12. Sınıf Sanat Tarihi · İlk Çağ’da Doğu Akdeniz Havzası Uygarlıkları ve Bizans
Mezopotamya Sanatı
- Mezopotamya
- Sümerler
- çivi yazısı
- ziggurat
- kerpiç
- Akbabalar Steli
- mühür
Mezopotamya sanatının özellikleri nelerdir?
Mezopotamya sanatı, Dicle ile Fırat arasındaki bölgede Sümer, Akad ve Babil devletlerinin, özellikle de Sümerlerin ortaya koyduğu kerpiç mimarisi, heykel ve el sanatlarıdır. Mezopotamya, Güneydoğu Anadolu'dan Basra Körfezi'ne uzanır ve şehir devletleri burada MÖ 5000'lerden itibaren gelişmiştir. Sümerler tarımı ve maden işçiliğini geliştirmiş, büyük şehirler kurmuş ve çivi yazısını bulmuştur. Bölgede taş az olduğu için kerpiç kullanılmış, yapılar sel baskınlarından korunmak için yüksek setler üzerine kurulmuştur. Ziggurat, üst üste oturan basamaklı katlardan oluşan kule tapınaktır; alt bölümleri ambar olarak kullanılmış, en üstte tanrıya ait sunak yer almıştır. Saray ve evler bir avlunun çevresine dizilmiş odalardan oluşur; pencere yoktur, ışık ve hava kapılardan sağlanır. Heykeller dinî niteliklidir ve hareketsizdir. Kabartmalarda kralın zaferleri anlatılır; en ünlüsü Akbabalar Steli'dir. Silindir mühürler, altın ve gümüş eşyalar ile müzik aletleri önemli el sanatı ürünleridir.
Mezopotamya Sanatı: konu anlatımı ve özeti
Bu konu, Dicle ile Fırat arasındaki Mezopotamya'nın ve özellikle Sümerlerin sanatını anlatıyor. Bölgede Sümer, Akad ve Babil devletleri kurulmuştur; kitap Sümerleri temel alır.
- Mezopotamya: Güneydoğu Anadolu'dan Basra Körfezi'ne uzanan, Dicle ile Fırat arasındaki bölgedir. Burada şehir devletleri MÖ 5000'lerden itibaren gelişmiştir.
- Sümerler: Tarımı ve maden işçiliğini geliştirmiş, büyük şehirler kurmuş ve çivi yazısını bulmuşlardır.
- Malzeme: Bölgede taş az olduğu için kerpiç kullanılmış; yapılar sel baskınlarından korunmak için yüksek setler üzerine kurulmuştur.
- Ziggurat: Üst üste oturan basamaklı katlardan oluşan kule tapınaktır. Alt bölümleri ambar olarak kullanılmış, en üstte tanrıya ait sunak yer almıştır.
- Saray ve evler: Bir avlunun çevresine dizilmiş odalardan oluşur. Pencere yoktur; ışık ve hava kapılardan sağlanır.
- Heykel ve kabartma: Heykeller dinî niteliklidir ve hareketsizdir. Kabartmalarda kralın zaferleri anlatılır; en ünlüsü Akbabalar Steli'dir.
- El sanatları: Silindir mühürler, altın ve gümüş eşyalar, müzik aletleri ve miğferler önemlidir.
Unutma: Sümer tapınağına ziggurat denir; Mezopotamya'da yapı malzemesi taş değil kerpiçtir.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
- Mezopotamya'yı haritada Dicle ile Fırat arasında göster.
- Zigguratı basamaklı bir piramit gibi çiz; altına "ambar", en üste "sunak" yaz.
- Sümerlerin dört katkısını yaz: çivi yazısı, ziggurat, kerpiç mimari, mühür.
Günlük hayattan: Bir kişinin imzası ya da kaşesi belgeye sahip çıkar. Sümerlerin silindir mühürleri de kil üzerinde yuvarlanarak sahibini belirten bir iz bırakıyordu.
Sık yapılan hata: Zigguratı Mısır piramidiyle aynı şey sanmak. Piramit bir mezardır, ziggurat ise tapınaktır; ayrıca ziggurat kerpiçten, piramit taştan yapılmıştır.
