiyle yaşatılmak somut olmayan mirasın özelliğidir.
Kolay
7Bir öğrenci, Türkiye'den UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne girmiş yerleri gösteren bir sunum hazırlamaktadır. Kitaptaki bilgilere göre aşağıdakilerden hangisinin bu sunumda yer alması uygundur?
- A) Abant Gölü
- B) Uzungöl
- C) Ayder Yaylası
- D) Kurşunlu Şelalesi
- E) Safranbolu
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Safranbolu
Kitapta Safranbolu; Selimiye, Efes, Çatalhöyük, Divriği Ulu Camii, Hattuşa ve Göreme ile birlikte UNESCO Dünya Mirası Listesi'ndeki yerler arasında sayılır. Uzungöl ve Ayder kitapta yayla turizmi örneği olarak geçer.
Kolay
8Bir tur şirketi “Ege'nin antik kentleri” adlı bir gezi programı hazırlamaktadır. Kitaptaki bilgilere göre aşağıdakilerden hangisinin bu programda yer alması uygundur?
- A) Aspendos
- B) Milet
- C) Side
- D) Patara
- E) Gordion
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Milet
Kitapta Efes, Milet ve Bergama Ege'deki eski medeniyetlere ait alanlar olarak verilir. Aspendos, Side ve Patara Akdeniz'de, Gordion ise Ankara'dadır.
Kolay
9Bir belgeselde, tarih öncesi döneme ait dikili taşları ve tapınak kalıntılarıyla dünya arkeolojisinde önemli bir yere sahip olan Göbeklitepe tanıtılmaktadır. Göbeklitepe hangi ilimizdedir?
- A) Adıyaman
- B) Çorum
- C) Şanlıurfa
- D) Nevşehir
- E) Mardin
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Şanlıurfa
Kitapta iç kesimlerdeki başlıca tarihî mekânlar arasında Göbeklitepe (Şanlıurfa) sayılır. Adıyaman'da Nemrut Dağı, Çorum'da Boğazköy bulunur.
Kolay
10Kitapta iç kesimlerdeki başlıca tarihî mekânlar sıralanırken Boğazköy'ün de adı geçmektedir. Boğazköy hangi ilimizde bulunmaktadır?
- A) Çorum
- B) Ankara
- C) Konya
- D) Kayseri
- E) Sivas
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Çorum
Kitaba göre Boğazköy Çorum'da, Gordion ise Ankara'dadır. İki tarihî mekânın illerini karıştırmak sık yapılan bir hatadır.
Kolay
11Bolu Dağı Millî Parkı ve Yedigöller ile birlikte Batı Karadeniz'deki nadide tabiat güzellikleri arasında gösterilen, eşsiz manzarası ve temiz havasıyla bilinen bir göl vardır. Kitapta sözü edilen bu göl hangisidir?
- A) Tuz Gölü
- B) Bafa Gölü
- C) Abant Gölü
- D) İznik Gölü
- E) Uzungöl
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Abant Gölü
Kitapta Bolu Dağı Millî Parkı, Yedigöller ve Abant Gölü Batı Karadeniz'in tabiat güzellikleri olarak sayılır. Uzungöl Doğu Karadeniz'de, Trabzon'dadır.
Kolay
12Taş evleri ve gümüş tellerin işlenmesiyle yapılan telkari sanatıyla dünyaca tanınan bir şehrimiz, her yıl çok sayıda yerli ve yabancı turist ağırlamaktadır. Bu şehir hangisidir?
- A) Safranbolu
- B) Bursa
- C) Edirne
- D) Nevşehir
- E) Mardin
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Mardin
Kitapta evleri ve telkari sanatıyla ünlü şehir olarak Mardin gösterilir. Safranbolu da tarihî evleriyle tanınır ama telkari sanatıyla özdeşleşmiş şehir Mardin'dir.
Kolay
13Kitapta “Sadece dağ deyip geçemeyeceğimiz volkan konileri de bulunduğu kente turizm potansiyeli kazandıran doğal yapılardır.” denilmektedir. Aşağıdakilerden hangisi bu açıklamaya örnek olarak gösterilebilir?