İpucu: "Taş yok, kerpiç var; sel var, set var" cümlesi Mezopotamya mimarisinin iki temel özelliğini özetler.
Derinleş
Kitaptaki Ur Zigguratı görselini incele. Taşın az, selin çok olduğu bir bölgede yaşadığını düşün ve bir tapınak tasarlarken alacağın üç önlemi yaz. Sonra bunları zigguratın özellikleriyle karşılaştır. Düşün: Doğal çevre bir uygarlığın mimarisini nasıl belirler?
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Bir haritada Güneydoğu Anadolu'dan başlayıp Basra Körfezi'ne uzanan ve iki büyük nehrin arasında kalan bölge renklendirilmiş. Renklendirilen bölgenin adı ve bu iki nehir aşağıdakilerden hangisinde birlikte verilmiştir?
- A) Mezopotamya – Nil ve Fırat
- B) Anadolu – Kızılırmak ve Fırat
- C) Mısır – Nil ve Dicle
- D) Anadolu – Dicle ve Sakarya
- E) Mezopotamya – Dicle ve Fırat
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Mezopotamya – Dicle ve Fırat
Güneydoğu Anadolu'dan Basra Körfezi'ne uzanan, Dicle ile Fırat arasındaki bölgeye Mezopotamya denir.
Kolay
2Sümerlere ait bir yapı, üst üste oturmuş basamaklı katlardan oluşan bir kule tapınaktır; en üst katta tanrıya ait sunak bulunur. Bu yapıya verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tümülüs
- B) Apadana
- C) Potern
- D) Ortostat
- E) Ziggurat
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Ziggurat
Sümer tapınaklarına ziggurat denir; üst üste oturmuş taraçalardan oluşan kule tapınaklardır.
Kolay
3Mezopotamya'da yapılar çoğunlukla taş yerine kurutulmuş çamur tuğladan yapılmıştır. Ders kitabına göre bunun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Taşın kutsal sayılıp yasaklanması
- B) Kerpicin taştan daha pahalı olması
- C) Bölgede taşın zor bulunması
- D) Taş işçiliğinin hiç bilinmemesi
- E) Kerpicin selden etkilenmemesi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bölgede taşın zor bulunması
Mezopotamya'da taş zor bulunduğu için yapılarda çoğunlukla kerpiç kullanılmıştır.
Kolay
4Bir öğrenci, Sümerlerin tarımı geliştirdiğini, madenleri işlediğini ve büyük şehirler kurduğunu not ediyor. Aşağıdakilerden hangisi de ders kitabında Sümerlerle ilgili verilen bilgilerdendir?
- A) Parayı ilk kullanmışlardır.
- B) Çivi yazısını bulmuşlardır.
- C) Tümülüs mezarlar yapmışlardır.
- D) Potern tünelleri açmışlardır.
- E) Tapates kilimleri dokumuşlardır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Çivi yazısını bulmuşlardır.
Kitaba göre Sümerler çivi yazısını bulmuştur. Parayı Lidyalılar, tümülüsü Frig ve Lidyalılar, poterni Hititler, tapatesi Frigler yapmıştır.
Kolay
5Bir müzede Sümerlere ait bir kabartma sergileniyor. Etikette bu eserin bir kralın mücadelelerini ve başarılarını konu aldığı ve en önemli Sümer kabartmalarından biri olduğu yazıyor. Etikette tanıtılan eser aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Akbabalar Steli
- B) Yazılıkaya Kabartmaları
- C) İvriz Kabartması
- D) Aslanlı Kapı
- E) Midas Anıtı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Akbabalar Steli
Ders kitabında en önemli Sümer kabartmalarından biri olarak Akbabalar Steli anılır; Sümer kabartmalarında kralın mücadeleleri ve başarıları konu edilir.
Kolay
6Bir Sümer evinin planında, ortadaki bir avlunun çevresine dizilmiş odalar görülüyor; dış duvarlarda hiç pencere yok. Bu evlerde aydınlatma ve havalandırma nasıl sağlanmıştır?
- A) Tavandaki camlı açıklıklardan
- B) Duvardaki küçük pencerelerden
- C) Kubbe tepesindeki delikten
- D) Kapı boşluklarından
- E) Yer altı tünellerinden
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kapı boşluklarından
Kitaba göre Sümer yapılarında pencere yoktur; aydınlatma ve havalandırma kapı boşluklarından sağlanır.
Kolay
7Sümer kazılarında küçük el sanatı eserleri arasında en sık rastlanan buluntu türü ders kitabında hangisi olarak belirtilmiştir?
- A) Fibulalar
- B) Sikkeler
- C) Tapates kilimleri
- D) Mühürler
- E) Ortostatlar
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Mühürler
Kitapta Sümer küçük el sanatları arasında mühürlere çok sık rastlandığı belirtilir; ayrıca altın, gümüş, bakır eserler, müzik aletleri ve miğferler önemlidir.
Kolay
8Bir sanat tarihi kitabında Sümer heykelleri için "dinî niteliklidir, figürler hareketsizdir" deniyor. Bu heykellerde en çok kimler betimlenmiştir?
- A) Tanrılar, krallar ve önemli devlet adamları
- B) Çiftçiler, çobanlar ve gezgin tüccarlar
- C) Atletler, dansçılar ve saray müzisyenleri
- D) Yabancı elçiler ve gezginler
- E) Çocuklar ve ev hayvanları
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Tanrılar, krallar ve önemli devlet adamları
Kitaba göre Sümer heykeltıraşlığı dinî niteliklidir; tanrıların, kralların ve önemli devlet adamlarının heykelleri yapılmıştır.
Orta
9Sümerler yapılarını yüksek taraçalar (basamaklar) üzerine inşa etmiştir. Ders kitabına göre bu uygulamanın amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yapıları sel baskınlarından korumak
- B) Yapıları düşman saldırılarından gizlemek
- C) Yapılara daha çok güneş ışığı almak
- D) Yapıları depremlere dayanıklı kılmak
- E) Yapıların içini serin tutmak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yapıları sel baskınlarından korumak
Kitapta Sümerlerin yapılarını sel baskınlarından korumak için yüksek taraçalar üzerine inşa ettiği belirtilir; iki nehir arasındaki bölge taşkınlara açıktır.
Orta
10Bir Sümer zigguratında yapılan kazıda alt katlarda büyük miktarda tahıl kalıntısı, en üst katta ise bir sunak bulunuyor. Bu buluntular zigguratın işleviyle ilgili hangi sonucu destekler?
- A) Ziggurat yalnız kralın konutu olarak kullanılmıştır.
- B) Ziggurat yalnız bir mezar anıtı olarak yapılmıştır.
- C) Ziggurat hem dinî hem de ekonomik bir işlev görmüştür.
- D) Ziggurat yalnız askerî bir gözetleme kulesidir.
- E) Ziggurat yalnız pazar yeri olarak kullanılmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ziggurat hem dinî hem de ekonomik bir işlev görmüştür.
Kitaba göre zigguratın zemini tahıl ambarı, en üst katı tanrıya ait sunaktır; yani yapı hem dinî hem ekonomik işlev görmüştür.
Orta
11Ders kitabına göre Sümerlerde evler sarayların küçültülmüş biçimidir. Bu bilgiye göre bir Sümer evinin planı için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Çok sütunlu büyük bir salondan oluşur.
- B) Üst üste oturan basamaklı katlardan oluşur.
- C) Kayaya oyulmuş tek bir odadan oluşur.
- D) Damdan girilen bitişik odalardan oluşur.
- E) Bir avlu çevresine dizilmiş odalardan oluşur.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Bir avlu çevresine dizilmiş odalardan oluşur.
Sümer sarayları bir avlu etrafına dizilmiş odalar ve koridorlardan oluşur; evler sarayların küçültülmüşü olduğu için onlar da avlulu plandadır.
Orta
12Bir sanat tarihçisi Mezopotamya'da şehir devletlerinin MÖ 5000'lerde kurulmaya başladığını, aynı tarihlerde Avrupa'da ise Neolitik Çağ'ın yaşandığını belirtiyor. Bu karşılaştırmadan hangi sonuca ulaşılabilir?
- A) Mezopotamya ile Avrupa aynı anda ve aynı biçimde maden çağına geçmiştir.