- A) Pamukkale travertenleri
- B) Damlataş Mağarası
- C) Manavgat Şelalesi
- D) Hasan Dağı
- E) Dilek Yarımadası
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Hasan Dağı
Kitapta Erciyes Dağı, Hasan Dağı ve Meke Tuzlası volkanik yapılara örnek verilir. Pamukkale travertenleri kireçli sularla oluşur, volkan konisi değildir.
Kolay
14Temsilî bir ilçede geleneksel çini sanatını sürdüren son ustalar yaşlanmış, yanlarında yetişen çırak kalmamıştır. Bu durum sürerse ortaya çıkacak en büyük risk aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Çini sanatının somut mirasa dönüşmesi
- B) Atölyelerin UNESCO'ya devredilmesi
- C) Ustaların eserlerinin taşınamaz olması
- D) İlçede termal turizmin azalması
- E) Sanatın sonraki nesillere aktarılamaması
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Sanatın sonraki nesillere aktarılamaması
Somut olmayan kültürel mirasın sonraki nesillere aktarılması için usta-çırak ilişkisi gerekir. Geleneksel çini sanatı somut olmayan miras listesindedir; çırak yetişmezse bilgi ve beceri aktarılamaz.
Kolay
15Bir gezi rotasında Hattuşa'daki kalıntılar, Aspendos'taki antik yapılar, bir kümbet ve bir han yer almaktadır. Rehber, bu yapıların farklı dönemlerde, farklı toplumlarca yapıldığını anlatmaktadır. Bu çeşitlilikten Anadolu ile ilgili hangi sonuç çıkarılır?
- A) Tek bir medeniyetin yaşadığı
- B) Tarihî yapıların kıyıda toplandığı
- C) Birçok medeniyete yurt olduğu
- D) Yerleşmenin yakın dönemde başladığı
- E) Doğal sembollerinin az olduğu
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Birçok medeniyete yurt olduğu
Anadolu'nun birçok medeniyetin kurulduğu bir coğrafya olmasının en büyük delili, ilk çağlardan günümüze gelen turistik değerlerin çokluğudur. Rotadaki Hattuşa iç kesimdedir; bu nedenle yapıların yalnız kıyıda toplandığı söylenemez.
Kolay
16Malatya'da kayısı yetiştiren bir kooperatif, ürünlerinin ambalajında coğrafi işaret amblemini kullanmaya başladıktan sonra yurt dışından daha çok sipariş aldığını ve kayısısını benzer ürünlerden daha yüksek fiyata satabildiğini belirtmektedir. Bu durum, ders kitabında coğrafi işaretli ürünlerle ilgili verilen hangi bilgiyle açıklanır?
- A) Amblemlerinin ücret karşılığında her üreticiye satılabilmesi
- B) Ününü yöresinden alan, ihracat potansiyeli yüksek ürünler olmaları
- C) Ürünlerin yalnız yurt içinde satılmak zorunda olması
- D) Somut olmayan kültürel miras listesine kaydedilmiş olmaları
- E) Ürünlerin yöreden bağımsız olarak her yerde aynı nitelikte üretilebilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ününü yöresinden alan, ihracat potansiyeli yüksek ürünler olmaları
Ders kitabına göre coğrafi işaretler, benzerlerinden farklılaşmış ve bu farkı yöresine borçlu olan, katma değeri yüksek ürünlerdir; ihracat potansiyelleri yüksektir ve üreticiye, yöreye ve ülkeye ekonomik katkı sağlar. Kitapta amblemin ücretle satılamayacağı belirtilir. Coğrafi işaret bir ürün tescilidir, somut olmayan kültürel miras listesi değildir; yöreden bağımsız üretim de coğrafi işaretin tanımına aykırıdır.