- B) Avrupa'da şehir devletleri Mezopotamya'dan önce kurulmuştur.
- C) Neolitik Çağ bütün dünyada aynı yıl sona ermiştir.
- D) Mezopotamya'da Neolitik Çağ hiç yaşanmamıştır.
- E) Aynı dönemde farklı bölgeler farklı gelişmişlik düzeylerinde olabilir.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Aynı dönemde farklı bölgeler farklı gelişmişlik düzeylerinde olabilir.
Kitaba göre Avrupa'da Neolitik Çağ yaşanırken Mezopotamya'da şehir devletleri kurulmuştur; bu, çağların her bölgede aynı anda yaşanmadığını gösterir.
Orta
13Ders kitabına göre Sümerlerde mezar yapımı fazla önemsenmemiştir; kral mezarları bile dikdörtgen odalar ve bu odalara giden geçitlerden oluşur. Bu bilgiye göre Sümerleri hangi Anadolu uygarlıklarından ayırmak mümkündür?
- A) Potern tünelleri açan Hititlerden
- B) Büyük tümülüsler yapan Frig ve Lidyalılardan
- C) Apadana salonları yapan Urartulardan
- D) Ortostatlarla tapınak süsleyen Hititlerden
- E) Kayalara tanrı kabartması yapan Hititlerden
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Büyük tümülüsler yapan Frig ve Lidyalılardan
Sümerler mezar yapımını önemsememişken Frigler ve Lidyalılar üzeri toprak yığınıyla örtülü büyük tümülüsler yapmıştır; ayrım mezar geleneği üzerinden kurulur.
Orta
14Mezopotamya'da Sümer, Akad ve Babil devletleri hüküm sürmüştür. Aşağıdakilerden hangisi bu bölgede kurulan uygarlıkların ortak özelliği olarak ders kitabından çıkarılabilir?
- A) Dicle ile Fırat arasındaki aynı coğrafyada kurulmaları
- B) Başkentlerinin Anadolu'nun iç kesimlerinde bulunması
- C) Parayı ilk kullanan ve ticareti yayan uygarlıklar olmaları
- D) Ölülerini tümülüslere gömmeleri
- E) Yapılarında yalnız mermer kullanmaları
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Dicle ile Fırat arasındaki aynı coğrafyada kurulmaları
Kitaba göre Babil, Akad ve Sümer devletleri Dicle ile Fırat arasındaki Mezopotamya'da hüküm sürmüştür.
Orta
15Bir Sümer kazısında altın ve gümüşten yapılmış eşyalar, müzik aletleri, miğferler ve silahlar bulunuyor. Bu buluntular Sümerlerle ilgili hangi bilgiyi destekler?
- A) Yalnız avcılık ve toplayıcılıkla geçinip göçebe yaşadıklarını
- B) Madenleri işlemede ve el sanatlarında ileri olduklarını
- C) Müziğe ve törenlere hiç yer vermediklerini
- D) Madenleri tanımayıp yalnız taş kullandıklarını
- E) Silah yerine yalnız takas araçları ürettiklerini
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Madenleri işlemede ve el sanatlarında ileri olduklarını
Kitaba göre Sümerler madenleri işlemiş; altın, gümüş, bakır eserler, müzik aletleri, miğferler ve silahlar önemli el sanatı ürünleridir.
Orta
16Bir sanat tarihi öğrencisi, Sümer kabartmalarında en çok hangi konuların işlendiğini araştırıyor. Ders kitabına göre bu kabartmaların başlıca konusu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Çiftçilerin tarla işleri ve hasat şenlikleri
- B) Denizcilerin yolculukları ve ticaret gemileri
- C) Mitolojik kahramanların spor yarışmaları
- D) Kralın günlük hayatı, mücadeleleri ve başarıları
- E) Doğa manzaraları ve mevsim değişimleri
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kralın günlük hayatı, mücadeleleri ve başarıları
Kitapta Sümer kabartmalarında kralın günlük hayatının, mücadelelerinin ve başarılarının konu edildiği belirtilir.
Zor
17Sümer mimarisi şu özellikleri taşır: - Yapı malzemesi kerpiçtir. - Yapılar yüksek taraçalar üzerindedir. - Duvarlar kalındır, pencere yoktur. Bu özelliklerin ortaya çıkmasında en çok hangi etken belirleyici olmuştur?
- A) Sümerlerin dinî inançlarının değişmesi
- B) Bölgenin doğal koşulları ve kaynakları
- C) Komşu uygarlıklarla yapılan savaşlar
- D) Yazının bulunmasıyla gelişen bürokrasi
- E) Krallar arasındaki saray rekabeti
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bölgenin doğal koşulları ve kaynakları
Taşın az olması kerpici, sel tehlikesi yüksek taraçaları gerektirmiştir; bu da mimarinin doğal koşullara göre biçimlendiğini, yani coğrafyanın etkisini gösterir.
Zor
18Bir öğrenci şu karşılaştırmayı yapıyor: "Hitit tapınakları ile Sümer zigguratları aynı malzeme ve biçimde yapılmıştır." Ders kitabındaki bilgilere göre bu karşılaştırmayı çürüten bilgi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Zigguratlar yalnız mezar olarak, Hitit tapınakları ise yalnız kralın sarayı olarak kullanılmıştır.
- B) Hitit tapınakları kerpiçten basamaklı kulelerdir; zigguratlar ise tümüyle ahşaptan yapılmıştır.
- C) Zigguratlar yer altına oyulmuştur; Hitit tapınakları ise toprak yığınıyla örtülüdür.
- D) Ziggurat kerpiçten basamaklı bir kule tapınaktır; Hitit tapınaklarının dışı ise kabartmalı taşlarla kaplıdır.
- E) Hitit tapınakları sütunlu salonlardan, zigguratlar ise tümülüslerden oluşur.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Ziggurat kerpiçten basamaklı bir kule tapınaktır; Hitit tapınaklarının dışı ise kabartmalı taşlarla kaplıdır.
Kitaba göre ziggurat üst üste oturmuş taraçalardan oluşan kerpiç kule tapınaktır; Hitit tapınaklarının dış yüzeyleri ise ortostat denen kabartmalı taşlarla kaplıdır.
Zor
19Bir arkeolog, bir yerleşimde basamaklı bir kule tapınak, pencere bulunmayan avlulu kerpiç evler ve çok sayıda mühür buluyor. Bu buluntulara bakarak yerleşimin hangi uygarlığa ait olduğu ve bu sonuca hangi bilgiyle varıldığı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
- A) Hititler – ziggurat ve mühürler Hattuşa'daki tapınakların temel öğeleridir.
- B) Frigler – kerpiç evler ve kule tapınaklar Gordion'un en belirgin yapılarıdır.
- C) Sümerler – ziggurat, avlulu penceresiz kerpiç evler ve mühürler Sümer sanatının özellikleridir.
- D) Urartular – basamaklı kule tapınaklar Çavuştepe Kalesi'nin en belirgin öğesidir.
- E) Lidyalılar – mühürler Lidya'da ilk paranın yerini tutan araçlardır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sümerler – ziggurat, avlulu penceresiz kerpiç evler ve mühürler Sümer sanatının özellikleridir.
Ziggurat, pencere bulunmayan avlulu kerpiç yapılar ve sık rastlanan mühürler kitapta Sümer sanatının özellikleri olarak anlatılır.
Zor
20Sümer heykelleri dinî nitelikli ve hareketsizdir; kabartmalarda ise kralın mücadeleleri ve başarıları anlatılır. Bu bilgiler birlikte değerlendirildiğinde Sümer sanatıyla ilgili en uygun yargı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sanatta sıradan halkın gündelik yaşamı ve tarla işleri ön plandadır.
- B) Sanat yalnız süsleme amacı taşımış, anlam yüklenmemiştir.
- C) Sanat, din ve kral otoritesini öne çıkaracak biçimde kullanılmıştır.
- D) Heykellerde hareket ve canlılık en önemli amaç olmuştur.
- E) Sanatta dinî konulara hiç yer verilmemiştir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sanat, din ve kral otoritesini öne çıkaracak biçimde kullanılmıştır.
Heykellerin dinî niteliği ve kabartmalarda kralın başarılarının işlenmesi, Sümer sanatının din ve kral otoritesini öne çıkardığını gösterir.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.