Kolay
17Giresun'un Çanakçı ilçesi ile Ordu ve Gümüşhane'nin kırsal kesimlerinde yaşayan bazı topluluklar, uzaktaki komşularıyla ıslık seslerinden oluşan sözcüklerle haberleşir. UNESCO listesine giren bu ıslık dili, tarımla uğraşan halkın gündelik yaşamında kullanılmaktadır. Ders kitabına göre ıslık dilinin bu yörede ortaya çıkmasında etkili olan coğrafi koşul aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kıyı boyunca geniş ve düz ovaların bulunması
- B) Yağışın az, bitki örtüsünün cılız olması
- C) Dağlık ve engebeli yapı nedeniyle konutların birbirinden uzak olması
- D) Konutların toplu hâlde, birbirine çok yakın ve sık dokulu köylerde kurulması
- E) Yörenin ülkenin en kalabalık kentlerine yakın olması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Dağlık ve engebeli yapı nedeniyle konutların birbirinden uzak olması
Ders kitabına göre Doğu Karadeniz'in dağlık ve engebeli yapısı konutların birbirinden uzak olmasına yol açmış; bölge insanı uzaktan uzağa iletişimi ıslığın yüksek sesinden yararlanarak kurmuştur. Bu, kültürün mekâna uyumuna bir örnektir. Doğu Karadeniz'de kıyı ovaları dardır, yağış boldur; toplu ve sık dokulu köylerde uzaktan haberleşme gereksinimi doğmazdı.
Kolay
18Bir öğrenci İstanbul'un kültürel mirasını tanıtan bir gezi broşürü hazırlamaktadır. Broşüre Ayasofya Camii, Galata Kulesi ve Kız Kulesi'ni yazmış, bir eser daha eklemek istemektedir. Kitaptaki bilgilere göre öğrencinin broşüre ekleyebileceği eser aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sümela Manastırı
- B) Selimiye Camii
- C) Divriği Ulu Camii
- D) Balıklıgöl
- E) Rumeli Hisarı
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Rumeli Hisarı
Kitapta Ayasofya Camii, Kız Kulesi, Galata Kulesi, Rumeli ve Anadolu Hisarı, Süleymaniye Camii ve Ortaköy Camii İstanbul'un kültürel mirasları arasında sayılır. Selimiye Camii Edirne'de, Sümela Manastırı Trabzon'da, Divriği Ulu Camii Sivas'ta, Balıklıgöl ise Şanlıurfa'dadır. Selimiye ile İstanbul'daki Süleymaniye adları sık karıştırılır.
Orta
19Bir pazarda gezen Elif, bazı ürünlerin etiketinde "Coğrafi İşaret" logosu bulunduğunu fark ediyor. Satıcı, bu logonun yalnızca belirli bir yöreye özgü olan ve kalitesini o yörenin iklimi, toprağı ya da yerel üretim geleneğinden alan ürünlere verildiğini anlatıyor. Aşağıdakilerden hangisi coğrafi işaret almış bir ürüne örnektir?
- A) Fabrikada üretilen hazır çorba
- B) Malatya kayısısı
- C) Her yerde yetişen sera domatesi
- D) Sentetik iplikten dokunan kumaş
- E) İthal hamurdan yapılan makarna
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Malatya kayısısı
Malatya kayısısı, yörenin iklim ve toprak koşullarından gelen özellikleri nedeniyle tescillenmiş bir coğrafi işaretli üründür. Hazır çorba da bir markayla satılabilir; ancak belirli bir yöreye bağlı değildir, her yerde aynı biçimde üretilebilir.
Orta
20Bir öğrenci Türkiye'deki turistik sembolleri listelemiştir: I. Galata Kulesi II. Pamukkale travertenleri III. Mevlana Türbesi IV. Kurşunlu Şelalesi Bu sembollerden hangileri doğal sembollerdir?
- A) I ve II
- B) I ve III
- C) II ve III
- D) II ve IV
- E) III ve IV
Cevabı göster
Doğru cevap: D) II ve IV
Pamukkale travertenleri ve Kurşunlu Şelalesi doğal süreçlerle oluşmuş doğal sembollerdir. Galata Kulesi ve Mevlana Türbesi insan eliyle yapılmış kültürel sembollerdir.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.